# verses

text:
neureak baititut israeldar lehen-semeak oro, baita lehen abere-kumeak ere. Egiptoko lehen-seme guztiak hil nituenean, neuretzat sagaratu nituen.


text:
eta Aaroni eta beronen semeei eman laguntzaile gisa israeldarren izenean, elkarketa-etxolaren zerbitzuaz arduratzeko eta israeldarren alde barkamen-ohikunea egiteko <f>[4]</f>. Horrela, ez zaie israeldarrei zoritxarrik gertatuko santutegira hurbiltzeagatik». <f>ⓐ</f>


text:
Lebitarrek garbikuntza egin eta arropak garbitu zituzten. Aaronek Jaunari eskaini zizkion, errituzko aurkezpen-keinua eginez, eta haien garbikuntzarako barkamen-ohikunea egin zuen.


text:
Horren guztiaren ondoren, elkarketa-etxolako zerbitzua betetzen hasi ziren, Aaronen eta beronen semeen ardurapean. Jaunak Moisesi lebitarrei buruz aginduriko guztia bete zuten.


text:
«Hogeita bost urtetik aurrera hasiko dira lebitarrak elkarketa-etxolan duten zerbitzua betetzen, <f>ⓑ</f>


text:
Lagun diezaiekete, bai, beren senideei elkarketa-etxolako eginkizunetan, baina beren zerbitzuan jardun ez. Horrela xedatuko duzu lebitarren egitekoa».


text:
<pb/>Israeldarrak Egiptotik irten eta bigarren urtean, urtearen lehen hilean <f>[1]</f>, honela mintzatu zitzaion Jauna Moisesi Sinai basamortuan:


text:
<n>[2-3]</n> «Ezarritako egunean, hau da, hil honen hamalauko ilunabarrean, ospatuko dute Pazkoa israeldarrek, eta ospatu, jaiari dagozkion ohikune eta usadioei zehatz-mehatz lotuz». <f>ⓒ</f>


text:
Sinai basamortuan, lehen hilaren hamalauko ilunabarrean ospatu zuten. Israeldarrek zehatz-mehatz bete zuten Jaunak Moisesi agindurikoa.


text:
<pb/>Alabaina, zenbait gizaseme kutsaturik zegoen gorpuren bat ukitu zuelako, eta ezin zuen Pazkoa egun hartan ospatu. Orduan, Moises eta Aaronengana jo zuten, <f>ⓓ</f>


text:
esanez: <pb/>—Gorpu bat ukitu dugulako, kutsaturik gaude. Zer dela-eta ez zaigu zilegi Jaunari geure oparia eskaintzea gainerako israeldar guztiekin batera?


text:
<pb/>Moisesek erantzun zien: <pb/>—Itxaron, Jaunak zuei buruz erabakitzen duena jakin arte. <f>ⓔ</f>


text:
«Esan israeldarrei: Nire ohorez Pazkoa ospatzen den egunean, zuetako nahiz zuen ondorengoetariko norbait gorpu bat ukitu duelako kutsaturik badago edo etxetik urruti bidaian badabil,


text:
bigarren hilaren hamalauko ilunabarrean ospatuko du. Belar mingotsez eta legamia gabeko ogiz lagundurik jango du bildotsa; <f>ⓕ</f>


text:
ez du ezer gordeko biharamunerako, ezta oparigaiaren hezurrik hautsiko ere. Ohikuneari zehatz-mehatz lotuz ospatuko du Pazkoa. <f>ⓖ</f>


text:
Baina, garbi egonik edo bidaian ez delarik, Pazkoa ospatu gabe uzten duena, bota egingo dute herritik. Ezarritako egunean Jaunari oparia eskaintzen ez dionak bere hobenaren ondorenak jasan beharko ditu.


text:
<pb/>«Zuen artean bizi den etorkinak, Jaunaren ohorez Pazkoa ospatzen badu, Pazko-ohikune eta usadioak jarraituko ditu: ohikune bat bera izango duzue etorkinek eta bertakoek».


text:
<pb/>Egoitza eraiki zenean, egunez lainoak <f>[2]</f> estaltzen zuen; arratsaldez su-itxura hartzen zuen lainoak egoitzaren gainean. <f>ⓗ</f>


text:
Lainoa etxolaren gainetik aldentzen zenean, israeldarrak abiatu egiten ziren; lainoa gelditzen zenean, berriz, etxolatu. <f>ⓘ</f>


text:
Jaunaren agindura abiatzen ziren israeldarrak eta haren agindura etxolatzen. Lainoa egoitzaren gainean gelditua zegoen bitarte guztian, etxolatuak egoten ziren.


text:
Lainoa egoitzaren gainean luzaro gelditzen bazen ere, israeldarrak, Jaunaren aginduari lotuz <f>[3]</f>, ez ziren abiatzen.


text:
Lainoa egun gutxitan gelditzen bazen egoitzaren gainean, Jaunaren agindura etxolatzen ziren eta haren agindura abiatzen.


text:
Batzuetan, arratsaldetik goiza arte bakarrik gelditzen zen, nahiz egun batez, nahiz gau batez; orduan, lainoa aldendu orduko, abiatu egiten ziren.


text:
Egoitzaren gainean egun bi, hilabete edo urtebete geldituz gero, israeldarrak geldi egoten ziren eta ez ziren abiatzen. Baina lainoa aldendu orduko, abiatu egiten ziren.


text:
Jaunaren agindura etxolatzen ziren eta haren agindura abiatzen. Israeldarrak Jaunak Moisesi emandako aginduari lotzen zitzaizkion.


text:
«Egin zilar landuzko bi turuta: elkartea biltzeko eta kanpalekua utzi eta abiatzeko seinalea emateko izango dira.


text:
Turuta-hotsa irrintziz <f>[1]</f> lagundua bada, lehenengo joaldian ekialdean etxolaturiko kanpamenduak abiatuko dira;


text:
bigarrenean, hegoaldean etxolaturikoak <f>[2]</f>. Irrintziz lagunduriko turuta-hotsa abiatzeko seinalea izango da;


text:
Apaizek, Aaronen ondorengoek, izango dute turuta jotzeko kargua; betiko lege izango duzue hau belaunez belaun. <f>ⓙ</f>


text:
<pb/>«Zeuen lurraldera iritsi ondoren erasoko dizueten etsaien kontra borrokatzera ateratzean, irrintziekin batera turutak joko dituzue. Horrela, Jauna, zuen Jainkoa, zuetaz oroituko da eta salbatu egingo zaituzte.


text:
Jo turuta zeuen jaietan ere, festa nagusietan eta ilberri-jaietan, erre-opariak eta elkartasun-opariak eskaintzean. Horrela, zuen Jainkoa zuetaz oroituko da. Neu naiz Jauna, zuen Jainkoa». <f>ⓚ</f>


text:
<pb/>Bigarren urteko bigarren hilaren <f>[3]</f> hogeian, lainoa egoitzaren gainetik aldendu egin zen,


text:
Lehenbizi judatarren banderapeko kanpamendua abiatu zen bere gudari-taldeekin. Judatarren gudarostea Aminadaben seme Nahxonen agindupean zihoan, <f>ⓛ</f>


text:
Bitartean, egoitza jaso eta gerxondarrak eta meraritarrak abiatu egin ziren, hura eramanez. <f>ⓜ</f>


text:
<pb/>Ondoren, rubendarren banderapeko kanpamendua abiatu zen bere gudari-taldeekin. Rubendarren gudarostea Xedeurren seme Elitzurren agindupean zihoan,


text:
Berehala kehatarrak abiatu ziren, gauza sakratuak eramanez; haiek iristerako, beste lebitarrek berreraikia zuten egoitza.


text:
<pb/>Ondoren, efraimdarren banderapeko kanpamendua abiatu zen bere gudari-taldeekin. Efraimdarren gudarostea Amihuden seme Elixamaren agindupean zihoan,


text:
Azkenik, kanpamendu guztien atzeguardian dandarren banderapeko kanpamendua abiatu zen bere gudari-taldeekin. Dandarren gudarostea Amixadairen seme Ahiezerren agindupean zihoan,


text:
<pb/>Moisesek esan zion Hobabi, bere aitaginarreba Reuel <f>[4]</f> madiandarraren semeari: <pb/>—Gu bagoaz Jaunak agindutako lurraldera. Zatoz gurekin eta Jaunak Israeli hitzemandako ondasunetan parte emango dizugu. <f>ⓝ</f>


text:
<pb/>Hobabek erantzun zion: <pb/>—Ez, ez noa. Nahiago dut neure herrialdera itzuli, neure ahaideengana.


text:
<pb/>Moisesek, berriro: <pb/>—Ez gaitzazu utz! Zuk ongi ezagutzen dituzu basamortuan etxolatzeko parajeak eta gidari izan zaitzakegu <f>[5]</f>.


text:
<pb/>Utzi zuten, bada, Jaunaren mendia <f>[6]</f> eta hiru eguneko bidean joan ziren. Jaunaren itun-kutxa aurretik joan zitzaien hiru egunetan, kanpatu behar zuten tokia jakinarazteko. <f>ⓐ</f>


text:
Kutxa abiatzerakoan, Moisesek zioen: <pb/><t>«Jaiki, Jauna, </t><t>eta sakabana daitezela zure etsaiak, </t><t>bihoaz ihesi gorroto dizutenak!» </t>


text:
<pb/>Kutxa gelditzean, berriz, honela zioen: <pb/><t>«Itzuli, Jauna! </t><t>Kontaezinak dira </t><t>israeldar gudari-taldeak! <f>[7]</f>»</t>


text:
<pb/>Behin batean, kexa bizian ari zen herria. Entzutean, biziki haserretu zen Jauna. Lehertu zen haren haserre-sua herriaren aurka eta kanpaleku-ingurua erabat erre zuen. <f>ⓒ</f>


text:
Leku hari Tabera —hau da, «Sute»— ezarri zioten izena, Jaunaren sua israeldarren aurka bertan lehertu zelako.


text:
<pb/>Israeldarrekin elkartu zen arrotz-jendeari jateko gogoa bizkortu zitzaion, eta israeldarrak negarrez hasi ziren haiekin batera, esanez: «Haragi pixka bat bagenu behintzat! <f>ⓓ</f>


text:
Gogoan dugu Egipton doan jaten genuen arraina, baita hango pepino, meloi, porru, tipula eta baratxuriak ere!


text:
Banatu egin ohi zen herria mana biltzeko, eta, errotan eho edo motroiloan xehatu ondoren, lapikoan egosi eta olio-opilen gustuko opilak <f>[2]</f> egiten zituzten.


text:
<pb/>Aditu zuen Moisesek herria, senitarteka bildurik, nor bere etxolaren sarreran negarrez ari zela. Jauna haserre-sutan zegoen; Moises ere mindurik zegoen,


text:
eta esan zion Jaunari: <pb/>—Zergatik hartu duzu hain gaizki zeure zerbitzari hau? Zergatik jarri nauzu zoritxarrean, herri honen zama neuri ezarriz? <f>ⓕ</f>


text:
Nik sortu ote dut, bada, herri hau? Nik ekarri ote mundura, esan diezadazun: «Hartzazu lepoan, inudeak haurtxoa bezala, eta eraman arbasoei hitzemandako lurraldera <f>[3]</f>»?


text:
Nondik aterako dut jende honi guztiari jaten emateko adina haragi? Gosea kentzeko haragi eske ari zaizkit negarrez.


text:
Horrela erabili behar banauzu, ken iezadazu bizia, arren, begiko banauzu bederen. Eta ez dut neure zori beltza gehiago jasan beharrik izango.


text:
<pb/>Jaunak erantzun zion Moisesi: <pb/>—Bildu hirurogeita hamar herri-arduradun israeldar, zure iritziz herrian agintea eta gidaritza dituztenak, ekarri elkarketa-etxolara eta beude han zurekin. <f>ⓗ</f>


text:
Jaitsi eta han mintzatuko natzaizu eta, zuk duzun espiritutik harturik, haiengan isuriko dut, herria gidatzen lagun diezazuten. Horrela ez zara bakarrik izango. <f>ⓘ</f>


text:
Eta herriari hau esango diozu: «Egin garbikuntza biharko, haragia izango baituzue jateko. Aditu ditu Jaunak zuen negarrak, “Haragi pixka bat jango bagenu behintzat! Hobeto geunden Egipton!” esaten zenutenean. Hara, bada! Emango dizue Jaunak haragia.


text:
hilabete osoan jango duzue, nazkatzeraino jan ere, sudurretatik atera dakizuen arte. Hori, zuen artean bizi den Jauna baztertu duzuelako eta haren aurrean negarrez jardun duzuelako, esanez: “Zergatik irten ote ginen Egiptotik?”»


text:
<pb/>Orduan, Moisesek esan zion: <pb/>—Nirekin datorren herri honi, seiehun mila gizon izanik, hilabete osorako haragia emango diozula diostazu?


text:
<pb/>Jaunak erantzun zion: <pb/>—Nire eskua hain laburra dela uste al duzu? Orain ikusiko duzu esana betetzen den ala ez. <f>ⓚ</f>


text:
<pb/>Etxolatik irtenda, Jaunak esana kontatu zion Moisesek herriari. Gero, hirurogeita hamar herri-arduradun israeldarrak bildurik, etxola inguruan jarri zituen.


text:
Orduan, Jauna jaitsi zen lainoan eta Moisesekin mintzatu zen; gero, Moisesek zuen espiritutik hartu eta hirurogeita hamar herri-arduradunei isuri zien. Espiritua haiengan kokatu orduko, profeta gisa hasi ziren mintzatzen, baina ez zuten jarraitu.


text:
<pb/>Bi gizaseme, bata Eldad izenekoa eta bestea Medad, hirurogeita hamarren taldekoak izan arren, ez ziren etxolara joan, baizik eta kanpalekuan gelditu ziren. Baina kokatu zen espiritua haiengan ere eta profeta gisa hasi ziren mintzatzen.


text:
Orduan, mutiko bat korrika joan zitzaion Moisesi, esatera: <pb/>—Eldad eta Medad profeta bezala mintzatzen ari dira kanpalekuan.


text:
<pb/>Nunen seme Josuek, gaztetandik Moisesen laguntzaile zenak, esan zuen: <pb/>—Ene jaun Moises, galaraz iezaiezu!


text:
<pb/>Moisesek ihardetsi zion: <pb/>—Niregatik jeloskor? Nahiago nuke herri osoa profeta bihurtzea, Jaunak bere espiritua denei ematea! <f>ⓛ</f>


text:
<pb/>Jaunak haizea atera zuen, eta haizeak, itsasaldetik joz, galeper-multzoa ekarri eta kanpaleku inguruan bota zuen: egun bateko bidea adinako luze-zabala estali zuten galeperrek kanpalekuaren inguru osoan, metro bat lodiko galeper-piloa zegoelarik. <f>ⓜ</f>


text:
<pb/>Egun eta gau osoa eta biharamun osoa eman zuen herriak galeperrak biltzen. Gutxien jaso zuenak hamar gurdikada bildu zuen. Eta kanpalekuaren inguru osoan ezarri zituzten, lehortzeko.


text:
Oraindik haragia hagin artean zerabiltela, biziki haserretu zen Jauna israeldarren aurka, eta izurri ikaragarriz zigortu zituen.


text:
Leku hari Kibrot-Taaba —hau da, «Salokeri Hilobiak»— eman zioten izena, han lur eman baitzioten jan-irrika sartu zitzaion jendeari.


text:
<pb/>Moises emakume etiopiar <f>[1]</f> batekin ezkondua zegoen. Emazte etiopiarra zela eta, Miriam eta Aaronek gaizki-esaka jardun zuten Moisesen aurka.


text:
Hau zioten: «Moisesekin bakarrik mintzatu ote da Jauna? Ez al digu, bada, geuri ere hitz egin?» Eta Jaunak aditu egin zuen kexua.


text:
Bat-batean, esan zien Jaunak Moisesi, Aaroni eta Miriami: «Zoazte hirurok elkarketa-etxolara». <pb/>Han joan ziren hirurak.


text:
Horretan, Jauna jaitsi zen laino-adarrean eta etxolaren sarreran kokatu. Eta Miriami eta Aaroni dei egin zien. Hurbildu zirelarik,


text:
Jaunak esan zien: «Entzun esan behar dizuedana: <pb/><t>«Zuen artean </t><t>profetarik baldin bada, </t><t>ikuskaritan </t><t>ematen natzaio ezagutzera </t><t>eta ametsetan mintzatzen. </t>


text:
<t>Ez, ordea, neure zerbitzari Moisesi: </t><t>konfiantza osoko gizona dut </t><t>neure etxean; <f>ⓝ</f> </t>


text:
<t>ahotik ahora hitz egiten diot, </t><t>aurrez aurre eta ez hitz-erdika. </t><t>Hark nire irudia ikusten du, </t><t>Jaun honena. </t> <pb/>«Nola ausartzen zarete, beraz, Moisesez gaizki-esaka jardutera?» <f>ⓐ</f>


text:
Eta lainoa etxolaren gainetik aldentzean, Miriam legenak jota zegoen, elurra bezain zuri. Miriamengana itzulirik, legenak jota ikusi zuen Aaronek,


text:
eta esan zion Moisesi: <pb/>—Arren eskatzen dizut! Ez iezaguzu egotzi burugabeki egin dugun bekatu hau.


text:
<pb/>Jaunak erantzun zion: <pb/>—Aitak aurpegira txu egin izan balio, zazpi egunez lotsatan egon beharko zukeen, ezta? Beraz, geldi bedi zazpi egunez kanpalekutik urruti; ondoren, itzuliko da. <f>ⓑ</f>


text:
<pb/>Horrela, kanpalekutik urruti utzi zuten Miriam zazpi egunez. Herria ez zen abiatu Miriam bildu zitzaien arte.


text:
«Bidal itzazu gizaseme batzuk israeldarrei ematen diedan Kanaan lurraldea ikertzera. Bidali leinu bakoitzetik gizaseme bana, israeldarren arduradunen artetik aukeraturik». <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>Jaunak agindu bezala, bidali zituen Moisesek Paran basamortutik. Guztiak israeldarren buruzagietakoak ziren.


text:
<pb/>Horiek izan ziren Moisesek lurraldea ikertzera bidali zituen gizonak. Nunen seme Oseasi Josue <f>[1]</f> izena ezarri zion.


text:
<pb/>Moisesek, beraz, Kanaan lurraldea ikertzera bidali zituen, esanez: <pb/>—Zoazte Negevetik eta igo mendialdera.


text:
oparoa ala agorra, zuhaitzik dagoen ala ez. Izan kementsu eta ekarri hango zenbait fruitu ere. <pb/>Hain zuzen, mahatsa biltzeko sasoia zen.


text:
<pb/>Joan ziren, bada, gizaseme haiek eta lurraldea ikertu zuten, Tzin basamortutik hasi eta Rehoberaino, Hamateko sarrera <f>[2]</f> ondoraino.


text:
Negevetik igo eta Hebronera iritsi ziren —Hebron Egiptoko Tanis baino zazpi urte lehenago eraikia zen—. Han bizi ziren Anaken <f>[3]</f> ondorengo Ahiman, Xexai eta Talmai.


text:
Exkol ibarrera <f>[4]</f> heldurik, mahats-mordo bakarra zeukan aihen bat moztu eta haga batetik zintzilik biren artean eraman zuten. Granada eta pikuak ere hartu zituzten.


text:
Ibarrari Exkol —hau da, «Mahats-mordo»— eman zioten izena, israeldarrek han moztu zuten mahats-mordoarengatik.


text:
eta, Kadexera, Paran basamortura <f>[5]</f>, iritsirik, Moises, Aaron eta israeldar elkarte osoarekin bildu ziren. Guztiaren berri eman eta lurralde hartako fruituak erakutsi zizkieten.


text:
Txosten hau azaldu zioten Moisesi: «Bidali gintuzun lurraldera joan gara. Esnea eta eztia darizkion lurra <f>[6]</f> da benetan: hona hemen hango fruituak!


text:
Alabaina, hango jendea indartsua da, hango hiriak gotorrak eta izugarri handiak. Gainera, Anak erraldoiaren ondorengoak ere ikusi ditugu.


text:
Negeveko eskualdean amalektarrak bizi dira; mendialdean hitita, jebustar eta amortarrak; itsasaldean eta Jordan inguruan, berriz, kanaandarrak».


text:
<pb/>Kalebek, jendeak Moisesen aurka ziharduen zurrumurrua isilaraziz, esan zuen: «Ea, goazen! Igo eta jabe gaitezen lurralde hartaz, bagara horretarako gauza eta».


text:
<pb/>Baina harekin ikerketan joandakoek zioten: «Ez, ezin diegu eraso, gu baino indartsuagoak baitira».


text:
<pb/>Eta ikertutako lurraldea oso gaiztoa zela hasi ziren esaten israeldarren aurrean: «Ikertzen ibili garen lurraldeak bertako biztanleak irentsi egiten ditu <f>[7]</f>, eta hango jende guztia ikaragarri handia da.


text:
Erraldoiak, Anaken ondorengoak, ere ikusi ditugu. Haien aldean matxinsaltoak ematen genuen eta halaxe hartu gintuzten beraiek ere gu».


text:
Israeldar guztiak marmarrean hasi ziren Moisesen eta Aaronen kontra, esanez: «Ai, Egipton edo basamortu honetan bertan hil izan bagina! <f>ⓓ</f>


text:
Zertan ekarri gaitu Jaunak lurralde honetara: gu gerran erortzeko eta gure emazte eta seme-alabak gatibu bihurtzeko? Ez ote genuke hobe Egiptora itzuli?»


text:
Nunen seme Josuek eta Jefuneren seme Kalebek, lurraldea ikertzen ibilitako taldekoek, jantziak urratu zituzten, nahigabeturik,


text:
Baina ez zaitezte Jaunaren aurka errebelatu! Ez izan lurralde hartako jendearen beldur, ogia bezala irentsiko baititugu. Urrundu egin zaie beren jainkoen geriza <f>[1]</f>; guk, berriz, geurekin dugu Jauna. Ez izan beldur!»


text:
<pb/>Halere, israeldar elkarteak bi haiek harrikatzeko asmoak zerabiltzan; hartan, Jauna aintzaz beterik agertu zitzaien israeldar guztiei elkarketa-etxolaren gainetik. <f>ⓔ</f>


text:
<pb/>Jaunak esan zion Moisesi: <pb/>—Noiz arte jarraitu behar ote du herri honek ni mespretxatzen? Noiz arte bizi behar ote du nitaz fidatzen ez dela, beronen aurrean hainbat mirari egin arren? <f>ⓕ</f>


text:
Izurriz joko ditut eta lurralde-ondarea kenduko, eta horiek baino herri handi eta ahaltsuagoa sorraraziko dut zuregandik.


text:
<pb/>Baina Moisesek erantzun zion Jaunari: <pb/>—Egiptoarrek badakite zeure ahalmenaz atera duzula herri hau beraien artetik,


text:
eta halaxe kontatu diete Kanaan lurraldekoei. Hauek ere badakite zu gure herriaren erdian bizi zarela eta aurrez aurre ematen zatzaizkiola ikustera, zeuk babesten eta gidatzen duzula, egun-argiz laino-adarrean, gauez su-adarrean. <f>ⓖ</f>


text:
«Jauna ez da gauza izan hitzeman zion lurraldera <f>[2]</f> herri hau eramateko; horregatik sarraskitu ditu basamortuan».


text:
«Jauna, haserregaitza eta onginahiz betea, gaiztakeria eta errebeldia barkatzen dituena; ez, ordea, erruduna zigor gabe uzten, baizik eta gurasoen gaiztakeria ondorengoengan zigortzen duena hirugarren eta laugarren belaunaldiraino».


text:
Zeure maitasun neurrigabeari dagokionez, barkatu herri honi bere gaiztakeria, Egiptotik honaino halako eroapena agertu diozunez gero.


text:
Baina, hori bai, bizi naizen honengatik eta lurra betetzen duen neure aintzarengatik, zin dagit <f>ⓘ</f>


text:
<n>[22-23]</n> ez duela arbasoei hitzemandako lurraldea ikusiko mespretxatu nauten horietako inork, Egipton eta basamortuan nire aintza eta mirariak ikusi arren, behin eta berriro ni auzitan jarri eta desobeditu egin baitidate. <f>ⓙ</f>


text:
Baina Kalebek besteek ez bezalako barrua du eta guztiz leiala izan zait; horregatik, Kaleb neure zerbitzaria bakarrik eramango dut ikertzen ibili den lurraldera, eta haren ondorengoak izango dira bertako jabe; <f>ⓚ</f>


text:
baina lautadan amalektarrak eta kanaandarrak biziko dira. Zuei dagokizuenez, bihartik bira egin eta basamorturantz joko duzue, Itsaso Gorrirantz <f>[3]</f>. <f>ⓛ</f>


text:
«Noiz arte jardun behar du zorigaiztoko herri honek nire aurka marmarrean? Entzun dut, bai, israeldarrek nire aurka diharduten etengabeko marmarra.


text:
Izen-bilketan hogei urtez gorako zinetenon gorpuak basamortu honetan geldituko dira luze, nire kontra marmarka jardun duzuelako. <f>ⓜ</f>


text:
Jefuneren seme Kaleb eta Nunen seme Josue salbu, ez da zuetako inor sartuko, bertan ezarriko zintuztedala aginduz hitzeman nizuen lurraldean.


text:
Eramango ditut, ostera, zuen seme-alabak, gatibu eroriko zirela zeniotenak, zuek gutxietsi duzuen lurraldera, hartaz gozatzeko.


text:
zuen seme-alabak harat-honat ibiliko dira basamortuan berrogei urtez, zuek guztiok hil arte. Horrela, zuen desleialkeriaren ondorenak jasan beharko dituzte. <f>ⓝ</f>


text:
Lurraldea ikertzen berrogei egun eman bazenituzten, berrogei urte eman beharko dituzue zeuen erruak ordaintzen: eguneko urtea. Horrela ikasiko duzue zer dakarren niri aurka egiteak.


text:
Nik, Jaun honek, zin dagit. Hala tratatuko dut nire aurka bat etorri den zorigaiztoko elkarte hau: basamortuan akituko dira eta hilko».


text:
<pb/>Moisesek lurraldea ikertzera bidali eta itzuleran, lurraldeaz gaizki-esaka jardunez, haren kontra elkartea berotu zutenak


text:
Lurraldea ikertzera joan zirenetarik, Nunen seme Josue eta Jefuneren seme Kaleb bakarrik gelditu ziren bizirik.


text:
<pb/>Biharamun goizean, israeldarrek mendialdera igo nahi zuten, esanez: «Bekatu egin dugu, bai! Baina orain prest gaude Jaunak esandako tokira joateko». <f>ⓐ</f>


text:
<pb/>Moisesek esan zien: «Zertan ari zarete? Jaunaren aginduari ezentzun egiten diozue eta ez duzue arrakastarik izango.


text:
Aurrean zain dituzue amalektarrak eta kanaandarrak; haien ezpataz hilko zarete, utzi egin baituzue Jauna eta ez baitago jadanik zuekin».


text:
<pb/>Haiek, ordea, mendialdera igotzen lehiatu ziren. Baina ez Jaunaren itun-kutxa, ez Moises, ez ziren kanpalekutik mugitu. <f>ⓑ</f>


text:
Jaitsi ziren amalektarrak eta kanaandarrak mendialdetik eta garaitu egin zituzten eta porrokatu, Hormaraino <f>[4]</f> pertsegituz.


text:
erre-opariak eta sakrifizioak eskainiko dizkiozue Jaunari, nahiz botoren bat betetzeko, nahiz nork bere borondatez, nahiz festa nagusietan. Horretarako abelgorria nahiz abere xehea aukeratuko duzue, eta Jaunak atseginez onartuko du oparia.


text:
Sakrifizio horiek eskaintzen dituenak litro eta erdiren bat oliotan oraturiko lau kilo ogi-irin garbi erantsiko dizkie <f>ⓒ</f>


text:
Erre-opari edo sakrifizio gisa zekorra eskaintzen bada —promesen bat betetzeko nahiz elkartasun-oparitarako—,


text:
eta beste hiru litro ardo isur-oparitarako. Eta Jaunak atseginez onartuko du bere ohorez erretako oparia.


text:
Nolanahikoa izanik ere eskainitako abere-kopurua, abere bakoitzeko dagokion labore- eta isur-oparia egingo da.


text:
Eta gauza bera zuen artean bizi den edo etorkizunean biziko den etorkinak ere: Jaunak atseginez onartzen dituen opariak egin nahi baditu, zuek bezala egingo du.


text:
Lege bat bera izango duzue, bai zuek, bai zuen elkartean parte hartzen duten etorkinek. Betiko lege izango duzue hau belaunez belaun Jaunaren aurrean.


text:
Ogia erretzean, labealdi bakoitzeko opil bat eskainiko diozue hasikin gisa, uzta-sasoian lehen fruituak eskaintzen dituzuen bezala.


text:
<pb/> <n>[22-23]</n> «Agindu hauek guztiak, Jaunak Moisesi adieraziak eta haren bidez zuei emanak, indarrean daude aldarrikatu zirenetik eta hala egongo dira aurrerantzean ere zuen ondorengo belaunaldi guztientzat. Horiek horrela, eman dezagun, oharkabean bete gabe uzten duzuela agindu horietako bat.


text:
<pb/>«Oharkabean huts egin duena elkartea bada, zekor bat eskainiko du erre-oparitzat, ohiko labore-opari eta isur-opariekin batera, eta aker bat barkamen-oparitzat. Nik atseginez onartuko dut oparia. <f>ⓔ</f>


text:
Apaizak israeldar elkarte osoaren alde barkamen-ohikunea egingo du, eta barkatua izango du elkarteak bekatua; izan ere, oharkabean huts egin dute eta opariak eskaini dizkidate nire ohorez erretzeko eta beren oharkabeko erruaren barkamenerako.


text:
Israeldar elkarte osoari eta haien artean bizi diren etorkinei emango diet barkamena, elkarte osoa izan baita oharkabean huts egin duena.


text:
<pb/>«Oharkabean huts egin duena herritar bakar bat bada, urtebeteko ahuntza eskainiko du barkamen-oparitzat. <f>ⓕ</f>


text:
Oharkabean huts egin duenaren aldeko barkamen-ohikunea egingo du apaizak, eta barkatua izango du herritarrak bekatua.


text:
Lege bera izango duzue oharkabean huts egin duenarentzat, bertakoa nahiz zuen artean bizi den etorkina izan.


text:
<pb/>«Baina jakinaren gainean bekatu egiten duenak —bertakoa izan nahiz etorkina— iraindu egiten nau. Horrelako hori bota egingo dute herritik.


text:
Orduan, Jaunak esan zion Moisesi: «Hil egin behar du gizon horrek! Kanpalekutik atera eta elkarte osoak harrikatuko du». <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>Hala, kanpalekutik atera eta harrikatu egin zuen elkarte osoak, hil arte, Jaunak Moisesi agindu bezala.


text:
«Esan israeldarrei: Josi borlatxoak purpura-hariz <f>[3]</f> soineko-ertzetan, bai zuek, bai zuen ondorengoek. <f>ⓘ</f>


text:
Borlatxoek nire aginduak gogoan edukitzen eta betetzen lagunduko dizuete. Horrela, ez diezue amore emango nirekin desleial izatera bultzatu ohi zaituzteten begi-bihotzen irrikei;


text:
alderantziz, nire agindu guztiak gogoan eduki eta bete egingo dituzue, eta zeuen Jainko honentzat sagaratuak izango zarete.


text:
Neu naiz Jauna, zuen Jainkoa, zuen Jainko izateko Egiptotik atera zintuztena. Neu naiz Jauna, zuen Jainkoa <f>[4]</f>». <f>ⓙ</f>


text:
<pb/>Itzharren seme Kore <f>[1]</f>, Kehaten ondorengo lebitarra, eta hiru rubendar —Eliaben seme Datan eta Abiram eta Peleten seme On— <f>ⓚ</f>


text:
Moisesen aurka matxinatu ziren beste berrehun eta berrogeita hamar israeldarrekin batera. Hauek israeldar elkarteko buruzagi ziren, batzarrean kargu eta itzal handia zituztenak.


text:
Moisesen eta Aaronen aurka elkar harturik, esan zieten: «Aski da! Elkarteko kide guztiak daude Jaunari sagaratuak eta guztien artean dago bera. Zein eskubidez jarri nahi duzue zeuen burua Jaunaren batzarraren gainetik?» <f>ⓛ</f>


text:
eta Kore eta beronen taldekoei esan zien: «Bihar goizean aditzera emango du Jaunak nor duen berea, nor duen sagaratua eta nori dagokion opariak eskaintzea. Jaunak aukeratua hurbilduko zaio <f>[2]</f>.


text:
bertan sua egin eta intsentsua ezarriko duzue Jaunaren aurrean. Orduan azalduko da nor aukeratu duen Jaunak eta nor duen sagaratua. Aski da, lebitarrok!»


text:
Gutxi al deritzozue Israelgo Jainkoak herri osoaren artetik zuek hautatuak izateari, harengana hurbildu, Jaunaren egoitzako zerbitzuaren ardura izan eta herri osoaren izenean jarduteko? <f>ⓝ</f>


text:
Zuri eta lebitar guztioi berarengana hurbiltzeko eskubidea eman dizue Jaunak, eta apaizgoa nahi duzue oraindik?


text:
<pb/>Gero, Eliaben seme Datan eta Abirami dei egin zien Moisesek, baina haiek erantzun zuten: «Ez dugu joan nahi!


text:
Gutxi al deritzozu esnea eta eztia darizkion lurraldetik <f>[3]</f> gu ateratzeari, basamortuan hilarazteko? Eta oraindik ere guri agindu nahian al zabiltza?


text:
Inondik ere ez gaituzu eraman esnea eta eztia darizkion lurraldera, ez diguzu soro eta mahastirik eman ondaretzat. Begien aurrean duguna ez ikustea nahi al duzu? Ba, ez, ez gara joango!»


text:
<pb/>Haserre-sutan jarri zen Moises eta esan zion Jaunari: «Ez onartu horien opariak! Nik ez diet ezertxo ere kendu, ezta asto bat ere; ez diet inolako kalterik egin!»


text:
<pb/>Moisesek esan zion Koreri: «Zu eta zure taldekoak aurkez zaitezte bihar Aaronekin batera Jaunaren aurrean.


text:
Zure kide guztiek, nork bere errautsontzia hartu eta intsentsua ezarriz, Jaunaren aurrera eramango dituzte, berrehun eta berrogeita hamar errautsontzi guztira; zuk eta Aaronek ere, nork bere errautsontzia eramango duzue».


text:
<pb/>Hala egin zuten Kore eta taldekideek: nork bere errautsontzia hartu eta, sua eta intsentsua ipinirik, elkarketa-etxolaren sarreran jarri ziren. Han ziren Moises eta Aaron ere.


text:
Korek israeldar elkarte osoa bildu zuen Moisesen eta Aaronen aurrean, elkarketa-etxolaren sarreran. Jauna aintzaz beterik agertu zitzaion elkarte osoari. <f>ⓐ</f>


text:
<pb/>Haiek, lurreraino ahuspezturik, esan zuten: «Oi Jainko, izaki guztiei bizi-arnasa damaiezun Jainko, elkarte osoaren gain isuri behar ote duzu zeure haserrea gizon bakar baten bekatuagatik?» <f>ⓑ</f>


text:
Eta elkarteari esan zion: «Alde gizon gaizto horien etxola ingurutik eta ez ukitu horienik ezer, horien bekatuengatik zeuek ere gal ez zaitezten».


text:
<pb/>Herria urrundu egin zen Kore, Datan eta Abiramen etxola ingurutik. Datan eta Abiram beren etxolatik irten eta sarreran zeuden beren emazte eta seme-alabekin.


text:
Moisesek esan zuen: «Orain izango duzue froga eta jakingo Jaunak bidali nauela egiteko hau burutzera, eta ez naizela neure kabuz ari.


text:
baina Jaunak mirariren bat egiten badu, lurrak zabaldu eta daukaten guztiarekin irensten baditu, Herio Leizera bizirik jaisten badira, gizon horiek Jauna mespretxatu dutela esan nahiko du».


text:
Bizirik jaitsi ziren Herio Leizera ondasun guztiekin, eta lurra itxi egin zen berriro. Honela, Jaunak ezabatu egin zituen elkartetik.


text:
Inguruan zeuden israeldar guztiek, haien garrasiak entzutean, ihesari eman zioten, lurrak irentsiko zituen beldur.


text:
<pb/>Jaunak sua leherrarazi zuen eta intsentsua eskaini zuten berrehun eta berrogeita hamar gizon haiek hil zituen. <f>ⓒ</f>


text:
«Esan Aaronen seme Eleazarri ateratzeko errautsontziak sutatik urrutira, sagaratuak baitaude, eta sakabanatzeko txingarrak.


text:
Gizon horiek beren bekatuagatik bizia galdu badute ere, errautsontziak sagaratuak daude, nire aurrean intsentsua eskaintzeko erabili izan direlako. Egin errautsontzi horiekin aldarea estaltzeko <f>[1]</f> xaflak; horrela, oharpide izango dira israeldarrentzat».


text:
<pb/>Beraz, hartu zituen Eleazar apaizak sutan hil ziren gizonek aurkeztutako brontzezko errautsontziak eta xaflak egin zituen aldarea estaltzeko.


text:
Israeldarrentzat oroigarri zen hori, Aaronen ondorengo ez zen inor Jaunaren aurrean intsentsua erretzera hurbil ez zedin ohartarazteko; horrela, ez zitzaien gertatuko Koreri eta beronen taldekoei gertaturiko ezbeharra, Jaunak Moisesen bitartez aldez aurretik adierazitakoa.


text:
<pb/>Biharamunean, israeldar elkarte osoa Moises eta Aaronen aurka marmarrean hasi zen, esanez: «Jaunaren herria hiltzen ari zarete zuek». <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>Elkartea Moises eta Aaronen aurka biltzen ari zen. Hortan, elkarketa-etxolarantz begiratzean, lainoak estalia zuela ikusi zuten eta Jauna agertu zen aintzaz beterik. <f>ⓔ</f>


text:
«Urrundu elkarte honetatik, bat-batean birrinduko baitut». <pb/>Moises eta Aaron lurreraino ahuspeztu ziren,


text:
eta Moisesek esan zion Aaroni: «Hartu zeure errautsontzia, ipini bertan aldareko txingarrak eta bota gainean intsentsua; zoaz arin elkartera eta egizu haien aldeko barkamen-ohikunea, Jaunaren haserrea piztu baita eta hasia da izurria».


text:
<pb/>Moisesek agindu bezala, Aaron errautsontzia hartu eta korrika joan zen bildua zegoen elkarteagana. Egiaz, ordurako hasia zen izurria herrian zabaltzen. Aaronek intsentsua ipini eta herriaren aldeko barkamen-ohikunea egin zuen,


text:
«Esan israeldarrei ekartzeko leinu bakoitzeko makila <f>[2]</f> bana, hamabi makila guztira. Leinuburuek ekarriko dituzte makilak, eta zuk leinuaren izena idatziko duzu makila bakoitzean;


text:
Elkarketa-etxolara eraman eta itun-agiriaren aurrean ezarriko dituzu, zuei elkartzen natzaizuen tokian. <f>ⓕ</f>


text:
Nik aukeraturiko gizonaren makila ernamuindu egingo da; horrela, behin betiko urrunduko ditut israeldarrek zuen aurka egiten dituzten marmarrak».


text:
<pb/>Moisesek israeldarrei hau guztia esan eta leinuburu guztiek makila bana eraman zuten, hamabi makila guztira. Haien artean zegoen Aaronena ere.


text:
Biharamunean, joan zen Moises itun-etxolara eta Lebiren leinuari zegokion Aaronen makila ernamuindua ikusi zuen: ernamuindua eta loratua zegoen eta almendra helduak zituen. <f>ⓖ</f>


text:
Orduan, Moisesek Jaunaren aurretik makilak atera eta israeldar guztiei erakutsi zizkien; denek ikusi zituzten, eta buruzagiek nork berea hartu zuten.


text:
<pb/>Jaunak esan zion Moisesi: «Ipini berriro Aaronen makila itun-agiriaren aurrean eta gorde bertan herri errebelde honentzat oharpen gisa. Horrela, bukatuko dira nire aurkako haien marmarrak, eta ez dira hilko».


text:
<pb/>Jaunak esan zion Aaroni: «Zu, zure semeak eta leinuko beste kideak izango zarete santutegiaren aurkako hutsegiteen erantzule; zeuen apaiz-jardueran egindako hutsegiteenak, berriz, zu eta zure semeak bakarrik.


text:
Zeure aitaren leinuko senide lebitarrei ere utziko diezu santutegira hurbiltzen eta ondoan izango dituzu laguntzaile, zuk eta zure semeek itun-etxolaren aurrean jardungo duzuenean. <f>ⓗ</f>


text:
Zure eta itun-etxolaren zerbitzura egongo dira; baina ez dira gauza sakratuetara, ez aldarera, hurbilduko, haiek eta zuek hil ez zaitezten.


text:
Elkarketa-etxolako zerbitzuan eta hango zereginetan egingo dizute lagun; ez zaizue lebitar ez den inor elkartuko.


text:
Zuek beteko duzue santutegiko eta aldareko zerbitzu sakratua; honela, ez da nire haserrea israeldarren aurka piztuko. <f>ⓘ</f>


text:
Nik bereizi ditut zure senide lebitarrak israeldarren artetik, eta niri, Jaun honi, oso-osorik emanak daude, elkarketa-etxolaren zerbitzuaz arduratzeko. <f>ⓙ</f>


text:
Baina zuk eta zure semeek bakarrik beteko dituzue aldarean nahiz errezelaz barrualdera <f>[1]</f> bete beharreko apaiz-jarduerak. Eginkizun hori zuei dagokizue, zuei eman baitizuet apaiz-kargua. Apaiz ez den norbaitek apaizgintzan badihardu, heriotzara emango dute».


text:
<pb/>Jaunak esan zion Aaroni: «Zure esku uzten ditut israeldarrek zor dizkidaten eskaintza sakratu guztiak: zuri eta zure ondorengoei dagokizuen zati dira. Betiko lege izango duzue hau. <f>ⓚ</f>


text:
Opari guztiz sakratuetatik, hau da, israeldarrek eskainiko dizkidaten labore-opari, barkamen- eta ordain-oparietatik nire ohorez erretzen ez dena zuretzat eta zure ondorengoentzat izango da.


text:
Gizonezkoek bakarrik jan dezakete opari horietatik, eta toki sakratuan jango dute <f>[2]</f>, guztiz sakratuak baitira.


text:
Gainera, errituzko aurkezpen-keinua eginez eskaintzen dizkidazun beste oparigaien zati bat ematen dizuet, zuri eta zure ondorengoei, gizonezko nahiz emakumezko: garbi dagoen edonork jan dezake horietatik. Betiko lege izango duzue hau.


text:
Zuri ematen dizkizut israeldarrek ekartzen dizkidaten lehen fruituak ere: olio eta ardo berrien eta gariaren zatirik hoberenak. <f>ⓛ</f>


text:
Halaber, ekartzen dizkidaten uzta guztien lehen emaitzak zureak izango dira. Zure senitartetik garbi dagoen edonork jan dezake horietatik.


text:
<pb/>«Azkenik, zuretzat izango dira niri eskainiriko israeldarren lehen-seme nahiz lehen abere-kume guztiak ere. Baina giza lehen-semeak eta abere kutsatuen lehen-kumeak berreskuratu egingo dituzte. <f>ⓝ</f>


text:
Jaio eta hilabetera ordainduko dute israeldarrek berreskuratzeko jaregite-saria: zilarrezko bost txanponeko ordaina ezarriko duzu, santutegiko pisu-neurriaren arabera, oin-txanpona hamar gramokoa delarik.


text:
Baina ez dute berreskuratuko behi, ardi nahiz ahuntzen lehen-kumerik: niretzat sagaratuak dira. Hil egingo dituzu, odola aldare gainean isuri eta gantza nire ohorez erre. Nik atseginez onartuko dut oparia.


text:
Israeldarrek opari sakratutzat niretzat bereizitako guztia, zuri eta zure ondorengoei, gizonezko nahiz emakumezkoei, ematen dizuet. Betiko lege izango duzue hau. Inola ere aldaezineko konpromisoa <f>[3]</f> da, nik, Jaunak, zurekin eta zure ondorengoekin hartzen dudana».


text:
<pb/>Jaunak esan zion Aaroni: «Ez duzu lursailik izango zeure ondaretzat israeldarrei emango diedan lurraldean. Neu izango nauzu ondare eta mantenu beste israeldarren artean. <f>ⓐ</f>


text:
Israeldarren lurreko fruituen hamarrenak ematen dizkiet lebitarrei ondaretzat, elkarketa-etxolan betetzen duten zerbitzuaren ordain. <f>ⓑ</f>


text:
Gainerako israeldarrak ez dira elkarketa-etxolara hurbilduko, heriotza-zigorra lekarkiekeen bekatua egingo bailukete.


text:
Lebitarrak arduratuko dira elkarketa-etxolako zerbitzuaz, eta beren hutsegiteen erantzule izanen dira. Betiko lege izango duzue hau belaunez belaun. Lebitarrek, beraz, ez dute Israelen lursailik izango ondare <f>[4]</f>.


text:
Israeldarrek niretzat bereizten dituzten lurreko emaitzen hamarrenak ematen dizkiet ondaretzat. Horregatik esan diet ez dutela lursailik izango ondare gainerako israeldarren artean».


text:
«Esan lebitarrei: Israeldarren lurreko fruituetarik nik ondaretzat emandako hamarrenak jasotzean, hamarrenen hamarrena bereizi eta niri, Jaunari, eskainiko didazue.


text:
Hori izango duzue zeuen eskaintza Jaunarentzat, beste israeldarrek beren garitik nahiz olio eta ardo berritik egin ohi dutenaren parekoa.


text:
Beraz, israeldarrengandik jasoriko hamarrenetik bereiziko duzue zeuen eskaintza Jaunarentzat, eta Aaron apaizari emango diozue.


text:
Israeldarrek emandako guztitik zati bat bereiziko duzue Jaunari zeuen eskaintza egiteko: zatirik hoberena bereiziko duzue Jaunari eskaintzeko.


text:
<pb/>«Esan beste hau ere: Niretzat zatirik hoberena bereizi ondoren, hartu gainerakoa zeuentzat, beste israeldarrek garia eta olio-ardoak berentzat hartzen dituzten bezala.


text:
Nonahi jan dezakezue zeuek eta zuen etxekoek. Hori da zuen ordaina elkarketa-etxolako zerbitzuagatik.


text:
Niretzat zatirik hoberena bereiziz gero, ez zarete errudun bihurtuko, ez dituzue israeldarren opari sakratuak profanatuko, eta ez zarete hilko».


text:
«Hona hemen nik, Jaunak, agindua: Esan israeldarrei hartzeko behi gorri bat <f>[1]</f>, akats gabea eta uztarrian lotu gabea, <f>ⓒ</f>


text:
Eleazar apaizak odoletik pixka bat hartu eta behatzez zazpi bider zirtatuko du elkarketa-etxolaren aurrealderantz. <f>ⓓ</f>


text:
Berehala, apaizak zedro-zura, isipua <f>[2]</f> eta purpura gorrimina hartu eta behia erretzen deneko sutara botako ditu. <f>ⓔ</f>


text:
Ondoren, arropak garbitu eta uretan bainatuko da, eta sar daiteke berriro kanpalekura; baina kutsaturik geldituko da arratsa arte.


text:
Behia erre duena ere arropak garbitu eta uretan bainatuko da, eta kutsaturik geldituko arratsa arte.


text:
Garbi dagoen beste norbaitek behiaren errautsak bildu eta, kanpalekutik aterata, leku garbi batean ezarriko ditu. Errauts hori erabiliko du israeldar elkarteak garbikuntzako ura prestatzeko. Ur horrekin eginiko garbikuntza-ohikuneak barkamen-opariaren balioa du. <f>ⓕ</f>


text:
Behiaren errautsak bildu dituenak arropak garbituko ditu eta kutsaturik geldituko da arratsa arte. Betiko lege izango da hau, bai israeldarrentzat, bai haien artean bizi den etorkinarentzat.


text:
Hirugarren eta zazpigarren egunean garbikuntzako urez garbituko da, eta berriro garbi geldituko; baina hirugarren eta zazpigarren egunean garbitzen ez bada, ez da garbi geldituko <f>[3]</f>.


text:
Giza gorpuren bat ukitu eta garbikuntzarik egiten ez duenak Jaunaren egoitza profanatzen du; beraz, bota egingo dute Israel herritik. Garbikuntzako urez zipriztindua izan ez denez, kutsaturik jarraitzen du. <f>ⓖ</f>


text:
<pb/>«Hona norbait oihal-etxolan hiltzen denerako legea: barruan dauden eta hara sartzen diren guztiak kutsaturik geldituko dira zazpi egunez.


text:
<pb/>«Landan dabilela, hila izan den nahiz berez hildako norbaiten gorpua edota giza hezurrak nahiz hilobia ukitzen dituena kutsaturik geldituko da zazpi egunez.


text:
<pb/>«Halako kutsadura gertatzean, barkamen-oparitzat eskainitako behiaren errautsetik pixka bat ontzi batean ipiniko dute eta iturburuko ura isuriko gainetik.


text:
Ondoren, garbi dagoen norbaitek isipua hartu, uretan busti eta hartaz zipriztinduko ditu oihal-etxola, ontzi guztiak eta barruko lagunak; gauza bera egingo dio giza hezurrak edo hila izan denaren nahiz berez hildakoaren gorpua edota hilobia ukitu duenari ere.


text:
Hirugarren eta zazpigarren egunean zipriztinduko du. Ondoren, kutsaturik zegoena arropak garbitu eta uretan bainatuko da, eta zazpigarren egunean, arratsaldean, garbi geldituko.


text:
Kutsaturik egon eta garbikuntza egiten ez duena bota egingo dute elkartetik, Jaunaren santutegia profanatu baitu. Garbikuntzako urez zipriztindua izan ez denez, kutsaturik jarraitzen du.


text:
<pb/>«Betiko lege izango duzue hori. Garbikuntzako urez zipriztintzen duenak garbitu egingo du arropa. Garbikuntzako ura ukitzen duenari dagokionez, kutsaturik geldituko da arratsa arte.


text:
Kutsaturiko gizonak ukitzen duen guztia kutsaturik geldituko da; kutsaturik dagoena ukitzen duena ere kutsaturik geldituko da arratsa arte».


text:
<pb/>Urtearen lehen hilean israeldar elkartea Tzin basamortura iritsi eta Kadexen <f>[1]</f> gelditu zen aldi baterako. Han hil zen Miriam eta bertan ehortzi zuten.


text:
Aurpegi eman zioten Moisesi, esanez: «Ai gu ere hil bagina Jaunak hilarazi zituen senideekin batera! <f>ⓗ</f>


text:
Zergatik ekarri duzue Jaunaren elkartea basamortu honetara? Geu eta gure abereak hil nahi ote gaituzue?


text:
Zertarako atera gintuzuen Egiptotik, zergatik ekarri bazter negargarri honetara? Hemen ezin da ezer erein, ezta pikondorik, mahatsondorik nahiz granadondorik landatu ere; ez dago edateko urik ere!»


text:
<pb/>Herri-batzarra utzirik, elkarketa-etxolako sarrerara joan eta lurreraino ahuspeztu ziren Moises eta Aaron. Orduan, Jauna agertu zitzaien aintzaz beterik, <f>ⓘ</f>


text:
«Hartu makila eta, zeure anaia Aaron lagun duzula, bildu israeldarren elkartea; gero, guztien aurrean, agindu harkaitzari, eta honek ura emango du. Harkaitzetik ura sorraraziko duzu, eta elkarteari eta abereei emango diezu edaten».


text:
Gero, Moisesek eta Aaronek elkartea bildu zuten harkaitzaren aurrean, eta Moisesek esan zien: «Entzun, errebeldeok: harkaitz honetatik ura sorrarazteko gauza ote gara?»


text:
<pb/>Hori esanik, besoa jaso eta bi aldiz jo zuen makilaz harkaitza. Ur-mordoa atera zen, eta jendeak eta abereek edan zuten. <f>ⓙ</f>


text:
Jaunak, ordea, esan zien Moisesi eta Aaroni: «Ez zarete nitaz fidatu <f>[2]</f>, nire santutasuna israeldarren aurrean argi azal zedin; beraz, ez duzue herri hau gidatuko emango diodan lurralderaino».


text:
<pb/>Gertakari hau dela eta, iturri hark «Meribako Urak» du izen, —hau da, «Auzi Urak»—, han eman baitzioten aurpegi israeldarrek Jaunari, eta honek bere santutasuna agertu zuen.


text:
<pb/>Kadextik mezulariak bidali zizkion Moisesek Edomgo erregeari mezu honekin: «Hau diotsute zeure anaia israeldarrek: Ongi dakizu zer-nolako nekeak jasan behar izan ditugun. <f>ⓚ</f>


text:
Gure arbasoak Egiptora jaitsi ziren eta gure herria luzaro bizi izan zen bertan; baina gero, egiptoarrek tratu txarra eman ziguten, bai geuri, bai arbasoei.


text:
Orduan, oihu egin genion Jaunari laguntza eske eta hark entzun egin zituen gure garrasiak: aingerua bidali eta atera egin gintuen Egiptotik. Orain hemen gara, Kadexen, zure lurraldearen mugako hirian. <f>ⓛ</f>


text:
Utz iezaguzu zeure lurraldetik igarotzen. Ez gara igaroko ez soroetatik, ez mahastietatik, eta ez dugu edango zure putzuetako urik. Errepidetik joango gara, apurtxo bat ere saihestu gabe, zure lurraldea zeharkatu arte».


text:
<pb/>Baina Edomgo erregeak erantzun zien: <pb/>—Ez duzue nire lurraldea zapalduko; bestela, bidera aterako natzaizue borrokara.


text:
<pb/>Israeldarrek esan zioten: <pb/>—Bide nagusitik joango gara. Baldin guk eta abereek zure putzuetako urik edango bagenu, ordaindu egingo genizuke. Zure lurraldetik oinez igarotzen uzteko besterik ez dizugu eskatzen.


text:
<pb/>Edomgo erregeak, berriz: <pb/>—Ez zarete igaroko! <pb/>Eta bidera atera zitzaien gudaroste handi eta biziki indartsuarekin.


text:
Honela, galarazi egin zion Edom herriak Israeli bere lurraldetik igarotzea, eta israeldarrak urrundu egin ziren, zeharbidea hartuz.


text:
«Aaron hil egingo da, ezin baita sartu israeldarrei emango diedan lurraldean <f>[4]</f>, muzin egin baitzenieten nire aginduei Meribako iturriaren ondoan.


text:
Han apaiz-arropak erantziko dizkiozu Aaroni, eta beronen seme Eleazarri jantziko, bertan hilko baita Aaron». <f>ⓜ</f>


text:
<pb/>Jaunak agindu bezala egin zuen Moisesek, eta israeldar guztien begi-bistan Hor mendira igo ziren.


text:
Han, apaiz-arropak erantzi zizkion Moisesek Aaroni eta Eleazarri jantzi. Han bertan, mendi-gailurrean, hil zen Aaron. Ondoren, Moises eta Eleazar menditik jaitsi ziren. <f>ⓝ</f>


text:
Ohartu ziren israeldarrak Aaron hila zela, eta dolu egin zuten harengatik hogeita hamar egunez. <f>ⓐ</f>


text:
<pb/>Negeven bizi zen Aradeko <f>[1]</f> errege kanaandarrak, israeldarrak Atarim bidetik zetozela jakin zuenean, eraso eta zenbait israeldar preso hartu zuen. <f>ⓑ</f>


text:
Orduan, israeldarrek promes hau egin zioten Jaunari: «Herri hori eskura ematen badiguzu, horien hiriak erabat suntsituko ditugu».


text:
<pb/>Entzun zuen Jaunak israeldarren deia eta eskura eman zizkien kanaandar haiek. Israeldarrek erabat suntsitu zituzten hiriak eta bizilagunak. Horregatik, leku hari Horma <f>[2]</f>, hau da —«Erabateko Suntsipena»—, ezarri zioten izena.


text:
<pb/>Hor menditik, Itsaso Gorrirako bidea hartu zuten israeldarrek, Edom lurraldea <f>[3]</f> inguratzeko asmoz. Bidean, ordea, adorea galdu <f>ⓒ</f>


text:
eta gaizki-esaka hasi ziren Jainkoaren eta Moisesen aurka: «Zertarako atera gintuzuen Egiptotik? Basamortuan hilarazteko? Ez dugu urik, ez jakirik, eta mana delako janari kaskar honetaz asper-asper eginak gaude!» <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>Jaunak suge pozoitsuak <f>[4]</f> bidali zizkien eta haien miztoaz israeldar asko hil zen. <f>ⓔ</f>


text:
Orduan, Moisesengana joan eta esan zioten: «Bekatu egin dugu Jaunaren eta zure aurka gaizki-esaka jardunez. Erregutu Jaunari sugeak guregandik urruntzeko». <pb/>Moisesek herriaren alde erregutu zion Jaunari.


text:
Honek esan zion: «Egizu brontzezko suge bat eta ezarri haga baten muturrean. Sugeren batek zizta eginiko edonor, brontzezkoari begiratzean, sendatu egingo da».


text:
<pb/>Egin zuen Moisesek brontzezko sugea eta hagaren muturrean ezarri. Eta sugeren batek norbaiti zizta egiten bazion, brontzezkoari begiratzean, sendatu egiten zen. <f>ⓕ</f>


text:
Handik ere abiatu, eta Arnon errekaz beste aldean etxolatu ziren; Arnon errekak, amortarren lurraldean sortu ondoren, basamortua zeharkatzen du eta moabdarren eta amortarren lurraldeen muga markatzen.


text:
Horretaz ari da «Jaunaren Guduak» liburua <f>[5]</f>, dioenean: <pb/><t>«Sufa-ko Baheb </t><t>eta beronen ibaiadarrak; </t><t>Arnon, </t>


text:
<t>bere ibaiadarrekin, </t><t>Ar ibarrera jaitsi </t><t>eta Moabeko muga ondotik </t><t>igarotzen dena». </t>


text:
<pb/>Hurrengo, Arnon errekatik, Beer —hau da, «Putzu»— izeneko tokira iritsi ziren. Toki honetan esan zion Jaunak Moisesi: «Bildu herria eta ura emango diot».


text:
Orduan abestu zuten kanta hau <f>[6]</f> israeldarrek: <pb/><t>«Sor bedi ura putzutik! </t><t>Egin diezaiogun kantu! </t>


text:
<t>Buruzagiek irekitako putzua, </t><t>herriko handikiek zulatua </t><t>beren aginte-makilaz!» </t> <pb/>Ondoren, basamortutik Matanaraino joan ziren israeldarrak,


text:
eta Bamotetik Moabeko landan hedatzen den ibarrera, basamortuaren gain dagoen Pisga <f>[7]</f> tontorrera.


text:
«Utz iezaguzu zeure lurraldetik igarotzen. Ez gara igaroko ez soroetatik, ez mahastietatik, eta ez dugu edango zure putzuetako urik. Errepidetik joango gara zure lurraldea zeharkatu arte».


text:
Baina Sihonek ez zion Israel herriari lurraldea zeharkatzen utzi; aitzitik, bere herria bildu eta bidera atera zitzaion basamortuan eta, Jahtzara etorririk, eraso egin zion.


text:
Baina israeldarrek garaitu egin zuten eta haren lurraldeaz jabetu, Arnon errekatik Jabok errekaraino, hau da, amondarren lurralderaino, hauek gotortua baitzuten muga.


text:
Israeldarrak, beraz, amortarren <f>[8]</f> hiriak —Hexbon eta honen menpeko hiriak, alegia— berenganatu eta haietan jarri ziren bizitzen.


text:
Hexbon zen amortarren errege Sihonen hiriburua; honek, Moabeko lehengo erregeari eraso eta lurraldea kendua zion Arnon errekaraino.


text:
Horregatik diote koplariek <f>[9]</f>: <pb/><t>«Zatozte Hexbonera! </t><t>Berreraiki eta gotortu </t><t>Sihon erregearen hiria! </t>


text:
<t>Hexbonen sua sortu, </t><t>Sihonen hiriburutik sutea </t><t>zabaldu </t><t>eta Moabeko Ar hiria </t><t>eta Arnon inguruko gailurrak </t><t>suntsitu ditu. <f>ⓗ</f> </t>


text:
<t>Zoritxarrekoa zu, Moab! </t><t>Galdua zara, </t><t>Kemox jainkoaren herri hori! </t><t>Bizirik geldituriko zure seme-alabak </t><t>gatibu eraman ditu </t><t>Sihon errege amortarrak. </t>


text:
<t>Baina guk geziz jo ditugu </t><t>amortarrak: </t><t>dena da galdua </t><t>Hexbondik Diboneraino. </t><t>Hondatu egin dugu herrialdea </t><t>Nofaheraino, </t><t>hondatu Medabarainoko guztia». </t>


text:
Moisesek zenbait gizon bidali zituen Jazer hiria ikertzera, eta israeldarrek Jazer eta inguruko hiriak <f>[10]</f> eskuratu zituzten, beraietako amortarrak jaurtiz.


text:
Gero, Baxan <f>[11]</f> alderantz jo zuten, baina Og, hango erregea, bere gudarostearekin erasotzera atera zitzaien bidera, Edrei hiri inguruan.


text:
Baina Jaunak esan zion Moisesi: «Ez izan beldur, zure esku jarriko baitut bai bera, bai beraren gudaroste osoa, baita lurraldea ere; Hexbonen bizi zen amortarren errege Sihoni egindakoa bera egingo diozu hari ere».


text:
<pb/>Honela, israeldarrek garaitu eta hil egin zituzten Og erregea, beronen seme-alabak eta gudaroste osoa, inortxo ere bizirik utzi gabe, eta lurraldeaz jabetu ziren.


text:
<pb/>Israeldarrak berriro abiatu eta Moabeko lautadan ezarri zuten kanpalekua, Jordanez ekialdera, Jerikoren parean.


text:
<pb/> <n>[2-4]</n> Garai hartan, Moabeko erregea Tziporren seme Balak zen. Jakin zuen erregeak israeldarrek amortarrei egindakoa, eta moabdarrak beldurrak hartu zituen Israel herria hain ugaria zela ikusirik. Israeldarren aurrean izututa, moabdarrek Madiango herri-arduradunei esan zieten: «Idiak zelaiko belarra bezala garbituko ditu jendalde horrek gure inguru guztiak».


text:
<pb/>Moabeko erregeak mezulariak bidali zizkion Beorren seme Balaami Eufrates ondoko Petor hirira, amautarren lurraldera <f>[1]</f>, mandatu hau emateko: «Herri bat atera da Egiptotik eta lurralde osoa estali du; orain gure aurrean kokatua dago. <f>ⓘ</f>


text:
Zatoz lehenbailehen, eta madarika ezazu herri hori, nirea baino indartsuagoa baita. Beharbada, menderatu ahal izango dut eta lurraldetik bota. Izan ere, badakit jakin, zuk bedeinkatua bedeinkaturik gelditzen dela eta zuk madarikatua madarikaturik». <f>ⓙ</f>


text:
<pb/>Moab eta Madiango herri-arduradunak, madarikazio-zina ordaintzeko dirua harturik, Balaamengana joan ziren eta Balaken mezua adierazi zioten.


text:
Balaamek esan zien: «Igaro hemen gaua eta emanen dizuet erantzuna Jaunak esango didanaren arabera». <pb/>Horrela, Moabeko buruzagiak Balaamekin gelditu ziren.


text:
<pb/>Agertu zitzaion Jainkoa Balaami eta galdegin zion: <pb/>—Zein dira zeurekin dituzun gizon horiek?


text:
Egiptotik atera den herriak lurralde osoa estali du. Zatoz berehala herri hori madarikatzera; beharbada, borrokatu ahal izango dut eta bota.


text:
<pb/>Jainkoak esan zion Balaami: <pb/>—Ez joan horiekin! Ez duzu herri hori madarikatuko, nik bedeinkatua baitut.


text:
<pb/>Biharamun goizean, Balaken buruzagiei esan zien: «Itzuli zeuen lurraldera, Jaunak ez baitit uzten zuekin joaten».


text:
<pb/>Moabeko buruzagiek, Balakengana itzuli eta esan zioten: «Balaamek ez du etorri nahi izan gurekin».


text:
Balaamengana iritsirik, esan zioten: <pb/>—Honela dio Tziporren seme Balakek: Mesedez, ez muzin egin niregana etortzeari.


text:
<pb/>Baina Balaamek erantzun zien Balaken zerbitzariei: <pb/>—Nahiz eta Balakek jauregia bete urre eta zilar eman, ezin dut ezertxo ere egin, ez handi ez txiki, Jaunaren, nire Jainkoaren, aginduaren kontra.


text:
<pb/>Gauean, Jainkoa Balaami agertu eta esan zion: «Gizon horiek zure bila etorri badira, zoaz beraiekin; baina nik esango dizudana bakarrik egingo duzu».


text:
<pb/>Abiatu zenean, biziki haserretu zen Jainkoa <f>[2]</f>. Balaam asteme gainean zihoan, bi zerbitzari lagun zituela, eta Jaunaren aingerua jarri zitzaion aurrean bidea oztopatzen.


text:
Astemea, Jaunaren aingerua ezpata eskuan bide erdian ikustean, bidetik saihestu eta landan zehar joan zen. Balaamek jo egin zuen, berriro bidera eramateko.


text:
<pb/>Gero, mahasti artean, albotara bi harresi zituen bide estu batean gelditu zen Jaunaren aingerua.


text:
Astemea, hura ikustean, harresira arrimatu zen, Balaamen berna harresiaren kontra zanpatuz. Balaamek jo egin zuen berriro.


text:
<pb/>Jaunaren aingerua aurreratu eta inori eskuin-ezkerrera egiten ez uzteko moduko estugune batean gelditu zen.


text:
Orduan, Jaunak hitz egiteko dohaina eman astemeari, eta honek esan zion Balaami: <pb/>—Zer egin dizut nik, hiru bider horrela jotzeko? <f>ⓚ</f>


text:
<pb/>Astemeak esan zion: <pb/>—Ez al nauzu, bada, zeure astemea, betidanik gainean eraman zaituena? Eta inoiz portatu al naiz honela zurekin? <pb/>—Ez! —erantzun zion Balaamek.


text:
<pb/>Orduan, ezpata eskuan bide erdian zegoen aingerua eman zion ikustera Jaunak Balaami. Lurreraino ahuspeztu zen Balaam,


text:
eta Jaunaren aingeruak esan zion: <pb/>—Zergatik jo duzu hiru bider astemea? Neu atera natzaizu bidea oztopatzera, okerreko bidetik baitzoaz <f>[3]</f>.


text:
Astemeak ikusi eta hiru bider saihestu nau. Bestela, hila zintudan dagoeneko, bera bizirik utziko nuelarik.


text:
<pb/>Balaamek erantzun zion Jaunaren aingeruari: <pb/>—Oker jokatu dut! Ez nekien bidea oztopatzen zidana zeu zinenik. Baina nire bidaia atsegin ez bazaizu, itzuli egingo naiz.


text:
<pb/>Jaunaren aingeruak erantzun: <pb/>—Zoaz gizon horiekin, baina nik adierazitakoa bakarrik esango duzu. <pb/>Horrela, Balaken buruzagiekin joan zen Balaam.


text:
<pb/>Balaam zetorrela jakitean, bidera irten zitzaion Balak, Edom lurraldeko muga-ertzean, Arnon erreka ondoan, zegoen Ar hirira,


text:
eta esan zion: <pb/>—Behin eta berriro bidali dizkizut mezulariak deitzera; nola ez zara lehenago etorri? Zu ohorez betetzeko gauza ez naizela uste al duzu?


text:
<pb/>Balaamek erantzun zion: <pb/>—Orain hemen nauzu! Baina, zer esan dezaket? Jainkoak ahoan jarriko dizkidan hitzak bakarrik esan ditzaket.


text:
Han behiak eta ardiak hil zituen Balakek, eta Balaami eta lagun zituen buruzagiei eraman zien haragia.


text:
<pb/>Biharamun goizean, Baal izeneko mendira <f>[4]</f> igo zen Balak erregea Balaamekin. Handik israeldar kanpalekuaren ertz bat ikus zitekeen.


text:
<pb/>Balaamek esan zion Balaki: «Eraiki hemen zazpi aldare eta prestatu zazpi zekor eta zazpi ahari».


text:
<pb/>Hala egin zuen Balakek, eta bien artean zekor eta ahari bana eskaini zituzten aldare bakoitzean.


text:
<pb/>Gero, Balaamek esan zion Balaki: «Zaude erre-oparien ondoan, ni hemendik aldentzen naizen bitartean. Beharbada, bidera irtengo zait Jauna, eta adieraziko didan guztia esango dizut». <pb/>Balaam muino soil <f>[1]</f> batera urrundu zen.


text:
Han Jainkoa azaldu zitzaion, eta Balaamek esan zion: «Zazpi aldare prestatu ditut eta bakoitzean zekor eta ahari bana eskaini».


text:
<pb/>Orduan, adierazi behar zituen hitzak jarri zizkion Jaunak ahoan Balaami eta Balakengana itzultzeko agindu.


text:
Orduan, bertso hauek abestu zituen Balaamek: <pb/><t>«Mesopotamiatik <f>[2]</f> etorrarazi nau Balakek, </t><t>ekialdeko mendietatik </t><t>Moabeko erregeak: </t><t>“Zatoz, madarika ezazu Israel, </t><t>gaitzetsi Jakoben herria!” </t>


text:
<t>Baina nola madarikatu </t><t>Jainkoak madarikatu ez duena? </t><t>Nola gaitzetsi </t><t>Jaunak gaitzetsi ez duena? </t>


text:
<t>Harkaitz garai hauetatik ikusten dut, </t><t>muino gainetik begi-bistan dut: </t><t>horra hor, aparte bizi den herria, </t><t>besteekin nahastu gabea! <f>ⓛ</f> </t>


text:
<t>Hautsa bezainbat dira: </t><t>nork zenbatu </t><t>Jakoben ondorengoak? </t><t>Nork jakin </t><t>israeldar multzoaren <f>[3]</f> kopurua? </t><t>Gizon zintzo horien heriotza, </t><t>horiena bezalako azkena, </t><t>opa diot neure buruari». <f>ⓜ</f> </t>


text:
<pb/>Orduan, Balakek esan zion Balaami: <pb/>—Baina, zer egin didazu? Etsaiak madarikatzeko ekarri, eta zuk bedeinkazioz bete?


text:
<pb/>Balakek, orduan: <pb/>—Zatoz nirekin beste leku batera, handik herri osoa ikusiko baituzu. Izan ere, hemendik ez dezakezu israeldar kanpalekuaren ertz bat besterik ikus. Handik madarikatuko duzu.


text:
<pb/>Pisga mendi-gailurreko begiraleku <f>[4]</f> batera eraman zuen. Han ere zazpi aldare eraiki eta bakoitzean zekor eta ahari bana eskaini zituen.


text:
<pb/>Balaamek esan zion Balaki: «Zaude hor erre-oparien ondoan, ni Jaunarekin egotera noan bitartean».


text:
<pb/>Jaunak, bidera irtenik, esan behar zituen hitzak adierazi zizkion Balaami eta Balakengana itzultzeko agindu.


text:
<pb/>Itzuli zen Balakengana eta erre-oparien ondoan aurkitu zuen moabdar buruzagiekin. Balakek galdegin zion: <pb/>—Zer dio Jaunak?


text:
<pb/>Orduan, Balaamek bertso hauek abestu zituen: <pb/><t>«Entzun arretaz, Balak, </t><t>Tziporren seme hori! </t>


text:
<t>Jainkoa ez da gizakia </t><t>gezurretan jarduteko, </t><t>ez da erabakiaz damutzen </t><t>gizasemeak bezala. </t><t>Mintzatzen ote da </t><t>eta esana egiten ez? </t><t>Hitza ematen ote, </t><t>eta bete gabe uzten? <f>ⓝ</f> </t>


text:
<t>Bedeinkatzeko agindua dut, </t><t>Jaunak bedeinkatu egin baitu. </t><t>Nik ezin atzera egin! </t>


text:
<t>Ez du okerrik aurkitu Israelen, </t><t>gaiztakeriarik ez Jakoben herrian <f>[5]</f>. </t><t>Jauna, bere Jainkoa, berekin du, </t><t>errege bezala </t><t>goraipatzen du herriak. <f>ⓐ</f> </t>


text:
<t>Jainkoak atera zuen Egiptotik, </t><t>bufaloarena bezalako </t><t>indar izugarriz <f>[6]</f>. <f>ⓑ</f> </t>


text:
<t>Ez da aztikeriazko igarpenik, </t><t>ez eta madarikazio-hitzik, </t><t>Israelen kontra balio duenik <f>[7]</f>. </t><t>Bere garaian jakin ohi du </t><t>Jakoben herriak </t><t>Jaunak beraren alde egina. </t>


text:
<t>Lehoia bezala altxatu da herria, </t><t>ez du berriro atseden hartuko, </t><t>harrapakina irentsi </t><t>eta biktimen odola zurrupatu arte». <f>ⓒ</f> </t>


text:
<pb/>Balakek esan zion Balaami: «Zatoz, beste leku batera eraman behar zaitut. Agian, Jainkoak ez du eragozpenik izango handik Israel madarika dezazun».


text:
<pb/>Jaunari Israel bedeinkatzea atsegin zitzaiola ikusirik, Balaam ez zen joan bestetan bezala igarpen bila, baizik eta basamortura begira jarri zen.


text:
eta bertso hauek abestu zituen: <pb/><t>«Hona hemen </t><t>Beor-en seme Balaamen, </t><t>begirada argiko gizonaren, mezua; </t>


text:
<t>hona hemen estasian, </t><t>begiak zabal-zabal, </t><t>Jainkoaren hitza entzun </t><t>eta Ahaltsuaren agerpenak </t><t>dituenaren mezua. </t>


text:
<t>Ibar luze-zabalak dirudite, </t><t>ibai ondoko baratzeak, </t><t>Jaunak ur-ertzean landaturiko </t><t>aloe edo zedro arbolen </t><t>antzeko dira. </t>


text:
<t>Ura gainezka haien suiletan, </t><t>soroak urez oparo. </t><t>Israelgo erregea </t><t>Agag <f>[1]</f> erregea baino ahaltsuago, </t><t>haren erregetza gero eta garaiago! </t>


text:
<t>Jainkoak atera zuen Egiptotik, </t><t>bufaloarena bezalako </t><t>indar izugarriz. </t><t>Herri etsaiak irentsiko ditu, </t><t>haien hezurrak puskatuko, </t><t>gorputzak geziz zeharkatuko. </t>


text:
<t>Lehoia bezala makurtu </t><t>eta etzaten da: </t><t>nork egin aurre hari? </t><t>Bedeinkatua </t><t>bedeinkatzen zaituena, </t><t>madarikatua </t><t>madarikatzen zaituena!» <f>ⓓ</f> </t>


text:
<pb/>Biziki haserretu zen Balak Balaamekin eta, ukabilez mehatxatuz, esan zion: <pb/>—Etsaiak madarikatzeko deitu, eta hiru bider bedeinkatu dituzu!


text:
«Nahiz eta Balakek jauregia bete zilar eta urre eman, ezin dut neure kabuz ezertxo ere egin, ez onik, ez txarrik, Jaunaren aginduaren kontra». <f>ⓔ</f>


text:
Neure aberrira itzuliko naiz, bai; baina hori baino lehen, herri horrek etorkizunean zuen herriari egingo diona azalduko dizut.


text:
<pb/>Orduan, bertso hauek abestu zituen: <pb/><t>«Hona hemen </t><t>Beor-en seme Balaamen, </t><t>begirada argiko gizonaren, mezua; </t>


text:
<t>hona hemen estasian, </t><t>begiak zabal-zabal, </t><t>Jainkoaren hitza entzun, </t><t>Goi-goikoaren egitasmoa ezagutu </t><t>eta Ahaltsuaren agerpenak </t><t>dituenaren mezua. </t>


text:
<t>Ikusten ari naiz, </t><t>baina ez da orain gertatuko; </t><t>begi aurrean dut, </t><t>baina ez da berehala beteko: </t><t>Jakoben herritik izarra sortzen da, </t><t>Israeldik errege-makila ateratzen; </t><t>Moaben bekokia zanpatzen du, </t><t>Seten ondorengoen </t><t>burezurra <f>[2]</f> xehatzen. <f>ⓕ</f> </t>


text:
<t>Edom konkistatuko du, </t><t>beronen Seir lurraldeaz jabetuko: </t><t>Israelek garaipena lortuko du. </t>


text:
<t>Jakoben herritik sortzen da </t><t>menderatzailea: etsaien hirietan <f>[3]</f> </t><t>bizirik geldituak garbitzen ditu». </t>


text:
<pb/>Gero, Balaamek Amalek <f>[4]</f> ikusi eta bertso hauek abestu zituen: <pb/><t>«Herrietan lehena, Amalek! </t><t>Haren etorkizuna, ordea, </t><t>hondamendi!» <f>ⓖ</f> </t>


text:
<pb/>Kendarrak ere ikusi eta bertso hauek abestu zituen: <pb/><t>«Zuen egoitza sendoa, </t><t>zuen habia <f>[5]</f> harkaitzean kokatua! <f>ⓗ</f> </t>


text:
<t>Baina zuen habia suak irentsiko du </t><t>eta Axurrek <f>[6]</f> gatibu </t><t>hartuko zaituzte». </t>


text:
<pb/>Azkenik, bertso hauek abestu zituen: <pb/><t>«Ai ene! Nor aterako da bizirik </t><t>Jainkoak ekingo dionean? </t>


text:
<t>Ontziak datoz Zipre aldetik, </t><t>Axur eta Eber <f>[7]</f> zanpatuko dituzte, </t><t>baina beraiek ere </t><t>hondatuak gertatuko dira». <f>ⓘ</f> </t>


text:
<pb/>Israeldarrak Xitimen etxolatu ziren. Han emakume moabdarrekin hasi ziren harremanetan; <f>ⓙ</f>


text:
beren jainkoei eskaintzen zizkieten sakrifizioetara gonbidatu zituzten moabdarrek, eta israeldarrek haien otordu sakratuetan parte hartu zuten eta haien jainkoak gurtu; <f>ⓚ</f>


text:
honela, Baal-Peorren <f>[1]</f> kultuetara makurtu zen herria eta Jaunaren haserre-sua piztu zen Israelen aurka.


text:
Jaunak esan zion Moisesi: «Bildu herriko buruzagiak eta urka itzazu nire aurrean egun-argitan, nire haserre-sua Israeldik aldentzeko».


text:
<pb/>Moisesek Israelgo gobernariei agindu zien: «Zuetariko bakoitzak hil bitza Baal-Peorren kultuetara makurtu diren bere ardurapeko gizasemeak».


text:
<pb/>Hartan, emakume madiandar bat berekin zekarrela etorri zen israeldar bat senideen artera, Moisesen eta elkarte osoaren begi-bistan, hauek elkarketa-etxolaren sarreran negarrez zeuden bitartean.


text:
Hori ikustean, Eleazarren seme Pinhasek, Aaron apaizaren bilobak, elkartearen erditik irten eta, eskuetan lantza harturik, <f>ⓛ</f>


text:
israeldarraren atzetik oihal-etxolaraino <f>[2]</f> joan eta biei lantza sartu zien sabeletik. Orduan, gelditu egin zen israeldarrak hiltzen ari zen izurria;


text:
«Eleazarren seme Pinhasek, Aaron apaizaren bilobak, israeldarren aurka neukan haserrea baretu du, berauen Jainko bakar izateagatik dagokidan eskubideaz arduratsu agertu baita. Horregatik, ez ditut israeldarrak suntsitu, jelosiak eraginda. <f>ⓝ</f>


text:
itun horren indarrez betiko ematen diet apaizgoa, bai berari, bai beraren ondorengoei; izan ere, bere Jainkoaren eskubideaz arduratsu agertu da Pinhas, eta israeldarren aldeko barkamen-ohikunea egin du». <f>ⓐ</f>


text:
<pb/>Emakume madiandarrarekin hil zuten israeldarrak Zimri zuen izena eta Simeonen leinuko familiaburuetakoa zen Saluren semea;


text:
azpikeriaz zirikatu baitzaituztete beraiek ere Peorko auzian, baita Peorkoaren ondorioz izandako izurri-egunean hildako Kozbiren kasuan ere, buruzagi madiandarraren alabarenean».


text:
«Egin israeldarren elkarte osoaren izen-bilketa <f>[1]</f>, senitarteka, Israelgo gudarostea osatzeko gai diren hogei urtez gorako gizonezkoak erroldatuz». <f>ⓑ</f>


text:
<pb/>Hala, Moisesek eta Eleazar apaizak israeldarren izen-bilketa egin zuten Moabeko lautadan, Jordan ondoan, Jeriko parean,


text:
hogei urtez gorako gizonezkoak erroldatuz, Jaunak Moisesi agindu bezala <f>[2]</f>. <pb/>Hauek dira Egiptotik irtendako israeldarrak:


text:
<pb/>Israelen lehen-seme Rubenen leinua, Rubenen semeengandik sorturiko senitarteek osatzen zuten: Henokengandik henoktarrak, Palurengandik palutarrak,


text:
Nemuel, Datan eta Abiramen aita. Datan eta Abiram hauek Moises eta Aaronen aurka altxatutako elkarte-ordezkariak ziren; Koreren taldearekin bat egin zuten, hau Jaunaren aurka altxatu zenean. <f>ⓒ</f>


text:
Lurrak, zabaldurik, irentsi egin zituen Korerekin batera, honen taldea hil eta suak berrehun eta berrogeita hamar gizon suntsitu zituenean; herriaren eskarmenturako izan zen hori.


text:
<pb/>Simeonen leinuko senitarteak: Nemuelengandik <f>[3]</f> nemueldarrak, Jaminengandik jamindarrak, Jakinengandik jakindarrak,


text:
<pb/>Gaden leinuko senitarteak: Tzefonengandik tzefondarrak, Hagirengandik hagitarrak, Xunirengandik xunitarrak,


text:
<pb/> <n>[19-21]</n> Judaren leinuko senitarteak: Xelarengandik xelatarrak, Peretzengandik pereztarrak eta Zerahengandik zerahtarrak. Peretzengandik sorturiko senitarteak: Hetzronengandik hetzrondarrak eta Hamulengandik hamuldarrak. Judaren bi seme, Er eta Onan, Kanaanen hil ziren. <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>Zabulonen leinuko senitarteak: Seredengandik seredtarrak, Elonengandik elondarrak eta Jahleelengandik jahleeldarrak.


text:
<pb/>Manasesen leinuko senitarteak: Makirrengandik makirtarrak, eta Makirren seme zen Galaadengandik galaadtarrak.


text:
Heferren seme Tzelofhadek ez zuen semerik izan, alabak baizik; alaben izenak Mahla, Noa, Hogla, Milka eta Tirtza ziren. <f>ⓔ</f>


text:
<pb/>Efraimen leinuko senitarteak: Xutelahengandik xutelahtarrak, Bekerrengandik bekertarrak, Tahanengandik tahandarrak,


text:
Horiek ziren Efraimen leinuko senitarteak: 32.500 gizonezko guztira. <pb/>Horiek ziren Joseren ondorengoak, senitarteka erroldaturik.


text:
<pb/>Benjaminen leinuko senitarteak <f>[5]</f>: Belarengandik belatarrak, Axbelengandik axbeldarrak, Ahiramengandik ahiramdarrak,


text:
<pb/>Axerren leinuko senitarteak: Jimnarengandik jimnatarrak, Ixbirengandik ixbitarrak eta Beriarengandik beriatarrak.


text:
senitartea ugaria bada, ondare-zatia ere handiagoa emango zaio; urria bada, txikiagoa; bakoitzari izen-bilketan eman duen kopuruaren arabera.


text:
Lurraldearen banaketa zozketaz bakarrik egingo da, leinu bakoitzeko senitarteen ondare-zatia lagun-kopuruaren araberakoa izango bada ere.


text:
<pb/>Lebiren leinuaren izen-bilketa senitarteka: Gerxonengandik gerxondarrak, Kehatengandik kehatarrak eta Merarirengandik meraritarrak. <f>ⓖ</f>


text:
Hauek ziren Lebirengandiko senitarteak: libnitarrak, hebrondarrak, mahlitarrak, muxitarrak eta koretarrak. Kehatek Amram sortu zuen. <f>ⓗ</f>


text:
Amram Lebiren alaba batekin, Lebik Egipton izan zuenarekin, ezkondu zen; Jokebed zuen izena. Honek hiru seme-alaba sortu zizkion Amrami: Aaron, Moises eta hauen arreba Miriam.


text:
Baina Nadab eta Abihu hil egin ziren, Jaunaren aurrean honek agindu gabeko intsentsu-eskaintza egin zutelako. <f>ⓙ</f>


text:
Lebitarrak 23.000 ziren guztira, hilabetez gorako gizonezkoak erroldan sartuz. Lebitarrak ez zituzten gainerako israeldarrekin batera erroldatu, ez baitzegokien ondare-zatirik beste israeldarrei bezala. <f>ⓚ</f>


text:
<pb/>Hori izan zen Moisesek eta Eleazar apaizak Moabeko lautadan, Jordan ondoan, Jeriko parean, eginiko israeldarren izen-bilketaren emaitza.


text:
Hauen artean ez zen gelditzen Moisesek eta Aaron apaizak Sinai basamortuan erroldaturiko israeldarrik.


text:
Izan ere, Jaunak esana zien basamortuan hilko zirela; beraz, ez zen haietariko inor gelditzen, Jefuneren seme Kaleb eta Nunen seme Josue izan ezik. <f>ⓛ</f>


text:
<pb/>Mahla, Noa, Hogla, Milka eta Tirtza Tzelofhaden alabak ziren —Tzelofhad Joseren seme Manasesen leinukoa zen, Heferren semea; hau Galaadena eta hau Manasesen seme Makirrena—. Bost emakumeek aurkeztu <f>ⓜ</f>


text:
eta Moisesen, Eleazar apaizaren, arduradunen eta elkarte osoaren aurrean, elkarketa-etxolaren sarreran, esan zuten:


text:
«Gure aita basamortuan hil zen; ez zen Koreren taldeko partaide izan, ezta elkartu ere haiekin Jaunaren aurka; bere bekatuagatik soilik hil zen. Ez zuen semerik utzi. <f>ⓝ</f>


text:
Desagertu egin behar al du horregatik gure aitaren izenak beraren senitartetik? Emaguzu, beraz, guri lur-jabetza gure aitaren anaiei bezala».


text:
«Arrazoia dute Tzelofhaden alabek; lur-ondarea emango diezu jabetzan, beraien aitaren anaiei bezala: aitaren ondarea emango diezu.


text:
Eta esan israeldarrei: Gizon bat semerik gabe hiltzen bada, haren ondarea alabaren eskuetara pasatuko da.


text:
Eta osabarik ere ez badu, gainerako ahaideetatik hurbilenekoari emango zaio ondarea eta bera izango da jabe. Lege izango dute hau israeldarrek, nik, Jaunak, Moisesi agindutakoaren arabera».


text:
<pb/>Jaunak esan zion Moisesi: «Igo Abarim <f>[1]</f> mendiaren gailur horretara eta israeldarrei emango diedan lurraldea ikusi ahal izango duzu bertatik. <f>ⓑ</f>


text:
Eta hori, Tzin basamortuan israeldar elkarteak aurpegi eman zidanean, nire agindua zalantzan jarri zenutelako: ez zenidaten utzi neure santutasuna israeldarren aurrean agertzen, ura sorraraziz» (Tzin basamortuan, Kadexen dagoen Meribako iturrian gertatua aipatzen da hemen). <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>—Jauna, gizaki orori bizi-arnasa ematen diozun Jainkoa, izendatu elkartearen buru izango den norbait, <f>ⓓ</f>


text:
guduetan eta gainerako gorabeheretan gidatuko duena <f>[2]</f>, Jaunaren elkartea artzainik gabeko artalde izan ez dadin. <f>ⓔ</f>


text:
<pb/>Jaunak erantzun zion Moisesi: <pb/>—Hartu Josue, Nunen semea: nire espirituaz jantziriko gizona da. Eskuak gainean ezarriko dizkiozu, <f>ⓕ</f>


text:
Halere, Eleazar apaizaren aurrean aurkeztu beharko du Josuek, apaizak «Urim» tresnen bidez niri, Jaun honi, kontsulta egiteko. Eta nire esanera <f>[3]</f> bakarrik egingo dituzte guduak, bai berak, bai israeldarren elkarte osoak.


text:
<pb/>Jaunak agindu bezala egin zuen Moisesek. Josue hartu eta Eleazar apaizari eta elkarte osoari aurkeztu zien.


text:
«Agindu israeldarrei izan daitezela arduratsu dagozkidan eskaingaiak, nire ohorez erretzeko opariak, ezarritako egunetan aurkezten; atseginez onartuko ditut.


text:
Esaiezu: <pb/>«Hona hemen Jaunaren ohorez egunero erreko dituzuen opariak: urtebeteko bi arkume akats gabe eguneroko erre-opari gisa; <f>ⓖ</f>


text:
Hori da eguneroko erre-oparia, Sinai mendian egin ohi zenaren erakoa: Jaunaren ohorez erretako oparia da, berak atseginez onartzen duena.


text:
Lehenengo arkumearekin batera, litro eta erdi ardo eskainiko da isur-oparitzat; isur-oparia santutegian eskainiko zaio Jaunari.


text:
Bigarren arkumea ilunabarrean eskainiko da isur-opari berarekin, eta Jaunak atseginez onartuko du bere ohorez erretako oparia.


text:
<pb/>«Larunbatez, urtebeteko bi arkume akats gabe eskainiko dira, oliotan oraturiko zortzi kilo irinen labore-oparia eta haiei dagozkien isur-opariak. <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>«Hilaren hasieran, bi zekor, ahari bat eta urtebeteko zazpi arkume —denak akats gabeak— aurkeztuko dizkiozue Jaunari erre-oparitzat. <f>ⓘ</f>


text:
Oliotan oraturiko irina eskainiko duzue labore-oparitzat: zekor bakoitzeko hamabi kilo, ahariarekin zortzi kilo


text:
Oparigaiei isur-opari hauek dagozkie: zekor bakoitzari hiru litro ardo, ahariari bi litro eta arkume bakoitzari litro eta erdi. Hori da hil guztien hasieran eskainiko den erre-oparia.


text:
Gainera, aker bat eskainiko zaio Jaunari barkamen-oparitzat, eguneroko erre-opari eta isur-opariez gain.


text:
eta hilaren hamabostean zazpi eguneko jaia hasten da: egun horietan legamia gabeko ogia jango duzue.


text:
Opariak erreko dituzue Jaunaren ohorez: bi zekor, ahari bat eta urtebeteko zazpi arkume —denak akats gabeak—,


text:
eta dagokien labore-oparia, oliotan oraturiko irina, alegia: zekor bakoitzeko hamabi kilo, ahariarekin zortzi kilo


text:
Zazpi jaiegunetan, egunero eskainiko dituzue Jaunaren ohorez erretzeko opariak eta hark atseginez onartuko ditu. Opariok, eguneroko erre-opari eta isur-opariez gain eginen dituzue.


text:
<pb/>«Asteen Jaian, lehen fruituen egunean uzta berriko fruituen oparia Jaunari aurkeztean, batzar sakratua izango duzue eta ez da ohiko lan arruntik egingo. <f>ⓚ</f>


text:
Bi zekor, ahari bat eta urtebeteko zazpi arkume eskainiko dituzue erre-oparitzat, eta Jaunak atseginez onartuko ditu.


text:
Opariok eginen dituzue eguneroko erre-opari eta labore-opariez gain. Abere akats gabeak aukeratuko dituzue eta dagozkien isur-opariak erantsiko.


text:
<pb/>«Zazpigarren hilaren lehen egunean batzar sakratua izango duzue eta ez da ohiko lan arruntik egingo. Poz-irrintzi-eguna <f>[1]</f> da.


text:
Zekor bat, ahari bat eta urtebeteko zazpi arkume —denak akats gabeak— eskainiko dituzue erre-oparitzat, eta Jaunak atseginez onartuko ditu.


text:
Oliotan oraturiko irina eskainiko duzue labore-oparitzat: zekorrarekin hamabi kilo, ahariarekin zortzi kilo


text:
Opariok eskainiko dituzue, hilaren hasierako eta eguneroko erre-opariez gain eta beroriei dagozkien labore- eta isur-opariez gain, arautua dagoenez. Jaunak atseginez onartuko ditu bere ohorez erretako opariok.


text:
<pb/>«Zazpigarren hilaren hamarrean, batzar sakratua izango duzue; barau-eguna izango da eta ez duzue ohiko lan arruntik egingo. <f>ⓛ</f>


text:
Gainera, aker bat barkamen-oparitarako, Barkamen Egun handiko barkamen-opariaz eta eguneroko erre-opariez gain, berauei dagozkien labore- eta isur-opariekin.


text:
<pb/>«Zazpigarren hilaren hamabostean batzar sakratua izango duzue eta ez da ohiko lan arruntik egingo. Zazpi egunez egingo duzue jai Jaunaren ohorez. <f>ⓜ</f>


text:
Hamahiru zekor, bi ahari eta urtebeteko hamalau arkume —denak akats gabeak— eskainiko dituzue erre-oparitzat, eta Jaunak atseginez onartuko ditu.


text:
Oliotan oraturiko irina eskainiko duzue labore-oparitzat: zekor bakoitzeko hamabi kilo, ahari bakoitzeko zortzi kilo


text:
Gainera, aker bat barkamen-oparitarako, eguneroko erre-opari eta berauei dagozkien labore- eta isur-opariekin.


text:
<pb/> <n>[17-34]</n> «Bigarren egunetik zazpigarrenera, eguneroko erre-opari eta berauei dagozkien labore- eta isur-opariez gain, akats gabeko abereak eskainiko dituzue erre-oparitzat, dagozkien labore- eta isur-opariekin, eta aker bat barkamen-oparitarako. Hona erre-oparitzat eskaini beharreko abereak: <pb/>«Bigarren egunean, hamabi zekor, bi ahari eta urtebeteko hamalau arkume; hirugarren egunean, hamaika zekor, bi ahari eta urtebeteko hamalau arkume; laugarren egunean, hamar zekor, bi ahari eta urtebeteko hamalau arkume; bosgarren egunean, bederatzi zekor, bi ahari eta urtebeteko hamalau arkume; seigarren egunean, zortzi zekor, bi ahari eta urtebeteko hamalau arkume; zazpigarren egunean, zazpi zekor, bi ahari eta urtebeteko hamalau arkume.


text:
<pb/>«Horra hor ezarritako egunetan Jaunari eskainiko dizkiozuen opariak, botoren bat betetzeko nahiz nork bere borondatez eskainitako opariez gain, eta gainerako erre-opari, labore- eta isur-opari nahiz elkartasun-opariez gain».


text:
«Jaunari eginiko botoz nahiz edozein zin-hitzez bere burua lotzen duen gizasemeak ezin izango du bere hitza jan: zehatz-mehatz beteko du hitzemana. <f>ⓝ</f>


text:
<pb/>«Eman dezagun, Jaunari botoa egin edo bere burua edozein konpromisoz lotu duena, oraindik aitaren etxean bizi den neskatxa dela.


text:
Aitak, jakinaren gainean egonik, deus ere esaten ez badio, boto eta konpromiso guztiak baliozkoak izango dira.


text:
Baina aitak, jakitean, onirizten ez badie, boto eta konpromiso haiek guztiak hutsean geldituko dira; haietatik libre utziko du Jaunak neskatxa, aitak oniritzirik eman ez diolako.


text:
<pb/>«Eman dezagun, neskatxa, artean botoz edo ongi pentsatu gabe harturiko konpromisoz lotua dagoelarik, ezkondu egiten dela.


text:
Senarrak, horren berri jakitean, deus ere esaten ez badio, boto nahiz konpromisoak baliozkoak izango dira.


text:
Baina senarrak, jakitean, onirizten ez badie, baliogabeturik geldituko da emazteak eginiko boto nahiz ongi pentsatu gabe harturiko konpromisoa; Jaunak libre utziko du haietatik.


text:
<pb/>«Alarguntsaren nahiz senarrak zapuztutako emakumearen botoa nahiz edozein konpromiso baliozkoa izango da.


text:
Eman dezagun, ordea, emazteak, artean senarraren etxean bizi dela, botoz nahiz edozein zin-hitzez bere burua lotzen duela.


text:
Senarrak, horren berri jakitean, deus ere esaten ez badio, oniritzia ematen dio, eta botoak zein konpromisoak baliozkoak izango dira.


text:
Baina senarrak, jakitean, baliogabetzea erabakitzen badu, emazteak hitzemandako botoa nahiz konpromisoa hutsean geldituko da. Senarrak baliogabetu dituenez, Jaunak haietarik libre utziko du emaztea.


text:
Edozein delarik ere emaztearen botoa edo barau egiteko zin-hitza, senarrak bihurtzen du baliozko ala baliogabeko.


text:
Senarrak, emaztearen boto nahiz konpromisoaren berri jakinik, biharamuna arte deus ere esaten ez badio, emakumearen botoa zein konpromisoa baliozkoa izango da.


text:
<pb/>Horiek dira Jaunak Moisesi emandako arauak, bai emakume ezkonduak, bai oraindik aitaren etxean bizi den neskatxak eginiko promesei buruz.


text:
«Egin mendeku madiandarren kontra <f>[1]</f>, israeldarrei egin dieten kalteagatik; ondoren, hil egingo zara». <f>ⓐ</f>


text:
<pb/>Moisesek, bada, esan zion herriari: «Aukeratu gizonak eta har ditzatela armak gudurako, Madianen aurka Jaunak erabaki duen mendekua hartzera joateko.


text:
Horiek bidali zituen Moisesek gudura; arma-gizonekin batera, Eleazarren seme Pinhas bidali zuen, tresna sakratuak eta seinaleak egiteko turutak eramanez. <f>ⓑ</f>


text:
Gerra egin zioten, bada, Madiani, Jaunak Moisesi agindu bezala, eta madiandar gizonezko guztiak hil zituzten, <f>ⓒ</f>


text:
Madiango bost erregeak barne: Ebi, Rekem, Tzur, Hur eta Reba. Beor-en seme Balaam ere ezpataz hil zuten. <f>ⓓ</f>


text:
Israeldarrek gatibu hartu zituzten madiandar emakume eta haurrak, eta abere, azienda eta ondasunak harrapatu.


text:
eta Moabeko lautadan, Jordan ondoan, Jeriko parean, etxolaturik zeuden Moisesi, Eleazar apaizari eta israeldarren elkarte osoari eraman zieten.


text:
<pb/>Moises, Eleazar apaiza eta elkarte-arduradun guztiak, kanpalekua utzirik, bidera irten zitzaizkien.


text:
Bazenekiten beraiek izan zirela, Balaamek zirikaturik <f>[2]</f>, israeldarrak Jaunaren aurka altxarazi zituztenak, Peorko hartan; horregatik, hain zuzen, gertatu zen izurria Jaunaren elkartearen aurka.


text:
Eta zuek, norbait hil edo gorpuren bat ukitu duzuenok, zazpi egunez kanpalekutik aparte egongo zarete etxolaturik. Bai zuek, bai gatibuek, garbikuntza egingo duzue hirugarren eta zazpigarren egunetan. <f>ⓔ</f>


text:
Era berean, garbitu arropa guztia, baita larruzko gauzak, ahuntz-ilezko oihalak eta zurezko tresnak ere».


text:
<pb/>Guduan izandako soldadu guztiei esan zien Eleazar apaizak: «Hona hemen Jaunak Moisesi aginduriko legeak:


text:
hau da, sua jasan dezakeen zernahi, sutan ezarri eta garbikuntzarako uretan sartuz garbituko duzue; sua jasan ezin duen guztia, berriz, uretan sartuko duzue. <f>ⓕ</f>


text:
Zazpigarren egunean arropak garbitu eta garbi geldituko zarete; ondoren, kanpalekuan sartu ahal izango zarete berriro».


text:
«Atera, Eleazar apaizaren eta elkarteko familiaburuen laguntzarekin, harrapaturiko gizaki eta abereen kontua,


text:
Horretatik guztitik, bereizi zati bat Jaunarentzat: gudura borrokatzera joan direnei dagokienetik, bostehuneko bat, bai gizakietatik, bai behi, asto nahiz ardietatik;


text:
Gainerako israeldarrei dagokienetik, berriz, hartu berrogeita hamarreko bat, bai gizakietatik, bai abere guztietatik —behi, asto nahiz ardietatik—, eta eman Jaunaren egoitzako zerbitzuaz arduratzen diren lebitarrei».


text:
Moisesek Eleazar apaizari eman zizkion Jaunarentzat eskaintza gisa bereizitakoak, Jaunak agindu bezala.


text:
Israeldarrei zegokien zatitik, gizaki eta abere-mota bakoitzetik berrogeita hamarreko bat bereizi zuen, eta Jaunaren egoitzako zerbitzuaz arduratzen ziren lebitarrei eman zien, Jaunak agindu bezala.


text:
eta esan zioten: «Zure zerbitzariok geure agindupean geneuzkan soldaduen kontua atera dugu eta ez zaigu inor ere falta.


text:
Horregatik, bizirik atera gaituelako, Jaunari eman nahi dizkiogu oparitzat nork beretzat eskuratu dituen urrezko bitxiak: eraztun, eskumuturreko, besoko eta belarritakoak».


text:
Gudarosteko taldeburuek Jaunari oparitzat eskainitako urreak ehun eta hirurogeita hamar kilo pisatzen zuen gutxi gorabehera.


text:
<pb/>Moisesek eta Eleazar apaizak, bada, gudarosteko taldeburuengandik urrea jaso eta elkarketa-etxolara eraman zuten, Jaunak israeldarrak gogoan izan zitzan.


text:
<pb/>Rubenen eta Gaden ondorengoek abere-talde biziki handiak zituzten. Jazer eta Galaad <f>[1]</f> lurraldeak abereak hazteko oso aukerakoak zirela ikusi zutelarik, <f>ⓗ</f>


text:
israeldar elkartea iristean Jaunak konkistatu duen lurralde hau, aukerakoa da abeltzaintzarako; eta guk, zure zerbitzariok, abere asko dugu.


text:
<pb/>Baina Moisesek esan zien: <pb/>—Nola? Zuek hemen gelditu, gainerako israeldarrak, zuen senideak, borrokara doazen bitartean?


text:
Zergatik zabiltzate israeldarrak adoregabetzen, Jaunak emandako lurraldera igaro ez daitezen? <f>ⓘ</f>


text:
Exkol ibarrera iritsi eta lurraldea ikertu ondoren, israeldarrak adoregabetu nahi izan zituzten, Jaunak ematen zien lurraldean sar ez zitezen.


text:
Abraham, Isaak eta Jakobi hitzemandako lurraldea ez zutela ikusiko Egiptotik atera ziren hogei urtez gorako gizonezkoek, leial izan ez zitzaizkiolako.


text:
Jefuneren seme Kaleb keniztarra eta Nunen seme Josue izan ziren salbuespen bakar, hauek bai, hauek guztiz leial izan baitzitzaizkion.


text:
Haserre-sutan jarri zen Jauna orduan Israelen aurka, eta berrogei urtez harat-honat erabili zuen herria basamortuan, Jaunak atsegin ez zuena egin zuen belaunaldi hura guztia hil arte.


text:
Eta orain zuek, bekatari-kumeok, zeuen arbasoen bidea hartzen duzue, Jaunaren haserre-sua Israelen aurka areago suspertzeko.


text:
Izan ere, Jaunarengandik aldentzen bazarete, are gehiago luzatuko dio hark Israeli basamortuko egonaldia, eta, orduan, zuek izango zarete herri osoaren hondamendiaren erantzule.


text:
<pb/>Gad eta Rubenen leinuetako gizonek esan zioten Moisesi: <pb/>—Artegiak eraikiko ditugu hemen artaldeentzat eta hiriak familientzat,


text:
eta geu, armak harturik, beste israeldarren aurretik joango gara lehian, berena izango duten tokira sartu arte. Bitartean, gure familiak hiri gotortuetan geldituko dira, bertako biztanleengandik babesturik.


text:
Baina ez dugu parterik izango Jordanez beste aldeko lur-banaketan, guri dagokigun ondarea Jordanez alde honetan, ekialdean, baitaukagu.


text:
igaro dezatela zuen gizon armatu guztiek Jordan ibaia Jaunaren agindura eta gelditu han, Jaunak bere etsaiak handik bota arte;


text:
horrela bada, eta Jaunaren laguntzaz lurraldea menderatu baino lehen itzultzen ez bazarete, ez duzue inolako errurik izango, ez Jaunaren, ez Israelen aurrean, eta lurralde hau zeuen jabetza izango duzue, Jaunaren oniritziaz.


text:
Baina, horrela ez baduzue jokatzen, bekatu eginen duzue Jaunaren aurka, eta jakin ez diozuela zigorrari ihes egingo.


text:
<pb/>Gaden eta Rubenen ondorengoek erantzun zioten Moisesi: <pb/>—Prest gaude zure agindua betetzeko, jauna.


text:
Zure zerbitzariok, aldiz, gudurako armaturik, Jaunaren agindura borrokara joango gara, zuk, jaun horrek, esan bezala.


text:
<pb/>Honela agindu zien Moisesek Eleazar apaizari, Nunen seme Josueri eta israeldar leinuetako familiaburuei gadtarrei eta rubendarrei buruz: <f>ⓚ</f>


text:
«Gaden eta Rubenen ondorengoei, Jaunaren agindura borrokatzeko armaturik zuekin batera Jordan ibaia igarotzen badute, lurraldea menderatu ondoren, Galaad eskualdea emango diezue ondare.


text:
Baina, armaturik zuekin batera Jordan igarotzen ez badute, Kanaan lurraldean izango dute ondarea zuek bezala».


text:
Joango gara Kanaan lurraldera, armaturik Jaunaren agindura borrokatzera, eta dagokigun lur-ondarea Jordanez honaindian izango dugu jabetzan».


text:
<pb/>Horrela, Gaden eta Rubenen ondorengoei eta Joseren seme Manasesen leinu erdiari amortarren errege Sihonen eta Baxango errege Ogen erresumak eman zizkien Moisesek, bertako hiri eta inguruko herrixkekin. <f>ⓛ</f>


text:
<pb/> <n>[34-36]</n> Gaden ondorengoek Dibon, Atarot, Aroer, Atrot-Xofan, Jazer, Jogboha, Bet-Nimra eta Bet-Haran hiriak berreraiki eta gotortu zituzten, eta artegiak eraiki.


text:
<n>[37-38]</n> Rubenen ondorengoek Hexbon, Elale, Kiriataim, Nebo, Baal-Meon eta Sibma <f>[2]</f> berreraiki zituzten, eta berreraikitako hiriei izena aldatu zieten.


text:
<pb/>Manasesen seme Makirren ondorengoek Galaadera joan eta konkistatu egin zuten, bertako amortarrak botaz.


text:
Manasesen seme Jairren ondorengoek hango herrixkak konkistatu eta «Jairren Herrixkak» eman zieten izena. <f>ⓜ</f>


text:
Kenat hiria eta honen menpeko herrixkak konkistatu zituen Nobah-ek, eta bere izena eman, «Nobah» alegia.


text:
<pb/>Hona, israeldarrek, Moises eta Aaronen gidaritzapean Egiptotik gudari-taldeka banaturik atera zirenean, egin zituzten bideko etapak.


text:
Moisesek idatziz jaso zituen Jaunaren agindura egin zuten ibilaldiko abiapuntu eta helmugak. Hona hemen horien zerrenda <f>[1]</f>:


text:
<pb/>Ramsestik abiatu ziren lehenengo hilaren hamabostean, Pazko biharamunean; israeldarrak libre <f>[2]</f> irten ziren egiptoarren begi-bistan, <f>ⓝ</f>


text:
hauek Jaunak hilarazitako lehen-semeak ehorzten ari zirela —horrela eman zien Jaunak epaia egiptoarren jainkoei—. <f>ⓐ</f>


text:
Etamdik abiaturik, Baal-Tzefon parean dagoen Pi-Hirotera itzuli ziren eta Migdol aurrean etxolatu; <f>ⓓ</f>


text:
Pi-Hirotetik abiaturik, itsasoa zeharkatu eta basamortura iritsi ziren eta, Etam basamortuan hiru eguneko bidea egin ondoren, Maran kanpatu; <f>ⓔ</f>


text:
Mara ere utzi eta, Elimera, hamabi iturburu eta hirurogeita hamar palmondo zituen oasira, iritsiz, bertan etxolatu ziren; <f>ⓕ</f>


text:
Aaron apaiza Hor mendira igo zen Jaunaren aginduz eta bertan hil zen, israeldarrak Egiptotik irten eta berrogei urtera, bosgarren hilaren lehen egunean. <f>ⓓ</f>


text:
Orduan jakin zuen Kanaango Negeven bizi zen Aradeko kanaandar erregeak israeldarren etorreraren berri. <f>ⓔ</f>


text:
eta Abarim mendietatik abiaturik, Moabeko lautadara iritsi ziren eta han kanpatu, Jordan ondoan, Jeriko parean. <f>ⓗ</f>


text:
bota egingo dituzue hango biztanleak, beraien harrizko eta metal urtuzko idoloak desegin eta kultu-leku guztiak suntsitu.


text:
Zozketaz banatuko duzue lurraldea leinu eta senitarteen artean: senitartea ugaria bada, ondare-zatia ere handiagoa emango zaio, eta urria bada txikiagoa. Senitarte bakoitzak zozketan egokituriko ondarea jasoko du. <f>ⓚ</f>


text:
Alabaina, lurraldeko biztanleak botatzen ez badituzue, geldituko direnak begian arantza nahiz saihetsean eztenkada bezain mingarri izango dituzue: erasoka ariko zaizkizue biziko zareten lurraldean bertan. <f>ⓛ</f>


text:
«Eman agindu hauek israeldarrei: Kanaanen sartzear zaudete, eta hori izango da ondaretzat jasoko duzuen lurraldea. Hona lurraldearen mugak: <f>ⓜ</f>


text:
<pb/>«Hegoaldetik, Tzin basamortutik hasi eta Edomgo mugaraino hedatuko da. Ekialdean, hegoaldeko muga, Itsaso Hilaren hego-ertzetik hasiko da. <f>ⓝ</f>


text:
Gero, Akrabim maldaren hegoaldera okertuko da eta, Tzindik jarraituz, Kadex-Barnearen hegoaldera iritsiko. Ondoren, Hatzar-Adarretik jarraituz, Atzmonetik pasatuko da.


text:
Handik, Ainen ekialdean dagoen Riblara jaitsiko da; gero, Genesaret aintziraren ekialdetik hegiz hegi jaitsiz joango da


text:
eta, Jordanen zehar beherantz jarraituz, Itsaso Hilean amaituko. <pb/>«Hori izango duzue zeuen lurraldea, eta horiek berau inguratzen duten mugak».


text:
<pb/>Moisesek agindu zien israeldarrei: «Horixe da zozketaz banatuko duzuen lurraldea, Jaunak bederatzi leinuei eta hamargarrenaren erdiari ematea agindu duena.


text:
Izan ere, Rubenen eta Gaden leinuetako eta Manasesen leinu erdiko familiek hartua daukate beren ondare-zatia. <f>ⓑ</f>


text:
Bi leinu horiek eta beste leinu erdiak Jordanen ekialdean, Jeriko parean, hartu dute beren ondare-zatia».


text:
<pb/><f>[1]</f> Honela mintzatu zitzaion Jauna Moisesi Moabeko lautadan, Jordan ondoan, Jeriko parean: <f>ⓓ</f>


text:
«Agindu israeldarrei jabetzan hartuko duten ondaretik lebitarrei zenbait hiri emateko, inguruko lurrekin batera, haietan bizi daitezen.


text:
hau da, mila metro neurtuko dituzte ekialde zein mendebaldera, hegoalde zein iparraldera, hiria erdian geldituko delarik. Horiek izango dira herri-lurrak.


text:
Lebitarrei emango dizkiete sei babes-hiriak, hau da, hiltzailearen ihesleku izateko ezarriko dituztenak; horiez gain beste berrogeita bi hiri emango dizkiete;


text:
Israeldarren ondaretik lebitarrei hiriak ematerakoan, leinu bakoitzak egokitu zaion ondare-zatiaren arabera emango dizkie: ondare handiagoa jaso duenak hiri gehiago, txikiagoa jaso duenak gutxiago».


text:
Hiri horiek izango dituzue babesleku, hildakoa mendekatzeko eskubidea duenaren eskuetatik ihes egin ahal izateko; horrela, hiltzailea ez da hilko <f>[2]</f>, elkartearen aurrean auzitara agertu baino lehen.


text:
Sei hiriok babes-hiri izango dituzte, bai israeldarrek, bai etorkin nahiz israeldarren artean ostatuz dauden bidaiariek: nahi gabe hiltzen duen edonork, haietan aurkituko du iheslekua.


text:
Hiltzeko moduko harria jaurtiz norbait jo eta hiltzen duena, hilketa-errudun da: heriotzara emango dute.


text:
Hiltzeko moduko zurezko tresna jaurtiz norbait jo eta hiltzen duena, hilketa-errudun da: heriotzara emango dute.


text:
edota amorraturik ukabilez joz, norbait hiltzen duena, heriotzara emango dute: hiltzaile da. Hildakoa mendekatzeko eskubidea duenak, hiltzailea aurkitu bezain laster emango du heriotzara.


text:
<pb/>«Baina gerta daiteke ustekabean eta amorrurik gabe bultza egin nahiz asmo txarrik gabe zerbait jaurti izatea;


text:
edota norbaitek hiltzeko moduko harria bota eta ikusi ez duen beste norbaiten gainera eroriz hil izatea, nahiz eta elkarren etsai ez izan eta kalte egiteko asmorik ez eduki.


text:
Halako kasuetan, inguruabar horiek kontuan harturik, elkarteak erabakiko du hiltzailearen eta mendeku-eskubidea duenaren arteko auzia.


text:
Elkarteak libratu egingo du hiltzailea mendekariaren eskuetatik, eta ihesleku izan duen babes-hirira itzularaziko berriro; hantxe biziko da, olio sakratuz gantzuturiko apaiz nagusia hil arte.


text:
eta mendeku-eskubidea duenak, babes-hiriaren mugetatik kanpo aurkitu eta hiltzen badu, ez du hilketarik egiten.


text:
Hiltzailea, beraz, babes-hirian biziko da, apaiz nagusia hil arte. Gero, itzul daiteke bere jabetzara.


text:
<pb/>«Hilketarik denean, zenbait lekukoren aitorpenaz bakarrik eman ahal izango da hiltzailea heriotzara. Lekuko bakarra ez da aski inori heriotza-zigorra emateko. <f>ⓕ</f>


text:
Heriotza-zigorra merezi duen hiltzailearen bizia ezin izango da ordaindu diruaren truke; heriotzara emango dute.


text:
Ez diozue dirurik onartuko babes-hiriren batean babestu denari ere, apaiz nagusia hil baino lehen bere lur-ondarera itzultzeko baimenaren truke.


text:
<pb/>«Ez profanatu zaudeten lurraldea. Hilketak profanatu egiten du lurraldea, eta isuritako odoletik lurraldea garbi gelditzeko bide bakarra hiltzailearen odola da, heriotza-zigorra alegia. <f>ⓖ</f>


text:
<pb/>«Ez kutsatu bizi zareteneko lurraldea, neu ere bertan bizi bainaiz; izan ere, ni, Jauna, israeldarren artean bizi naiz». <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>Galaaden senitarteko arduradunek —Galaad Joseren ondorengoa zen, Makirren semea eta Manasesen iloba— Moises eta israeldar senitarteen arduradunengana joan


text:
eta esan zieten: «Jaunak zozketaz lurraldea israeldarrei banatzeko agindu dizu, baita gure senide Tzelofhaden ondarea beraren alabei emateko <f>[1]</f> ere. <f>ⓘ</f>


text:
Horiek horrela, alabak beste leinuren bateko gizonekin ezkonduko balira, beraien ondare-zatia, gure arbasoen ondaretik banandu eta senarren leinukoari erantsiko litzaioke. Horrela, zozketan egokitu zitzaigun ondarea murriztua gertatuko litzateke.


text:
Eta Jubileu Urtea <f>[2]</f> iristean, Tzelofhaden alaben ondarea behin betiko erantsiko litzaioke senarren leinukoari eta gure arbasoen leinutik banandurik geldituko».


text:
<pb/>Orduan, Jaunaren aginduz, argibide hauek eman zizkien Moisesek: «Arrazoia dute Joseren leinukoek. <f>ⓙ</f>


text:
Hona, bada, Jaunak agintzen duena Tzelofhaden alabei buruzko auzian: Hauek nahi duten gizonekin ezkon daitezke, beraien aitaren leinuko senitartekoa izatekotan.


text:
Horrela, israeldarren artean ez da ondare-zatirik leinu batetik bestera aldatuko; israeldarrek nork bere aitaren ondareari atxikirik jarraituko dute.


text:
Israeldar leinu bateko ondare-zati bat herentzian hartzen duen emakumea ez daiteke ezkon bere aitaren leinuko ez den gizonarekin; horrela, israeldarrek nork bere aitaren ondareari eutsiko diote,


text:
eta ondarea ez da leinu batetik bestera aldatuko, baizik eta israeldar leinuek nork bere ondareari atxikirik jarraituko dute».


text:
Joseren seme Manasesen ondorengoen senitarteko gizonekin, beraz. Horrela, haien ondarea beren aitaren leinuko senitartean gelditu zen.


text:
<pb/>Horiek dira Moabeko lautadan, Jordan ondoan, Jeriko parean, Jaunak Moisesen bidez israeldarrei eman zizkien agindu eta arauak.


text:
<pb/>Hauek dira Moisesek Israel herri osoari zuzenduriko hitzaldiak, Jordanez beste aldean, basamortuan, Sufen aurrez aurre dagoen haranean, hau da, Paran eta Tofel, Laban, Hatzerot eta Di-Zahaben arteko haranean. <f>ⓚ</f>


text:
<pb/>Berrogeigarren urteko <f>[2]</f> hamaikagarren hilaren lehen egunean mintzatu zitzaien Moises israeldar guztiei, Jaunak aginduriko guztia adieraziz,


text:
Hexbonen bizi zen amortarren errege Sihon eta Axtarot-en eta Edrei-n bizi zen Baxango errege Og garaitu eta gero. <f>ⓛ</f>


text:
Moises ondorengo irakaspena azaltzen hasi zitzaien israeldarrei Jordanez beste aldean, Moab lurraldean.


text:
<pb/>Moisesek esan zuen: «Honela mintzatu zitzaigun Jauna geure Jainkoa Horeb mendian: Luzaro egon zarete jadanik mendi honen ondoan.


text:
Abia zaitezte eta joan amortarren mendialde eta inguruetara: haranera, mendialdera eta Xefela lautadara, Negevera eta kostaldera, kanaandarren lurraldera eta Libanora, Eufrates ibai handiraino <f>[3]</f>.


text:
Hara, eskura ematen dizuet lurralde hori: joan eta jabetu nik, Jaun honek, zuen arbaso Abraham, Isaak eta Jakobi eta beraien ondorengoei zin eginez agindutako lurraldeaz <f>[4]</f>.


text:
Jaunak zeuen Jainkoak ugaldu egin zaituzte eta, egun, zeruko izarrak bezain ugari zarete <f>[5]</f>. <f>ⓝ</f>


text:
Jaunak zeuen arbasoen Jainkoak mila bider ugariago egin eta bedeinka zaitzatela, hitzeman dizuen bezala.


text:
Aukera itzazue leinu bakoitzetik gizon jakintsu, buruargi eta trebatuak, eta zuen buru ezarriko ditut.


text:
Orduan, zuen artetik gizon jakintsu eta trebatuak hartu eta zuen buru ezarri nituen: mila, ehun, berrogeita hamar eta hamarreko taldeen buru; eta leinuentzat funtzionarioak izendatu nituen.


text:
<pb/>«Agindu hauek eman nizkien zuen epaileei: “Herritarren auziak entzun eta zuzenbidez erabakiko dituzue, auziok beste herritarrekin nahiz etorkinekin izan.


text:
Ez duzue alderdikeriaz epaituko: entzun txikiei handiei bezala, eta ez izan inoren beldur, Jainkoa baita benetako epailea. Auziren bat zailegia gertatzen bazaizue, jo niregana eta neuk erabakiko dut”. <f>ⓐ</f>


text:
<pb/>«Beraz, Jaunak gure Jainkoak agindu bezala, Horebetik abiatu eta ikusi duzuen basamortu handi eta beldurgarri honetan barrena ibili ginen, amortarren mendialdera bidean, Kadex-Barneara iritsi arte.


text:
Begira, Jaunak zeuen Jainkoak eskura ematen dizue lurraldea. Joan eta jabetu hartaz, Jaunak zuen arbasoen Jainkoak hitzeman bezala. Ez izan beldur! Ez kikildu!


text:
<pb/>«Zuek niregana etorri eta esan zenidaten: Bidal ditzagun aurretik zenbait gizon lurraldea ikertzera, zein bidetatik joan eta zein hiritara sartu jakinaraz diezaguten.


text:
Hango zenbait fruitu hartu zuten eta, itzultzean, Jaunak geure Jainkoak ematen zigun lurraldea <f>[7]</f> ederra zela adierazi ziguten. <f>ⓑ</f>


text:
eta etxoletan marmarrean hasi zineten, esanez: Gorrotoa digulako atera gaitu Jaunak Egiptotik, amortarren esku utzi eta suntsitzeko.


text:
Nora joko dugu orain? Mandatariek adore gabe utzi gaituzte esanez, hango jendea gu baino handiagoa eta indartsuagoa dela, hiriak handiak, zerurainoko harresiz inguratuak, eta Anak erraldoiaren ondorengoak <f>[8]</f> ere ikusi dituztela. <f>ⓒ</f>


text:
Jauna zeuen Jainkoa aurretik doakizue eta zuen alde borrokatuko da, Egipton zuen begi-bistan egin zuen bezala; <f>ⓔ</f>


text:
basamortuan ere ikusi ahal izan duzue nola Jaunak zeuen Jainkoak, aitak bere haurra bezala, ekarri zaituzten honaino bide guztian zehar. <f>ⓕ</f>


text:
etxolatzeko lekua zuei aurkitzeko, bera bidean aurretik zihoakizuen arren, gauez suaren bidez bidea argituz, eta egunez lainoaren bidez gidatuz. <f>ⓖ</f>


text:
Belaunaldi gaizto honetako gizaseme batek ere ez du ikusiko zuen arbasoei zin eginez agindutako lurralde ederra, <f>ⓗ</f>


text:
Jefuneren seme Kalebek izan ezik: honek, bai, ikusiko du, eta berari eta beraren ondorengoei emango diet ikertzen ibili den lurraldea, guztiz leiala izan baitzait. <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>«Zuen erruz, nirekin ere haserretu egin zen Jauna, eta esan zidan: Zu zeu ere ez zara lurralde horretan sartuko. <f>ⓙ</f>


text:
Nunen seme Josue, zure laguntzailea, izango da sartuko dena. Emaiozu adore, berak eskuratuko baitio lurraldea Israel herriari. <f>ⓚ</f>


text:
Zuen seme-alabak, gatibu eroriko zirela zeniotenak, ongia eta gaizkia bereizteko gai ez diren haurrak, sartuko dira lurraldean: horiei emango diet eta bertako jabe izango dira. <f>ⓛ</f>


text:
<pb/>«Zuek erantzun zenidaten: “Bekatu egin dugu Jaunaren aurka! Baina orain borroka egingo dugu, Jaunak geure Jainkoak agindu digun bezala”. Eta guztiok armak hartu zenituzten, mendira aise igoko zinetelakoan.


text:
Baina Jaunak esan zidan: Agindu ez igotzeko borrokara, ni ez bainago beraiekin. Etsaiek hondatu egingo dituzte.


text:
<pb/>«Esan nizuen arren, ezentzun egin zenidaten. Desobeditu egin zenioten Jaunari eta, zeuen ausarkerian, mendira igo zineten.


text:
Orduan, mendialdean bizi ziren amortarrek, bidera irten eta erle-piloak bezala pertsegituz, garaitu egin zintuzteten Seirtik Hormaraino.


text:
<pb/>«Segidan, bira egin eta basamorturantz jo genuen, Itsaso Gorrirantz, Jaunak agindu bezala, eta Seir mendialde inguruan ibili ginen harat-honat luzaro.


text:
Agindu herriari: Ahaide dituzuen Esauren ondorengoen bizileku den Seir lurraldea igaroko duzue. Zuen beldur diren arren, egin kontu! <f>ⓝ</f>


text:
Ez hasi haiekin borrokan, ez baitizuet haien lurralde-zatitxo bat ere emango, Seir mendialdea Esauren ondorengoei eman baitiet jabetzan. <f>ⓐ</f>


text:
Gogoan izan Jaunak zeuen Jainkoak egintza guztietan bedeinkatu zaituztela eta basamortu izugarri honetan egin duzuen ibilaldiaz arduratu dela; zeuekin izan duzue berrogei urte hauetan eta ez zaizue ezer falta izan. <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>«Beraz, gure ahaide diren Esauren ondorengoen Seir lurralde ondotik igaro ginen, Elat eta Etzion-Geberretik datorren Arabako <f>[1]</f> bidetik. Gero, norabidea aldatuz, Moabeko basamorturantz jo genuen.


text:
<pb/>«Orduan, Jaunak esan zidan: Ez eraso moabdarrei, ez hasi borrokan, ez baitizuet haien lurralderik emango; Loten ondorengoak direnez, beraiei eman diet Ar <f>[2]</f> eskualdea. <f>ⓓ</f>


text:
(Lehenago emitarrak bizi ziren bertan, herri handi eta jendetsua, Anak erraldoiaren ondorengoak bezain altuera handikoa.


text:
Seir lurraldean, berriz, hortarrak bizi izan ziren lehenago; baina Esauren ondorengoek lurralde hartatik bota eta suntsitu egin zituzten eta bertan jarri ziren bizitzen, israeldarrek Jaunak jabetzan eman dien lurraldean egin duten bezala).


text:
Kadex-Barneatik atera eta Zered erreka igaro arteko bidean hogeita hemezortzi urte eman genituen. Ordurako desagertua zen kanpalekutik, Jaunak zin egin zien bezala, gerra-gizonen belaunaldi hura guztia. <f>ⓕ</f>


text:
Amondarrekin <f>[5]</f> topo egitean, ez eraso, ez hasi borrokan, ez baitizuet amondarren lurralderik emango; hauek ere Loten ondorengoak direnez, beraiei eman diet jabetzan lurralde hori”.


text:
(Gehienek refatarren herrialdetzat zeukaten hau ere, lehenago refatarrak bizi izan baitziren bertan; baina amondarrek zanzumiar deitzen zieten.


text:
Herri handi eta jendetsua zen, Anak erraldoiaren ondorengoak bezain altuera handikoa. Baina Jaunak suntsitu egin zituen, eta amondarrak, haiek lurraldetik bota ondoren, bertan jarri ziren bizitzen.


text:
Beste horrenbeste egin zuen Jaunak Seirren bizi ziren Esauren ondorengoen alde: hortarrak suntsitu egin zituen, eta moabdarrak, haiek lurraldetik bota ondoren, bertan bizi dira gaurdaino.


text:
Gauza bera gertatu zitzaien Gazarainoko hirietan bizi ziren abiarrei: Kretatik etorritakoek <f>[6]</f> suntsitu egin zituzten eta beraien lurraldean jarri ziren bizitzen).


text:
<pb/>«Gero, Jaunak esan zidan: Abia zaitezte eta igaro Arnon <f>[7]</f> erreka. Zuen esku jartzen ditut Sihon, Hexbongo errege amortarra, eta beronen lurraldea. Ekin borrokari eta hasi lurraldeaz jabetzen.


text:
Gaurdanik zuenganako izua eta beldurra sartuko diet munduko herri guztiei: zuen berri jakitean, ikara larriak hartuko ditu.


text:
<pb/>«Kedemot basamortutik <f>[8]</f> mezulariak bidali nizkion Hexbongo Sihon erregeari bakezko mezu honekin:


text:
Behar ditugun jatekoa eta edateko ura erosi egingo ditugu. Utzi, arren, igarotzen bakarrik, <f>ⓖ</f>


text:
Seirko Esauren ondorengoek eta Ar eskualdeko moabdarrek utzi diguten bezala, Jordan ibaia igaro arte, Jaunak geure Jainkoak ematen digun lurraldera joateko.


text:
<pb/>«Baina Hexbongo Sihon erregeak ez zigun bere lurraldetik igarotzen utzi. Jaunak gure Jainkoak burugogor eta setatsu bihurtu zuen, bera guri eskura emateko asmoz, gaur ikus daitekeen bezala. <f>ⓗ</f>


text:
Izan ere, Jaunak esan zidan: Oraindanik eskura ematen dizkizut Sihon eta beronen lurraldea. Hasi horretaz jabetzen.


text:
Baina Jaunak gure Jainkoak gure esku jarri zuen; Sihon, beronen semeak eta herri osoa garaitu genituen.


text:
Hala, bertako hiriez jabetu eta jendea erabat suntsitu <f>[9]</f> genuen: gizon, emakume eta haur, ez genuen utzi inor ere bizirik. <f>ⓘ</f>


text:
Abereak eta konkistatu genituen hirietako ondasunak bakarrik gorde genituen guda-harrapakin gisa. <f>ⓙ</f>


text:
Arnon erreka ondoan dagoen Aroer hiritik eta ibarraren ertzean dagoen hiritik Galaaderaino, ez zen izan guretzat eskuraezineko hiririk, denak eman zizkigun eskura Jaunak geure Jainkoak.


text:
Amondarren lurraldea bakarrik utzi genuen ukitu gabe: Jabok erreka inguruko eskualdea eta mendialdeko hiriak, hau da, Jaunak geure Jainkoak galarazi zizkigun lekuak.


text:
<pb/>«Gero, gora jo genuen, Baxanerantz. Baina, Edrei hirian, Baxango Og erregea bidera irten zitzaigun gudaroste osoarekin borrokara.


text:
<pb/>«Orduan, Jaunak esan zidan: Ez izan horren beldur, bera, beraren gudarostea eta lurraldea zure esku utzi baititut; horri ere Hexbongo Sihon errege amortarrari egindakoa bera egingo diozu. <f>ⓚ</f>


text:
<pb/>«Horrela, gure esku jarri zituen Jaunak gure Jainkoak Baxango Og erregea eta beronen gudaroste osoa, eta garaitu egin genituen, bizirik inor ere ez uzteraino.


text:
Haien hiri guztiak konkistatu genituen, bat ere utzi gabe: guztira, hirurogei hiri, hau da, Baxango Og erregearen erresuma osatzen zuen Argob eskualde osoa;


text:
hiri guztiok gotortuak ziren, harresi handiz inguratuak, morroiloz hornituriko atetzarrak zituztelarik; gainera, harresi gabeko beste hiri asko hartu genituen.


text:
Erabat suntsitu genituen, Hexbongo Sihon erregearekin egin bezala, bertako jende guztia garbituz: gizon, emakume eta haur;


text:
<pb/>«Horrela bada, Jordanez beste aldeko, ekialdeko, bi errege amortar haien lurraldeak eskuratu genituen, Arnon errekatik Hermon <f>[1]</f> mendiraino


text:
Gure esku gelditu ziren lautadako hiri guztiak, baita Galaad eta Baxan eskualdeak ere, Baxango Ogen erresumako Salka eta Edrei hirietaraino.


text:
(Baxango Og erregea zen antzinako refatar erraldoietarik gelditzen zen bakarra; Raban, amondarren hiriburuan, dagoen basalto harrizko haren hilobiak <f>[2]</f> erakusten du erraldoitasun hori, lau metro eta erdi luze eta bi metro zabal baita, ohiko neurriaren arabera).


text:
<pb/>«Orduan jabetzan hartu genuen lurraldea honela banatu genuen: Arnon erreka ondoan dagoen Aroertik hasita Galaadeko mendialdearen erdia bertako hiriekin Ruben eta Gaden leinuei eman nien. <f>ⓛ</f>


text:
Galaadeko gainerako lurraldea eta Ogena izandako erresuma, hau da, Argob eskualdea eta Baxan osoa, refatarren eskualde esaten ziotena, Manasesen leinu erdiari eman nizkion. <f>ⓜ</f>


text:
Manasesen seme Jairrek Argob eskualdea eskuratu zuen gexurtar eta maakatarren <f>[3]</f> mugetaraino, eta bere izena eman zion Baxango alderdi horri, “Jairren Herrixkak” alegia, eta horrelaxe deitzen da gaurdaino. <f>ⓝ</f>


text:
Ruben eta Gaden leinuei Galaad eskualdearen gainerakoa eman nien, Arnon errekatik —errekaren erdian zegoen muga <f>[5]</f>— amondarren lur-muga zen Jabok errekaraino;


text:
gainera, Jordan ibaia muga duen Araba harana eman nien, Genesaret aintziratik Araba itsaso edo Itsaso Hileraino, Pisga mendiaren magaleraino, ekialdean <f>[6]</f>. <f>ⓐ</f>


text:
<pb/>«Une hartan, agindu hau eman nizuen <f>[7]</f>: Jaunak zeuen Jainkoak eman dizue lurralde hau jabetzan. Borrokarako gai zareten guztiok armaturik igaroko duzue Jordan ibaia zeuen herritarren aurretik. <f>ⓑ</f>


text:
Emakume, haur eta abereak bakarrik —ongi dakit abere ugari duzuela— geldituko dira eman dizkizuedan hirietan,


text:
harik eta Jaunak zuen Jainkoak herritar guztiei zuei bezala atsedena eman arte eta Jordanez beste aldean emango dien lurraldeaz jabe daitezen arte. Ondoren, jabetzan eman dizuedan lurraldera itzuliko zarete.


text:
<pb/>«Josueri, berriz, agindu hau eman nion: Zeure begiz ikusi duzu Jaunak zuen Jainkoak errege bi haiei egin dien guztia; beste horrenbeste egingo die errekaz beste aldean aurkituko dituzun erresumei. <f>ⓒ</f>


text:
Jainko Jauna, zure handitasuna eta ahalmena erakusten hasi zatzaizkio zeure zerbitzari honi. Izan ere, ez dago, ez zeruan, ez lurrean, zuk bezalako egintzarik egin dezakeen beste jainkorik. <f>ⓔ</f>


text:
Uztazu, otoi, Jordanez beste aldera igarotzen, hango lurralde ederra, hango mendialdea eta Libano ikus ahal ditzadan.


text:
<pb/>«Baina Jauna haserretu egin zitzaidan zuen erruz eta ez zidan erregua onartu. Esan zidan: Aski da! Ez zakizkit mintza berriro horretaz <f>[9]</f>. <f>ⓕ</f>


text:
Igo Pisga mendiaren gailurrera eta begira bertatik iparralde zein hegoaldera, ekialde zein mendebaldera; zabaldu ongi begiak eta begiratu, ez baituzu Jordan hori zeharkatuko. <f>ⓖ</f>


text:
Eman argibideak Josueri; eman bihotz eta adore, bera igaroko baita herria gidatzen, berak eskuraraziko dio aurrean duzun lurraldea. <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>«Orain bada, israeldarrok, onartu irakasten dizkizuedan lege eta erabakiak, eta bete; horrela, biziko zarete eta Jaunak zeuen arbasoen Jainkoak ematen dizuen lurraldeaz jabetuko. <f>ⓘ</f>


text:
Ez erantsi, ez kendu, nik agintzen dizuedanetik ezer; aitzitik, bete nik Jaunaren zeuen Jainkoaren izenean ematen dizkizuedan aginduak. <f>ⓙ</f>


text:
Zeuen begiz ikusia duzue Jaunak Baal-Peorren <f>[1]</f> eginikoa: nola suntsitu zituen zuen artetik Peorko Baal jainkoari jarraitu zioten guztiak; <f>ⓚ</f>


text:
Hara, Jaunak nire Jainkoak agindutako legeak eta erabakiak irakasten dizkizuet, jabetzan hartzera zoazten lurraldean bete ditzazuen.


text:
Bete arretaz, horrek jakintsu eta buruargi egingo baitzaituzte herrien begietan. Lege hauen berri jakitean, esango dute: “Bai herri jakintsu eta buruargia nazio handi hau!” <f>ⓛ</f>


text:
Izan ere, ez da munduan naziorik, handia bada ere, bere jainkoak guk bezain hurbil dituenik, guk Jauna geure Jainkoa, dei egiten diogun bakoitzean, dugun bezain hurbil, alegia; <f>ⓜ</f>


text:
<pb/>«Baina kontuz! Ez gero ahaztu ikusi dituzuen gertakariak, ez kendu gogotik zeuen bizitza osoan. Eman jakitera zeuen seme-alaba eta bilobei ere. <f>ⓐ</f>


text:
Izan gogoan bereziki Jaunaren zeuen Jainkoaren aurrean Horeb mendian <f>[2]</f> egon zineteneko eguna. Jaunak agindua zidan: Bildu herria nire aurrean. Neure hitzak entzunaraziko dizkiet, beti nireganako begirunean bizitzen ikas dezaten, eta irakaspen bera seme-alabei eman diezaieten. <f>ⓑ</f>


text:
<pb/>«Zuek mendi barrenera hurbildu zineten eta han gelditu; mendia sutan zegoen, zerurainoko sugarretan, laino itxi eta ilun-beltzez inguratua. <f>ⓒ</f>


text:
Jauna suaren erditik mintzatu zitzaizuen: haren hitzak entzun zenituzten, baina ez zenuten irudirik ikusi; ahotsa entzun zenuten bakarrik. <f>ⓓ</f>


text:
Jaunak ituna iragarri zizuen, bete behar zenituzten hamar aginduak <f>[3]</f>, eta bi harlauzatan idatzi zituen. <f>ⓔ</f>


text:
Niri, berriz, legeak eta erabakiak zuei irakasteko agindu zidan Jaunak, jabetzan hartzera zoazten lurraldean bete ditzazuen.


text:
<pb/>«Izan kontu, beraz! Jauna suaren erditik Horeb mendian mintzatu zitzaizuenean, ez zenuten inolako irudirik ikusi.


text:
Ez galbideratu edonolako idolo edo jainko-irudiak eginez: gizonezkonahiz emakumezko-irudiak, <f>ⓕ</f>


text:
Zerurantz begiratu eta eguzki, ilargi, izar eta astro guztiak ikustean, ez eman amore, aurrean ahuspeztuz, haiek gurtzeko tentazioari, Jaunak zuen Jainkoak munduko beste herri guztiei utzi baitizkie jainkotzat. <f>ⓖ</f>


text:
Zuek, ordea, Jaunak hartu eta Egiptotik, burdina urtzeko labetik <f>[4]</f>, atera zaituzte, bere herri eta ondare egiteko, gaur egiaz zareten bezala. <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>«Jauna haserretu egin zen nirekin zuen erruz, eta zin egin zuen ez nuela Jordan ibaia igaroko eta ez nintzela sartuko berak ondaretzat emango dizuen lurralde ederrean. <f>ⓘ</f>


text:
Nik, Jordan igaro gabe, lurralde honetan hil behar dut; baina zuek igaroko duzue eta lurralde oparo horren jabe egingo zarete. <f>ⓙ</f>


text:
Ez gero ahaztu zuen Jainko Jaunak zuekin burutu duen ituna, ez egin ere edozein izakiren irudiko idolorik, Jaunak zeuen Jainkoak galarazi baitizue;


text:
<pb/>«Belaunaldiak pasatuko dira eta herri zaharra izango zarete lurraldean. Orduan, galbideratu eta edozein izakiren irudiko idolorik egiten baduzue, Jaunari zeuen Jainkoari gaizki iruditzen zaiona eginez eta haserraraziz, <f>ⓛ</f>


text:
gaur zeru-lurrak jartzen ditut lekuko zuen aurka: Jordanez beste aldean jabetzan hartzera zoazten lurraldean berehala galduko zarete. Ez duzue luzaroan iraungo bertan, erabat suntsituko baitzaituztete. <f>ⓜ</f>


text:
<pb/>«Jaunak beste herrietan barreiatuko zaituzte; zuetariko gutxi batzuk besterik ez dira bizirik geldituko Jaunak eramango zaituzten nazioetan. <f>ⓝ</f>


text:
Han, giza eskuz eginiko zurezko eta harrizko jainkoak gurtu beharko dituzue, ez ikusi eta ez entzun, ez jan eta ez usaindu egiten ez dutenak. <f>ⓐ</f>


text:
Han zaudetela, Jaunaren zeuen Jainkoaren bila hasiko zarete, eta aurkitu ere aurkituko duzue, bihotz-bihotzez eta gogo osoz harengana jotzen baduzue. <f>ⓑ</f>


text:
<pb/>«Denboraren joanean, mehatxu hauek gauzatu eta atsekabealdian aurkitzean, Jaunarengana zeuen Jainkoarengana itzuliko zarete eta haren esanera jarriko; <f>ⓒ</f>


text:
Jauna, zuen Jainkoa, Jainko bihozbera baita, ez zaituzte utziko, ez suntsituko, ezta ahaztuko ere zuen arbasoei zin eginez hitzemandako itunaz. <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>«Galdetu antzinako garaiei, zuen aurretik izandakoei, Jainkoak munduan gizakia egin zuen egunetik hasita; galdetu munduaren ertz batetik besteraino, ea inoiz horrelakorik gertatu edo entzun izan den.


text:
Ba ote da herririk, zuek bezala Jainkoa suaren erditik mintzatzen entzun eta bizirik gelditu <f>[6]</f> denik?


text:
Izan al da inoiz jainkorik, herri bat beste baten menpetik askatu eta beretzat hartzera etorri denik? Bada, Egipton zeuen begi-bistan horixe egin zuen Jaunak zuen Jainkoak. Ezaugarri asko eman zituen, eta mirariak eta egintza harrigarriak egin; borrokaren bidez, ahalmen handiz eta esku indartsuz askatu zintuzten, etsaiengan izua sortuz. <f>ⓔ</f>


text:
<pb/>«Jauna dela Jainkoa jakin dezazuen ikusarazi zaizue hori guztia: ez da bera besterik <f>[7]</f>.


text:
Bere ahotsa entzunarazi dizue zerutik, zentzarazteko; lurrean bere su handia erakutsi dizue, eta hark suaren erditik esandako hitzak entzun dituzue.


text:
Zuen arbasoak maite izan zituelako hautatu zaituzte zuek, haien ondorengook, eta ahalmen handiz Egiptotik atera. <f>ⓕ</f>


text:
Zuena baino herri handiago eta ahaltsuagoak bota ditu, zuek haien lurraldera eraman eta lurraldea zuei ondaretzat emateko, gaur egun gertatzen den bezala. <f>ⓖ</f>


text:
<pb/>«Aitortu, beraz, gaur, eta izan beti gogoan Jauna dela Jainkoa, goian zeruan eta behean lurrean: ez da besterik.


text:
Bete gaur ematen dizkizuedan lege eta aginduak, zoriontsu izan zaitezten zeuek eta zuen ondorengoak, eta luzaro bizi, Jaunak zeuen Jainkoak betiko ematen dizuen lurraldean». <f>ⓗ</f>


text:
hiltzaileak haietan ihesleku izan zezan: aurrez gorrotatzen ez zuen norbait nahi gabe hiltzen zuenak hiri haietako batera egingo zuen ihes, bizirik irauteko.


text:
Hiriok hauek ziren: Betzer, basamortuan, lautadan, Rubenen leinukoentzat; Ramot, Galaaden, Gaden leinukoentzat, eta Golan, Baxanen, Manasesen leinu-erdikoentzat.


text:
Jordanen ekialdean aurkitzen ziren israeldarrak, Bet-Peor aurreko haranean, Hexbongo Sihon errege amortarraren lurraldean. Egiptotik irten ondoren, Moisesek eta israeldarrek Sihon erregea garaitu zuten <f>ⓙ</f>


text:
eta beronen lurraldeaz jabetu, Baxango Og erregearenaz bezalaxe (Sihon eta Og, Jordanez ekialdean bizi ziren amortarren erregeak ziren).


text:
Haien lurraldea Arnon erreka ondoko Aroer hiritik Sirion <f>[8]</f> edo Hermon mendiraino hedatzen zen,


text:
<pb/>Moisesek israeldar guztiak bildu eta esan zien: «Entzun, israeldarrok, gaur adierazten dizkizuedan lege eta erabakiak; ikas itzazue eta saiatu betetzen. <f>ⓚ</f>


text:
Ituna ez zuen burutu gure arbasoekin, gurekin baizik, gaur hemen bizirik gauden <f>[1]</f> guztiokin.


text:
Egokiera hartan, ni Jaunaren eta zuen artean nengoen, Jaunaren hitza zuei adierazteko, ez baitzineten mendira igo suaren beldurrez. <pb/>«Jaunak esan zuen <f>[2]</f>: <f>ⓜ</f>


text:
Ez ahuspeztu haien aurrean, ezta gurtzarik eman ere, ni, Jauna, zure Jainkoa, Jainko jeloskorra bainaiz: gorroto didaten gurasoen gaiztakeria ondorengoengan zigortzen dut hirugarren eta laugarren belaunaldiraino ere;


text:
<pb/>«Ez erabili alferrik Jaunaren zeure Jainkoaren izena, ez baitut hori egingo duenik zigorrik gabe utziko.


text:
baina zazpigarrena atseden-eguna duzu, Jaunari zeure Jainkoari sagaratua. Ez egin inolako lanik egun horretan, ez zuk, ez zure seme-alabek, ez zure morroi-mirabeek, ez zure idi, asto zein beste abereek, ezta zure hirietan bizi den etorkinak ere; horrela, zure morroi-mirabeek ere, zeuk bezala, atseden hartu ahal izango dute.


text:
Izan gogoan zeu ere esklabo izan zinela Egipton, eta Jaunak zeure Jainkoak atera zintuela handik ahalmen handiz eta esku indartsuz. Horregatik agindu dizu Jaunak zeure Jainkoak atseden-eguna gordetzeko <f>[3]</f>. <f>ⓑ</f>


text:
<pb/>«Ohoratu aita-amak, Jaunak zeure Jainkoak agindu bezala, luzaro bizi eta zoriontsu izan zaitezen, Jaunak zeure Jainkoak ematen dizun lurraldean. <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>«Ez gutiziatu lagun hurkoaren emaztea. Ez irrikatu haren etxerik, ez sororik, ez morroi-miraberik, ez idirik, ez astorik eta ez beste ezertxo ere.


text:
<pb/>«Horiek dira Jaunak, mendi barrenean denok bildurik zeundetela, ahots handiz aldarrikatu zizkizuen aginduak, suaren eta laino itxi eta ilunaren erditik, eta ez zuen beste ezer esan. Gero, bi harlauzatan idatzi zituen, eta niri eman zizkidan. <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>«Mendia sugarretan zegoela, ilunpe artetik zetorren ahots hura entzutean, zuen leinuburuek eta herri-arduradunek niregana hurbildu


text:
eta zuen izenean esan zidaten: Jaunak geure Jainkoak egiaz erakutsi dizkigu bere ospea eta handitasuna, eta hura suaren erditik mintzatzen entzun dugu. Gaur ikusi dugu Jainkoak gizakiari hitz egin diezaiokeela eta hau bizirik gelditu <f>[4]</f>. <f>ⓔ</f>


text:
Baina, zergatik hil orain? Sute horrek kiskali egin behar gaitu. Jaunaren ahotsa entzuten jarraitzen badugu, hil egingo gara. <f>ⓕ</f>


text:
Izan ere, ba al da gizasemerik, Jainko bizia guk bezala suaren erditik mintzatzen entzun eta bizirik gelditu denik? <f>ⓖ</f>


text:
Hurbil zaitez zeu, Jaunak gure Jainkoak esango duena entzutera; eta, gero, berak esandako guztia adieraziko diguzu, eta guk onartu eta bete egingo dugu.


text:
<pb/>«Entzun zituen Jaunak zuek niri esandako hitzak, eta adierazi zidan: Entzun dut herriak zuri esandakoa eta ongi deritzot.


text:
Ai ni errespetatzeko eta nire aginduak betetzeko jarrera hori izango balute beti! Zoriontsu izango lirateke beti, bai beraiek, bai ondorengoak.


text:
Baina zu gelditu hemen nirekin, haiei irakatsi behar dizkiezun agindu, lege eta erabakiak adierazi behar baitizkizut, jabetzan ematen diedan lurraldean bete ditzaten.


text:
<pb/>«Beraz, saiatu Jaunak zeuen Jainkoak agindu dizuen guztia betetzen, ezertan ere saihestu gabe. <f>ⓗ</f>


text:
Ibili beti Jaunak zeuen Jainkoak erakutsitako bidetik, bizirik iraun eta zoriontsu izan zaitezten, eta luzaro biziko zarete jabetzan hartuko duzuen lurraldean.


text:
<pb/>«Agindu, lege eta erabakiok zuen Jainko Jaunak zuei irakasteko emanak dira, jabetzan hartzera zoazten lurraldean bete ditzazuen.


text:
Jaunari zeuen Jainkoari begirunea behar diozue izan, bai zeuek eta bai ondorengoek, nik agintzen dizkizuedan beraren lege eta agindu guztiok bizitza osoan betez; hori eginez, luzaro biziko zarete. <f>ⓘ</f>


text:
Onar itzazue, bada, israeldarrok, eta saiatu betetzen. Horrela, zoriontsu izango zarete eta biziki ugalduko esnea eta eztia darizkion lurraldean <f>[1]</f>, Jaunak zuen arbasoen Jainkoak hitzeman bezala. <f>ⓙ</f>


text:
irakatsi behin eta berriro zeure seme-alabei; mintzatu haietaz etxean zaudela nahiz bidean zoazela, oheratzean nahiz jaikitzean; <f>ⓐ</f>


text:
<pb/>«Zeuen Jainko Jaunak zuen arbaso Abraham, Isaak eta Jakobi zin eginez zuei emango zizuela <f>[4]</f> agindutako lurraldean sarraraziko zaituzte. Lurralde horrek zuek eraiki gabeko hiri handi eta ederrak ditu,


text:
zuek bildu gabeko ondasun-mota guztiz beteriko etxeak, zuek zulatu gabeko putzuak, zuek landatu gabeko mahasti eta olibadiak. Asetzeraino jan ahal izango duzue. <f>ⓑ</f>


text:
Begirune izango diozue Jaunari zeuen Jainkoari, bera bakarrik gurtuko duzue eta beraren izenean zin egingo. <f>ⓓ</f>


text:
zeuen erdian duzuen Jauna, zeuen Jainkoa, Jainko jeloskorra baita; bestela, haren haserrea piztuko da zuen aurka eta suntsitu egingo zaituzte lur gainetik. <f>ⓕ</f>


text:
Egin Jaunarentzat zuzen eta atsegin dena, zoriontsu izan zaitezten eta Jaunak zuen arbasoei zin eginez hitzemandako lurralde ederrean sartu eta jabetzan har dezazuen. <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>«Bihar edo etzi zuen seme-alabek galdetzean: “Zer esan nahi dute Jaunak geure Jainkoak agindu dizkigun lege, xedapen eta erabaki horiek?”, <f>ⓘ</f>


text:
hau erantzungo diezue <f>[5]</f>: Faraoiaren esklabo ginen Egipton, eta Jaunak ahalmen handiz atera gintuen bertatik. <f>ⓙ</f>


text:
Jaunak mirari handiak eta egintza izugarriak egin zituen gure begi-bistan faraoiaren eta beraren etxekoen kontra eta Egipto osoaren kontra; <f>ⓚ</f>


text:
gu, berriz, handik atera egin gintuen, eta hona ekarri, gure arbasoei zin eginez agindutako lurraldea emateko.


text:
Gero, lege horiek guztiak betetzeko agindu zigun Jaunak geure Jainkoak eta berarenganako begirunean bizitzeko, beti zoriontsu izan gintezen eta bizirik iraun genezan, gaur bezala. <f>ⓛ</f>


text:
Jaunak geure Jainkoak zuzentzat hartuko gaitu, agindu guztiok betetzen saiatzen bagara, berak agindu bezala.


text:
<pb/>«Jaunak zeuen Jainkoak jabetzan hartzera zoazten lurraldean sarraraziko zaituzte, eta kanpora botako dituzue zuek baino handiago diren herriak: hitita, girgaxtar, amortar, kanaandar, periztar, hibiar eta jebustarrak, zazpi herri zuek baino jendetsu eta indartsuagoak. <f>ⓜ</f>


text:
Jaunak zeuen Jainkoak eskura eman eta zuek garaitu egingo dituzue. Orduan, suntsitu egingo dituzue <f>[1]</f> erabat: ez egin haiekin hitzarmenik, ez izan errukirik. <f>ⓝ</f>


text:
bestela, Jaunarengandik saihestu eta jainko arrotzei kultua ematera eramango lituzkete zuen seme-alabak; orduan, Jaunaren haserrea zuen kontra piztu eta bat-batean suntsituko zintuzkete. <f>ⓐ</f>


text:
Aitzitik, hau egingo duzue: haien aldareak bota, zutarri sakratuak apurtu, zutoin sakratuak <f>[2]</f> moztu eta idoloak erre. <f>ⓑ</f>


text:
Jaunarentzat zeuen Jainkoarentzat sagaraturiko herri zarete: berak hautatu zaituzte munduko herri guztien artean bere herri, bere jabego berezi <f>[3]</f>, izateko. <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>«Jaunak atsegin izan eta hautatu bazaituzte, ez da, ez, herririk handiena zaretelako —txikiena zarete eta, izan ere—, <f>ⓓ</f>


text:
baizik eta maite zaituztelako eta zuen arbasoei eginiko zin-hitza bete nahi izan duelako; horregatik, hain zuzen, atera zaituzte ahalmen handiz esklabotzatik eta Egiptoko faraoiaren menpetik askatu. <f>ⓔ</f>


text:
<pb/>«Aitor ezazue, beraz, Jauna zeuen Jainkoa dela egiazko Jainkoa: Jainko leiala, maite dutenei eta beraren aginduak betetzen dituztenei itun-hitza gorde eta onginahia mila belaunaldiz agertzen diena; <f>ⓕ</f>


text:
gorroto diona, berriz, zuzen-zuzenean ordaina eman eta suntsitu egiten du, luzatu gabe ematen dio ordaina. <f>ⓖ</f>


text:
<pb/>«Erabaki horiek onartu eta arretaz betetzen badituzue, Jaunak zeuen Jainkoak gordeko dizue zuen arbasoei zin eginez hitzemandako ituna, eta agertuko bere onginahia.


text:
Maite izango zaituzte, bedeinkatu eta ugalduko, emankor egingo zaituzte zeuek, zuen abereak eta lurrak: garia, ardoa eta olioa oparo emango dizkizue, eta zekor eta arkumeak ugalduko, zuen arbasoei zin egindakoaren arabera emango dizuen lurraldean. <f>ⓗ</f>


text:
Herri guztien gainetik bedeinkatuko zaituzte: ez da zuen artean inor agorrik izango, ezta antzurik ere zuen abereen artean.


text:
Jaunak gaixotasun guztiak urrunduko ditu zuengandik; ez dizkizue bidaliko ongi ezagutzen dituzuen Egiptoko izurri ikaragarriak, baizik eta gorrotoa dizuetenei bidaliko dizkie. <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>«Deuseztatu egingo dituzue Jaunak zeuen Jainkoak eskura emango dizkizuen herri guztiak. Ez izan haien gupidarik, ez gurtu haien jainkorik, galbide gertatuko bailitzaizueke. <f>ⓙ</f>


text:
<pb/>«Agian, esango diozue zeuen buruari: “Herri horiek gu baino jendetsuago dira; nola bota beren lurraldetik?”


text:
Ez izan horien beldur! Gogoratu ongi Jaunak zuen Jainkoak faraoiari eta Egipto osoari egindakoa; <f>ⓚ</f> <f>ⓛ</f>


text:
gogoratu zuen begi-bistan egin zituen ezaugarri handiak, mirari eta egintza harrigarriak; gogoratu zuek Egiptotik ateratzeko erabili zituen ahalmen handia eta esku indartsua. Bada, beste horrenbeste eginen die Jaunak zuen Jainkoak beldur diezuen herri horiei guztiei.


text:
Liztortzarrak <f>[4]</f> bidaliko ditu Jaunak zuen Jainkoak haien kontra, ezkutuan gordeta bizirik gelditutako azkenak ere garbitu arte. <f>ⓜ</f>


text:
<pb/>«Ez ikaratu, beraz, haien aurrean, zeuekin baituzue Jauna, zeuen Jainkoa, Jainko handi eta beldurgarria.


text:
Jaunak zuen Jainkoak ezari-ezarian botako ditu herri horiek zuen aurretik: ezin izango dituzue bizkorregi deuseztatu, basapiztiak ugalduko bailirateke inguruan zuen kalterako. <f>ⓝ</f>


text:
Baina zuen Jainko Jaunak zuen esku utziko ditu herri horiek; izu-ikara larria sartuko die, guztiak suntsitu arte. <f>ⓐ</f>


text:
<pb/>«Zuen eskura emango ditu herri horietako erregeak, eta beraien oroitzapena ere desagerrarazi egingo duzue mundutik. Ezin izango dizue inork aurre egin, guztiak suntsitu arte.


text:
<pb/>«Erre egingo dituzue horien idoloak. Ez gutiziatu idoloak estaltzen dituzten urre-zilarrak, ez hartu zeuentzat, idoloen tranpan harrapatuak geldi ez zaitezten: idoloak higuingarri zaizkio Jaunari zuen Jainkoari. <f>ⓑ</f>


text:
Ez eraman, beraz, ezer higuingarririk zeuen etxera, zuek ere, idoloak bezala, erabat suntsi ez zaitzaten. Guztiz arbuiagarri eta higuingarritzat hartuko dituzue, erabat suntsituak behar dute izan eta.


text:
<pb/>«Saiatu betetzen gaur ematen dizkizuedan agindu guztiok, bizirik iraun, ugaldu eta Jaunak zuen arbasoei zin eginez hitzemandako lurraldeaz jabetzera sar zaitezten. <f>ⓒ</f>


text:
Gogoratu Jaunak zeuen Jainkoak basamortuan berrogei urte hauetan eginarazi dizuen bidea: egoera latzean jarri zintuzten probatzeko, zuen barne-asmoak ezagutzeko eta bere aginduak beteko zenituzten ala ez jakiteko. <f>ⓓ</f>


text:
Behar gorrian jarri zintuzten, gosea pasarazi eta mana eman zizuen jaten, ez zuek, ez zuen arbasoek, ezagutzen ez zenuten janaria, zuei jakinarazteko, gizakia ez dela ogiz bakarrik bizi, baizik Jaunak esaten duenetik bizi dela <f>[1]</f>. <f>ⓔ</f>


text:
ohar zaitezten zeuen baitan, aitak semea bezala zentzarazi zaituztela Jaunak zeuen Jainkoak. <f>ⓕ</f>


text:
Beraz, bete Jaunaren zeuen Jainkoaren aginduak, ibili berak erakutsitako bidetik eta bizi berarenganako begirunean. <f>ⓖ</f>


text:
<pb/>«Jaunak zeuen Jainkoak lurralde ederrera eramango zaituzte: lurralde oparoa da, errekaz, iturriz eta ibar eta mendian sorturiko iturburuz hornitua, <f>ⓗ</f>


text:
neurririk gabe jan ahal izango duzue ogia, eta ez zaizue ezer falta izango; hango harriek burdina dute eta mendietatik kobrea aterako duzue.


text:
Ase arte jango duzue, beraz, eta Jauna zeuen Jainkoa bedeinkatuko, eman dizuen lurralde ederrarengatik. <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>«Baina kontuz! Ez ahaztu gero Jauna zeuen Jainkoa, gaur ematen dizkizuedan agindu, lege eta erabakiak bete gabe utziz. <f>ⓙ</f>


text:
zuek harrotu eta Jauna zeuen Jainkoa ahazturik uztea. Bera da Egiptotik, esklabotza-lurraldetik, atera zaituztena; <f>ⓚ</f>


text:
bera da suge pozoitsu <f>[3]</f> eta eskorpioiz beteriko basamortu handi eta ikaragarritik, ur-tantarik gabeko eremu elkor horretatik, eraman zaituztena; bera, suharritik ura atera eta edaten eman dizuena; <f>ⓛ</f>


text:
bera, zuen arbasoek ezagutu ez zuten mana jaten eman dizuena. Probatu egin zaituzte, bai, egoera latzean jarriz, baina zeuen onerako izan da azken batean. <f>ⓜ</f>


text:
baizik eta gogoratu, Jaunak zeuen Jainkoak ematen dizuela aberastasuna lortzeko indarra; horrela, leial eusten dio gaur ere zuen gurasoei zin eginez hitzemandakoari. <f>ⓐ</f>


text:
<pb/>«Baina noizbait Jauna zeuen Jainkoa ahazten baduzue, jainko arrotzen atzetik joan eta, haien aurrean ahuspezturik, gurtza ematen badiezue, zinez diotsuet gaur guztiz galduko zaretela. <f>ⓑ</f>


text:
Aurrean aurkituko dituzuen herriak desegingo dituen bezala desegingo zaituzte Jaunak, berari, zeuen Jainkoari, obeditzen ez badiozue.


text:
<pb/>«Entzun, israeldarrok! Jordan ibaia igaroko duzue gaur, zuek baino herri handi eta ahaltsuagoen lurraldeaz jabetzeko; hiri handiak, zerurainoko harresiz inguratuak ditu lurralde horrek;


text:
Anak erraldoiaren ondorengoak <f>[1]</f> bizi dira bertan, altuera handiko jendea. Ezaguna duzue horiei buruzko esaera: “Nork egin aurre Anaken ondorengoei?” <f>ⓒ</f>


text:
Gaur jakingo duzue Jauna zeuen Jainkoa aurretik igaroko zaizuela Jordan zeharkatzean, su kiskalgarria bezala: berak suntsitu eta makurraraziko ditu herri horiek zuen aurrean, eta zuek beren lurraldetik bota eta deuseztatu egingo dituzue berehala, Jaunak hitzeman bezala. <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>«Zuen Jainko Jaunak zuen aurretik haiek jaurtitzean, ez esan zeuen baitan: “Geure zuzentasunagatik ekarri gaitu Jaunak lurralde honetaz jabetzera”. Izan ere, herri horiek kanpora botatzen baditu, beren gaiztakeriagatik botatzen ditu. <f>ⓔ</f>


text:
Beraz, ez duzue lurralde hori jabetzan hartuko zuzenak edo bihotz zintzokoak zaretelako, baizik eta Jaunak zuen Jainkoak herri horiek beren gaiztakeriagatik botatzen dituelako eta Jaunak zuen arbaso Abraham, Isaak eta Jakobi zin eginez hitzemandakoari leial eutsi nahi diolako. <f>ⓕ</f>


text:
Ohartu, bada, Jaunak zeuen Jainkoak lurralde eder horren jabetza ez dizuela zeuen merezimenduengatik ematen; izan ere, herri burugogor baitzarete.


text:
<pb/>«Ez ahaztu sekula sumindu egin zenutela Jauna zeuen Jainkoa basamortuan. Egiptotik irten eta hona iritsi arte, etengabe errebelatu izan zarete Jaunaren aurka. <f>ⓖ</f>


text:
<pb/>«Horeb mendian <f>[2]</f> sumindu egin zenuten Jauna eta, hainbesteraino haserretu zen, zuek suntsitzea erabaki baitzuen.


text:
Ni mendian nintzen, Jaunak zuekin eginiko itunaren harlauzak jasotzera igota. Berrogei egun eta berrogei gau egin nituen mendian ezer jan eta edan gabe. <f>ⓗ</f>


text:
Jaunak bi harlauza eman zizkidan, Jainkoak berak idatziak: harlauzetan, zuek mendi barrenean bildurik zeundetela Jaunak suaren erditik adierazitako hitzak zeuden jasoak. <f>ⓘ</f>


text:
Orduan, Jaunak esan zidan: Jaiki eta jaitsi berehala menditik, Egiptotik atera zenuen herri horrek okerrera jo baitu; laster asko okertu dira agindu nien bidetik: metal urtuzko irudia egin dute!


text:
Uztazu suntsitzen eta beraren oroitzapena mundutik ezabatzen, eta zuregandik hori baino herri ahaltsuago eta jendetsuagoa sorraraziko dut. <f>ⓙ</f>


text:
eta ikusi nuen Jaunaren zeuen Jainkoaren aurka bekatu egin zenutela, zekor-irudia <f>[3]</f> eginez; laster asko okertu zineten Jaunak agindutako bidetik.


text:
<pb/>«Gero, Jaunaren aurrean ahuspeztu nintzen eta, aurrekoan bezala, berrogei egun eta berrogei gau egin nituen ezer jan eta edan gabe, zuek egindako bekatuagatik barkamena eskatzen; izan ere, Jaunari gaizki iruditzen zitzaiona egin zenuten, bera haserraraziz. <f>ⓛ</f>


text:
Beldurrak jota nengoen, haserre bizian baitzegoen Jauna, zuek suntsitzea erabakitzeraino sumindua; baina, orduan ere, Jaunak aditu egin zidan.


text:
Gero, bekatu egiteko erabili zenuten zekorra hartu eta sutara bota nuen eta, xehe-xehe egiteraino erraustu ondoren, menditik zetorren errekara isuri.


text:
Eta berak emandako lurraldeaz jabetzera Kadex-Barneatik <f>[5]</f> bidali zintuztenean ere, ez zenioten obeditu: ez zineten berarengan fidatu, ezta jaramonik egin ere. <f>ⓝ</f>


text:
<pb/>«Horrela bada, zuek suntsitzeko Jaunaren mehatxua zela eta, berrogei egun eta berrogei gau egin nituen Jaunaren aurrean ahuspezturik.


text:
Honela egin nion otoitz: Jainko Jauna, ez hondatu zeure herria, zeure ondarea, handikiro askatu eta Egiptotik ahalmen handiz atera duzuna. <f>ⓑ</f>


text:
Gogora itzazu Abraham, Isaak eta Jakob, zeure zerbitzariak, eta ez hartu aintzakotzat herri honen setakeria, desleialkeria eta bekatua.


text:
Egiptotik atera gaituzu; ez dezatela herrialde hartakoek esan: “Jaunak ezin izan ditu eraman hitzeman zien lurraldera <f>[7]</f>”, edota “Gorrotoa zielako atera ditu, basamortuan hilarazteko”. <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>«Orduan, Jaunak esan zidan: Ebaki lehengoak bezalako beste bi harlauza; egin zurezko kutxa ere, eta zatozkit mendira. <f>ⓓ</f>


text:
Hautsi zenituen harlauzetan idatziak zeuden hitz berberak idatziko ditut; gero, kutxan sartuko dituzu.


text:
<pb/>«Akazia-zurezko kutxa egin, lehengoak bezalako bi harlauza ebaki eta, harlauzak eskuetan nituela, mendira igo nintzen.


text:
Aurreko txandan bezala, zuek mendi barrenean bildurik zeundetela Jaunak suaren erditik adierazi zizkizuen hamar aginduak idatzi zituen harlauza berrietan eta niri eman zizkidan. <f>ⓔ</f>


text:
<pb/>«Israeldarrak, Bene-Jaakango putzuetatik abiaturik, Moserara iritsi ziren. Han hil zen Aaron, eta bertan ehortzi zuten. Aaronen ordez, beraren seme Eleazar izan zen hurrengo apaiz. <f>ⓕ</f>


text:
Orduan bereizi zuen Jaunak Lebiren leinua, eginkizun hauek ezarriz: itun-kutxa eraman, Jaunaren aurrean liturgi zerbitzua bete eta beraren izenean herria bedeinkatzea, gaur egun ere egin ohi duten bezala. <f>ⓖ</f>


text:
Horregatik, lebitarrek ez dute ondare-zatirik beste israeldarrek bezala, Jauna baitute beren ondare, Jaunak gure Jainkoak hitzeman dien bezala. <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>«Bigarren aldian ere <f>[1]</f>, berrogei egun eta berrogei gau egin nituen mendian eta entzun egin zidan berriro Jaunak, eta ez zintuzten suntsitu. <f>ⓘ</f>


text:
Gero, esan zidan: Ea, jar zaitez herriaren buru eta abiatu arbasoei zin eginez agindutako lurraldeaz <f>[2]</f> jabetzera.


text:
<pb/>«Eta orain, israeldarrok, zer da Jaunak zeuen Jainkoak eskatzen dizuena? Errespeta dezazuela Jauna zeuen Jainkoa, haren bideetan ibiliz, hura maitatuz eta zerbitzatuz bihotz-bihotzez eta gogo osoz, <f>ⓙ</f>


text:
eta bete ditzazuela ematen dizkizuedan Jaunaren agindu eta legeak, horrela jokatuz zoriontsu izan zaitezten.


text:
Baina Jaunak zuen arbasoak bakarrik izan zituen atsegin eta maite, eta segidan zuek, haien ondorengoak, hautatu zintuzten herri guztien artean, gaur egun gertatzen denez. <f>ⓚ</f>


text:
Jauna, zuen Jainkoa, jainkoen Jainko eta jaunen Jaun baita, Jainko handi, ahaltsu eta beldurgarria; ez du alderdikeriaz jokatzen, ez eroskeriarik onartzen: <f>ⓛ</f>


text:
justizia egiten die umezurtz eta alargunari, eta maite du etorkina, jatekoa eta janztekoa ematen dizkiolarik. <f>ⓜ</f>


text:
<pb/>«Errespetatu Jauna zeuen Jainkoa eta zerbitza ezazue, bizi zaitezte berari atxikiak eta zin egin beraren izenean. <f>ⓐ</f>


text:
Bera da zuen Jainkoa eta bera duzue goretsiko, bera baita ikusi dituzuen gauza handi eta beldurgarriak <f>[4]</f> egin dituena.


text:
<pb/>«Hirurogeita hamar lagun besterik ez ziren zuen arbasoak Egiptora iritsi zirenean; orain Jaunak zeuen Jainkoak zeruko izarrak bezain ugari egin zaituzte. <f>ⓑ</f>


text:
<pb/>«Maita ezazue Jauna zeuen Jainkoa eta bete arretaz beti haren lege, erabaki eta aginduak. <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>«Zuek ezagunak dituzue gaur Jaunaren zeuen Jainkoaren ikasbidea, ahalmen handia eta esku indartsua, zuen seme-alabek ez bezala, hauek ez baitituzte ezagutu, ez ikusi.


text:
eta egiptoar gudarosteari, zaldi eta guda-gurdiei, egindakoa: nola, zuei erasoka Itsaso Gorrian sartu zirelarik, urak haien gainera amildu eta Jaunak betiko galdu zituen. <f>ⓔ</f>


text:
baita Rubenen leinuko Eliaben seme Datan eta Abirami egindakoa ere: nola lurrak zabaldu eta irentsi zituen israeldarren aurrean, beren familia, oihal-etxola eta jarraitzaile guztiekin batera. <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>«Bete, bada, gaur ematen dizkizuedan agindu guztiak, adoretsu izan eta hartzera zoazten lurraldeaz jabetzeko gauza izan zaitezten <f>ⓗ</f>


text:
eta luzaro bizi esnea eta eztia darizkion lurraldean, Jaunak zuen arbasoei, beraiei eta ondorengoei emango ziela zin eginez agindutako lurraldean. <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>«Jabetzan hartzera zoazten lurraldea ez da utzi duzuen Egipto bezalakoa; han hazia erein eta nekatuz <f>[1]</f> ureztatu behar izaten zenuten, baratzean egin ohi den bezala;


text:
jabetzan hartzera zoazten lurraldea, berriz, bere mendi eta ibarrekin, zeruko euriz ureztatzen da. <f>ⓙ</f>


text:
Jauna zuen Jainkoa arduratzen da lurralde horretaz eta etengabe ditu bere begiak hartan ezarriak, urte osoan zehar.


text:
<pb/>«Gaur ematen dizkizuedan agindu hauek benetan onartzen badituzue, Jauna zeuen Jainkoa maitatuz eta bihotz-bihotzez eta gogo osoz zerbitzatuz,


text:
<pb/>«Baina kontuz! Ez gero engainatu zeuen buruak, ez saihestu Jaunarengandik, jainko arrotzak gurtuz eta haien aurrean ahuspeztuz; <f>ⓜ</f>


text:
bestela, Jaunaren haserrea piztuko da zuen aurka, zerua itxiko du eta ez duzue euririk gehiago izango; lurrak ez du uztarik emango eta berehala desagertuko zarete Jaunak ematen dizuen lurralde eder horretatik. <f>ⓝ</f>


text:
<pb/>«Ezarri nire hitz hauek zeuen buru-bihotzetan; lot itzazue seinale bezala eskumuturrean eta oroigarri bezala <f>[2]</f> bekokian; <f>ⓐ</f>


text:
zeruak lur gainean bezain luzaro iraun dezazuen, bai zuek, bai zuen ondorengoek, Jaunak zuen arbasoei zin eginez agindutako lurraldean.


text:
<pb/>«Gaur ematen dizkizuedan agindu guztiak arretaz betetzen badituzue eta Jauna zeuen Jainkoa maitatzen, berak erakutsitako bideari jarraitzen eta berari atxikitzen bazatzaizkiote,


text:
bota egingo ditu Jaunak zuen aurretik zuek baino handiago eta indartsuago diren herri horiek, eta beraien lurraldeaz jabetuko zarete. <f>ⓑ</f>


text:
Zuen oinek zapalduko dituzten leku guztiak zeuenak izango dituzue, eta zuen lurraldea basamortutik Libanoraino eta Eufrates ibaitik Mediterraneo itsasoraino hedatuko da. <f>ⓒ</f>


text:
Ezin izango dizue inork aurre egin, izu-ikara sartuko baitu Jaunak igaroko zareten edonon, berak zuei agindu bezala. <f>ⓓ</f>


text:
bedeinkazioa, baldin eta Jaunaren zeuen Jainkoaren aginduak onartzen badituzue, gaur nik esan bezala;


text:
madarikazioa, baldin eta Jaunaren zeuen Jainkoaren aginduak onartzen ez badituzue eta, ezezagunak dituzuen jainko arrotzei jarraituz, gaur nik erakutsitako bidetik saihesten bazarete.


text:
<pb/>«Jaunak zeuen Jainkoak jabetzan hartzera zoazten lurraldean sarrarazi ondoren, Garizim mendian emango duzue bedeinkazioa eta Ebal mendian <f>[3]</f> madarikazioa. <f>ⓕ</f>


text:
Mendi hauek Jordanez beste aldean daude, mendebaldeko bidearen atzealdean, Araban bizi diren kanaandarren lurraldean, Gilgalen aurrez aurre eta Moreko arte zuhaitzen ondoan.


text:
<pb/>«Jordan ibaia igarotzear zaudete, Jaunak zeuen Jainkoak ematen dizuen lurraldeaz jabetzera joateko. Hartaz jabetu eta bertan bizitzen jartzean,


text:
<pb/>«Hauek dira Jaunak zuen arbasoen Jainkoak jabetzan emango dizuen lurraldean <f>[1]</f> arretaz bete behar dituzuen lege eta erabakiak. Bertan biziko zareten denbora guztirako balioko dute.


text:
<pb/>«Erabat desegingo dituzue beren lurraldetik botako dituzuen herrien kultu-lekuak. Herri horiek mendi-gailur eta muino-tontorretan eta edozein zuhaitz handiren azpian eman ohi diete kultu beren jainkoei. <f>ⓖ</f>


text:
Bota egingo dituzue aldareak, zutarri sakratuak apurtu, zutoinak erre, jainko-irudiak desegin; jainko horien oroitzapena bera ere desagerrarazi egingo duzue leku hartatik. <f>ⓗ</f>


text:
aitzitik, Jaunak zuen Jainkoak, bera bizitzeko eta berari kultu emateko zuen leinuetatik aukeratuko duen lekura <f>[2]</f> joango zarete kultu ematera. <f>ⓘ</f>


text:
Han eskainiko dituzue erre-opariak eta sakrifizioak, lurreko fruituen hamarrenak eta zeuen emaitzak, botoa betetzeko nahiz borondatez eginiko opariak eta abere handi eta txikien lehen-kumeak.


text:
Han otordua egingo duzue Jaunaren zeuen Jainkoaren aurrean, eta festa ospatuko zeuen etxekoekin, eginkizun guztiak ongi burutzea emango dizuen Jaunari eskerrak emateko. <f>ⓙ</f>


text:
ez baitzarete iritsi oraindik atseden-lekura, Jaunak zeuen Jainkoak ondaretzat emango dizuen lurraldera. <f>ⓚ</f>


text:
Jordan ibaia igaro eta Jaunak zeuen Jainkoak ondaretzat emango dizuen lurraldean bizitzen jarri bezain laster, libratu egingo zaituzte Jaunak inguruko etsaiengandik, eta bakean eta seguru biziko zarete. <f>ⓛ</f>


text:
Orduan, Jaunak zuen Jainkoak bizileku eta kultu-lekutzat aukeratuko duen tokira eramango dituzue agintzen dizkizuedan eskaintzak: erre-opariak eta sakrifizioak, lurreko fruituen hamarrenak eta emaitzak, eta botoz aginduriko zeuen opari hoberenak.


text:
Festa ospatuko duzue Jaunaren zeuen Jainkoaren aurrean, bai zeuek, bai zuen seme-alabek eta morroi-mirabeek, baita zuekin hiri berean bizi den lebitarrak ere, berak ez baitu zuek bezala lursailik ondaretzat hartu. <f>ⓜ</f>


text:
Zuen leinuetako batean Jaunak berak aukeratuko duen lekuan bakarrik eskainiko dituzue zeuen erre-opariak, eta han beteko nik agindutako guztia.


text:
<pb/>«Alabaina, nahi izanez gero, biziko zareten edozein hiritan hil ditzakezue <f>[3]</f> abereak jateko, Jaunak zeuen Jainkoak emango dizkizuen ondasunen arabera; denok jan ahal izango dituzue, baita legez garbi ez dagoenak ere, ehizakia —gazela nahiz oreina— jan ohi den bezala. <f>ⓝ</f>


text:
<pb/>«Ezin izango duzue, ordea, jan biziko zareten hirietan Jaunari eskaini beharrekoa: gari, ardo eta olioaren hamarrenak, abere handi eta txikien lehen-kumeak, botoa betetzeko nahiz borondatez eginiko opariak eta gainerako emaitzak.


text:
Horiek Jaunaren zeuen Jainkoaren aurrean, berak aukeratuko duen lekuan jango dituzue, bai zeuek, bai zuen seme-alabek eta morroi-mirabeek, baita zuekin hiri berean bizi den lebitarrak ere. Festa ospatuko duzue Jaunaren zeuen Jainkoaren aurrean, zeuen lanaren emaitzengatik eskerrak emanez.


text:
<pb/>«Jaunak zeuen Jainkoak lurraldeko mugak hedatuko dizkizue, berak hitzeman bezala; orduan, jan gura izanez gero, nahi adina haragi jan ahal izango duzue.


text:
Jaunak zuen Jainkoak bizileku eta kultu-lekutzat aukeratuko duen tokia bizi zareten hiritik urruti badago, berak emandako abere handi nahiz txikietatik hil dezakezue haragitarako, nik zuei agindutakoaren arabera, eta nahi adina jan.


text:
Ehiza —gazela nahiz oreina— bezala jango duzue, eta denok jan ahal izango duzue, legez kutsatuak garbi dagoenak bezalaxe.


text:
Baina odola ez duzue inola ere jango, bizi-iturri baita; beraz, haragiarekin ez duzue odolik jango, <f>ⓒ</f>


text:
Ez jan, bada, eta zoriontsu izango zarete, bai zeuek, bai ondorengoak, Jaunari ongi iruditzen zaiona egiteagatik. <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>«Jaunarentzat zuen Jainkoarentzat sagaratu beharrekoa eta botoz aginduriko opariak, aldiz, berak aukeratuko duen lekura eramango dituzue.


text:
Erre-oparitarako abereak ere hara eramango dituzue eta, haragi eta odol, oso-osorik erreko Jaunaren zeuen Jainkoaren aldarean. Beste sakrifizioetako <f>[4]</f> odola Jaunaren zeuen Jainkoaren aldare gainean isuriko duzue; haragia, berriz, jan egingo.


text:
<pb/>«Onartu eta bete ematen dizkizuedan agindu guztiok, beti zoriontsu izan zaitezten, bai zeuek, bai ondorengoak, Jaunari zeuen Jainkoari on eta zuzen iruditzen zaiona egiteagatik.


text:
<pb/>«Jaunak zuen Jainkoak garbitu egingo ditu kanaandar herriak, eta zuek bota egingo dituzue beren lurraldetik. Herri horien lurraldeaz jabetu eta bertan bizitzen jar zaiteztenean,


text:
izan kontu: herri horiek suntsitu ondoren, ez erori idoloen tranpan, haien jokabideari jarraituz; ez jo haien jainkoengana, ez ibili herri haiek beren jainkoak nola zerbitzatu dituzten jakin nahian, zeuek ere gauza bera egiteko. <f>ⓔ</f>


text:
Ez jokatu Jaunarekin zeuen Jainkoarekin, herri haiek bezala; izan ere, Jaunarentzat higuingarri eta gorrotagarri dena egin dute beren jainkoen ohorez, beren seme-alabak jainkoentzat erretzeraino iritsiz. <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>«Gerta daiteke profeta edo ikusketariren bat zuen artean agertzea, eta, mirari edo egintza harrigarriren bat iragarriz, <f>ⓗ</f>


text:
ezezagunak dituzuen jainko arrotzen atzetik joan eta gurtzeko eskatzea. Iragarritakoa egiaz gertatuko balitz ere, <f>ⓘ</f>


text:
ez egin kasurik profetaren esanei, ezta ikusketariaren ikuskariei ere; izan ere, horrela, probatu egin nahi zaituzte Jaunak zeuen Jainkoak, bera bihotz-bihotzez eta gogo osoz maite duzuen ikusteko. <f>ⓙ</f>


text:
Jarraitu Jaunari zeuen Jainkoari eta izan begirune berari, gorde aginduak eta egin haren esana, eman kultu Jaunari eta atxiki berari. <f>ⓚ</f>


text:
Delako profeta edo ikusketaria, berriz, hil egin behar da, Egiptotik atera eta esklabotzatik askatu zintuzten Jaunaren zuen Jainkoaren aurka errebeldia predikatu duelako eta Jaunak zuen Jainkoak agindutako ibilbidetik zuek saihesten ahalegindu delako. Horrela ezabatuko duzue gaiztakeria zeuen artetik. <f>ⓛ</f>


text:
<pb/>«Gerta daiteke ere, gehien maite duzuenetariko batek —anaiak, aita edo <f>[1]</f> ama beraren semeak, zeure semeak edo alabak, emazteak berak edo lagun minak— isilka etorri eta jainko arrotzak gurtzera bultzatu nahi izatea, hau da, ez zeuek, ez zuen gurasoek ezagutu ez dituzuen jainkoak,


text:
hurbileko herrienak nahiz urrutikoenak, munduko ertz batetik bestera diren herrienak, gurtzera bultzatu nahi izatea.


text:
Ez egin kasurik, ez entzun ere; ez izan horrelakoen gupidarik, ez barkatu, ezta estali ere errua; <f>ⓜ</f>


text:
aitzitik, hil egin behar duzue, eta zeuek izango zarete lehenak halakoa hiltzen, eta herri osoa ondoren. <f>ⓝ</f>


text:
Harrika emango diozue hil arte, Egiptotik, esklabotza-lurraldetik, atera zintuzten Jaunarengandik zeuen Jainkoarengandik saihestu nahi izan zaituztelako. <f>ⓐ</f>


text:
Horrela, horren berri izatean, beldur izango dira israeldar guztiak eta uko egingo diote horrelako gaiztakeriak egiteari. <f>ⓑ</f>


text:
<pb/> <n>[13-14]</n> «Gerta daiteke, Jaunak zeuen Jainkoak bizitzeko emango dizkizuen hirietako batean, gizon gaizto-maltzurrak sortzea, ezagutzen ez dituzten jainko arrotzak gurtzera herritarrak bultzatu nahi izango dituztenak. Horrelakorik gertatzen ari dela entzungo bazenute,


text:
ikertu lehenengo, zehatz-mehatz galdetuz eta aztertuz. Eta ikusten baduzue, egiaz gertatu dela zuen artean gaiztakeria hori, <f>ⓒ</f>


text:
zeharo suntsituko duzue hiria, barruan den guztiarekin: ezpataz garbituko dituzue jendea eta abereak, <f>ⓓ</f>


text:
eta harrapakin guztiak, plaza erdian bildurik, hiriarekin batera erreko dituzue Jaunaren zeuen Jainkoaren ohorez. Betiko hondamendi izango da eta ez dute sekula berreraikiko.


text:
Ez gorde hiri horretako ezertxo ere, Jaunak bere haserrea baretu eta errukia azal diezazuen; orduan, gupidaturik, ugaldu egingo zaituzte, zuen arbasoei zin egin bezala; <f>ⓔ</f>


text:
eta hori, Jaunari zeuen Jainkoari obeditzeagatik, gaur ematen dizkizuedan aginduak bete eta berari ongi iruditzen zaiona egiteagatik. <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>«Zuek Jaunaren zeuen Jainkoaren seme-alaba zarete. Ez duzue gorputza urratuko, ezta soilduko ere buruaren aurrealdea, dolua adierazteko <f>[1]</f>. <f>ⓖ</f>


text:
Jaunarentzat zeuen Jainkoarentzat sagaraturiko herri zarete; berak hautatu zaituzte bere herri, bere jabego berezi <f>[2]</f>, izateko. <f>ⓗ</f>


text:
Beraz, hausnartzaileak diren edo apatxak bitan banaturik dituzten animalien artean ezin izango duzue jan, ez gamelua, ez erbia, ez azkonarra; hausnartzaile izan arren, ez baitute bitan banaturiko apatxik; kutsatutzat edukiko dituzue;


text:
ezta urdea ere, bitan banaturiko apatxak dituen arren, ez baita hausnartzailea; beraz, kutsatutzat edukiko duzue. Ez duzue horien haragirik jango, ezta horien sarraskirik ukituko ere.


text:
<pb/>«Ez duzue jango berez hildako abereren haragirik; eman zuekin bizi den etorkinari, jan dezan, edota saldu atzerritarrei. Zuek Jaunarentzat zeuen Jainkoarentzat sagaraturiko herri zarete. <pb/>«Ez egosi antxumerik amaren esnetan <f>[4]</f>. <f>ⓘ</f>


text:
Gariaren, ardo berriaren eta olioaren hamarrenak, abere handi nahiz txikien lehen-kumeekin batera, Jaunak zuen Jainkoak bizileku eta kultu-lekutzat aukeratuko duen tokira eramango dituzue, eta han otordu sakratua egingo Jaunaren aurrean. Horrela, zeuen bizitza osoan Jaunari begirune izaten ikasiko duzue. <f>ⓚ</f>


text:
Baina Jaunak zuen Jainkoak beretzat aukeratutako lekutik urruti bizi bazarete eta, Jaunak uzta oparoak eman dizkizuelarik, hamarrenak eramateko egin beharreko bidea luzeegia bada,


text:
Diruaz, gura duzuena erosiko duzue han, abere handi nahiz txiki, ardoa, pattarra nahiz beste edozein gauza, eta Jaunaren zeuen Jainkoaren aurrean otordu sakratua egingo duzue eta festa ospatuko zeuen etxekoekin. <f>ⓛ</f>


text:
Ez utzi bertan behera zuekin hiri berean bizi den lebitarra, ez baitu zuek bezala lursailik ondaretzat hartu. <f>ⓜ</f>


text:
<pb/>«Hiru urtez behin, urteko uztaren emaitzen hamarrena bereizi eta hiriko biltegian gordeko duzue; <f>ⓝ</f>


text:
horrela, ondaretzat zuek bezala lursailik hartu ez duen lebitarrak eta zuekin bizi diren etorkin, umezurtz eta alargunek zer jana izango dute; eta Jaunak zeuen Jainkoak eginkizun guztiak ongi burutzeko bidea emango dizue. <f>ⓐ</f>


text:
Hona nola egingo duzuen: Jaunaren ohorez zorren barkamen-urtea aldarrikatzean, lagun hurkoari mailegu egin dionak barkatu egingo dio maileguz emana; ez du lagun hurko herritarra zorra itzultzera behartuko. <f>ⓑ</f>


text:
Atzerritarra bai, behartu dezakezue zorrak ordaintzera; baina herritarrari barkatu egingo dizkiozue.


text:
<pb/>«Egia da ez dela zuen artean behartsurik izango, oparo bedeinkatuko baitzaituzte Jaunak zeuen Jainkoak berak jabetzan emango dizuen lurraldean,


text:
arretaz obeditzen badiozue eta gaur nik emandako agindu guztiak betetzen saiatzen bazarete. <f>ⓒ</f>


text:
Jaunak zeuen Jainkoak ondasunez beteko zaituzte, berak hitzeman bezala: nazio askori mailegu egingo diozue, baina inori maileguz eskatu beharrik ez duzue izango; nazio ugari menderatuko duzue, baina zuek ez zaituzte inork menpean hartuko.


text:
<pb/>«Jaunak zeuen Jainkoak emango dizuen lurraldeko hiriren batean zuen herritarren bat behartsu bada, ez izan bihozgabe, ez laguntzarik ukatu senide behartsuari; <f>ⓓ</f>


text:
Ez dakizuela, gero, etor gogora pentsamendu zital hau: “Hurbil da zazpigarren urtea, zor guztiak barkatzen direnekoa”, herritar behartsuarekin zeken izan eta ezer eman gabe uzteko; zeren eta deiadar egingo baitio behartsuak Jaunari zuen aurka, eta bekatutzat hartuko zaizue zeuen jokabidea.


text:
Eman, beraz, eskuzabal, ez gogoz kontra, eta zeuen Jainko Jaunak zeuen eginkizun eta jarduera guztietan bedeinkatuko zaituzte.


text:
<pb/>«Ez da herrian behartsurik faltako; horregatik agintzen dizuet zeuen herritarrekin, zeuen ardurapean dituzuen dohakabe eta behartsuekin, eskuzabal izateko. <f>ⓔ</f>


text:
<pb/>«Zeuen herritar hebrearren batek, gizonezko nahiz emakumezko, bere burua halabeharrez esklabotzat saltzen badizue <f>[1]</f>, sei urtez egingo du lan zuentzat, baina zazpigarrenean libre utziko duzue. <f>ⓕ</f>


text:
hornitu zeuen artalde, larrain eta dolareko emaitzez, emaiozue Jaunari zeuen Jainkoari esker lortu dituzuen ondasunetatik.


text:
Izan gogoan zeuek ere esklabo izan zinetela Egipton eta Jaunak zeuen Jainkoak askatu zintuztela. Horregatik ematen dizuet gaur agindu hau. <f>ⓖ</f>


text:
<pb/>«Baina esklaboak, zeuek eta zuen familia maite zaituztelako eta zuenean ongi aurkitzen delako, ez duela alde egin nahi adierazten badizue,


text:
ziri bat hartu eta atearen kontra belarria zulatuko diozue <f>[2]</f>, eta esklabo izango duzue betiko; berdin egingo duzue esklaboa emakumea bada ere.


text:
<pb/>«Ez damu izan esklaboa libre utzi beharraz, sei urtez zuentzat lan eginez, jornalariak irabazten duen etekina halako bi eman baitizue, eta Jaunak zeuen Jainkoak bedeinkatu egingo zaituzte zeuen eginkizun guztietan.


text:
<pb/>«Abere handi nahiz txikien lehen-kume arrak Jaunari zeuen Jainkoari sagaratuko dizkiozue; ez duzue lanean erabiliko zeuen behien lehen-kumerik, ezta ilerik moztuko ere ardien lehen-kumeari.


text:
Jaunak zuen Jainkoak beretzat aukeratuko duen lekura eramango dituzue urtero, eta beraren aurrean jango etxekoekin.


text:
Baina abereak akatsen bat badu —herrena nahiz itsua bada edo beste akatsen bat badu—, ez diozue Jaunari zeuen Jainkoari oparitzat eskainiko;


text:
bizi zareten hirian bertan jango duzue; denek jan ahal izango dute, baita legez garbi ez dagoenak ere, ehizakia —gazela nahiz oreina— jan ohi den bezala. <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>«Gogoan izan Abib hila Jaunaren zuen Jainkoaren ohorez Pazkoa ospatzeko, hil horretako gau batean atera baitzintuzten Jaunak zeuen Jainkoak Egiptotik. <f>ⓘ</f>


text:
Pazko-oparitzat abere handi eta txikiak eskainiko dizkiozue Jaunari, zeuen Jainkoari, bizileku eta kultu-lekutzat aukeratuko duen tokian <f>[1]</f>. <f>ⓙ</f>


text:
Pazko-otorduan ez duzue legamiadun ogirik jango; zazpi egunez legamia gabeko ogia jango duzue: ogi horrek Egiptotik presaka irten behar izan zenuteneko atsekabea oroitaraziko dizue; horrela, bizitza osoan izango duzue gogoan Egiptotik irten zineteneko eguna. <f>ⓚ</f>


text:
Zazpi egun horietan ez da legamiarik izango lurralde osoan. Lehenengo eguneko arratsaldean eskainitako oparigaien haragitik ez duzue ezer ere utziko biharamunerako. <f>ⓛ</f>


text:
baizik eta bizileku eta kultu-lekutzat aukeratuko duen tokian bakarrik eskainiko duzue. Ilunabarrean eskainiko duzue, eguzkia sartzean, ordu horretan irten baitzineten Egiptotik.


text:
Jaunak zuen Jainkoak aukeratuko duen lekuan egosi eta jango duzue oparigaia, eta biharamun goizean etxera itzuliko zarete.


text:
Sei egunez legamia gabeko ogia jango duzue; zazpigarren egunean, batzar sakratua izango duzue Jaunaren zeuen Jainkoaren ohorez eta ez duzue inolako lanik egingo.


text:
Ondoren, Asteen Jaia <f>[2]</f> ospatuko duzue Jaunaren zeuen Jainkoaren ohorez, borondatezko emaitzak eskainiz, Jaunaren bedeinkazioz izandako ondasunen arabera. <f>ⓜ</f>


text:
Festa egingo duzue Jaunaren zeuen Jainkoaren aurrean, bizileku eta kultu-lekutzat aukeratuko duen tokian, zeuen seme-alaba eta morroi-mirabeekin, zuekin hiri berean bizi den lebitarrarekin eta zeuen artean dituzuen etorkin, umezurtz eta alargunekin. <f>ⓝ</f>


text:
<pb/>«Garia jaso eta ardoa upeleratu ondoren, Etxola Jaia <f>[3]</f> ospatuko duzue zazpi egunez. <f>ⓑ</f>


text:
Zeuen seme-alaba eta morroi-mirabeekin eta zuekin hiri berean bizi diren lebitar, etorkin, umezurtz eta alargunekin batera ospatuko duzue festa.


text:
Zazpi egunez egingo duzue jai, Jaunak zuen Jainkoak beretzat aukeratuko duen lekuan, zeuen poza adieraziz, Jaunak zeuen Jainkoak uzta oparoak eman eta eginkizun guztietan bedeinkatuko zaituztelako.


text:
<pb/>«Urtean hiru aldiz aurkeztuko dira gizaseme guztiak Jaunaren zuen Jainkoaren aurrean, berak aukeratuko duen lekuan: Legamia gabeko Ogien Jaian, Asteen Jaian eta Etxola Jaian, alegia. Ez da inor Jaunaren aurrean esku-hutsik agertuko; <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>«Epaileak eta funtzionarioak ezarriko dituzue leinuetan, Jaunak zeuen Jainkoak emango dizkizuen hiri bakoitzean, herritarren auziak zuzenbidez erabaki ditzaten. <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>«Ez okertu zuzenbidea alderdikeriaz jokatuz; ez onartu eskupekorik, itsutu egiten baititu pertsona jakintsuak ere eta hondatu egiten zintzoen epaia <f>[4]</f>. <f>ⓔ</f>


text:
Izan dezazuela justizia helburu, eta justizia bakarrik; horrela, bizi egingo zarete eta Jaunak zeuen Jainkoak emango dizuen lurraldeaz jabetuko.


text:
<pb/>«Ez duzue zurezko zutoin sakraturik <f>[5]</f> ezarriko Jaunarentzat zeuen Jainkoarentzat eraikitako aldare ondoan; <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>«Ez diozue oparitzat eskainiko Jaunari zeuen Jainkoari inolako akatsik duen zekor edo arkumerik, higuingarri baitzaio hori. <f>ⓖ</f>


text:
<pb/>«Gerta daiteke, Jaunak zeuen Jainkoak emango dizkizuen hirietakoren batean, gizon nahiz emakumeren batek Jaunari zuen Jainkoari gaizki iruditzen zaiona egin eta ituna haustea: <f>ⓗ</f>


text:
hau da, nik aginduaren kontra, jainko arrotzak gurtu eta beraien aurrean —edota eguzki, ilargi eta zeruko izar guztien aurrean— ahuspeztea. <f>ⓘ</f>


text:
Horrelakorik salatzen badizuete edo, zeuen kabuz, horrelako zerbaiten berri jakiten baduzue, ikertu zehatz-mehatz arazoa; Israelen horrelako gaiztakeria egiaz gertatu dela ikusten baduzue, <f>ⓙ</f>


text:
erruduna, gizona nahiz emakumea, hiri-sarrerara <f>[1]</f> eramango duzue eta harrika emango hil arte. <f>ⓚ</f>


text:
<pb/>«Ez zaio inori heriotza-zigorrik ezarriko bi edo hiru lekukoren aitorpenaz izan ezik; ez da aski lekuko bakarraren aitorpena. <f>ⓛ</f>


text:
Lekukoak izango dira lehenak kondenatua hiltzen, eta herri osoa ondoren. Horrela ezabatuko duzue gaiztakeria zeuen artetik. <f>ⓜ</f>


text:
<pb/>«Zuen hirietan auziren bat gertatzen bada —hilketa, liskarra, zauria edo beste zernahi—, zeuek erabakitzeko zailegia iruditzen zaizuena, joan Jaunak zuen Jainkoak aukeratuko duen lekura <f>ⓝ</f>


text:
eta jo argibide bila apaiz lebitarrengana <f>[2]</f> eta une hartan txandan egongo den epaileagana. Hauek epaia emango dizuete, <f>ⓐ</f>


text:
<pb/>«Baina, harrokeriak eraginda, Jaunaren zuen Jainkoaren zerbitzuan dagoen apaizaren nahiz epailearen erabakia onartu nahi ez duena hil egin behar duzue. Horrela ezabatuko duzue gaiztakeria Israeldik.


text:
Horren berri jakitean, beldur izango da herria, eta ez da aurrerantzean harrokerian eroriko. <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>«Jaunak zeuen Jainkoak ematen dizuen lurraldean sartu, hartaz jabetu eta bertan bizitzen jartzean, erregea nahi izango duzue agian, inguruko herri guztiek bezala. <f>ⓓ</f>


text:
Hala bada, Jaunak zuen Jainkoak aukeratuko duena egingo duzue errege. Herritarra beharko du izan erregeak; ez zaizue zilegi atzerritarrik zeuen buru jartzea, herrikoren bat baizik. <f>ⓔ</f>


text:
<pb/>«Erregeak ezin izango du zaldi asko eduki, ezta jendea Egiptora bidali ere <f>[3]</f> bere zalditeria handitzeko, debekatu egin baitizue Jaunak berriro harako bidea hartzea. <f>ⓕ</f>


text:
Ez du emakume askorik izango, haren bihotza desbidera ez dadin, ezta pilatuko ere urre eta zilar larregi. <f>ⓖ</f>


text:
<pb/>«Errege-agintea hartzean, lege hau kopiaraziko du <f>[4]</f> beretzat, apaiz lebitarren zainpean egongo den liburutik.


text:
Berekin eramango du beti, eta egunero irakurriko bere bizitza guztian, Jaunaren bere Jainkoaren begirunean bizitzen ikas dezan, lege honen xedapenak eta arauak betetzen saiatuz.


text:
Horrela, ez da harrotuko, bere burua gainerako herritarrak baino handiagotzat joz, ezta saihestuko ere ezertan aginduetatik. Orduan, bai bera, bai ondorengoak, luzaro izango dira errege Israelen.


text:
<pb/>«Apaiz lebitarrek, Lebiren leinuko guztiek, alegia, ez dute beste israeldarrek bezala lursailik izango ondaretzat: Jaunaren ohorez eskainitako opariak eta Jaunari dagokiona izango dituzte mantenu-bide. <f>ⓗ</f>


text:
Lebitarrek, beraz, ez dute beste israeldarrek bezala ondare-zatirik izango, Jauna baitute ondare, berak hitzeman bezala. <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>«Hona herriak oparitzat eskaintzen dituen zekor eta arkumeetatik lebitarrei eskubidez dagokiena: sorbalda, matrailak eta urdaila. <f>ⓙ</f>


text:
Gari, ardo eta olioaren hasikinak eta ardi-mozketako lehen artilea ere beraiei emango zaizkie. <f>ⓚ</f>


text:
Izan ere, leinu guztien artean Lebiren leinukoak aukeratu ditu Jaunak zuen Jainkoak, beraren izenean liturgi zerbitzua betiko bete dezaten. <f>ⓛ</f>


text:
<pb/>«Israelgo edozein hiritan bizi den lebitarrak, Jaunak beretzat aukeratuko duen lekura joatea erabakitzen badu,


text:
Jaunaren bere Jainkoaren ohorez liturgi zerbitzuan jarduteko eskubidea izango du, bertan diharduten senide lebitar guztiek bezalaxe.


text:
Haiena bezalako partea hartuko du bere mantenurako, famili ondasunak <f>[1]</f> saltzetik jaso dezakeenaz gain.


text:
<pb/>«Jaunak zeuen Jainkoak ematen dizuen lurraldera iristean, ez jarraitu hango herrien jokabide higuingarriei: <f>ⓜ</f>


text:
ez beza zuetako inork semea nahiz alaba oparitzat erre; ez bedi izan zuen artean geroa igartzeko magiazko baliabide, sorginkeria nahiz aztikeriarik erabiliko duenik, <f>ⓝ</f>


text:
Horrelakoak egiten dituen oro higuingarri zaio Jaunari; hain zuzen, higuingarritasun horiengatik botatzen ditu Jaunak zuen Jainkoak herri horiek zuen aurretik. <f>ⓑ</f>


text:
Beren lurraldetik botako dituzuen herriek igarle eta aztiei egiten diete kasu; zuei, ordea, ez dizue Jaunak zeuen Jainkoak horrelakorik lagatzen.


text:
Jaunak zuen Jainkoak ni bezalako profeta sortuko du zuen artetik, herritarren artetik. Entzun berari! <f>ⓒ</f>


text:
Horixe da, Horeb mendian bildurik zeundetela Jaunari zeuen Jainkoari eskatu zeniotena: “Ez dugu Jaunaren geure Jainkoaren ahotsa berriro entzun nahi, ezta sute hori ikusi nahi ere, hil egingo baikara <f>[2]</f> bestela”. <f>ⓓ</f>


text:
Zu bezalako profeta sorraraziko dut herritarren artetik; neure hitzak ezarriko dizkiot ahoan eta nik agindurikoa esango die. <f>ⓔ</f>


text:
Baina nik agindu gabeko mezua nire izenean adierazten edota jainko arrotzen izenean hitz egiten ausartzen den profeta hil egingo dute”. <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>«Beharbada, galdegingo duzue: “Nola jakin profetak adierazitako mezua Jaunaren hitza den ala ez?” <f>ⓖ</f>


text:
Hona: profetak Jaunaren izenean adierazia betetzen ez bada eta iragarri duena gertatzen ez, seinalea Jaunaren hitza ez dela; harrokeriak eraginda hitz egin du profeta delako horrek. Ez izan, beraz, beraren beldur.


text:
<pb/>«Jaunak zuen Jainkoak erauzi egingo ditu zuei ematen dizuen lurraldeko herriak. Lurraldeaz jabetu eta bertako hiri eta etxeetan bizitzen jartzean, <f>ⓗ</f>


text:
Horretarako, lurraldea hiru zatitan banatuko duzue eta hiri haietarako bideak egokituko, edozein hiltzailek nora ihes egin izan dezan.


text:
<pb/>«Aurrez gorrotatzen ez duen norbait nahi gabe hiltzen duenak, hiri haietako batera egin dezake ihes, bizirik irauteko.


text:
Demagun, adibidez, norbait lagunarekin basora zuhaitzak botatzera joaten dela eta, zuhaitza mozteko aizkorakada ematean, burdinak girtenetik ihes egin eta, laguna parean harrapaturik, hil egiten duela; horrelakoak hiri haietako batera ihes egin dezake eta bizia salbatu.


text:
Hiriak urrutiegi baleude, hildakoa mendekatzeko eskubidea duenak <f>[1]</f>, amorruz bero-bero, atzetik segi, harrapatu eta hil lezake, nahiz eta hiltzaileak heriotzarik merezi ez, hildakoa aurrez gorrotatzen ez zuenez gero.


text:
<pb/> <n>[8-9]</n> «Gainera, Jauna zeuen Jainkoa maitatuz eta haren bideetan bizitza osoan ibiliz, gaur ematen dizkizuedan agindu guztiok betetzen saiatzen bazarete, Jaunak zeuen Jainkoak, arbasoei zin egin bezala, zeuen lur-mugak hedatuko dizkizue eta agindutako lurralde osoa emango <f>[2]</f>; orduan, aipatutako hiru hiriez gainera, beste hiru aukeratuko dituzue. <f>ⓘ</f>


text:
Horrela, ez da errugabeen odolik isuriko Jaunak zeuen Jainkoak ondaretzat emango dizuen lurraldean, eta ez zarete hilketa-errudun gertatuko.


text:
<pb/>«Baina, lagun hurkoari gorroto dion norbaitek, zelatan jarri, eraso eta hiltzen badu eta hiri haietako batera ihes egiten,


text:
atxilotu eta ekartzeko aginduko dute beraren hiriko arduradunek eta mendeku-eskubidea duenaren esku utziko, hil dezan.


text:
Ez izan horrelakoaz gupidarik! Horrela ezabatuko duzue errugabearen hilketa Israeldik, eta zoriontsu izango zarete. <f>ⓙ</f>


text:
<pb/>«Jaunak zeuen Jainkoak jabetzan emandako lurraldean, lehenengo iritsitakoek ondare-zatiak banatu eta mugarriak ezarriko dituzte. Ez aldatu sekula mugarriak lekuz auzokoaren kaltetan. <f>ⓚ</f>


text:
<pb/>«Lekuko bakarra ez da aski inoren hutsegitea edo delitua frogatzeko; delitua edozein dela ere, bi edo hiru lekukoren aitorpenaz bakarrik erabakiko da auzia. <f>ⓛ</f>


text:
bi alderdiak aurkeztuko dira Jaunaren aurrera, une hartan zerbitzu-txandan egongo diren apaiz eta epaileengana.


text:
Epaileek zehatz-mehatz ikertuko dute auzia; ikusten bada lekukoa faltsua dela eta herritarra gezurrez salatu duela,


text:
besteari ezarri nahi zion zigor bera ezarriko diote berari; horrela ezabatuko duzue gaiztakeria zeuen artetik.


text:
Gainerakoak, horren berri jakitean, beldur izango dira eta horrelako gaiztakeriak egiteari uko egingo diote.


text:
Ez izan horrelakoaz gupidarik: bizia biziaren ordain <f>[3]</f>, begia begiaren ordain, hortza hortzaren ordain, eskua eskuaren ordain, oina oinaren ordain. <f>ⓝ</f>


text:
<pb/>«Gerrara irtetean, etsaiek zaldiak eta guda-gurdiak eta zuena baino gudaroste handiagoa dutela ikusi arren, ez izan beldur, zeuekin izango baituzue Jauna zeuen Jainkoa, Egiptotik atera zintuztena. <f>ⓐ</f>


text:
“Entzun, israeldarrok! Gaur etsaien aurka borrokatuko zarete. Ez kikildu, ez izan beldur! Ez asaldatu, ez ikaratu etsaien aurrean!


text:
<pb/>«Ondoren, ofizialek hitz egingo diote gudarosteari: “Zuetako norbaitek etxe berria eraiki eta oraindik estreinatu ez badu, itzul bedi etxera, bera borrokan hil eta etxea beste norbaitek estreina ez dezan. <f>ⓒ</f>


text:
Edota norbaitek mahastia landatu eta oraindik haren lehen fruituak bildu ez baditu, itzul bedi etxera, bera borrokan hil eta lehen fruituak beste norbaitek bil ez ditzan.


text:
Edota norbait emakume bati ezkontza-hitza eman eta oraindik harekin ezkondu ez bada, itzul bedi etxera, bera borrokan hil eta emakumearekin beste norbait ezkon ez dadin”.


text:
<pb/>«Ofizialek beste hau ere esango diote gudarosteari: “Beldurrez eta kikildurik dagoena, itzul bedi etxera, borroka-lagunak adoregabe ez ditzan”. <f>ⓓ</f>


text:
Bake-proposamena onartu eta ateak zabaltzen badizkizuete, zeuentzat lan egitera behartuko dituzue bertako bizilagunak. <f>ⓔ</f>


text:
eta, Jaunak zuen Jainkoak hura zuen esku jartzean, bertako gizonezko guztiak ezpataz hilko dituzue. <f>ⓕ</f>


text:
Emakumezkoak, haurrak, abereak eta hiriko ondasunak, berriz, guda-harrapakintzat hartuko dituzue eta Jaunak zeuen Jainkoak emandako etsaien harrapakinez janarituko zarete. <f>ⓖ</f>


text:
Baina Jaunak zeuen Jainkoak ondaretzat ematen dizkizuen herrialdeetako hirietan ez duzue inor bizirik utziko.


text:
Beraz, Jaunak zeuen Jainkoak agindu bezala, erabat suntsituko dituzue <f>[1]</f> hititak, amortarrak, kanaandarrak, periztarrak, hibiarrak eta jebustarrak, <f>ⓗ</f>


text:
beren jainkoen ohorez egiten dituzten higuingarritasunak irakats ez diezazkizueten eta, horrela, Jaunaren zeuen Jainkoaren aurka bekatu egin ez dezazuen. <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>«Hiri bat, eraso eta konkistatu aurretik, luzaroan setiatu behar baduzue, ez dituzue inguruko arbolak aizkoraz botako, beraien fruituez janaritu beharko duzue eta. Gizaki ote dira, bada, arbolak, setiatutzat hartzeko?


text:
Hala ere, fruta-arbolak ez diren zuhaitzak bota ditzakezue, gerran ari zaizuen hiriaren kontrako eraso-tresnak egiteko, hiria erori arte.


text:
<pb/>«Jaunak zeuen Jainkoak jabetzan emango dizuen lurraldean norbait landan lurrean hilda azaldu eta nork hil duen ez badakizue,


text:
herri-arduradunek eta epaileek bertara joan eta gorpuaren eta inguruko hirien arteko luze-laburra neurtuko dute.


text:
Hildakoagandik hurbilen legokeen hiriko arduradunek bigai bat hartuko dute, behin ere lanean jardun edo uztarrian lotu gabea. <f>ⓙ</f>


text:
Sekula agortzen ez den erreka baten ondora, inoiz landu eta erein gabeko tokira, eraman eta lepo-hezurra hautsiko diote.


text:
<pb/>«Orduan, apaiz lebitarrak hurbilduko dira, horiek aukeratu baitzituen Jaunak zuen Jainkoak bere liturgi zerbitzurako eta beraren izenean herria bedeinkatzeko, eta beraiei baitagokie lege-auziak eta arazo kriminalak erabakitzea. <f>ⓚ</f>


text:
Ondoren, hilketa-tokitik hurbilen dagoen hiriko arduradun guztiek eskuak garbituko dituzte errekan eta lepo-hezurra hautsitako bigaiari gainean ezarriko, <f>ⓛ</f>


text:
Barka, Jauna, askatu duzun zeure herri Israeli, eta ez utzi zeure herrian errugabeen hilketarik gertatzen”. <pb/>«Eta hilketa ez zaie leporatuko.


text:
Horrela, Jaunari atsegin zaiona eginez, hilketaren errua ezabatu egingo duzue zeuen artetik. <f>ⓜ</f>


text:
zuetako norbaitek haien arteko neska ederren bat ikusi eta, hartaz maitemindurik, emaztetzat hartu nahi badu,


text:
gatibu-soinekoa erantzi <f>[1]</f> eta etxean geldituko da hilabete batez bere aita-amengatik negar egiten. Dolualdia igaro ondoren elkartuko zaio gizona, eta senar-emazte izango dira.


text:
Geroago atsegin ez bazaio, libre joaten utziko dio; ez du salduko diru truke, ezta esklabo egingo ere, berea izatera behartu baitu.


text:
<pb/>«Eman dezagun gizon batek bi emazte dituela eta bata bestea baino maiteago duela, eta, batak zein besteak seme-alabak eman dizkion arren, gutxiago maite duenarena dela lehen-semea <f>[2]</f>.


text:
Semeen artean ondarea banatzean, ezin emango dio lehen-semetzaren eskubidea maiteago duen emaztearen semeari, gutxiago maite duen emaztearen semearen, benetako lehen-semearen, kaltetan. <f>ⓝ</f>


text:
Aitzitik, gutxiago maite duen emaztearen semea aitortuko du lehen-seme eta, ondare guztitik, beste semeei dagokiena baino bi aldiz gehiago emango dio; seme hori izan da aitaren gizontasunaren lehen emaitza eta berari dagokio lehen-semetzaren eskubidea. <f>ⓐ</f>


text:
<pb/>«Eman dezagun guraso batzuek seme zentzakaitza eta bihurria dutela, aita-amen esana egiten ez duena eta, zentzarazten saiatu arren, kasurik egiten ez diena; <f>ⓑ</f>


text:
eta esango diete: “Gure seme hau zentzakaitza eta bihurria da, ez digu esana egiten; tripontzi eta mozkorra da!” <f>ⓒ</f>


text:
Orduan, hiritarrek harrika emango diote hil arte. Horrela ezabatuko duzue gaiztakeria zeuen artetik; horren berri jakitean, beldur izango dira israeldar guztiak. <f>ⓓ</f>


text:
gorpua ez da gauez bertan geldituko. Egun berean emango diozue lur, Jainkoaren madarikazioa erakartzen baitu <f>[3]</f> zintzilikatuak, eta ez baituzue kutsatu behar Jaunak zeuen Jainkoak ondaretzat ematen dizuen lurraldea. <f>ⓔ</f>


text:
<pb/>«Herritar baten idia nahiz ardia galduta ikusten baduzue, ez egin ez ikusiarena, itzuli jabeari. <f>ⓕ</f>


text:
Auzoan bizi ez bada edo ezezaguna baduzue, eraman aberea zeuen ukuilura eta eduki bertan, herritarra beraren bila etorri arte; orduan, itzuli egingo diozue.


text:
Beste horrenbeste egingo duzue herritarrak galdu eta zuek aurkitutako asto, soingaineko nahiz beste edozer gauzarekin ere; ez egin ez ikusiarena.


text:
<pb/>«Zeuen herritarraren astoa nahiz idia bidean eroria ikustean, ez egin ez ikusiarena, lagundu altxatzen.


text:
<pb/>«Emakumeak ez du gizonezkoen jantzirik erabiliko, ezta gizonak ere emakumezkoen soinekorik jantziko, higuingarri baitzaio Jaunari zuen Jainkoari horrelakorik egiten duena. <f>ⓖ</f>


text:
<pb/>«Bidez zoaztela, zuhaitzean nahiz lurrean habia txorikumeekin edo arrautzekin, ama bertan delarik, aurkitzen baduzue, ez hartu ama kumeekin; <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>«Etxe berria eraikitzen baduzue, babesa jarriko diozue etxe gainari inguruan; bestela, handik norbait erori eta hilez gero, heriotzaren erantzule egingo zenukete etxea.


text:
<pb/>«Ez duzue mahastian beste ezer ereingo; bestela, dena geldituko litzateke Jaunari sagaratua <f>[1]</f>, bai ereindakoaren emaitza, baita mahastiarena ere.


text:
<pb/>«Eman dezagun norbaitek, emakume batekin ezkondu eta berarekin harremanak izan ondoren, begitan hartzen duela


text:
eta egite txarrez salatu eta izen txarra jartzen diola, esanez: “Emakume honekin ezkondu eta, bereganatzean, ez dela birjina konturatu naiz”.


text:
Horiek horrela, neskaren aita-amek alabaren birjintasunaren froga-agiria hartu eta herri-arduradunei aurkeztuko diete auzitegian.


text:
eta egite txarrez salatzen du orain, ez dela birjina esanez. Hona, ordea, nire alabaren birjintasunaren froga-agiria”. <pb/>«Eta gurasoek herri-arduradunen aurrean zabalduko dute maindirea ezkontza-gaueko odol-aztarnekin.


text:
zilarrezko ehun txanponeko isuna, israeldar birjina bati izen ona kentzeagatik, eta dirua neskaren aitari emango diote; gainera, emaztetzat onartu beharko du eta ezin izango du bizitza osoan zapuztu. <f>ⓛ</f>


text:
aitaren etxe-atarira eraman eta hiriko gizonek harrika emango diote hil arte, itsuskeria egin baitu Israelen, aitaren etxean bere burua desohoratuz. Horrela desagerraraziko duzue gaiztakeria zeuen artetik. <f>ⓜ</f>


text:
<pb/>«Norbait emakume ezkondu batekin oheratua harrapatzen badute, biak hilko dituzte, gizona eta emakumea. Horrela desagerraraziko duzue gaiztakeria Israeldik. <f>ⓝ</f>


text:
hiri-sarrerara aterako dituzte biak eta harrika emango hil arte: neska, hirian izanda ere, laguntza eske deiadar egin ez duelako, eta gizona lagun hurkoaren emaztegaia bortxatu duelako. Horrela desagerraraziko duzue gaiztakeria zeuen artetik.


text:
Baina gizonak neska ezkongaia landan aurkitzen badu, heldu eta berarekin etzaten bada, gizona bakarrik hilko dute;


text:
neskari ez diote ezer egingo, ez baitu heriotza-zigorrik merezi duen bekaturik egin. Norbaitek lagun hurkoari eraso eta hiltzen duenean bezalako kasua da hori:


text:
<pb/>«Norbait, ezkontza-hitza eman gabeko neska bat aurkiturik, heldu eta berarekin oheratzen bada, eta horrela harrapatzen badituzte, <f>ⓐ</f>


text:
zilarrezko berrogeita hamar txanpon eman beharko dizkio gizonak neskaren aitari eta neska emaztetzat hartu beharko du, bortxatu duelako. Eta ezin izango du bizitza osoan zapuztu.


text:
<pb/>«Ez du inork bere aitaren emazte batekin sexu-harremanik izango, aitaren eskubidea hautsiko bailuke. <f>ⓑ</f>


text:
<pb/>«Barrabilak zanpaturik dituenak nahiz irenduak ez du esku hartuko Jaunaren batzarrean. <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>«Sasikumeak <f>[1]</f> ez du esku hartuko Jaunaren batzarrean, ezta haren ondorengoek ere hamargarren belaunaldia arte.


text:
<pb/>«Amondarrek eta moabdarrek ez dute esku hartuko Jaunaren batzarrean, ezta haien ondorengoek ere sekula, ezta hamargarren belaunaldia igaro ondoren ere; <f>ⓓ</f>


text:
izan ere, Egiptotik irten eta honako bidean, ez zitzaizkizuen ogia eta ura eskaintzera atera; moabdarrek, gainera, Beor-en seme Balaam alokatu zuten eta Mesopotamiako Petor hiritik etorrarazi, zuek madarikatzeko. <f>ⓔ</f>


text:
Baina Jaunak zuen Jainkoak ez zion aditu nahi izan Balaami, eta haren madarikazioa bedeinkazio bihurtu zuen, maite zaituztelako. <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>«Baina ez mespretxatu edomdarrak <f>[2]</f>, anaiak baitituzue; ezta egiptoarrak ere, etorkin izan baitzineten haien lurraldean; <f>ⓖ</f>


text:
Norbait, gauean hazi-isuria izanik, garbi ez badago, kanpalekutik atera eta kanpoan geldituko da; <f>ⓗ</f>


text:
Makila bat hartuko duzue zeuekin eta, sabela hustera irtetean, berarekin zuloa egin eta gorotza lurrez estaliko duzue.


text:
Leku santua izan behar du kanpalekuak, bertan baitabil Jauna zuen Jainkoa, zuek babestu eta etsaiak zuen esku jartzeko. Eta zuen artean ezer lotsagarririk ikusiko balu, alde egingo lizueke. <f>ⓘ</f>


text:
Zuekin biziko da berak aukeraturiko zuen hirietako batean, gogokoen izango duen tokian; ez duzue zurrupatuko.


text:
<pb/>«Ez da israeldarren artean prostituzio sakratura <f>[3]</f> emaniko inor izango, ez gizonezkorik, ez emakumezkorik. <f>ⓚ</f>


text:
Ez eraman prostituzioan ateratako dirurik Jaunaren zeuen Jainkoaren tenplura botoren bat betetzeko eskaintza gisa, higuingarri baitzaio Jaunari zuen Jainkoari, bai gizonezkoen <f>[4]</f>, bai emakumezkoen prostituzioa. <f>ⓛ</f>


text:
<pb/>«Zeuen herritarrari zerbait —dirua, janaria nahiz beste edozer gauza— maileguz ematean, ez diozue eskatuko interesik. <f>ⓜ</f>


text:
Atzerritarrari, bai, eskatu ahal izango dizkiozue interesak, baina ez herritarrari, Jaunak zeuen Jainkoak eginkizun guztietan bedeinka zaitzaten jabetzan hartzera zoazten lurraldean.


text:
<pb/>«Jaunari zeuen Jainkoari botoren bat egiten badiozue, luzatu gabe beteko duzue; luzamendutan ibiliz gero, kontu estua eskatuko dizue Jaunak zeuen Jainkoak, eta errudun bihurtuko zarete. <f>ⓝ</f>


text:
<pb/>«Lagun hurkoaren mahastian sartzen bazarete, nahi beste jan dezakezue; baina ez bildu ezertxo ere saskian.


text:
Eta lagun hurkoaren gari-soroan sartzen bazarete, eskuaz har ditzakezue galburuak, baina igitaiaz moztu ez. <f>ⓐ</f>


text:
<pb/>«Eman dezagun norbait emakume batekin ezkontzen dela, baina gero emakumeagan zerbait lotsagarria aurkitzen duela eta ez zaiola atsegin; orduan, dibortzio-agiria idatzi, emakumeari eman eta bidali egiten duela etxetik; <f>ⓑ</f>


text:
Senar berriak ere, emakumeaz gogaiturik, dibortzio-agiria idatzi, emakumeari eman eta etxetik bidaltzen badu edota senar berria hiltzen bada,


text:
zapuztu zuen lehenengo senarrak ezin hartuko du berriro emaztetzat, kutsatua bihurtu baita berarentzat. Higuingarri izango litzateke hori Jaunarentzat, eta Jaunak zeuen Jainkoak emango dizuen lurraldea <f>[1]</f> ez duzue bekatuaz kutsatu behar. <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>«Gizon ezkonberria ez dago soldaduska egitera behartua, ezta beste edozein zerbitzu publiko egitera ere; urtebete geldituko da etxean, edozein betebeharretik libre, hartu duen emaztearekin gozatzeko.


text:
<pb/>«Ez duzue bahituran hartuko, ez errota, ez errotarria, bahituran bizia bera hartzea izango bailitzateke hori.


text:
<pb/>«Norbaitek israeldar herritarra, esklabo bihurtzeko nahiz saltzeko, bahitu egin duela jakiten baduzue, heriotzara emango duzue. Horrela desagerraraziko duzue gaiztakeria zeuen artetik. <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>«Izan kontu larruazaleko gaitzekin; arreta osoz beteko duzue nik apaiz lebitarrei <f>[2]</f> agindu eta haiek irakatsiko dizuetena. <f>ⓔ</f>


text:
<pb/>«Lagun hurkoari zerbait maileguz ematen badiozue, ez zarete haren etxean sartuko abala hartzera: <f>ⓖ</f>


text:
baizik eta itzuli egingo diozue eguzkia sartzerako, gauez zerekin estali izan dezan eta bedeinka zaitzaten; Jaunak zeuen Jainkoak kontuan hartuko dizue zeuen egintza ona.


text:
<pb/>«Ez duzue jornalari dohakabea eta behartsua zurrupatuko, nahiz herritarra, nahiz zuen herrialdean, zuen hiri berean, bizi den etorkina izan. <f>ⓘ</f>


text:
Egunean eguneko lansaria emango diozue, eguzkia sartu baino lehen; izan ere, behartsua da eta premia-premiazkoa du soldata. Bestela, deiadar egingo dio Jaunari zuen kontra eta errudun izango zarete. <f>ⓙ</f>


text:
<pb/>«Ez da gurasorik seme-alaben erruarengatik heriotzara emango, ezta seme-alabarik ere gurasoenagatik: nor bere bekatuagatik hilko dute. <f>ⓚ</f>


text:
<pb/>«Ez dituzue etorkinen eta umezurtzen <f>[3]</f> eskubideak baztertuko, ezta alargunaren arropak bahituran hartuko ere. <f>ⓛ</f>


text:
Izan gogoan zeuek ere esklabo izan zinetela Egipton eta Jaunak zeuen Jainkoak askatu egin zintuztela bertatik; horregatik agintzen dizuet xedapen hori betetzeko. <f>ⓜ</f>


text:
<pb/>«Uzta biltzean, gari-balarik soroan ahaztuta uzten baduzue, ez itzuli haren bila. Etorkin, umezurtz eta alargunentzat izango da, Jaunak zeuen Jainkoak eginkizun guztietan bedeinka zaitzaten. <f>ⓝ</f>


text:
<pb/>«Olibondoak astintzean, ez itzuli adarretan geldituriko olibak biltzera. Etorkin, umezurtz eta alargunentzat izango dira.


text:
<pb/>«Mahats-bilketa egitean, ez itzuli atzean utzitako mahats-hondarrak biltzera. Etorkin, umezurtz eta alargunentzat izango dira.


text:
<pb/>«Izan gogoan zeuek ere esklabo izan zinetela Egipton; horregatik agintzen dizuet xedapen horiek betetzeko.


text:
<pb/>«Bi gizonen artean liskarrik sortzen bada, auzitara joko dute, epaituak izateko: epaileek errugabea errugabe aitortuko dute eta erruduna errudun. <f>ⓐ</f>


text:
Zigorkatua izan behar duen erruduna lurrean etzanaraziko du epaileak, eta bere begi-bistan merezi beste zigorrada emango dizkiote.


text:
Nolanahi ere, sekula ez da berrogei zigorrada <f>[1]</f> baino gehiago emango, zigorraldia gogorregia gerta eta herritarra denen aurrean laidotua geldi ez dadin.


text:
<pb/>«Bi anaia elkarrekin bizi eta bietako bat seme-alabarik gabe hiltzen bada, alarguntsa ez da beste senitarteko gizon batekin ezkonduko; koinatua ezkonduko da berarekin, koinatuari dagokion eginbeharra <f>[3]</f> betez. <f>ⓑ</f>


text:
Emakumeak izango duen lehen-semeak hildako anaiaren izena hartuko du; horrela, ez da haren izena israeldarren artetik ezabatuko.


text:
<pb/>«Baina koinatuak emaztetzat hartu nahi ez badu, alarguntsak herri-arduradunengana auzitegira joan eta esango die: “Nire koinatuak ez du legezko bere eginbeharra bete nahi, eta ez dio anaiari sortu nahi haren izenari israeldarren artean bizirik iraunaraziko dion ondorengoa”.


text:
Herri-arduradunek deitu eta gizonarekin hitz egingo dute. Honek, bereari eutsiz, ez duela ezkondu nahi esaten badu,


text:
koinatak, hurbilduz, sandalia erantziko dio <f>[4]</f> eta aurpegira listua botako herri-arduradunen aurrean, esanez: “Hara zer egiten zaion bere anaiari familia eman nahi ez dion gizonari”.


text:
<pb/>«Herritar bi elkarrekin borrokan ari badira eta haietako baten emazteak, senarra jipoitik libratzeko, eskua luzatu eta besteari lotsarietatik heltzen badio,


text:
Behar bezalako pisu eta neurriak, zuzen eta zehatzak, izango dituzue; horrela, luzaro biziko zarete Jaunak zeuen Jainkoak emango dizuen lurraldean. <f>ⓓ</f>


text:
Izan ere, neurri faltsuak erabiliz zuzengabe jokatzen duena higuingarri zaio Jaunari zuen Jainkoari. <f>ⓔ</f>


text:
nekatuta eta ahuldurik zentoztela, bidera irten eta taldearen atzealdean ezinean zetozenei eraso zieten, Jainkoaren begirunerik gabe.


text:
Beraz, Jaunak zeuen Jainkoak jabetzan emango dizuen lurraldean, inguruko etsaiengandik libratu eta atsedena emango dizuenean, ezereztu egingo dituzue amalektarrak eta horien oroitzapena bera ere mundutik ezabatuko. Ez ahaztu gero! <f>ⓖ</f>


text:
<pb/>«Jaunak zeure Jainkoak ondaretzat emango dizun lurraldean sartu, haren jabe egin eta bertan biziko zarenean,


text:
Jaunak emandako lurraldeak ekarritako emaitza guztien lehen fruituak saski batean hartu eta Jaunak zure Jainkoak bizileku eta kultu-lekutzat aukeratuko duen tokira joango zara. <f>ⓗ</f>


text:
Han, egun haietan zerbitzu-txandan egongo den apaizarengana aurkeztu eta esango diozu: “Gaur Jaunaren zure Jainkoaren aurrean aitortzen dut, Jaunak gure arbasoei zin eginez emango zigula agindutako lurraldera iritsi garela”. <f>ⓘ</f>


text:
Orduan, aitorpen hau egingo duzu Jaunaren zeure Jainkoaren aurrean: <pb/>«“Nire aita noraezean zebilen aramearra <f>[1]</f> zen. Berekin lagun-taldetxo bat besterik ez zuela, Egiptora joan eta etorkin bezala bizi izan zen han. Egipton herri handi, ahaltsu eta jendetsu bihurtu zen. <f>ⓙ</f>


text:
Orduan, oihu egin genion Jaunari arbasoen Jainkoari laguntza eske, eta Jaunak entzun egin zituen gure garrasiak, errukarri, sufrimenduz josirik eta zapaldurik ikusi baikintuen. <f>ⓛ</f>


text:
<pb/>«“Jaunak Egiptotik atera gintuen ahalmen handiz eta esku indartsuz, mirari eta egintza harrigarriak eginez, etsaiengan izua sortuz. <f>ⓜ</f>


text:
<pb/>«“Orain, beraz, hemen dakartzat, Jauna, zeuk eman didazun lurreko <f>[2]</f> emaitzen lehen fruituak”. <pb/>«Hori esanik, Jaunaren zeure Jainkoaren aurrean ezarriko duzu eskaintza eta beraren aurrean ahuspeztuko zara.


text:
Eta festa egingo duzu, zeure Jainko Jaunak zeuri eta etxekoei emandako ondasun guztiengatik eskerrak emanez, zurekin bizi diren lebitar eta etorkinekin batera. <f>ⓝ</f>


text:
<pb/>«Hiru urtero hamarrenen urtea izango duzue: uzten hamarrenak bereizi ondoren, zuen hirian bizi diren lebitar, etorkin, umezurtz eta alargunei emango dizkiezue, zer jana izan dezaten. <f>ⓐ</f>


text:
Ondoren, zuetako bakoitzak adierazpen hau egingo du Jaunaren zuen Jainkoaren aurrean: “Erretiratu dut etxetik sagaratu beharrekoa, eta lebitar, etorkin, umezurtz eta alargunari eman diet, zuk, Jaun horrek, agindu bezala. Ez dut zure aginduetariko bat ere hautsi, ez ahaztu.


text:
Ez dut hamarrenetatik ezer jan dolualdian, ez dut ezer erretiratu kutsaturik nengoela, ezta hildako bati eskaini <f>[3]</f> ere. Zure esana egin dut, Jauna ene Jainkoa, eta zuk agindutako guztia bete.


text:
Begira zeruko zeure egoitza santu horretatik eta bedeinka itzazu Israel zeure herria eta, arbasoei zin egin bezala, eman diguzun lurraldea, esnea eta eztia darizkion lurraldea”. <f>ⓑ</f>


text:
<pb/>«Jaunak zeuen Jainkoak lege eta erabaki hauek betetzeko agintzen dizue gaur: bihotz-bihotzez eta gogo osoz gorde eta beteko dituzue. <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>«Onartu egin duzue gaur Jaunak proposatua <f>[4]</f>, hau da: bera izango duzuela zeuen Jainko, berari jarraituko diozuela, beraren lege, agindu eta erabakiak beteko dituzuela eta esana egingo.


text:
<pb/>«Jaunak ere onartu egin du gaur zuek proposatua, hau da: beraren herri izango zaretela, beraren jabego berezi <f>[5]</f>, berak hitzeman bezala; zuek haren agindu guztiak beteko dituzuela, <f>ⓓ</f>


text:
eta Jaunak, bere aldetik, berak egindako herri guztiei baino ohore, ospe eta duintasun handiagoa emango dizuela, eta beretzat sagaraturiko herri egingo zaituztela, berak hitzeman bezala».


text:
<pb/>Moisesek, Israelgo arduradunekin batera, agindu hau eman zion herriari: «Bete gaur ematen dizkizuedan agindu guztiok. <f>ⓔ</f>


text:
Jaunak zeuen Jainkoak emango dizuen lurraldera joateko Jordan ibaia igaroko duzuen egunean, harritzar batzuk hartu, tente ipini eta karez zurituko dituzue.


text:
Harrietan lege honen xedapen guztiak idatziko dituzue. Jordan ibaia igarotakoan egingo duzue hori, Jaunak zeuen Jainkoak emango dizuen lurraldean sartzean, Jaunak zeuen arbasoen Jainkoak esanaren arabera, esnea eta eztia darizkion lurraldean sartzean, alegia. <f>ⓕ</f>


text:
Jordan ibaia igarotzean, beraz, gaur agindu dizuedanez, Garizim mendian <f>[1]</f> harriak tente ipini eta karez zurituko dituzue.


text:
<pb/>«Han, burdinazko tresnaz landu gabeko harriz eginiko aldarea eraikiko diozue Jaunari zeuen Jainkoari; <f>ⓖ</f>


text:
harri hutsez <f>[2]</f> eraikiko duzue aldarea. Ondoren, erre-opariak eskainiko dizkiozue bertan Jaunari zeuen Jainkoari;


text:
eskaini elkartasun-opariak ere eta jan bertan, Jaunaren zeuen Jainkoaren aurrean festa eginez. <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>Gero, Moisesek eta apaiz lebitarrek <f>[3]</f> esan zioten Israel herri osoari: «Zaude isilik eta entzun, Israel! Gaur Jaunaren zeuen Jainkoaren herri egin zarete. <f>ⓘ</f>


text:
«Jordan ibaia igaroko duzuenean, Simeon, Lebi, Juda, Isakar, Jose eta Benjaminen leinuak Garizim mendian kokatuko dira, herria bedeinkatzeko, <f>ⓙ</f>


text:
<pb/>«Madarikatua Jaunarentzat higuingarri eta artisauen eskulan hutsa den idoloa nahiz jainko-irudia egin eta ezkutuan gordetzen duena!» <pb/>Eta herri osoak erantzungo du: «Amen». <f>ⓚ</f>


text:
<pb/>«Madarikatua aita nahiz ama gutxiesten duena!» <pb/>Eta herri osoak erantzungo du: «Amen». <f>ⓛ</f>


text:
<pb/>«Madarikatua auzokoaren kaltetan mugarriak lekuz aldatzen dituena!» <pb/>Eta herri osoak erantzungo du: «Amen». <f>ⓜ</f>


text:
<pb/>«Madarikatua etorkin, umezurtz eta alargunaren eskubideak baztertzen dituena!» <pb/>Eta herri osoak erantzungo du: «Amen». <f>ⓐ</f>


text:
<pb/>«Madarikatua aitaren emazte batekin oheratzen dena, aitaren eskubidea hautsiz!» <pb/>Eta herri osoak erantzungo du: «Amen». <f>ⓑ</f>


text:
<pb/>«Madarikatua abereekin haragizko bekatua egiten duena!» <pb/>Eta herri osoak erantzungo du: «Amen». <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>«Madarikatua arrebaordearekin, aitaren nahiz amaren alabarekin, oheratzen dena!» <pb/>Eta herri osoak erantzungo du: «Amen». <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>«Madarikatua amaginarrebarekin oheratzen dena!» <pb/>Eta herri osoak erantzungo du: «Amen». <f>ⓔ</f>


text:
<pb/>«Madarikatua lagun hurkoa azpikeriaz hiltzen duena!» <pb/>Eta herri osoak erantzungo du: «Amen». <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>«Madarikatua errugabea hiltzeagatik eskupekoa onartzen duena!» <pb/>Eta herri osoak erantzungo du: «Amen». <f>ⓖ</f>


text:
<pb/>«Madarikatua lege honen xedapenak gogoan hartzen eta betetzen ez dituena!» <pb/>Eta herri osoak erantzungo du: «Amen».


text:
<pb/>«Gaur ematen dizkizuedan aginduak betetzen saiatzen bazarete eta Jaunari zeuen Jainkoari zintzo obeditzen badiozue, munduko herri guztien gainetik goratuko zaituzte. <f>ⓗ</f>


text:
Jaunari zeuen Jainkoari obeditzen badiozue, bedeinkazio hauek guztiak bete-betean iritsiko zaizkizue. <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>«Emankor egingo zaituzte Jaunak, bai zeuek, bai zuen lur eta abereak, eta zekorrak eta arkumeak ugalduko dizkizue. <f>ⓚ</f>


text:
<pb/>«Erasoko dizueten etsaiak zuen menpe jarriko ditu Jaunak; bide bakarretik zuen aurka etorriak, mila bidetan sakabanaturik joango dira zuengandik ihesi. <f>ⓝ</f>


text:
<pb/>«Garautegiak gainezka beteko dizkizue eta eginkizun guztietan arrakasta emango Jaunak zeuen Jainkoak: bedeinkatu egingo zaituzte berak emango dizuen lurraldean. <f>ⓐ</f>


text:
<pb/>«Berari sagaraturiko herri egingo zaituzte Jaunak, zin egin dizuen bezala, baldin eta Jaunaren zeuen Jainkoaren aginduak betetzen badituzue eta berari jarraitzen badiozue. <f>ⓑ</f>


text:
Orduan, munduko herri guztiek ikusiko dute Jaunaren izena daramazuela <f>[1]</f>, eta zuen beldur izango dira. <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>«Ondasunez beteko zaituzte Jaunak: emankor egingo zaituzte, bai zeuek, bai zuen abere eta lurrak, Jaunak arbasoei zin eginez zuei emango zizuela aginduriko lurraldean.


text:
<pb/>«Jaunak zeruko bere gordailu aberatsa irekiko du zuentzat, lurrari sasoian sasoiko euria emateko eta zuen jarduera guztiak bedeinkatzeko. Herri askori egingo diozue mailegu, baina zuek mailegurik eskatu beharrik ez duzue izango. <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>«Lehen postuan jarriko zaituzte Jaunak, inoiz ere ez azkenekoan; gora egingo duzue beti, behin ere ez behera, baldin eta gaur ematen dizkizuedan Jaunaren zeuen Jainkoaren aginduak onartzen eta arretaz betetzen badituzue, <f>ⓔ</f>


text:
ezertan ere saihestu gabe, eta jainko arrotzen atzetik joaten ez bazarete, berauei kultu emateko. <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>«Aitzitik, gaur ematen dizkizuedan agindu eta legeak betetzen saiatu ez eta Jaunari zeuen Jainkoari obeditzen ez badiozue, madarikazio hauek guztiak bete-betean iritsiko zaizkizue. <f>ⓖ</f>


text:
<pb/>«Agor egingo zaituzte Jaunak, bai zeuek, bai zuen lur eta abereak, eta antzu zuen behi eta ardiak.


text:
<pb/>«Madarikazioa, izua eta mehatxua bidaliko dizkizue Jaunak zeuen eginkizun guztietan: suntsitu egingo zaituzte eta bizkor desagerraraziko, zeuen egintza txarrez Jauna baztertzeagatik. <f>ⓗ</f>


text:
Gaitz galgarriz, sukarrez eta hanpaduraz joko zaituzte; lehortez <f>[2]</f>, haize errez eta gorrinez hondatuko dizkizue uztak: ez du etsiko zuek desagerrarazi arte.


text:
<pb/>«Zeuen buru gaineko zerua brontzea bezain lehor eta oinazpiko lurra burdina bezain elkor bihurtuko dizkizue.


text:
<pb/>«Etsaien menpe jarriko zaituzte Jaunak; bide bakarretik aterako zarete gerrara, baina mila bidetan sakabanaturik egingo duzue ihes etsaiengandik. Ikuskizun izugarri gertatuko zarete munduko erresuma guztientzat. <f>ⓘ</f>


text:
Zuen gorpuak zeruko hegazti eta lurreko piztien janari izango dira, eta ez da inor ere izango haiek uxatzeko.


text:
<pb/>«Egiptoarrak jo zituen bezalako zauri zornetsuz eta erlakizten, sarna eta ezkabiaz joko zaituzte Jaunak, eta sendaezinak gertatuko zaizkizue gaitzok. <f>ⓙ</f>


text:
eguerdi-eguerdian itsumustuka ibiliko zarete, itsua bere iluntasunean bezala, eta ez duzue bidea aurkitzen asmatuko. Jende zapaldu eta larrutua izango zarete bizitza osoan, eta ez dizue inork lagunduko.


text:
<pb/>«Zuek aukeratu emakumea ezkontzeko, eta beste batek bereganatuko du; etxea eraiki, eta ez zarete bertan biziko; mahastia landatu, eta ez duzue mahatsik dastatuko. <f>ⓚ</f>


text:
Zuen idia zeuen begi aurrean lepo egingo dute, eta ez duzue haragirik jango; astoa zeuen aurrean lapurtu, eta ez duzue berreskuratuko; zuen ardiak etsaiei emango dizkiete, eta ez dizue inork lagunduko.


text:
Zuen seme-alabak atzerritarrei emango dizkiete; begiak urtzeraino egongo zarete haiek noiz itzuliko begira-begira, baina ezin ezer egin.


text:
Zuen lurraren emaitza eta zuen neke guztien fruitua herri ezezagunak irentsiko ditu. Jende zapaldu eta larrutua izango zarete bizitza osoan.


text:
<pb/>«Zauri gaiztoz joko zaituzte Jaunak belaunetan eta zangoetan; oinazpitik bururaino hedatuko zaizkizue eta sendaezinak gertatuko.


text:
<pb/>«Ez zeuek, ez zuen arbasoek ezagutzen ez duzuen herrira eramango zaituzte Jaunak, bai zeuek, bai zuek aukeratutako erregea, eta zurezko eta harrizko jainko arrotzak gurtu beharko dituzue han. <f>ⓜ</f>


text:
Txunditurik geldituko dira denak Jaunak eramango zaituzten herrietan, koplak aterako dizkizuete eta iseka egingo.


text:
<pb/>«Hazi ugari ereingo duzue soroan, baina uzta kaskarra bilduko, larrapoteak irentsiko baitu; <f>ⓝ</f>


text:
mahastiak landatu eta landuko dituzue, baina ez ardorik edango, ezta mahatsik bilduko ere, harrak jango baititu;


text:
lurralde guztian izango dituzue olibondoak, baina ez zarete olioz gantzutuko, erori egingo baitira olibak;


text:
<pb/>«Zuen artean bizi diren etorkinak gero eta gorago igoko dira zuen gain, eta zuek gero eta beherago eroriko;


text:
beraiek egingo dizuete mailegua, eta zuek maileguz zer emanik ez duzue izango; beraiek izango dira lehen postuan, eta zuek azkenekoan. <f>ⓐ</f>


text:
<pb/>«Madarikazio guztiok etorriko zaizkizue gainera, pertsegitu eta harrapatu egingo zaituztete, suntsitu arte, Jaunaren zeuen Jainkoaren esana ez egiteagatik eta berak emandako agindu eta legeak ez betetzeagatik.


text:
Jaunak kontra bidaliko dizkizuen etsaiak baldintza gogorretan zerbitzatu beharko dituzue: gose-egarriz, biluzik eta behar gorrian. Lepoan burdinazko uztarria ezarriko dizuete, suntsitu arte. <f>ⓑ</f>


text:
Herri bat altxaraziko du Jaunak zuen kontra, hizkera ezezaguneko herria, urrutitik, munduaren azken muturretik, arranoa bezala hegan etorriko dena: <f>ⓒ</f>


text:
Zuen abereen emaitza eta lurraren fruitua jango dute, zuek desegin arte; ez dizuete utziko ez garirik, ez ardorik, ez oliorik, ezta zekorrik edo arkumerik ere, zuek desegin arte.


text:
Hiri guztiak setiatuko dizkizuete, zeuen herrialdean seguru sentiarazten zintuzteten harresi garai eta sendoek lur jo dezaten arte; Jaunak zeuen Jainkoak emango dizuen lurraldeko hiri guztietan setiatuko zaituztete.


text:
Zeuen sabeleko fruitua —Jaunak zeuen Jainkoak emandako seme-alaben haragia— jango duzue, hain larria izango baituzue egoera etsaiek setiatzean. <f>ⓓ</f>


text:
<pb/> <n>[54-55]</n> «Kinka horretan, zuetako gizonik gozo eta atseginenak ere begi txarrez ikusiko ditu, bai anaia, bai emazte kutuna eta bai gelditutako seme-alabak ere, besterik ezean, jateko asmoa duen seme-alaben haragia haiekin banatu beharko duen beldurrez.


text:
Emakumerik gozo eta atseginenak ere —oinazpia lurrean jartzeko ere gauza ez zenak, hain baitzen fina eta samurra—, begi txarrez ikusiko ditu senar kutuna eta seme-alabak,


text:
beste jatekorik ezean, hankartetik darion ur-zorroa eta egin berri duen haurra <f>[3]</f> bera ere jan egin nahiko baititu ezkutuan; eta guztia, etsaiek zeuen hirietan ezarriko dizueten setioak sortutako estuasun eta egoera larriengatik.


text:
<pb/>«Liburu honetan idatzirik dauden xedapen guztiak arretaz betetzen ez badituzue eta “Jauna” izen ospetsu eta beldurgarria duen zeuen Jainkoari begirunerik ez badiozue, <f>ⓔ</f>


text:
gaitz gogorrez joko zaituzte Jaunak, bai zeuek, bai zuen ondorengoak: zauri izugarriz, zauri latz eta iraunkorrez, gaixotasun gaizto eta sendaezinez.


text:
Egipton izu-ikaraz ikusi zenituzten izurri guztiak etorriko zaizkizue gainera eta zuen artean zabalduko. <f>ⓕ</f>


text:
Are gehiago, legearen liburu honetan aipatu ez diren gaixotasun eta zauri-mota oro ere bidaliko dizue Jaunak, suntsitu arte.


text:
<pb/>«Zeruko izarrak bezain ugari izan ondoren, banaka batzuk besterik ez zarete bizirik geldituko, Jaunaren zeuen Jainkoaren esana ez egiteagatik. <f>ⓖ</f>


text:
Zuek zoriontsu egiten eta ugaltzen izan zuen adinako atsegina izango du Jaunak zuek galtzen eta suntsitzen: jaurti egingo zaituzte jabetzan hartzera zoazten lurraldetik.


text:
Herri guztien artean barreiatuko zaituzte Jaunak, munduko ertz batetik besteraino; han, ez zeuek, ez zuen arbasoek ezagutzen ez zenituzten zurezko eta harrizko jainko arrotzak gurtu beharko dituzue. <f>ⓗ</f>


text:
Herri horien artean ez duzue atsedenik izango, ezta zeuen oinak lasai non pausaturik ere, bihotza ikaraz, begiak tristuraz eta barrua atsekabez beteko baitizkizue Jaunak.


text:
“Ai ilunabarra balitz!” pentsatuko duzue goizean; “Ai goiza balitz!”, iluntzean, izutuak biziko baitzarete begien aurrean izango duzuena ikusiz. <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>«Jaunak Egiptora itzularaziko zaituzte ontziz, berriro ez zenutela ikusiko esan zizuen lurraldera; han, zeuen burua etsaiei saldu nahian ibiliko zarete guztiok, gizonezko nahiz emakumezko; baina ez duzue eroslerik aurkituko». <f>ⓙ</f>


text:
<pb/>Israeldarrekin Horeb <f>[4]</f> mendian egina zuen itunaz gainera, beste itun bat egiteko agindu zion Jaunak Moisesi Moab lurraldean. Hona itunaren xedapenak. <f>ⓚ</f>


text:
<pb/>Moisesek israeldar guztiei dei egin eta esan zien: «Ikusi duzue Jaunak faraoiari, beraren funtzionario eta herrialde osoari Egipton zeuen begi aurrean egina:


text:
Hala ere, Jaunak adimena itsutu egin dizue gaurdaino eta ez zarete gauza izan ikusten eta entzuten zenutena ulertzeko.


text:
<pb/>«Berrogei urtez ibilarazi zaituzte Jaunak basamortuan, eta ez zaizkizue ez arropak, ez oinetakoak, hondatu. <f>ⓜ</f>


text:
Ez duzue ogi beharrik izan jateko, ezta ardo edo pattar beharrik ere edateko. Jauna arduratu da zuetaz, bera dela Jauna zeuen Jainkoa aitor zenezaten.


text:
<pb/>«Gero, hona iritsi zarete. Hexbongo errege Sihon eta Baxango errege Og gure aurka borrokatzera irten zaizkigu bidera eta garaitu egin ditugu; <f>ⓝ</f>


text:
haien lurraldeak hartu eta Ruben eta Gaden leinuei eta Manasesen leinu erdiari eman dizkiegu ondaretzat. <f>ⓐ</f>


text:
<pb/>«Denok zaudete gaur hemen Jaunaren zeuen Jainkoaren aurrean: leinuburuak <f>[1]</f>, herri-arduradun eta funtzionarioak, gizonezkoak, <f>ⓑ</f>


text:
Jaunak zuen Jainkoak gaur zuekin egiten duen ituna onartzeko eta ezartzen dizuen konpromisoaz zeuen buruak lotzeko zaudete hemen.


text:
Itunaren bidez, bere herri egiten zaituzte Jainkoak eta bera zuen Jainko izango da, zuen arbaso Abraham, Isaak eta Jakobi zin eginez hitzeman zien bezala. <f>ⓒ</f>


text:
gaur hemen, Jaunaren geure Jainkoaren aurrean gaudenontzat ez ezik, gaur gurekin hemen ez direnentzat ere balio du.


text:
<pb/>«Gogoan duzue Egipton bizi izan garela eta bidean aurkitu ditugun herrien artetik igaro garela.


text:
Ikusi ahal izan dituzue haiek gurtzen dituzten idolo higuingarriak, zurezko, harrizko, zilarrezko eta urrezko irudiak. <f>ⓓ</f>


text:
Ez dadila zuen artean inor izan, gizon nahiz emakume, senitarte nahiz leinu, Jaunari zeuen Jainkoari bizkarra emango dionik, herri horien jainkoei kultu emateko; ez dadila zuen artean horrelako fruitu garratz eta pozoitsurik emango duen landarerik hazi. <f>ⓔ</f>


text:
Itun honen xedapenak entzutean, ez dezala zuetako inork, bere buruaz pozik, hau pentsa: “Neure jarrera setatsu eta guzti, zorionak ez dit huts egingo, lursail ureztatuak ez baitu egarririk <f>[2]</f>”.


text:
Ez, Jauna ez dago prest horrelakoari barkatzeko. Desleialkeria jasan ezin duen Jaunaren haserrea piztu egingo da gizaki haren aurka, eta liburu honetan idatzitako madarikazio guztiak gainera etorriko zaizkio; Jaunak haren oroitzapena bera ere ezabatu egingo du mundutik. <f>ⓕ</f>


text:
Jaunak apartatu egingo du Israelgo leinu guztietatik, bere zoritxarrerako, legearen liburu honetan idatzitako madarikazioen arabera.


text:
<pb/>«Geroko gizaldiek —zuen atzetik etorriko diren ondorengoek nahiz urrutiko herrialdeetatik etorriko diren atzerritarrek— herri honek jasandako ezbeharrak eta Jaunak eragindako gaitzak ikusi eta esango dute: <f>ⓖ</f>


text:
“Lurralde guztia sufreak eta gatzak erreta dago; ez daiteke hor ez erein, ez landarerik erne eta hazi. A zer hondamendia, Jaunak bere haserre-suminean erraustu zituen Sodoma eta Gomorra, Adma eta Tzeboim hiriena bezalako hondamendia!” <f>ⓗ</f>


text:
Eta herri guztiek galdetuko dute: “Zergatik tratatu ote du horrela Jaunak herrialde hori? Zer dela-eta piztu zaio haserre izugarri hori?”


text:
Eta erantzungo diete: “Zergatik? Jaunak berorien arbasoen Jainkoak Egiptotik atera zituenean beroriekin egindako ituna baztertu <f>ⓘ</f>


text:
eta ezagutzen ez zituzten eta berorienak ez ziren jainko arrotzak gurtzen eta beraien aurrean ahuspezten hasi zirelako;


text:
horregatik piztu zen Jaunaren haserrea herrialde horren kontra, horregatik bidali zizkion liburu honetan idatzitako madarikazio guztiak.


text:
Jaunak, haserre-suminez eta amorru biziz, beren lurraldetik atera eta gaur egun daudeneko atzerrira bota zituen”. <f>ⓙ</f>


text:
<pb/>«Gauza ezkutuak Jaunak gure Jainkoak bakarrik ezagutzen ditu; hark agertutakoak, ostera, guretzat eta gure ondorengoentzat dira, lege honetan esaten den guztia bete dezagun.


text:
<pb/>«Adierazi dizuedan guztia —proposatu dizkizuedan bedeinkazio eta madarikazioak— gertatuko zaizue, bai. Orduan, Jaunak zeuen Jainkoak botako zaituzten nazioetan, gogoeta egingo duzue; <f>ⓚ</f>


text:
Jaunarengana zeuen Jainkoarengana itzuliko zarete eta beronen esana egin eta gaur agintzen dizuedan guztia bihotz-bihotzez eta gogo osoz beteko duzue bai zeuek, bai zuen ondorengoek. <f>ⓛ</f>


text:
Orduan, Jaunak zuen Jainkoak aldatu egingo du zuen zoria <f>[1]</f>, gupidaz hartuko zaituzte eta sakabanaturik egongo zareten nazio guztietatik berriro bilduko; <f>ⓜ</f>


text:
munduko azken muturreraino bota bazintuzten ere, bertara joan eta bildu egingo zaituzte Jaunak zeuen Jainkoak; <f>ⓝ</f>


text:
zuen arbasoek jabetzan hartu zuten lurraldera itzularaziko zaituzte eta beronen jabe bihurtuko zarete; zeuen arbasoak baino zoriontsuago eta ugariago egingo zaituzte.


text:
<pb/>«Zuen Jainko Jaunak zuen eta zuen ondorengoen bihotzetan ezarriko du ituna <f>[2]</f>, Jauna zeuen Jainkoa bihotz-bihotzez eta gogo osoz maitatu ahal izan dezazuen eta bizirik iraun. <f>ⓐ</f>


text:
Madarikazio guztiok, berriz, pertsegitu izango zaituzteten etsai amorratuen gainera botako ditu Jaunak zuen Jainkoak. <f>ⓑ</f>


text:
Zuek, ordea, Jaunaren esaneko bihurtuko zarete berriro eta gaur ematen dizkizuedan agindu guztiok beteko dituzue.


text:
Jaunak ondasunez beteko zaituzte: arrakasta emango dizue zuen eginkizun guztietan, eta emankor egingo bai zeuek, bai zeuen abere eta lurrak; atsegin izango baitzaio zuen Jainko Jaunari zuen ongizatea, zuen arbasoena izan zitzaion bezala. <f>ⓒ</f>


text:
Izan ere, obeditu egingo diozue Jaunari zeuen Jainkoari, legearen liburu honetan idatzitako beraren agindu eta legeak betez, eta bihotz-bihotzez eta gogo osoz itzuliko zarete Jaunarengana zeuen Jainkoarengana.


text:
<pb/>«Gaur nik ematen dizuedan agindua ez da zuen indarrez gaindikoa, ezta eskuraezina ere. <f>ⓓ</f> <f>ⓔ</f>


text:
Ez dago han zeruan, zuek honela esan behar izateko: “Nor joango zaigu zerura, agindua ekarri eta guri jakinarazteko, bete ahal izan dezagun?”


text:
Ez dago itsasoaz beste aldean ere, zuek honela esan behar izateko: “Nor joango zaigu itsasoaz beste aldera, agindua ekarri eta guri jakinarazteko, bete ahal izan dezagun?”


text:
Baldin eta gaur nik ematen dizkizuedan Jaunaren zeuen Jainkoaren aginduak onartzen badituzue, Jauna zeuen Jainkoa maitatuz, berari jarraituz eta beraren agindu, lege eta erabakiak betez, biziko zarete eta ugalduko, eta bedeinkatu egingo zaituzte Jaunak zeuen Jainkoak, jabetzan hartzera zoazten lurraldean. <f>ⓖ</f>


text:
Baina zuen bihotza okerbideratzen bada eta, jainko arrotzen aurrean ahuspeztu eta haiek gurtzeko tentazioari amore emanez, ez entzunarena egiten baduzue,


text:
gaur iragartzen dizuet erabat galduko zaretela: ez zarete luzaro biziko Jordanez beste aldean jabetzan hartzera zoazten lurraldean. <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>«Zeru-lurrak hartzen ditut lekuko gaur zuen kontra: bizia eta heriotza jartzen dizkizuet aukeran, bedeinkazioa eta madarikazioa. Aukeratu bizia, bizi zaitezten, bai zeuek, bai zuen ondorengoak. <f>ⓘ</f>


text:
Horretarako, maita ezazue Jauna zeuen Jainkoa, obeditu eta bizi berari atxikiak, horretan baitatza zuen bizia, eta hortik <f>[3]</f> baitatorkizue Jaunak zuen arbaso Abraham, Isaak eta Jakobi zin eginez agindutako lurraldean luzaro bizitzeko ahalbidea». <f>ⓙ</f>


text:
eta esan zien: «Baditut dagoeneko ehun eta hogei urte eta ez naiz gauza daukadan kargurako; gainera, Jaunak esan dit: “Ez duzu horko Jordan hori igaroko”. <f>ⓚ</f>


text:
Jauna bera, zuen Jainkoa, igaroko da zuen aurretik, berak suntsituko ditu horko herriak eta beren lurraldetik botako. Josue joango da zuen buru, Jaunak esan bezala. <f>ⓛ</f>


text:
Jaunak Sihon eta Og errege amortarrei eta beraien lurraldeei egindakoa bera egingo die herri horiei ere, suntsitu alegia. <f>ⓜ</f>


text:
Izan bihotz eta adore! Ez izan beldur eta ez ikaratu haien aurrean, Jauna bera, zuen Jainkoa, baitoa zuekin; ez zaituzte inola ere utziko». <f>ⓐ</f>


text:
<pb/>Ondoren, Moisesek Josueri dei egin eta israeldar guztien aurrean esan zion: «Izan bihotz eta adore! Zeuk sarraraziko duzu herria arbasoei zin eginez Jaunak agindutako lurraldean eta zeuk banatuko lurraldea ondaretzat.


text:
Jauna bera joango zaizu aurretik eta zeurekin izango duzu; ez zaitu inola ere utziko. Ez izan beldur! Ez kikildu!» <f>ⓑ</f>


text:
<pb/>Moisesek lege hau idatziz jarri eta Jaunaren itun-kutxa zeramaten lebitarren eta Israelgo herri-arduradun guztien esku utzi zuen.


text:
Israel osoa Jaunaren zuen Jainkoaren aurrean, berak aukeratuko duen lekuan aurkeztean, lege hau irakurriko diozue herri osoari ozenki. <f>ⓓ</f>


text:
Bildu herri osoa —gizon-emakumeak, haurrak eta zuen hirietan bizi diren etorkinak— denek entzun dezaten, Jaunari zuen Jainkoari begirune izaten ikasi eta lege honen xedapen guztiak betetzen saia daitezen. <f>ⓔ</f>


text:
Horrela, legeaz ezer ez dakiten zuen seme-alabek ere entzungo dute eta ikasiko Jaunari zuen Jainkoari begirune izaten, Jordanez beste aldean jabetzan hartuko duzuen lurraldean biziko zareten denbora guztian». <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>Orduan, Jaunak esan zion Moisesi: «Hurbil duzu heriotza-eguna. Egiozu dei Josueri, eta aurkez zaitezte biok elkarketa-etxolan, Josueri neure aginduak eman diezazkiodan». Hala, Moises eta Josue elkarketa-etxolan aurkeztera joan ziren.


text:
<pb/>Jaunak esan zion Moisesi: «Begira, laster hilko zara <f>[1]</f>, eta herria, sartzera doan lurraldeko jainko arrotzei jarraituz, nirekiko desleial izango da; utzi egingo nau eta zurekin eginiko ituna hautsiko. <f>ⓗ</f>


text:
Orduan, nire haserrea piztuko da israeldarren kontra eta bertan behera utziko ditut; ezkutatu egingo diet aurpegia eta irentsi egingo dituzte. Jasan beharko dituzten zoritxar eta atsekabe izugarriek jotzean, ohartuko dira, ni, Jaun hau, beraiekin ez nengoelako gertatu zitzaizkiela zoritxar guztiak. <f>ⓘ</f>


text:
Baina orduan eta gehiago ezkutatuko diet aurpegia, jainko arrotzengana bihurtuz egingo duten gaiztakeriagatik.


text:
<pb/>«Idatzi orain esango dizudan kantika; irakatsi israeldarrei eta errepika dezatela, kantika hori lekuko izango baitut beraien kontra.


text:
Izan ere, arbasoei zin eginez agindu nien lurraldera —esnea eta eztia darizkion lurraldera— eramango ditudanean, asetzeraino jango dute israeldarrek, gizendu eta jainko arrotzengana bihurtuko dira, kultu emateko; mespretxatu egingo naute eta nire ituna hautsiko. <f>ⓙ</f>


text:
Eta zoritxar eta atsekabe izugarri horiek gertatzean, kantika hau lekuko izango dute beren kontra, ondorengoek ere gogoan eta ahoan izango baitute. Izan ere, ondotxo dakit zer asmo darabiltzan gogoan herri honek, zin eginez agindutako lurraldera eraman baino lehenagotik ere».


text:
<pb/>Gero, agindu zion Jaunak Nunen seme Josueri: «Izan bihotz eta adore! Zuk eramango dituzu israeldarrak zin eginez agindu diedan lurraldera, eta ni zeurekin izango nauzu». <f>ⓚ</f>


text:
«Hartu legearen liburua eta ezarri Jaunaren zeuen Jainkoaren itun-kutxaren alboan; han egongo da zuen kontrako lekuko gisa.


text:
Ezagunak ditut zuen errebeldiak eta lepagogorkeria. Orain, ni zuekin bizi izan naizen artean ere, Jaunaren aurka errebelde izan bazarete, zer ez ote da izango ni hil eta gero?» <f>ⓛ</f>


text:
<pb/>Moisesek jarraitu zuen: «Bil daitezela nire ondora leinuetako arduradun eta funtzionario guztiak; kantikaren bertsoak nahi dizkiet adierazi. Zeru-lurrak jarriko ditut lekuko, <f>ⓜ</f>


text:
bai baitakit, ni hiltzean, erabat galbideratuko zaretela, nik agindutako bidetik aldenduz. Eta azkenik, zoritxarra iritsiko zaizue, Jaunari gaizki iruditzen zaiona egingo baituzue, zeuen jokabideaz hura haserraraziz». <f>ⓝ</f>


text:
<pb/><t><f>[1]</f> «Adi, zeruok, </t><t>eta mintzatuko naiz, </t><t>entzun, lurra, nire ahoko esanak; </t>


text:
<t>jaits bedi nire irakaspena </t><t>euria bezala, </t><t>isur bitez nire esanak </t><t>ihintza bezala, </t><t>euri-lanbroa belarretan bezala, </t><t>langarra zelaian bezala. <f>ⓐ</f> </t>


text:
<t>Bera babes-harkaitza: </t><t>hark egina benetan bikaina, </t><t>haren jokabidea zuzen-zuzena; </t><t>Jainko leiala da bera, </t><t>bidegabekeriarik gabea, </t><t>zintzoa beti eta zuzena. <f>ⓑ</f> </t>


text:
<t>Akasgabe sortu zituen seme-alabak </t><t>gaiztotu egin zaizkio <f>[2]</f>: </t><t>jende makur eta bide-galdua da. <f>ⓒ</f> </t>


text:
<t>Hori al da Jaunari erantzuteko era, </t><t>herri ergel eta zentzugabe hori? </t><t>Ez al da bera bizia eman dizun aita, </t><t>egin eta finkatu zaituena? <f>ⓓ</f> </t>


text:
<t>Gogoratu antzinako egunak, </t><t>pentsatu iraganeko urteetan; </t><t>galdegin aitari eta kontatuko dizu, </t><t>galdegin zaharrei eta azalduko: <f>ⓔ</f> </t>


text:
<t>Goi-goikoak, </t><t>herriak nor bere lurraldean jartzean, </t><t>gizateria munduan banatzean, </t><t>lur-mugak finkatu zizkien herriei, </t><t>bakoitzari </t><t>bere jainko zaindaria emanez <f>[3]</f>. <f>ⓕ</f> </t>


text:
<t>Baina Israel </t><t>bere herritzat aukeratu zuen, </t><t>Jakoben herria </t><t>bere oinorde berezitzat. <f>ⓖ</f> </t>


text:
<t>Basamortuan aurkitu zuen, </t><t>uluz beteriko bakardadean; </t><t>inguratu eta bere ardurapean </t><t>hartu zuen, begi-ninia bezala zaindu. <f>ⓗ</f> </t>


text:
<t>Arranoak, habiaren gain hegaldaka, </t><t>kumeak hegadarako </t><t>bizkortzen dituen bezala, </t><t>halaxe Jaunak ere: hegoak zabaldu, </t><t>israeldarrak hartu </t><t>eta luma gainean eraman zituen. <f>ⓘ</f> </t>


text:
<t>Mendi-gainetan ezarri zituen <f>[4]</f>, </t><t>landako fruituz elikatu; </t><t>basaeztiz hazi zituen, </t><t>harkaitzetik sorturiko olioz; <f>ⓚ</f> <f>ⓛ</f> </t>


text:
<t>behi-gaztanbera eta ardi-esnea, </t><t>bildots gizenen haragia, </t><t>aukerako ahariak eta akerrak, </t><t>ogi-irin garbi bikaina </t><t>eman zizkion janari </t><t>eta ardoa, mahats-odola, edari. </t>


text:
<t>«Gizendu egin zen Jexurun <f>[5]</f> </t><t>eta ostikoka hasi </t><t>—asebete zinen, gizendu, </t><t>lodi-lodi egin—; </t><t>bere egile zuen Jainkoa utzi zuen </t><t>eta salbatzaile zuen harkaitza </t><t>desohoratu. </t>


text:
<t>Mindu egin zuten </t><t>jainko arrotzak gurtuz, </t><t>iraindu </t><t>beren jokabide higuingarriaz. <f>ⓜ</f> </t>


text:
<t>Deabruei eskaini zizkieten </t><t>sakrifizioak, </t><t>ezagutzen ez zituzten sasijainkoei, </t><t>arestian etorritako jainko berriei, </t><t>arbasoek inoiz gurtu ez zituztenei. <f>ⓝ</f> </t>


text:
<t>Sortu zaituztena, berriz, </t><t>zeuen Harkaitza, </t><t>mespretxatu egin duzue, </t><t>mundura ekarri zaituztena </t><t>ahazturik utzi. <f>ⓐ</f> </t>


text:
<t>Esan zuen: </t><t>Ezkutatu egingo diet aurpegia, </t><t>eta ikusiko dut zer amaiera duten, </t><t>jende gaiztotua baita, </t><t>leialtasunik gabeko seme-alabak. </t>


text:
<t>Jainko ez zirenengana joz </t><t>mindu ninduten, </t><t>beraien idolo hutsalez iraindu; </t><t>herri ez den batekin </t><t>minduko ditut nik ere, </t><t>nazio ergel baten bidez irainduko. <f>ⓑ</f> </t>


text:
<t>Sutan dago nire haserrea: </t><t>Herio Leize hondoraino iritsiko da </t><t>beronen garra, </t><t>lurra eta bertako emaitzak </t><t>irentsiko ditu, </t><t>mendien oinarriak kiskaliko. </t>


text:
<t>Goseak akituko ditu, </t><t>sukar eta izurri gaiztoek erasango; </t><t>txikituko dituzten basapiztiak </t><t>bidaliko dizkiet, </t><t>pozoiz akabatuko dituzten sugeak. <f>ⓓ</f> </t>


text:
<t>Kalean ezpatak </t><t>kenduko dizkie seme-alabak, </t><t>etxe barruan ikara izango nagusi. </t><t>Denek izango dute zori bera, </t><t>mutil eta neskatxek, </t><t>bularreko haur eta agureek. <f>ⓔ</f> </t>


text:
<t>«Israeldarrak sakabanatzea <f>[6]</f> </t><t>pentsatu nuen, </t><t>berorien oroitzapena ere </t><t>gizartetik desagerraraztea; <f>ⓕ</f> </t>


text:
<t>baina etsaien irainen beldur nintzen, </t><t>arerioek, oker ulertuz, </t><t>hau pentsatuko zuten beldur: </t><t>“Geure ahalmenaz nagusitu gara, </t><t>hori ez da Jaunak egina”. <f>ⓖ</f> </t>


text:
<t>Nola daiteke, izan ere, </t><t>gizon batek mila pertsegitzea, </t><t>bi gizonek hamar milari </t><t>ihes eragitea, </t><t>babes-harkaitz duten Jaunak saldu </t><t>eta etsaien esku </t><t>utzi dituelako ez bada? <f>ⓗ</f> </t>


text:
<t>Ez dira, ez, </t><t>etsaien jainko babesleak <f>[8]</f> </t><t>gure Harkaitzaren pareko; </t><t>etsaiek berek aitor dezakete hori. </t>


text:
<t>Sodoma eta Gomorraren <f>[9]</f> jatorriko </t><t>mahatsondo dira: </t><t>haien mahats-mordoak </t><t>garratz eta pozoitsu, </t>


text:
<t>mendekatu eta merezia </t><t>emango diedan arte <f>[10]</f>, </t><t>Israelen etsaiek lur jo dezaten arte. </t><t>Hurbil dago haien hondamendia, </t><t>berandu gabe etorriko da </t><t>haientzat prestaturik dagoena. </t>


text:
<t>(Defendatuko du Jaunak </t><t>bere herria, </t><t>gupidatuko da bere zerbitzariez). </t><t>Indarrak akitzen </t><t>ari zaizkiela ikustean, </t><t>denak, libre nahiz esklabo, </t><t>galtzear daudela, <f>ⓘ</f> </t>


text:
<t>esango die Jaunak: </t><t>“Non dira zuen jainkoak, </t><t>non babes-harkaitz zenituztenak? <f>ⓙ</f> </t>


text:
<t>Haiek jaten zituzten </t><t>zuen sakrifizioetako gantzak <f>[11]</f>, </t><t>haiek edaten isur-oparietako ardoa. </t><t>Ea, datozela zuei laguntzera, </t><t>izan ditzazuela gordeleku!” </t>


text:
<t>Baina orain, begira: </t><t>Ni naiz, neu bakarrik, </t><t>ez da ni beste jainkorik! </t><t>Neuk ditut heriotza </t><t>eta bizia ematen, </t><t>neuk dut zauritzen eta sendatzen, </t><t>ez da inor nire eskutik libratzen. <f>ⓚ</f> </t>


text:
<t>nire ezpata distiratsua zorroztu </t><t>eta justiziari ekitean, </t><t>mendeku hartuko dudala </t><t>etsaien aurka </t><t>eta beren merezia emango </t><t>gorroto didatenei; <f>ⓛ</f> </t>


text:
<t>odolez mozkortuko dira nire geziak, </t><t>haragiz aseko nire ezpata, </t><t>hildakoen eta atxilotuen odolaz, </t><t>ile harroko etsaien buruez! </t>


text:
<t>«Naziook, egin poz-oihu </t><t>Jaunaren herriarekin, </t><t>bere zerbitzarien odola </t><t>mendekatu egingo baitu Jaunak; </t><t>mendekua hartuko du </t><t>etsaien aurka, </t><t>eta barkamena emango </t><t>bere lurralde eta herriari <f>[12]</f>». <f>ⓜ</f> </t>


text:
esan zien: «Gogoan hartu nik gaur agindu dizuedan guztia, eta agindu zeuen seme-alabei lege honen xedapen guztiak betetzen saiatzeko, <f>ⓝ</f>


text:
ez baitira funsgabeko hitz zuentzat, zeuen bizi baizik; horien bidez, luzaro biziko zarete Jordanez beste aldean jabetzan hartzera zoazten lurraldean». <f>ⓐ</f>


text:
«Igo Abarim mendietara, Moab lurraldean, Jeriko parean, dagoen Nebo mendi-gailurrera, eta begira israeldarrei jabetzan ematen diedan Kanaan lurraldera.


text:
Ondoren, mendi horretan hilko zara eta zure arbasoekin bilduko, zure anaia Aaron Hor mendian hil eta arbasoekin bildu zen bezala; <f>ⓑ</f>


text:
izan ere, desleial jokatu zenuten nirekin israeldarren aurrean, Tzin basamortuan, Kadexen dagoen Meribako iturrian, eta ez zenuten nire santutasuna aitortu. <f>ⓒ</f>


text:
Horregatik, urrutitik ikusiko duzu israeldarrei emango diedan lurraldea, baina ez zara bertan sartuko <f>[14]</f>». <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>Hona hemen Moisesek, Jainkoaren gizonak, hil aurretik, israeldarrei eman zien bedeinkazioa <f>[1]</f>.


text:
Esan zuen: <pb/><t>«Sinaitik dator Jauna, </t><t>Seir aldetik sortu da argia bezala, </t><t>Paran menditik egin du distira; </t><t>milaka eta milaka aingeru </t><t>ditu lagun, </t><t>eskuinean herriarentzako legea </t><t>su eta gar <f>[2]</f>. <f>ⓔ</f> </t>


text:
<t>Maite ditu Jaunak Israelgo leinuak, </t><t>babesten ditu berari sagaratuak, </t><t>eta hauek, </t><t>Jaunaren oinetan ahuspeztuta, </t><t>hark esana dute jasotzen. </t>


text:
<t>Jexurunek erregea izan zuen <f>[3]</f>, </t><t>herriko buruzagiak bildu zirenean </t><t>eta Israelgo leinuek </t><t>bat egin zutenean. <pb/> </t>


text:
<t>Judarentzat esan zuen: </t><t>«Aditu, Jauna, Judaren mintzoa, </t><t>elkar ezazu bere herriarekin; </t><t>defenda beza bere burua, </t><t>izan zu beraren lagun </t><t>etsaien aurka». <pb/> </t>


text:
<t>Lebirentzat esan zuen: </t><t>«Tumim eta Urim <f>[4]</f> zure epaigailuak </t><t>Lebiri eman zizkioten, Jauna, </t><t>leial izan zitzaizunari, alegia. </t><t>Herriak Jauna tentatu zuen Masan, </t><t>aurpegi eman Meribako iturrian. <f>ⓕ</f> </t>


text:
<t>Lebik aita-amei esan zien: </t><t>“Ez dut zuekin zerikusirik”; </t><t>senideak ez zituen aintzat hartu, </t><t>ez zuen ezer jakin nahi izan </t><t>seme-alabekin. </t><t>Bete zituzten lebitarrek </t><t>zure esanak, </t><t>leial eutsi zioten zure itunari. <f>ⓖ</f> </t>


text:
<t>Zure erabakiak irakasten dizkiote </t><t>Israeli <f>[5]</f>, zure legea Jakoben herriari; </t><t>intsentsua aurkezten dute </t><t>zure aurrean, </t><t>erre-opariak zure aldarean. <f>ⓗ</f> </t>


text:
<t>Bedeinka itzazu, Jauna, </t><t>eta eman adore, </t><t>onartu atseginez beraien egitekoa; </t><t>hautsi </t><t>aurka jaiki zaizkienen indarrak, </t><t>ez bitez gehiago altxa </t><t>gorroto dietenak». <pb/> </t>


text:
<t>Benjaminentzat esan zuen: </t><t>«Seguru bizi da </t><t>Jaunaren leinu kutuna, </t><t>Goi-goikoak babesten du egunero, </t><t>beraren mendi gainean <f>[6]</f> bizi da». <pb/> </t>


text:
<t>Joserentzat esan zuen: </t><t>«Bedeinka beza Jaunak </t><t>beraren lurraldea. </t><t>Zeruko dohainik onena, ihintza, </t><t>eta lur azpiko leizetik datozen urak, </t>


text:
<t>antzinako mendien lehen fruituak </t><t>eta betiko muinoen </t><t>dohainik aukeratuena, <f>ⓘ</f> </t>


text:
<t>lurra betetzen duten </t><t>fruiturik hoberenak </t><t>eta sasian agertu zenaren onginahia: </t><t>betor hori guztia Joserengana, </t><t>senideen artean aukeratuagana. <f>ⓙ</f> </t>


text:
<t>Ohore Joseri, </t><t>lehen-sorturiko zekorra bezalako </t><t>den horri, </t><t>bufaloarenak bezalako </t><t>adarrak dituenari: </t><t>Efraimen gudari-taldeak, </t><t>Manasesen <f>[7]</f> soldadu-andanak; </t><t>horiekin erasoko die </t><t>herri guztiei batera </t><t>munduaren azken mugetaraino». <pb/> </t>


text:
<t>Zabulon eta Isakarrentzat </t><t>esan zuen: </t><t>«Poztu zeure joan-etorrietan, </t><t>Zabulon, </t><t>eta zu, Isakar, zeure oihal-etxoletan. </t>


text:
<t>Mendi sakratura </t><t>deituko dituzte herriak </t><t>bidezko sakrifizioak eskaintzera; </t><t>itsasoko aberastasunak </t><t>eta hondartzako gordailu <f>[8]</f> ezkutuak </t><t>zurrupatuko dituzte». <f>ⓚ</f> <pb/> </t>


text:
<t>Gadentzat esan zuen: </t><t>«Bedeinkatua </t><t>Gaden lurraldea hedatu duena! </t><t>Lehoi emearen gisa zelatan etzanik, </t><t>harrapakinaren beso-buruak </t><t>zarrastatzen ditu. <f>ⓛ</f> </t>


text:
<t>Zatirik onena aukeratu du beretzat, </t><t>zeren eta, buruzagiaren partea non, </t><t>han biltzen baitira </t><t>herriko nagusiak <f>[9]</f>. </t><t>Jaunaren nahia bete du, </t><t>Jaunak Israelen alde </t><t>hartutako erabakiak». <f>ⓜ</f> <pb/> </t>


text:
<t>Neftalirentzat esan zuen: </t><t>«Jaunak mesedez eta bedeinkazioz </t><t>betea du Neftali: </t><t>mendebaldea eta hegoaldea </t><t>ditu bere jabetza». <pb/> </t>


text:
<t>Axerrentzat esan zuen: </t><t>«Bedeinkatua Axer </t><t>seme guztien artean! </t><t>Izan bedi senideetan maiteena; </t><t>izan beza </t><t>oinak beratzeko adina olio; <f>ⓝ</f> </t>


text:
<t>burdina eta brontzezkoak </t><t>haren ate-morroiloak, </t><t>bizitza bezain iraunkorra </t><t>haren indarra <f>[10]</f>. <pb/> </t>


text:
<t>«Inor ez Jainkoa adinakorik, </t><t>Jexurun! </t><t>Zeruan zehar, </t><t>zaldiz bezala hodei gainean, </t><t>handikiro datorkizu laguntzera. <f>ⓐ</f> </t>


text:
<t>Antzinako Jainkoa duzu babesleku, </t><t>Betikoaren besoak dituzu euskarri; </t><t>ihes eragin dio </t><t>etsaiari zure aurretik, </t><t>berau suntsitzeko agindua eman. <f>ⓑ</f> </t>


text:
<t>Seguru bizi da Israel, </t><t>aparte du bere egoitza </t><t>Jakoben herriak, </t><t>gari eta ardotan </t><t>aberats den lurraldean, </t><t>non zeruek ihintza isurtzen baitute. <f>ⓒ</f> </t>


text:
<t>Zorionekoa zu, Israel! </t><t>Nor zu bezalakorik, </t><t>Jainkoak salbaturiko herri hori? </t><t>Bera da laguntzen dizun babeski, </t><t>garaipena damaizun ezpata. </t><t>Etsaiak aurrean </t><t>makurtuko zaizkizu lausenguka, </t><t>eta zuk bizkarra zapalduko diezu». <f>ⓓ</f></t>


text:
<pb/>Moises, Moabeko lautadatik Jeriko parean dagoen Nebo mendira, Pisga <f>[1]</f> gailurrera, igo zen. Handik, lurralde osoa erakutsi zion Jaunak: Galaadetik Danerainoko lurraldea, <f>ⓔ</f>


text:
Eta esan zion Jaunak: «Hori da Abraham, Isaak eta Jakobi zin eginez agindu nien lurraldea <f>[2]</f>. Esan nien: “Zuen ondorengoei emango diet”. Zeure begiz ikusten utzi dizut, baina ez zara bertan sartuko». <f>ⓕ</f>


text:
Haranean ehortzi zuten, Moaben, Bet-Peor-en aurrez aurre, eta inork ez du izan haren hilobiaren berririk gaurdaino.


text:
<pb/>Ehun eta hogei urte zituen Moisesek hil zenean; ez zitzaion ikusmena ahuldu, ez zioten indarrek huts egin. <f>ⓗ</f>


text:
Israeldarrek hogeita hamar egunez egin zuten negar Moisesengatik Moabeko lautadan, dolualdia bete zuten arte. <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>Nunen seme Josue zuhurtziaz jantzia zegoen, eskuak ezarri baitzizkion Moisesek buruan. Israeldarrek obeditu egin zioten eta Jaunak Moisesi agindu bezala jokatu zuten. <f>ⓙ</f>


text:
<pb/>Ordudanik, ez da Israelen sortu Moises bezalako profetarik, Jaunarekin hain harreman estuak izan zituen <f>[3]</f> Moises bezalakorik; <f>ⓚ</f>


text:
inor ez honen parekorik mirariak eta egintza harrigarriak egiten: Jaunak bidalita, faraoiaren, beronen funtzionario eta herrialde osoaren aurka Egipton Moisesek egindako mirari eta egintza harrigarriak bezalakoak egiten; <f>ⓛ</f>


text:
ezta inor Moisesek Israel herri osoaren aurrean bezain esku indartsuz eta era handi eta beldurgarrian jokatu zuenik ere.


text:
<pb/>Moises, Jaunaren zerbitzaria, hil zenean, Jaunak esan zion Moisesen laguntzaile zen Josueri, Nunen semeari: <f>ⓜ</f>


text:
«Hil da Moises, ene zerbitzaria. Orain, abia zaitez, igaro Jordan ibaia Israel herri osoarekin, ematen diodan lurralderantz joateko <f>[1]</f>.


text:
Zuen lurraldea <f>[2]</f> hegoaldeko basamortutik iparraldean dagoen Libanoraino eta ekialdeko ibai handitik, Eufratesetik, hititen lurraldean zehar, mendebaldean dagoen Mediterraneo itsasoraino hedatuko da.


text:
<pb/>«Ezin izango dizu inork ere aurre egin bizi zaren artean, zurekin izango bainaiz, Moisesekin izan nintzen bezala; ez dizut huts egingo, ez zaitut utziko. <f>ⓝ</f>


text:
Izan bihotz eta adore, zuk eskuratuko baitiozu herriari, zuen arbasoei zin eginez agindutako lurraldea. <f>ⓐ</f>


text:
Izan, bada, bihotz, izan adore handia! Saia zaitez Moisesi, ene zerbitzariari, eman nion legea betetzen, hartatik ezertan ere saihestu gabe; horrela, ongi burutuko dituzu egintza guztiak. <f>ⓑ</f>


text:
Ez utzi lege-liburua irakurtzeari, hausnar ezazu gau eta egun, eta saiatu bertan idatzia betetzen; horrela, ongi aterako zaizkizu ekinbide guztiak. <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>«Kementsu eta adoretsu izateko esan dizut. Ez ikaratu, ez kikildu, ni, Jauna, zure Jainkoa, zurekin izango bainaiz zure ibilera guztietan». <f>ⓓ</f>


text:
«Joan kanpalekuan barna eta esan herriari: “Prestatu biderakoak, zeren eta hiru egunen buruan Jordan ibaia igaroko baituzue, Jaunak, zeuen Jainkoak, jabetzan ematen dizuen herrialdeaz jabetzera joateko”».


text:
<pb/>—Gogora ezazue Moisesek, Jaunaren zerbitzariak, agindu zizuena: «Jaunak, zeuen Jainkoak, atseden harrarazi dizue lurralde hau zuei emanez. <f>ⓔ</f>


text:
Zuen emazte, haur eta abereak Jordanez ekialdera, Moisesek eman dizuen lurraldean, geldituko dira. Zuek, ordea, eta zuen gerlariek, guda-lerrotan jarririk, gainerako herritarren aurretik igaroko duzue ibaia eta lagundu egingo diezue,


text:
harik eta Jaunak, zuen Jainkoak, herritar guztiei, zuei bezala, atsedena harrarazi arte eta eman dien lurraldeaz haiek ere jabetu arte. Ondoren, hartuko duzue jabetzan Moisesek, Jaunaren zerbitzariak, Jordanez honaindira, ekialdera, eman zizuen lurraldea». <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>Haiek erantzun zioten Josueri: <pb/>—Zuk agindutako guztia eginen dugu, eta nora gidatzen gaituzun hara joango gara.


text:
Moisesi obeditu genion bezala obedituko dizugu zuri ere. Jauna, zure Jainkoa, zurekin izango da, Moisesekin izan zen bezala. <f>ⓖ</f>


text:
Norbait kontra jartzen bazaizu eta eman dizkiguzun aginduak betetzen ez baditu, hil egingo dugu. Zuk izan bihotz eta adore!


text:
<pb/>Josuek, Nunen semeak, bi gizon bidali zituen Xitimgo kanpalekutik lurraldea isilean ikertzera, esanez: «Zoazte Jeriko hiria eta inguruak ikertzera <f>[1]</f>». <pb/>Haiek joan eta Rahab izeneko emagalduaren etxera sartu ziren eta bertan gelditu lotarako. <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>Jakinarazi zioten Jerikoko erregeari israeldar batzuk sartu zirela hirian gau hartan eta lurraldea ikertzera zetozela.


text:
Orduan, mandatu hau bidali zion erregeak Rahabi: <pb/>—Irtenarazi etxean sartu zaizkizun gizon horiek, gure lurraldea ikertzera etorri baitira.


text:
<pb/>Emakumeak, ordea, gorde egin zituen gizonak, eta erantzun zien guardiei: <pb/>—Bai, etorri zaizkit gizon horiek etxera, baina nik ez nekien nongoak ziren.


text:
Arratsean, hiriko atea itxi baino lehen, alde egin dute eta ez dakit nora joan diren. Haien ondoren berehala joaten bazarete, harrapatuko dituzue.


text:
<pb/>Emakumeak, ordurako, etxe gainera eramanak eta bertan metaturik zituen liho-sorta artean ezkutatuak zituen gizonak.


text:
Guardiak Jordanerako bidera, igarolekuetara, joan ziren haien bila. Hiritik atera zirenean, itxi egin zuten atea.


text:
eta esan zien: <pb/>—Badakit Jaunak lurralde hau eman dizuela. Hemen, hirian, izuturik gaude eta herrialdeko jende guztia ere ikaraz dago zuen aurrean,


text:
jakin baitugu Jaunak lehortu egin zituela Itsaso Gorriko urak, zuek Egiptotik irtetean. Jakin dugu, orobat, nola suntsitu <f>[2]</f> dituzuen Jordanez beste aldean amortarren bi erregeak, Sihon eta Og. <f>ⓘ</f>


text:
Hori guztia jakitean, adoregabeturik, arnasa ere galduta gelditu gara zuen aurrean. Izan ere, Jauna, zuen Jainkoa, Jainko da goian zeruan eta behean lurrean. <f>ⓙ</f>


text:
Nik leial jokatu dut zuekin. Zin egidazue Jaunarengatik, zuek ere leial jokatuko duzuela nire senitartearekin. Emadazue ezaugarri segurua,


text:
eta hitzemadazue bizirik utziko dituzuela gure aita-amak, gure nebak eta ahizpak eta ahaide guztiak, eta ez gaituzuela hilko.


text:
<pb/>Gizonek erantzun zioten: <pb/>—Geure bizia zuenaren ordain, baldin eta salatzen ez bagaituzu. Jaunak lurralde hau emango digunean, zintzo eta leial jokatuko dugu zurekin. <f>ⓚ</f>


text:
<pb/>Orduan, emakumeak soka batez leihotik behera eraitsi zituen, haren etxea harresiko hormari atxikia baitzegoen. <f>ⓛ</f>


text:
Eta esan zien: <pb/>—Zoazte mendira, zuen bila dabiltzanek harrapa ez zaitzaten. Egon bertan hiru egun ezkutaturik, zuen pertsegitzaileak hirira itzuli arte. Gero, jarraitu zeuen bideari.


text:
<pb/>Gizonek erantzun zioten: <pb/>—Guk eutsiko diogu eginarazi diguzun zinari, zuk honako baldintza hauek betetzen badituzu:


text:
gu herrialde honetan sartzean, lotu hari gorrizko lokarri hau gu eraitsi gaituzuneko leihoan, eta bildu zeurekin etxean zeure gurasoak, senideak eta ahaide guztiak.


text:
Zuetariko norbait etxetik atera eta hiltzen badute, berarena izango da errua eta gu errugabe izanen gara. Baina, etxean egonik, norbaitek zuetakoren bat hiltzen badu, gurea izango da errua.


text:
<pb/>Emakumeak erantzun zien: <pb/>—Ongi. Hala bedi! <pb/>Eta agur egin zien. Alde egin zutenean, emakumeak lokarri gorria lotu zuen leihoan.


text:
<pb/>Bi gizonak mendira joan eta bertan gelditu ziren hiru egunez, pertsegitzaileak, alde guztietan bila ibili ondoren aurkitu ez zituztelarik, hirira itzuli ziren arte.


text:
<pb/>Orduan, bi gizonek menditik jaitsi eta ibaia igaro zuten. Eta, Nunen seme Josuerengana itzulirik, gertatu zitzaien guztiaren berri eman zioten,


text:
esanez: «Benetan, gure eskuetan jarri du Jaunak lurralde osoa. Herrialde horretako jende guztia ikaraz dago gure aurrean».


text:
<pb/>Josue goizean goiz jaiki zen. Berak eta israeldar guztiek, Xitimdik abiatu eta Jordan ibairaino heldurik, bertan eman zuten gaua, ibaia igaro gabe.


text:
herriari agindu hau emanez: «Apaiz lebitarrek Jaunaren, zuen Jainkoaren, itun-kutxa hartu eta badaramatela ikustean, abiatu zuek ere orain zaudeten tokitik eta jarraitu kutxari, <f>ⓜ</f>


text:
nondik joan jakin dezazuen, lehen inoiz ere bide horretan ibili gabeak baitzarete; baina ez hurbildu kutxaren ondora, utzi kilometro inguruko tartea zuen eta beraren artean».


text:
<pb/>Ondoren, Josuek esan zion herriari: «Egizue garbikuntza, Jaunak bihar gauza harrigarriak egingo baititu zuen artean». <f>ⓝ</f>


text:
Eta apaizei esan zien: «Hartu itun-kutxa eta jar zaitezte herriaren aurrean». Apaizak itun-kutxa hartu eta herriaren aurretik abiatu ziren.


text:
Jaunak, orduan, esan zion Josueri: «Gaurtik aurrera goratu eginen zaitut israeldar guztien aurrean; horrela jakingo dute ni zurekin naizela, Moisesekin izan nintzen bezala. <f>ⓐ</f>


text:
<pb/>Josuek esan zien israeldarrei: «Hurbil zaitezte eta entzun Jaunaren, zeuen Jainkoaren, hitzak».


text:
Eta gehitu zuen: «Horra zertan igarriko diozuen Jainko bizia duzuela zeuen artean, eta kanaandarrak, hititak, hibiarrak, periztarrak, girgaxtarrak, amortarrak eta jebustarrak zuen aurretik erabat botako dituela: <f>ⓑ</f>


text:
Jaunaren, lur osoko jabearen, itun-kutxa daramaten apaizen oinek Jordan ibaiko urak ukitu bezain laster, ur-korrontea eten eta urak gelditu egingo dira, harresia bailiran». <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>Herria ibaia igarotzeko kanpalekutik abiatu zenean, apaizak itun-kutxa hartu eta jendearen aurrean jarri ziren.


text:
Uztaroa zen, eta urte-sasoi horretan Jordan ibaia gainezka etorri ohi da <f>[3]</f>. Kutxa zeramaten apaizak Jordanera heldu eta haien oinek ur-ertza ukitu bezain laster,


text:
goitik zetozen urak gelditu egin ziren, harresia bezala tente jarriz, eta urak urrutira, Tzartan ondoan dagoen Adam hiriraino, heldu ziren; Araba itsaso edo Itsaso Hilera <f>[4]</f> zihoan ur-korrontea, berriz, erabat eten zen. Eta herria igaro egin zen Jeriko parean.


text:
<pb/>Israel herri osoa lehor-bidetik igaro bitartean, Jaunaren itun-kutxa zeramaten apaizak lehorrean egon ziren ibaiaren erdian, denak igaro arte. <f>ⓓ</f>


text:
eta agindu Jordan erditik, apaizen oinak egon diren tokitik, hamabi harri ateratzeko. Eraman ditzatela eta gaua igaroko duzuen tokian ezarri». <f>ⓔ</f>


text:
eta esan zien: «Zoazte Jaunaren, zeuen Jainkoaren, itun-kutxaren aurrera Jordan erdiraino eta hartu harri bana sorbaldan, israeldar leinuak hainbat harri.


text:
Harri horiek seinale izango dira zuen artean. Bihar edo etzi, zuen seme-alabek galdetzean: “Zer esan nahi dute zuentzat harri horiek?”, <f>ⓕ</f>


text:
zuek erantzun, Jaunaren itun-kutxa Jordan ibaian barna igaro zenean, Jordango urak eten egin zirela beraren aurrean. Harri hauek oroigarri izango dituzte betierean israeldarrek».


text:
<pb/>Josuek agindu bezala egin zuten israeldarrek: Jordan erditik hamabi harri, israeldar leinuak hainbat harri, hartu, gaua igaroko zuten lekura eraman eta bertan ezarri zituzten, Jaunak Josueri agindu bezala.


text:
<pb/>Josuek beste hamabi harri ezarri zituen Jordan erdian, itun-kutxa zeramaten apaizak geldi egondako tokian. Han dira harri haiek oraindik.


text:
<pb/>Itun-kutxa zeramaten apaizak Jordan ibaiaren erdian egon ziren geldi, herriari esateko Jaunak Josueri agindu ziona erabat bete zen arte. Moisesek ere horixe zion agindua Josueri. Eta herriak lehiaz igaro zuen ibaia.


text:
Herri osoak igaro zuenean, Jaunaren kutxak ere igaro zuen ibaia, eta apaizak herriaren aurrean jarri ziren.


text:
Ruben eta Gaden leinuetakoak eta Manasesen leinu erdikoak gainerako israeldarren aurretik joan ziren, guda-lerrotan jarririk, Moisesek agindua zien bezala.


text:
<pb/>Egun hartan, Jaunak goratu egin zuen Josue israeldar guztien aurrean eta begirune izan zioten denek, lehen Moisesi bizitza osoan begirune izana zioten bezala.


text:
Jaunaren itun-kutxa zeramaten apaizen oinek ibaiertza ukitu bezain laster, Jordango urak beren tokira itzuli eta, lehen bezala, ibai betean joan ziren.


text:
Lehen hilaren hamarrean atera ziren israeldarrak Jordandik, eta Gilgalen <f>[1]</f> ezarri zuten kanpalekua, Jerikoren ekialdera. <f>ⓖ</f>


text:
Eta esan zien israeldarrei: «Bihar edo etzi seme-alabek gurasoei harri horiek zer esan nahi duten galdetzean,


text:
Eta honela bukatu zuen Josuek: «Jaunak, zuen Jainkoak, Jordango urak lehortu ditu zuen aurrean zuek igaro ahal izateko, lehen Itsaso Gorria gure aurrean gu igarotzeko lehortu zuen bezala. <f>ⓗ</f>


text:
Horrela, herri guztiek jakingo dute zein indartsu den Jaunaren eskua eta zuek begirune izanen diozue beti Jaunari, zeuen Jainkoari».


text:
<pb/>Jordanez beste aldera, mendebaldean, bizi ziren amortarren eta kostaldeko kanaandarren erregeek entzun zuten lehortu egin zituela Jaunak Jordango urak israeldarrak igarotzeko <f>[1]</f>, eta adoregabeturik, arnasa ere galduta, gelditu ziren israeldarren aurrean. <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>Aldi hartan, Jaunak esan zion Josueri: «Egin suharrizko aiztoak, israeldarrak bigarren aldiz erdaintzeko».


text:
<pb/>Egin zituen, bada, Josuek suharrizko aiztoak eta Aralot <f>[2]</f> izeneko mendixkan erdaindu zituen israeldar gizasemeak.


text:
Hona zergatik eragin zien Josuek erdainkuntza: Egiptotik irtendako gizasemeak, gerra-gizon guztiak, bidean, basamortuan, hilak zirelako eta, <f>ⓙ</f>


text:
Egiptotik irtendako herri osoa erdaindua zegoen arren, bidean, basamortuan, jaioak erdaindu gabe zeudelako <f>[3]</f>.


text:
Izan ere, israeldarrak berrogei urtez ibili ziren basamortuan zehar, Egiptotik irtendako gerra-gizonen belaunaldi osoa desagertu zen arte. Hauek ez zuten aditu Jaunaren esana, eta Jaunak zin egin zien ez ziela ikusten utziko arbasoei zin eginez agindutako lurraldea <f>[4]</f>, esnea eta eztia darizkion lurraldea. <f>ⓚ</f>


text:
Haien ordez, beste belaunaldi bat sorrarazi zuen Jainkoak, eta hauek erdaindu zituen Josuek, bidean ez baitzuten erdainkuntza-ohikunea inoiz ere egin.


text:
Gero, Jaunak esan zion Josueri: «Gaur kendu dizuet gainetik Egiptotik irtenez gero zenuten laidoa». <pb/>Horregatik, toki hari Gilgal <f>[5]</f> izena ipini zioten, eta hala deitzen da gaur arte.


text:
<pb/>Israeldarrek Gilgalen ezarri zuten kanpalekua eta hilaren hamalauan <f>[6]</f>, arratsean, Pazko-jaia ospatu zuten Jerikoko lautadan. <f>ⓛ</f>


text:
<pb/>Pazko-egunean, legamia gabeko ogia eta gari-ale xigortua jan zituzten, baina biharamunean lurralde hartako fruituetatik jan zuten. <f>ⓜ</f>


text:
Lurraldeko fruituak jan zituzten egunetik aurrera bukatu egin zen mana. Aurrerantzean israeldarrek ez zuten manarik izan; urte hartan Kanaan lurraldeko emaitzetatik jan zuten.


text:
<pb/>Behinola, Jeriko ondoan zegoela, eskuan ezpata erantzia zuen gizon bat ikusi zuen Josuek bere aurrean. Josuek gizonarengana aurreratu eta galdetu zion: <pb/>—Gutarra zara ala etsaietakoa? <f>ⓝ</f>


text:
<pb/>Gizonak erantzun zion: <pb/>— Ez! Jaunaren gudarosteko buruzagia nauzu eta etorri berria naiz. <pb/>Orduan, Josuek, lurreraino ahuspezturik, esan zion: <pb/>—Zer agintzen diozu, jauna, zeure zerbitzari honi? <f>ⓐ</f>


text:
<pb/>Jaunaren gudarosteko buruzagiak erantzun zion: <pb/>—Erantzi oinetakoak, zauden lekua santua baita. <pb/>Halaxe egin zuen Josuek.


text:
Zuek hiria inguratuko duzue: sei egunez, egunero itzuli bat eginen duzue gerra-gizon guztiok hiriaren inguruan.


text:
Zazpi apaiz kutxaren aurretik joango dira, ahari-adar <f>[1]</f> bana harturik. Zazpigarren egunean, zazpi aldiz egingo duzue itzulia hiriaren inguruan eta apaizek adarrak joko dituzte. <f>ⓑ</f>


text:
Adar-hots luzea entzun bezain laster, herri osoak irrintzi <f>[2]</f> handia egingo du eta hiriko harresia behera etorriko da. Orduan, eraso diezaiola jende guztiak, nork bere aurrean izango duen tartetik» <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>Nunen seme Josuek apaizei dei egin eta esan zien: «Hartzazue itun-kutxa eta zuetariko zazpik eraman dezatela adar bana Jaunaren kutxa aurretik».


text:
Gero, herri osoari esan zion: «Zoazte eta inguratu hiria; gizon armatuak doazela Jaunaren kutxa aurretik».


text:
<pb/>Josuek agindua egin zuen jendeak: zazpi adarrak zeramatzaten zazpi apaizak Jaunaren aurrean jarri eta jotzen hasi ziren. Ondoren, Jaunaren itun-kutxa zetorren.


text:
Adarrak jotzen zituzten apaizen aurrean gizon armatuak jarri ziren eta kutxaren atzean gainerako gudariak. Adar-hotsera zihoazen denak aurrera.


text:
<pb/>Josuek agindu hau emana zion herriari: «Ez egin irrintzirik, ez dadila hizketa-hotsik entzun; ez egin hitzik ere, nik irrintzi egiteko esan arte. Orduan egingo duzue».


text:
Kutxak itzuli bat egin zuen hiriaren inguruan eta, ondoren, kanpalekura itzuli ziren gaua igarotzeko.


text:
eta zazpi adarrak zeramatzaten zazpi apaizak Jaunaren kutxa aurrean zihoazen adarrak joz. Denen aurrean gizon armatuak zihoazen eta kutxaren atzean gainerako gudariak. Adar-hotsera zihoazen denak aurrera.


text:
Bigarren egunean ere, hiriaren inguruan itzuli bat egin eta kanpalekura joan ziren. Halaxe egin zuten sei egunez.


text:
<pb/>Zazpigarren egunean, egunsentian jaiki eta itzulia egin zuten hiriaren inguruan, aurreko egunetakoaren arabera, baina egun hartan zazpi itzuli egin zizkioten hiriari.


text:
Zazpigarrenean, apaizek adarra jotzean, Josuek esan zion herriari: «Egin orain irrintzi, Jaunak zuen menpe jarri baitu hiria!


text:
Hiria eta bertan den guztia erabat suntsitu <f>[3]</f> behar da Jaunaren ohorez. Rahab emagaldua eta beronen etxean direnak bakarrik geldituko dira bizirik, guk bidalitako mandatariak gorde zituelako. <f>ⓓ</f>


text:
Baina kontu! Erabat suntsitu behar da guztia. Zeuentzat zerbait hartuko bazenute, suntsipena eta ezbeharra ekarriko zenituzkete israeldarron kanpalekura.


text:
Urre-zilar guztia eta brontzezko eta burdinazko ontzi guztiak Jaunarentzat dira eta beronen altxortegira sartuko ditugu». <f>ⓔ</f>


text:
<pb/>Jo zituzten apaizek adarrak. Adar-hotsa entzutean, herriak izugarrizko irrintzia egin zuen, eta harresiak behea jo zuen. Orduan, gudariek eraso egin zioten hiriari, nork bere aurrean zuen tartetik, eta hartu. <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>Lurraldea ikertu zuten bi gizonei esan zien Josuek: «Zoazte emagalduaren etxera eta atera bera eta beraren ahaideak, zin egin zenioten bezala».


text:
<pb/>Joan ziren ikertzen ibilitako bi gazteak, eta Rahab, beronen aita-amak, neba-ahizpak eta ahaide guztiak etxetik atera eta israeldarren kanpalekutik kanpora utzi zituzten.


text:
<pb/>Jeriko hiriari eta bertako guztiari su eman zioten; zilar-urreak eta brontzezko eta burdinazko ontziak, berriz, Jaunaren etxeko <f>[4]</f> altxortegira eraman zituzten.


text:
Josuek bizirik utzi zituen Rahab emagaldua eta beronen senitarteko eta ahaide guztiak. Israeldarren artean bizi izan zen Rahab, eta haren ondorengoak ere hala bizi dira gaurdaino, Jeriko ikertzera Josuek bidaliak gorde zituelako.


text:
<pb/>Aldi hartan, zin hau egin zuen Josuek: «Madarika beza Jaunak Jeriko hiri hau berreraiki nahi izango duena! Oinarriak botatzea bere seme zaharrenaren biziaz ordainduko du eta ateak ipintzea gazteenarenaz <f>[5]</f>».


text:
<pb/>Israeldarrek ez zuten leial jokatu hiriko gauza guztiak erabat suntsitzeko aginduari zegokionez. Akan zeritzan batek suntsitu beharreko zenbait gauza beretzat hartu zuen eta, horregatik, sutu egin zen Jaunaren haserrea israeldarren aurka. Karmiren semea zen Akan, Zabdi eta Zerahen ondorengoa, Judaren leinukoa. <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>Jerikotik gizon batzuk bidali zituen Josuek, Bet-Abendik hurbil, Betelen ekialdera zegoen Ai hirira, lurralde hura ikertzeko aginduz. Joan ziren gizonak eta, Ai hiria ikertu ondoren, <f>ⓘ</f>


text:
Josuerengana itzuli ziren, esanez: «Ez dira asko hiri horretakoak. Ez du gudaroste osoak joan beharrik; aski dira bi edo hiru mila gizon Ai hiriari erasotzeko. Ez du merezi gudaroste osoa nekaraztea».


text:
<pb/>Hiru mila inguru gizon joan ziren Ai hiriari erasotzera, baina ihes egin behar izan zuten Ai hirikoengandik.


text:
Hogeita hamaseiren bat israeldar hil zituzten Aikoek eta hiriko ateetatik harrobietaraino <f>[1]</f> pertsegitu zituzten, maldan behera denak porrokatuz. Israeldarrak adoregabeturik gelditu ziren; hauen kemena urtu eta ura bezala isuri zen.


text:
<pb/>Josuek eta israeldar arduradunek jantziak urratu zituzten, buru gainera hautsa bota eta ahuspezturik egon ziren Jaunaren kutxa aurrean arratsa arte <f>[2]</f>. <f>ⓙ</f>


text:
Josuek otoitz egin zuen, esanez: <pb/>—Ai ene, Jainko Jauna! Zergatik igaroarazi diozu herri honi Jordan ibaia, gero amortarren esku utzi eta hondatzekotan? Hobe Jordanez beste aldera gelditu izan bagina bizitzen! <f>ⓚ</f>


text:
Jakingo dute hori kanaandarrek eta lurralde honetako beste bizilagunek, altxatuko dira gure kontra eta gure oroitzapena ere desagerrarazi egingo dute lurrazaletik. Zer eginen duzu, orduan, zeure izen handiaren alde?


text:
Bekatu egin dute israeldarrek, nik ezarri diedan konpromisoa hautsiz. Suntsitu behar zutenetik hartu dute, lapurtu eta beren gauzen artean gorde. <f>ⓛ</f>


text:
Ezin izango diete israeldarrek aurre egin beren etsaiei; ihes egin beharko dute arerioengandik, beraiek merezi izan baitute erabat suntsituak izatea. Erabat suntsitu behar zenutena zeuen artetik desagerrarazten ez baduzue, ez nauzue aurrerantzean zeuekin izango.


text:
Jaiki zaitez eta agindu herriari garbikuntza egiteko. Esaiozu: «Egin garbikuntza biharko. Hau dio Jaunak, Israelen Jainkoak: Erabat suntsitu behar zenuten zerbait duzue zeuen artean, israeldarrok; hori desagerrarazi arte, ezin izango diezue aurre egin etsaiei. <f>ⓜ</f>


text:
Bihar goizean leinuka aurkeztuko zarete; nik, Jaun honek, zotz eginez izendatuko <f>[3]</f> dudan leinukoak senitarteka aurkeztuko dira, izendatuko dudan senitartekoak etxeka, eta izendatuko dudan etxekoak banaka.


text:
Erabat suntsitu behar zenetik zerbait gorde izateagatik izendatuko dudan gizona erre egingo duzue beraren gauza guztiekin, Jaunarekiko konpromisoa hautsi baitu eta itsuskeria egin Israelen». <f>ⓝ</f>


text:
<pb/>Biharamun goizean goiz jaiki eta israeldar guztiak leinuka aurkezteko agindu zuen Josuek. Judaren leinua gertatu zen izendatua.


text:
Judaren leinuko senitarteak aurkeztarazi eta Zerahen senitartea gertatu zen izendatua. Zerahen senitarteko etxeak aurkeztarazi eta Zabdiren etxea gertatu zen izendatua.


text:
Zabdiren etxekoak aurkeztarazi eta Akan gertatu zen izendatua. Akan Karmiren semea zen, Zabdiren eta Zerahen ondorengoa, Judaren leinukoa.


text:
<pb/>Josuek galdegin zion Akani: <pb/>—Ene seme, eman ohore Jaunari, Israelen Jainkoari, eta aitortu egia beraren aurrean. Esadak zer egin duan, ez gorde ezer ere.


text:
<pb/>Akanek erantzun zion: <pb/>—Egia da, neuk egin dut bekatu Jaunaren, Israelen Jainkoaren, aurka. Hara zer egin dudan:


text:
harrapakinen artean, babiloniar soingaineko zoragarria ikusi nuen, baita zilarrezko berrehun txanpon eta kilo erdiko urre-puska ere. Hainbeste gustatu baitzitzaizkidan, hartu egin nituen. Lurpean gordea dut dena neure oihal-etxolaren erdian; dirua azpian dago.


text:
<pb/>Josuek gizon batzuk bidali zituen eta, lasterka oihal-etxolara joanik, dena aurkitu zuten oihal-etxolan gordea eta azpian dirua.


text:
Gauzak oihal-etxolatik harturik, Josue eta israeldarrei eraman zizkieten, eta hauek Jaunaren aurrean ezarri zituzten.


text:
<pb/>Orduan, Josuek Zerahen seme Akan bera eta dirua, soingainekoa, urre-puska, Akanen seme-alabak, beraren idi, asto eta ardiak, oihal-etxola eta gauza guztiak hartu eta, israeldar guztiak berekin zituela, Akor izeneko ibarrera eraman zituen. <f>ⓐ</f>


text:
Josuek esan zuen: «Akan, Jaunak gaur bota diezazula gainera erakarri diguzun ezbeharra <f>[4]</f>!» <pb/>Eta israeldar guztiek harrika eman zieten Akani eta etxekoei; gero, beraren gauzak erre eta harriz estali zituzten. <f>ⓑ</f>


text:
Ondoren, harri-pilo handia ezarri zioten gainean Akani. Han dago oraindik harri-piloa. Horregatik deritza toki hari gaurdaino «Akor ibarra», hau da, «Ezbehar-ibarra». <pb/>Orduan baretu zen Jaunaren haserrea. <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>Jaunak esan zion Josueri: «Ez izan beldurrik, ez kikildu! Hartu zeure gudaroste osoa eta zoaz Ai hiriari erasotzera. Eskura ematen dizkizut Aiko erregea, beronen jendea, hiria eta lurraldea. <f>ⓓ</f>


text:
Egin Ai hiriari eta bertako erregeari, Jerikori eta bertako erregeari egin zeniena. Oraingoan har ditzakezue hiriko ondasunak eta abereak guda-harrapakintzat. Ipini zelatariak hiriaren atzealdean». <f>ⓔ</f>


text:
<pb/>Josue, bere gudaroste osoarekin Ai hiriari erasotzeko prestatu zen. Hogeita hamar mila gudari aukeratu eta gauez bidali zituen,


text:
agindu honekin: «Jar zaitezte zelatan hiriaren atzealdean; ez urrutiratu gehiegi hiritik eta egon erne.


text:
Ni eta gainerako gerra-gizonak hirira hurbilduko gara eta, aurrekoan bezala, hirikoak guri erasotzera ateratzean, guk ihesari emango diogu.


text:
Gure ondoren aterako dira eta, horrela, hiritik urruti erakarriko ditugu, aurrekoan bezala beraiengandik ihesi goazela uste izango baitute.


text:
<pb/>Bidali zituen Josuek, eta haiek Ai hiriaren mendebaldera jarri ziren zelatan, Betel eta Ai bitartean. <pb/>Josuek bere gudarien artean eman zuen gaua.


text:
<pb/>Biharamunean goizean goiz jaiki eta begiraldia egin zion Josuek gudarosteari; gero, Israelgo arduradunekin batera gudarostearen buruan jarri eta Ai hiriari erasotzera abiatu zen.


text:
Aurreratu eta hiriaren aitzinera heldu ziren. Iparraldera ezarri zuten kanpalekua, beraien eta hiriaren artean ibarra zegoelarik.


text:
Josuek bost mila <f>[1]</f> inguru gudari hartu eta zelatan ipini zituen Betel eta Ai artean, hiriaren mendebaldera.


text:
Guda-talderik handienak, beraz, hiriaren iparraldera zuen kanpalekua; atzeguardia, berriz, mendebaldera zegoen. Gau hartan Josue ibar erdiraino joan zen.


text:
<pb/>Biharamunean, hartaz guztiaz ohartu zenean, Aiko erregea bizkor jaiki eta bere gudaroste osoarekin atera zen toki jakin batera, basamortuaren aurrez aurre, israeldarrei erasotzera, hiriaren atzealdean zenbait gudari israeldar zelatan zeudela konturatu gabe.


text:
Hiriko gizonak oihuka atera ziren israeldarren ondoren eta Josueri segika hiritik urrutiratu egin ziren.


text:
Ain (eta Betelen <f>[2]</f>) ez zen gizon bat ere gelditu israeldarren ondoren joan gabe, eta hiria babesik gabe utzi zuten.


text:
<pb/>Orduan, Jaunak esan zion Josueri: «Zuzen ezazu Ai aldera eskuan duzun azkona, eskura ematen baitizut hiria». Eta Josuek Ai aldera zuzendu zuen eskuan zuen azkona.


text:
Josuek besoa luzatu bezain laster, zelatan zeudenek, beren gordelekuetatik bizkor atera, lasterka hirian sartu, beraren jabe egin eta su eman zioten berehala.


text:
<pb/>Begiratu zuten atzera Aiko gizonek eta ke-mordo handia ikusi zuten hiritik zerurantz igotzen. Ez zitzaien ihesbiderik gelditzen inongo aldetik, basamorturantz ihesi zihoazen israeldarrak itzuli egin baitziren beren pertsegitzaileen kontra.


text:
Izan ere, zelatan egondakoak hiriaz jabetu zirela eta ketan zegoela ikusirik, Josuek eta israeldar guztiek itzuli eta eraso egin zieten Aiko gizonei.


text:
Hirian sartutakoak ere bidera atera zitzaizkien, eta Aiko gizonak, israeldarren artean harturik, atzetik eta aurretik erasopean gertatu ziren. Denak hil zituzten: ez zen bat ere gelditu bizirik eta ez zuen inork ere ihes egin.


text:
<pb/>Israeldarrek, segika atera zitzaizkien Aiko gizonak landa zabalean azkeneraino garbitu ondoren, Aira itzuli eta hiriko bizilagun guztiak hil zituzten. <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>Josuek ez zuen bildu azkonari eutsiz luzatua zuen besoa <f>[3]</f>, harik eta Aiko bizilagun guztiak erabat suntsitu arte.


text:
Israeldarrek berentzat hartu zituzten harrapakintzat abereak eta hiriko ondasunak, Jaunak Josueri aginduaren arabera.


text:
Josuek Ai hiria erre eta zeharo hondatua utzi zuen, hondakin-pilo bihurtua betiko; eta horrela dirau gaur arte.


text:
<pb/>Erregea, berriz, zuhaitz batetik zintzilikatu zuen arratsa arte <f>[4]</f>; eguzkia sartzean, gorpua zuhaitzetik eraisteko agindu zuen Josuek. Gero, hiriaren sarreran bota eta harri-pilo handia ezarri zioten gainean. Han dago oraindik harri-piloa.


text:
Burdinazko tresnaz landu gabeko harri soilez egina zen, Moisesek, Jaunaren zerbitzariak, israeldarrei agindu bezala, beraren lege-liburuan idatzia dagoenez. Aldare gainean erre-opariak eta elkartasun-opariak eskaini zituzten. <f>ⓖ</f>


text:
Hantxe bertan, harrien gainean, Moisesek idatzitako legearen kopia idatzi zuen Josuek israeldarren aurrean. <f>ⓗ</f>


text:
Israeldar guztiak, etorkin nahiz bertako, beren arduradun, funtzionario eta epaileekin batera bildurik, kutxaren bi aldamenetan zeuden zutik, Jaunaren itun-kutxa zeramaten apaiz lebitarren aurrean: herri erdia Garizim mendi aldera zegoen eta beste erdia Ebal <f>[5]</f> mendi aldera. Horrela egiteko agindua zuen Moisesek Israel herria lehen aldiz bedeinkatzerakoan. <f>ⓘ</f>


text:
Josuek legearen testu osoa irakurri zuen, baita bedeinkazioak eta madarikazioak ere, lege-liburuan idatzia dagoenaren arabera. <f>ⓙ</f>


text:
Moisesek agindutako guztia irakurri zuen Josuek, hitzik utzi gabe, israeldarren biltzar osoaren aurrean, emakumeak, haurrak eta israeldarren artean bizi ziren etorkinak ere bertan zirela.


text:
<pb/>Jakin zuten horren guztiaren berri Jordanez mendebaldera —mendialdean, lautadan eta kostaldean, Libanoraino— bizi ziren erregeek, hititen, amortarren, kanaandarren, periztarren, hibiarren eta jebustarren erregeek.


text:
<pb/>Gabaon <f>[1]</f> hiriko bizilagun hibiarrek, ordea, Josuek Jeriko eta Ai hiriei egina jakitean,


text:
amarrukeriaz jokatu zuten: biderakoak hartu eta zaku zaharrak eta ardo-zahagi zahar urratu eta adabakiz josiak bota zizkieten astoei bizkarrera;


text:
oinetako zahar eta birjosiak jantzi zituzten oinetan eta zarpa zaharrak soinean; zeramaten ogia gogorra eta apur egina zegoen <f>[2]</f>.


text:
Gisa horretan, Josuerengana Gilgaleko kanpalekura joan eta berari eta gainerako israeldarrei esan zieten: <pb/>—Urrutitik gatoz, gurekin bake-hitzarmena egin dezazuen eskatzera.


text:
<pb/>Israeldarrek ihardetsi zieten hibiarrei: <pb/>—Nork daki inguru hauetakoak ez ote zareten? Nola egin hitzarmena zuekin?


text:
<pb/>Haiek, ordea, esan zioten Josueri: <pb/>—Zeure zerbitzari gaituzu. <pb/>Josuek galdegin zien: <pb/>—Zein zarete eta nondik zatozte?


text:
<pb/>Haiek erantzun zioten: <pb/>—Oso urrutitik gatoz, entzuna baitugu Jaunaren, zure Jainkoaren, izen handiaren berri. Jakin dugu Egipton egin zuena <f>ⓚ</f>


text:
eta Jordanez ekialdeko bi errege amortarrei —Hexbongo errege Sihoni eta Axtaroten bizi zen Baxango errege Ogi— egin diena. <f>ⓛ</f>


text:
Gure herrialdeko arduradunek eta jendeak mandatu hau eman ziguten: «Hartu biderakoak eta zoazte israeldarrengana. Esan beren zerbitzari gaituztela; egiteko, beraz, bake-hitzarmena gurekin».


text:
Begira gure ogiari: zuengana etortzeko etxetik atera ginenean, bero-beroa zegoen; orain, gogorra eta apur egina dago.


text:
Ardo-zahagi hauek berriak ziren bete genituenean, eta orain urratuak daude. Gure jantzi eta oinetakoak ere zarpaildu egin zaizkigu hain bide luzean.


text:
<pb/>Orduan, israeldarrek onartu egin zuten gabaondarrek eskainitako janaria, egin behar zutenaz Jaunari kontsulta egin gabe <f>[3]</f>.


text:
<pb/>Josuek bake-hitzarmena egin zuen haiekin, bizia errespetatuko ziela aginduz. Elkarte-arduradunek ere zin egin zieten.


text:
<pb/>Hitzarmena egin eta handik hiru egunera, ordea, israeldarrek jende hura inguru hartan bizi zela eta auzoko zutela jakin zuten.


text:
Izan ere, abiatu egin ziren israeldarrak eta hirugarren egunean jende hura bizi zen hirietara heldu ziren, Gabaon, Kefira, Beerot eta Kiriat-Jearim hirietara <f>[4]</f>.


text:
Hala ere, israeldarrek ez zituzten hil, elkarte-arduradunek Jaunaren, Israelen Jainkoaren, izenean, bizia errespetatzeko zina egina baitzieten. Orduan, elkarte osoa marmarrean hasi zen arduradunen kontra.


text:
Hauek esan zioten elkarteari: «Zin egin genien Jaunaren, Israelen Jainkoaren, izenean, eta ezin diegu orain kalterik egin.


text:
Horra zer egingo dugun: Egin diegun zinarengatik, bizirik utziko ditugu, Jainkoak zigor ez gaitzan. <f>ⓜ</f>


text:
Bizi daitezela! Baina egurgile eta ur-ekarle <f>[5]</f> izango dira elkarte osoarentzat». Horrela, eutsi egin zioten arduradunek gabaondarrei emandako hitzari. <f>ⓝ</f>


text:
<pb/>Josuek gabaondarrei dei egin eta esan zien: <pb/>—Zergatik engainatu gaituzue urruti bizi zinetela esanez, hemen, gure artean, bizi zaretelarik?


text:
Madarikatuak izan zaiteztela! Esklabo izango zarete betiko: ene Jainkoaren etxerako <f>[6]</f> egurra egin eta ura ekarri beharko duzue.


text:
<pb/>Haiek ihardetsi zioten Josueri: <pb/>—Ongi genekien Jaunak, zure Jainkoak, bere zerbitzari Moisesi agindu ziona: lurralde hau osorik zuei emateko eta zuek, hona heltzean, hemengo bizilagun guztiak suntsitzeko. Erabat izutuak geunden, hilko gintuzuen beldurrez, eta horregatik jokatu dugu horrela.


text:
baina elkarte osoarentzako eta Jaunaren aldarerako, Jaunak aukeratuko zuen tokian, egurgile eta ur-ekarle izatera behartu zituen. Eta eginkizun hori bera dute gaur egun ere. <f>ⓐ</f>


text:
<pb/>Aldi hartan, Adoni-Tzedek zeritzan Jerusalemgo erregeak <f>[1]</f> jakin zuen Josuek Ai hiria hartu eta erabat suntsitu zuela, Ai hiriari eta bertako erregeari, lehen Jerikori eta bertako erregeari egindakoa bera eginez. Jakin zuen, orobat, Gabaongo bizilagunek bake-hitzarmena egin zutela israeldarrekin eta beraiekin elkartu zirela. <f>ⓑ</f>


text:
Hori jakitean, biziki beldurtu zen, hiri handia baitzen Gabaon, errege-hiriburuetako bat bezainbatekoa, Ai baino handiagoa, eta hango gizonak gudari adoretsu baitziren.


text:
<pb/>Adoni-Tzedekek mandatariak bidali zituen Hebrongo errege Hoham, Jarmuteko errege Piram, Lakixeko errege Jafia eta Eglongo <f>[2]</f> errege Debir-engana, esatera:


text:
«Zatozkidate laguntzera. Eraso egin behar diogu Gabaon hiriari, Josuerekin eta israeldarrekin bake-hitzarmena egin du eta». <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>Bost errege amortarrok —Jerusalem, Hebron, Jarmut, Lakix eta Eglongo erregeek— elkarturik, beren gudarosteekin joan, Gabaon inguratu eta eraso egin zioten.


text:
Orduan, Gabaongoek mandatariak bidali zizkioten Josueri Gilgaleko kanpalekura, eskari honekin: «Ez gaitzazu utz laguntzarik gabe zeure zerbitzariok. Zatozkigu bizkor salbatzera, lagun iezaguzu, mendialdean bizi diren errege amortar guztiak gure kontra elkartu baitira».


text:
Jaunak esan zion: «Ez izan horien beldur, zure menpe utzi baititut. Horietako batek ere ezin izango dizu aurre egin».


text:
Jaunak ihes eragin zien israeldarren aurretik, eta hauek erabat garaitu zituzten <f>[3]</f> amortarrak Gabaonen. Gero, Bet-Horon aldapako bidean pertsegitu eta Azeka eta Makedaraino porrokatu zituzten.


text:
Israeldarrengandik ihesi Bet-Horon aldapan behera zihoazelarik, Jaunak izugarrizko kazkabarra bota zien amortarrei gainera, Azekara heldu ziren arte, eta asko hil ziren. Jende gehiago hil zuen kazkabar-harriak israeldarren ezpatak baino. <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>Jaunak amortarrak israeldarren eskura eman zituen egun hartan, Josuek Jaunari otoitz egin zion, israeldarren aurrean oihukatuz: <pb/><t>«Eguzki, geldi Gabaon gainean, </t><t>eta zu, ilargi, </t><t>Aialon haran gainean!» </t>


text:
<pb/>Eta eguzkia gelditu egin zen, eta ilargia toki berean tinko egon, herria bere etsaiez mendekatu zen arte. Gertakari hau «Zintzoaren Liburuan <f>[4]</f>» dago idatzia. Eguzkia geldi egon zen ortziaren erdian eta egun osoan ez zuen sartzeko presarik izan. <f>ⓔ</f>


text:
Ez zen aurretik izan, ezta geroztik ere izango, egun hura bezalakorik: egun hartan Jaunak gizon baten esana egin zuen, Israelen alde borrokan ari baitzen Jauna. <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>Josuek agindu zuen: «Eraman biraka harri handi batzuk leize-ahoraino eta ezarri bertan zaintzaileak.


text:
Eta zuek ez egon hor geldirik. Zoazte etsaien ondoren eta moztu ihesbideak; ez utzi beren hirietan sartzen, Jaunak, zeuen Jainkoak, eskura eman dizkizue eta».


text:
<pb/>Horrela, Josuek eta israeldarrek sarraski handia egin zuten etsaien artean, ia denak hiltzeraino. Hala ere, batzuek ihes egin zieten eta beren hiri gotorretan babestu ziren.


text:
Israeldar gudariak onik itzuli ziren Josuerengana, Makedako kanpalekura. Inor ez zen israeldarren kontra hitzik ere egitera ausartu.


text:
Halaxe egin zuten. Bost erregeak —Jerusalem, Hebron, Jarmut, Lakix eta Eglongoa— leize-zulotik atera


text:
eta Josuerengana eraman zituzten. Josuek israeldar guztiei dei egin eta guduan berarekin ibilitako gudalburuei agindu hau eman zien: «Hurbil zaitezte eta zapaldu errege hauei lepoa». Halaxe egin zuten.


text:
Josuek, berriro: «Ez izan beldurrik, ez kikildu! Izan bihotz eta adore, horrelaxe erabiliko baititu Jaunak zuek borrokatuko dituzuen etsai guztiak». <f>ⓖ</f>


text:
<pb/>Ondoren, Josuek hil egin zituen bost erregeak eta zuhaitz banatatik zintzilik ezarri arratsa arte <f>[5]</f>.


text:
Eguzkia sartzean, zuhaitzetatik eraisteko eta gorderik egon ziren leize-zulora botatzeko agindu zuen Josuek. Gero, harri handiak ezarriz, itxi egin zuten leize-ahoa. Han dira oraindik ere harriak.


text:
<pb/>Egun berean, Josuek Makeda hiria hartu zuen. Erabat suntsitu zuten hiria, eta erregea eta bizilagunak ezpataz hil zituzten; ez zuten bat ere bizirik utzi, eta Makedakoari Jerikoko erregeari egindakoa bera egin zioten.


text:
Eskura eman zien Jaunak israeldarrei hiri hura ere. Erregea eta bizilagun guztiak ezpataz hil zituzten; ez zuten bat ere bizirik utzi, eta erregeari Jerikokoari egindakoa bera egin zioten.


text:
Jaunak eskura eman zien hiria eta setioaren bigarren egunean hartu zuten; bizilagun guztiak ezpataz hil zituzten, Libnan bezala.


text:
<pb/>Horam, Gezerko erregea, Lakixi laguntzera etorri zen; baina Josuek garaitu egin zituen bera eta beraren gudaroste osoa, bat ere bizirik utzi gabe. <f>ⓗ</f>


text:
Hiria hartu eta erabat suntsitu zuten, eta erregea eta bizilagun guztiak ezpataz hil; inguruetako herrixkak ere hartu zituzten eta bizilagunak hil; ez zuten bat ere bizirik utzi, Eglonen bezala.


text:
Hiria eta inguruetako herrixkak hartu eta erabat suntsitu zituzten, eta erregea eta bizilagun guztiak ezpataz hil, bat ere bizirik utzi gabe. Hebron eta Libnari eta beraietako erregeei egindakoa bera egin zien Debir hiriari eta bertako erregeari ere.


text:
<pb/>Honela, Josue lurralde osoaz jabetu zen: mendialdeaz, Negev basamortuaz, Xefela lautadaz eta alderdi menditsuez, eta errege guztiak hil zituzten. Erabat suntsitu zituen bizidun guztiak, bat ere utzi gabe, Jaunak, Israelen Jainkoak, agindu bezala. <f>ⓚ</f>


text:
Ekitaldi bakar batean garaitu zituen Josuek errege haiek guztiak eta beraien herrialdeak, Jauna, Israelen Jainkoa, ari baitzen Israelen alde borrokan.


text:
<pb/>Israelen garaipenaren berri jakitean, Jabinek, Hatzorko erregeak, mandatariak bidali zizkien inguruetako erregeei: Jobabi, Madongo erregeari, Ximrongo erregeari, Akxafeko <f>[1]</f> erregeari, <f>ⓛ</f>


text:
baita iparraldeko mendialdeko erregeei eta Genesaret aintziraz hegoaldeko Araba basamortukoei, Xefela lautadakoei eta mendebaldean dagoen Dor eskualdeko erregeei ere;


text:
orobat, ekialdeko eta mendebaldeko kanaandarrei, mendialdean bizi ziren amortar, hitita, periztar eta jebustarrei eta Hermon mendiaren oinetan, Mitzpa eskualdean, bizi ziren hibiarrei ere.


text:
Errege haiek beren gudarosteekin atera ziren: itsasbazterreko hondarra baino ugariago ziren eta zaldi eta guda-gurdi asko zuten. <f>ⓜ</f>


text:
Denek bat egin eta Merom izeneko aintzira ondoan ezarri zuten kanpalekua, israeldarrak borrokatzeko asmoz.


text:
<pb/>Jaunak, ordea, esan zion Josueri: «Ez izan horien beldur! Bihar, ordu honetan, hilda utziko ditut israeldarren aurrean; zuk ebaki horien zaldien hanka-zainak eta erre guda-gurdiak».


text:
Jaunak eskura eman zizkien israeldarrei eta hauek porrokatu eta pertsegitu egin zituzten Sidon hiribururaino eta Misrefot-Maim hiriraino eta, ekialdetik, Mitzpako haraneraino. Denak hil zituzten, bat ere bizirik utzi gabe.


text:
<pb/>Ondoren, itzuli eta Hatzor hiria hartu zuen Josuek eta bertako erregea ezpataz hil. Hatzor zen aldi hartan inguru haietako erreinuetako hiriburua.


text:
Bertan bizi ziren guztiak ezpataz hil eta erabat suntsitu zituen, bat ere bizirik utzi gabe, eta hiriari su eman zion.


text:
Josuek gainerako hiri guztiak hartu eta bertako erregeak ezpataz hil zituen eta erabat suntsitu, Moisesek, Jaunaren zerbitzariak, agindu bezala. <f>ⓝ</f>


text:
Hiri haietako ondasunak eta abereak berentzat hartu zituzten israeldarrek, guda-harrapakintzat; gizakiak, aldiz, ezpataz hil zituzten, denak suntsitzeraino, bat ere bizirik utzi gabe.


text:
<pb/>Jaunak Moisesi agindutakoa agindu zion Moisesek Josueri, eta honek bete; ez zuen bete gabe utzi Jaunak Moisesi agindutako ezer ere.


text:
<pb/>Hona hemen, Josuek hartutako lurraldeak: mendialdea, Negev basamortua, Goxen lurraldea, Xefela lautada, Araba harana eta Israelgo mendialdea eta itsasorainoko lautada;


text:
hau da, Seir aldera doan Halak menditik Hermon mendi azpiko Libanoko haranean dagoen Baal-Gad hiria arteko lurralde osoa. Errege guztiak harrapatu eta hil egin zituen,


text:
Israeldarrekin bake-hitzarmena egin zuen hiri bakarra hibiarrak bizi zireneko Gabaon izan zen. Beste guztiak armen indarrez hartu zituzten. <f>ⓐ</f>


text:
Jaunaren erabakiz, burugogorkeriaz lehiatu ziren israeldarrei kontra egiten, israeldarrek errukirik gabe erabat suntsitu eta desegin zitzaten, Jaunak Moisesi agindu bezala. <f>ⓑ</f>


text:
<pb/>Garai hartan desegin zituen Josuek Hebron, Debir eta Anabeko, Judako nahiz Israelgo mendialdeetako, Anaken ondorengoak ere: erabat suntsitu zituen beraien hiriekin batera. <f>ⓒ</f>


text:
Ez zen Anaken ondorengorik bat ere gelditu israeldarren lurraldean, Gaza, Gad eta Axdod hirietan <f>[2]</f> gelditu ziren arren.


text:
<pb/>Josuek lurralde osoa hartu zuen, Jaunak Moisesi hitzeman bezala, eta Israeli ondaretzat eman zion eta leinuen artean banatu. Eta, gerrak bukaturik, herrialdea bakean gelditu zen <f>[3]</f>. <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>Jordanez beste aldera, ekialdean, bi errege garaitu zituzten israeldarrek eta beraien lurraldeez jabetu ziren; lurralde horiek Arnon errekatik Hermon mendiraino hedatzen ziren, ekialdeko Araba harana barne.


text:
<pb/>Bata, Hexbonen bizi zen Sihon errege amortarra izan zen; honen menpeko erreinua Arnon erreka ondoan dagoen Aroer hiritik amondarren lur-muga den Jabok errekaraino hedatzen zen, Arnonen ibarra eta Galaad lurralde erdia hartzen zituelarik;


text:
baita, Araba haranaren ekialdea ere Genesaret aintziratik Araba itsaso edo Itsaso Hileraino, Bet-Jeximoterako bidean, Pisga mendiaren magaleraino.


text:
<pb/>Bestea Axtarot eta Edrei hirietan bizi zen Baxango errege Og izan zen, refatar erraldoien <f>[1]</f> azken ondorengoetakoa:


text:
beraren menpeko erreinuak Hermon mendia, Salka eta Baxan osoa hartzen zituen, gexurtarren eta maakatarren <f>[2]</f> mugetaraino, baita Galaad lurraldearen beste erdia ere, Hexbongo errege Sihonen mugetaraino.


text:
<pb/>Moisesek, Jaunaren zerbitzariak, eta israeldarrek menderatu egin zituzten bi errege haiek. Moisesek, Jaunaren zerbitzariak, Ruben eta Gaden leinuei eta Manasesen leinu erdiari eman zizkien jabetzan haien lurraldeak. <f>ⓔ</f>


text:
<pb/> <n>[7-8]</n> Jordanez mendebaldera, Josuek eta israeldarrek Libanoko haranean dagoen Baal-Gadetik Seir aldera dagoen Halak mendirainoko lurraldeko erregeak garaitu zituzten. Josuek Israelgo beste leinuei eman zien jabetzan lurralde hura, bakoitzari bere zatia emanez. Lurralde hark mendialdea, Xefela lautada, Araba harana, alderdi menditsuak eta Negev basamortua hartzen zituen. Alderdi haietan hititak, amortarrak, kanaandarrak, periztarrak, hibiarrak eta jebustarrak bizi ziren. <pb/>Hona hemen garaitu zituzten erregeak: <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>Josue zahartua, adinean aurreratua, zegoen. Eta Jaunak esan zion: «Zahartu zara eta adinean aurreratu, eta oso handia da oraindik eskuratzeko gelditzen zaizuen lurraldea.


text:
(Egiptoko mugan dagoen Xihor errekatik iparralderainoko lurraldea, Ekron mugarainokoa, kanaandarren lurraldetzat jotzen da; hor zuten beren agintea bost hiri filistearretako <f>[1]</f> —Gaza, Axdod, Axkelon, Gat eta Ekron hirietako— buruzagiek; hegoaldean, berriz, abiarrak zeuden);


text:
baita kanaandarren lurralde osoa ere, sidondarren Aratik Afekeraino eta amortarren <f>[2]</f> mugetaraino;


text:
gainera, giblitarren <f>[3]</f> lurraldea eta Libanoren ekialde osoa, Hermon mendiaren oinetan dagoen Baal-Gadetik Hamateko sarreraraino;


text:
azkenik, Libanotik Misrefot-Maimerainoko mendialdea, sidondarrak bizi diren lurraldea. Israeldarrak heldu ahala, neuk botako ditut herri horiek beren lurraldeetatik. Zure eginkizuna, lurralde horiek israeldarrei ondaretzat izendatzea <f>[4]</f> da, nik agindu bezala.


text:
<pb/>Ruben eta Gaden leinuetakoek eta Manasesen beste leinu erdikoek hartua zuten jadanik beren ondarea Jordanez beste aldera, ekialdera, Moisesek, Jaunaren zerbitzariak, emanik:


text:
Arnon erreka ondoan dagoen Aroer hiritik eta lautadaren erdian dagoen hiritik, Madaba lautada osoa Diboneraino


text:
gainera, Galaad eta gexurtarren eta maakatarren lurraldeak, Hermon mendia eta Baxan lurraldea Salka hiriraino;


text:
baita bere egoitza Axtarot eta Edrei hirietan zuen Baxango Og erregearen erreinu osoa ere. Og erregea zen antzinako refatar erraldoietatik gelditutako bakarra. Moisesek garaitu egin zituen bi erregeak eta beren lurraldeetatik bota.


text:
Baina israeldarrek ezin izan zituzten gexurtarrak eta maakatarrak bota, eta israeldarren artean bizi dira oraino.


text:
<pb/>Lebiren leinua bakarrik utzi zuen Moisesek ondarerik eman gabe, Jaunaren, Israelen Jainkoaren, ohorez erretako oparigaiak izango baitzituzten ondare, Jaunak Moisesi hitzeman bezala. <f>ⓗ</f>


text:
Haien lurraldeak, Arnon erreka ondoan dagoen Aroer hiritik eta haranaren erdian dagoen hiritik hasita, Madaba lautada osoa hartzen zuen;


text:
gainera, lautadako hiri guztiak eta egoitza Hexbonen zuen Sihon amortar erregearen erreinu osoa. Moisesek garaitu zuen Sihon erregea, baita lurralde hartan bizi ziren beraren menpeko buruzagi madiandarrak ere: Ebi, Rekem, Tzur, Hur eta Reba.


text:
Rubendarren lurraldeak Jordan ibaia zuen muga. <pb/>Hori izan zen rubendarren ondarea, senitarteka banatua, aipaturiko hiri eta herrixkak barne.


text:
Haien lurraldeak Jazer hiria, Galaadeko hiri guztiak eta amondarren lurraldearen erdia, Rabaren aurrez aurre dagoen Aroer hiriraino hartzen zituen; <f>ⓙ</f>


text:
eta haranean, Bet-Haram, Bet-Nimra, Sukot eta Tzafon, hau da, Hexbongo errege Sihonen erreinuaren gainerakoa. Jordan ibaia zuen muga, lurraldea ibaiaz ekialdera Genesaret aintziraraino hedatzen zelarik.


text:
Haien lurraldeak Mahanaimdik hasita Baxan osoa, Og erregearen erreinua izana, eta Jairren herrixkak hartzen zituen: hirurogei hiri; <f>ⓚ</f>


text:
Galaad lurraldearen erdia eta Baxango errege Og-en erreinuko Axtarot eta Edrei hiriak Manasesen seme Makirren ondorengo erdiei eman zizkien, senitarteka banatuz. <f>ⓛ</f>


text:
<pb/>Hau izan zen Moisesek Moabeko lautadan, Jordanez beste aldera, Jerikotik ekialdera, egin zuen ondare-banaketa. <f>ⓜ</f>


text:
Lebiren leinuari ez zion ondarerik eman, Jauna, Israelen Jainkoa, baitzuen ondare, Jaunak berak hitzeman bezala. <f>ⓝ</f>


text:
<pb/>Hona hemen Kanaan lurraldean israeldarrek hartu zuten ondarea. Eleazar apaiza <f>[1]</f>, Nunen seme Josue eta Israelgo leinuetako senitarteburuak arduratu ziren ondare-banaketaz. <f>ⓐ</f>


text:
Jaunak Moisesen bidez agindu bezala, zotz eginez izendatu zitzaien lurraldea bederatzi leinuri eta Manasesen leinu erdiari. <f>ⓑ</f>


text:
<pb/> <n>[3-4]</n> Beste bi leinuei eta Manasesen leinu erdiari Moisesek emana zien jadanik ondarea Jordan ibaiaz ekialdera. Joseren ondorengoak bi leinutan banatzen ziren: Manases eta Efraim. Moisesek Lebiren leinukoei ez zien lurralde-zatirik eman, gainerako leinuei bezala, zenbait hiri baizik, inguruetako lurrekin batera: hiriak beraiek bizitzeko, eta herri-lurrak artalde eta aziendentzat. <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>Behinola, Judaren leinuko batzuk Josuerengana etorri ziren, Gilgalera, eta haietariko batek, Jefuneren seme Kaleb keniztarrak, esan zion: «Badakizu zer esan zion Jaunak Moisesi, Jainkoaren gizonari, zuri eta niri buruz Kadex-Barnean. <f>ⓔ</f>


text:
Berrogei urte nituen Moisesek, Jaunaren zerbitzariak, Kadex-Barneatik lurralde hau ikertzera bidali ninduenean; barruak agintzen zidan eran eman nion hemengo berri.


text:
Nirekin etorri zirenek adoregabetu egin zuten herria; ni, ordea, Jaunarekiko, ene Jainkoarekiko, guztiz leial izan nintzen. <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>«Moisesek zin egin zidan orduan, ikertzen ibili nintzen lurraldea nirea eta nire ondorengoena izango zela betiko ondare, Jaunarekiko, beraren Jainkoarekiko, guztiz leial izan nintzelako.


text:
Eta begira, bada berrogeita bost urte Jaunak Moisesi hura esan ziola, Israel herria basamortuan barrena zebilela. Jaunak orain arte biziarazi nau, berak hitzeman bezala, eta baditut laurogeita bost urte.


text:
Hala ere, Moisesek ikerketa egitera bidali ninduenean bezain indartsu nago oraindik ere; orduan adina kemen dut borrokatzeko eta edozein eginbeharretarako.


text:
Emadazu, bada, Jaunak egun hartan hitzemandako mendialde hori. Zeuk ere orduan jakin zenuen Anak erraldoiaren ondorengoak bizi direla bertan eta hiri handi eta gotortuak dituztela. Jauna nirekin izatea espero dut eta horiek beren lurraldetik botatzea, Jaunak hitzeman bezala». <f>ⓖ</f>


text:
Horregatik, Hebron, Jefuneren seme Kaleb keniztarraren ondorengoena da gaurdaino, hau Jaunarekiko, Israelen Jainkoarekiko, leial izan zelako.


text:
Antzina, Hebronen izena Kiriat-Arba <f>[2]</f> zen (Anaken ondorengoetariko gizonik handiena izan zen Arba). <pb/>Eta, gerrak bukaturik, herrialdea bakean gelditu zen.


text:
<pb/>Judaren leinuko senitarteei egokitu zitzaien lurralde-zatia, Edomgo muga aldera, Tzin basamortuaren hego-ertzeraino hedatzen zen hegoaldetik. <f>ⓗ</f>


text:
eta, Akrabim maldaren hegoaldetik jarraituz eta Tzin basamortua igaroz, Kadex-Barnearen hegoaldetik igotzen zen. Gero, Hetzrondik igaroz, Adar aldera igo eta Karkaa inguratzen zuen.


text:
Handik, Atzmondik igaroz, Egiptoko errekara <f>[1]</f> heltzen zen eta Mediterraneo itsasoan amaitzen. Hau zen Judaren leinuaren hegoaldeko muga.


text:
<pb/>Ekialdeko muga Itsaso Hila zen, Jordan ibaia itsasoratzen den tokiraino. Hango itsas adarrean hasten zen iparraldeko muga;


text:
Bet-Hogla aldetik igotzen zen eta, Bet-Arabaren iparraldetik igaroz, Rubenen seme Bohan-en Harkaitzeraino zihoan.


text:
Muga, gero, Akor ibarrean zehar, Debir-era heltzen zen eta handik iparraldera jotzen zuen, Adumimerako aldapa parean dagoen Gilgalera <f>[2]</f>, errekaren hegoaldean. Gero, En-Xemex errekastotik igaroz, En-Rogel iturburura heltzen zen. <f>ⓙ</f>


text:
Hemendik, Ben-Hinom haranean gora, jebustarren hiria —hau da, Jerusalem— zegoen mendi-hegiaren hegoaldetik igaro eta Hinom haranaren mendebaldean dagoen mendi-gailurreraino heltzen zen, refatarren lautadaren iparraldeko ertzeraino. <f>ⓚ</f>


text:
Mendi-gailurretik, Neftoah errekastoaren iturburu aldera egiten zuen mugak eta Efron mendiko herrixketara luzatzen, gero Baalarantz —hau da, Kiriat-Jearimerantz— okertzeko.


text:
Baalatik, mugak mendebalderantz egiten zuen, Seir mendirantz, eta, Jearim mendiaren —hau da, Kesalon mendiaren— iparraldeko hegitik igaroz, Bet-Xemexera jaisten zen. Gero, Timnatik igaro ondoren,


text:
Ekron mendiaren iparraldeko hegian zehar, Xikaron aldera okertzen zen eta, Baala mendian barrena, Jabneel-eraino luzatu eta Mediterraneo itsasoan bukatzen zen.


text:
<pb/>Mendebaldeko muga Mediterraneo itsasoa zen. <pb/>Horra, bada, Judaren leinukoei senitarteka banaturiko lurralde-zatiaren mugak.


text:
<pb/>Jaunak Josueri agindu bezala, Jefuneren seme Kalebi lurralde-zati bat eman zioten Judaren leinukoen artean. Kiriat-Arba —hau da, Hebron— eman zioten, antzina Anaken aita Arbarena izaniko hiria.


text:
<pb/>Handik, Debir hiriko bizilagunen kontra joan zen —ordu arte, Debir hiriari Kiriat-Sefer deitzen zioten—.


text:
Kenazen seme eta Kaleben anaia zen Otnielek hartu zuen hiria, eta Kalebek bere alaba Aksa eman zion emazte. <f>ⓜ</f>


text:
<pb/>Neska heldu zenean, bere aitari lursail bat eskatzera bultzatu zuen Otnielek. Neska asto gainetik jaitsi zenean, galdetu zion aitak: <pb/>—Zer nahi dun?


text:
<pb/>Aksak erantzun: <pb/>—Egidazu beste erregaluren bat. Eman didazun lurra elkorra da; emazkidazu urtegiak ere. <pb/>Orduan, goiko eta beheko urtegiak eman zizkion Kalebek.


text:
<pb/>Honako hauek ziren Judaren leinukoek hegoaldeko ertzean, Edomgo muga inguruan, zituzten hiriak: Kabtzeel, Eder, Jagur,


text:
Axdod eta Gaza eta beraien herri eta herrixkak, Egiptoko errekaraino. Mediterraneo itsasoa zen muga.


text:
<pb/>Judaren leinukoek ezin izan zituzten Jerusalemen bizi ziren jebustarrak bota. Horregatik, jebustarrak Jerusalemen bizi dira gaurdaino, Judaren leinukoen artean. <f>ⓝ</f>


text:
<pb/>Joseren ondorengoei <f>[1]</f> egokitutako lurralde-zatia Jordanen hasten zen, Jeriko parean, Jerikoko iturriaren ekialdean, eta handik Betelgo mendira igotzen zen basamortuan zehar. <f>ⓐ</f>


text:
eta hemendik mendebaldera, jafletiarren mugaz muga, Bet-Horon Azpikoraino eta Gezerreraino jaisten, Mediterraneo itsasoan bukatzeko.


text:
<pb/>Hona hemen, Efraimen leinuko senitarteek harturiko lurraldearen mugak: Ekialdetik, Atrot-Adarretik Bet-Horon Goikoraino zihoan muga,


text:
eta Mediterraneo itsasoan bukatzen zen. Iparraldeko muga-ertza Mikmetat zen. Handik ekialdera itzultzen zen, Taanat-Silora, eta, Janoharen ekialdetik igaro ondoren,


text:
Tapuahen hasirik, Kana errekan zehar zihoan mendebalderantz, Mediterraneo itsasoan bukatzeko. <pb/>Hori izan zen Efraimen leinukoen ondarea, senitarteka banatua.


text:
Horrez gainera, Manasesen ondare barruan zenbait hiri eta beraien herrixkak ere izendatu zizkieten efraimdarrei.


text:
<pb/>Efraimdarrek ez zituzten bota Gezerren bizi ziren kanaandarrak. Horregatik, kanaandarrak haien artean bizi dira oraino, baina esklabo-lanetara beharturik. <f>ⓑ</f>


text:
<pb/>Hona hemen Joseren seme zaharrena zen Manasesen leinuari eroritako lurralde zatia. <pb/>Makir, Galaaden aita, Manasesen seme zaharrena zen eta, gerrazalea zenez, Galaad eta Baxan <f>[1]</f> lurraldeak eman zizkioten ondaretzat, Jordanez ekialdera.


text:
<pb/>Manasesen beste sei semeen ondorengoei ere, Abiezer, Helek, Asriel, Sikem, Hefer eta Xemidaren ondorengoei, alegia, beren ondarea izendatu zieten, senitarteka banatua. Horiek ziren Joseren seme Manasesen semeak.


text:
<pb/>Tzelofhadek, ordea —Tzelofhad Heferren semea zen, hau Galaadena eta hau Manasesen seme Makirrena—, ez zuen semerik izan, alabak baizik; alaben izenak Mahla, Noa, Hogla, Milka eta Tirtza ziren. <f>ⓒ</f>


text:
Emakume haiek Eleazar apaizarengana, Nunen seme Josuerengana eta herriko arduradunengana joan eta esan zieten: «Guri ere gure senideei bezala ondarea emateko agindu zion Jaunak Moisesi». Orduan, Jaunaren aginduaren arabera, ondare-zatia eman zieten beren aitaren anaiei bezala.


text:
<pb/>Beraz, Manasesen leinuari hamar zati egokitu zitzaizkion Jordanez mendebaldera, Jordanez beste aldera zituen Galaad eta Baxan lurraldeez gainera.


text:
Izan ere, Manasesen emakumezko ondorengoek beren ondarea hartu zuten, gizonezkoek bezala, eta Galaad lurraldea Manasesen beste ondorengoentzat izan zen.


text:
<pb/>Manasesen lurraldearen muga, Axerren hasi eta Sikemen aurrean dagoen Mikmetatera zihoan; handik hegoaldera jarraitzen zuen, En-Tapuah aldera.


text:
(Tapuah inguruko lurraldea Manasesen leinukoena zen, baina Manasesen muga-ertzean zegoen Tapuah hiria bera efraimdarrena zen).


text:
Gero, Kana errekaraino jaisten zen muga. Errekaz hegoaldeko hiriak Efraimen leinuak Manasesen lurraldean zituenak ziren. Manasesen muga errekaren iparraldeko ertzetik zihoan eta Mediterraneo itsasoan bukatzen zen.


text:
Efraim hegoaldera zegoen eta Manases iparraldera, bien muga mendebaldera itsasoa zelarik. Ipar-mendebaldera Manasesen lurraldeak Axerrenarekin zuen muga, eta ipar-ekialdera Isakarrenarekin.


text:
Isakar eta Axerren lurralde barruan, honako hiri hauek Manasesenak ziren: Bet-Xan eta Ibleam beraien herrixkekin, eta Dor, Endor, Taanak eta Megido, beraietako bizilagun eta herrixkekin <f>[2]</f>. <f>ⓓ</f>


text:
Baina manasestarrek ezin izan zituzten hiri haietako bizilagunak bota, eta kanaandarrek jarraitu zuten bertan bizitzen.


text:
Israeldarrek, indartsuago egin zirenean, esklabo-lanetara behartu zituzten kanaandarrak, baina ezin izan zituzten handik egotzi.


text:
<pb/>Joseren ondorengoek esan zioten Josueri: <pb/>—Zergatik eman diguzu lurralde-zati bakarra, gu hain herri ugaria izanik? Izan ere, Jaunak bedeinkatu egin gaitu orain arte.


text:
<pb/>Josuek erantzun zien: <pb/>—Hain herri ugaria bazarete eta Efraimgo mendialdea estuegia iruditzen bazaizue, igo zaitezte oihanera eta soildu periztarren eta refatarren lurraldea. <f>ⓔ</f>


text:
<pb/>Haiek ihardetsi zioten: <pb/>—Mendialdea ez dugu aski; gainera, lautadako kanaandarrek burdinazko guda-gurdiak <f>[3]</f> dituzte, baita Bet-Xan eta inguruko herrixketakoek eta Izreel lautadakoek ere. <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>Orduan, esan zien Josuek Efraim eta Manasesen leinuetakoei, Joseren ondorengoei: <pb/>—Herri ugaria eta oso indartsua zarete, bai. Ez duzue lurralde-zati bakarra izango,


text:
mendialdea zuena izango baita. Nahiz eta baso hutsa den, soildu egingo duzue eta zuena izango da alde batetik bestera. Gainera, kanaandarrak ere botako dituzue, nahiz eta burdinazko guda-gurdiak dituzten eta indartsuak diren.


text:
<pb/>Lurralde osoa menderatua zutelarik, israeldarren elkarte osoa Xilon <f>[1]</f> bildu zen eta elkarketa-etxola jaso zuten bertan. <f>ⓖ</f>


text:
Josuek esan zien israeldarrei: «Zeren zain zaudete Jaunak, zeuen arbasoen Jainkoak, eman dizuen lurraldeaz <f>[2]</f> jabetzera joateko? <f>ⓗ</f>


text:
Aukeratu leinu bakoitzeko hiru gizon eta lurraldea inguratzera bidaliko ditut, ondare-banaketarako lurraldearen planoa egin dezaten. Ondoren, niregana itzuliko dira.


text:
Zazpi zatitan banatuko dute lurraldea, Judaren leinuak bere lurraldean, hegoaldean, jarraituko duelarik, eta Joseren ondorengoek berenean, iparraldean. <f>ⓘ</f>


text:
Egin lurraldearen planoa, zazpi zatitan banatuz, eta ekarri niri. Nik hemen, Jaunaren, gure Jainkoaren, aurrean, zotz egingo dut.


text:
Lebitarrek ez dute lurralde-zatirik izango besteok bezala, beraien ondarea Jaunaren apaiz izatea baita. Gaden eta Rubenen leinuek eta Manasesen leinu erdiak, berriz, hartua dute beren ondarea Jordanez beste aldera, ekialdera, Moisesek, Jaunaren zerbitzariak, emanik». <f>ⓙ</f>


text:
<pb/>Lurraldearen planoa egin behar zuten gizonei, abiatzerakoan, Josuek agindu hau eman zien: «Zoazte, ibili lurraldean barna eta egizue bertako planoa. Gero, itzuli niregana eta nik hemen, Xilon, Jaunaren aurrean, zotz egingo dut».


text:
<pb/>Joan ziren, bada, gizon haiek, lurraldea zeharkatu eta marraztu zuten planoa, hirien arabera lurraldea zazpi zatitan banatuz. Gero, Josuerengana itzuli ziren, Xiloko kanpalekura.


text:
<pb/>Josuek zotz egin zuen Xilon, Jaunaren aurrean, eta lurraldea banatu zien israeldarrei, prestaturiko zati-banaketaren arabera. <f>ⓚ</f>


text:
<pb/>Zotz egin eta Benjaminen leinuari <f>[3]</f> egokitu zitzaion lehenengo. Benjamindar senitarteei ateratako ondare-zatia Judaren leinuarenaren eta Joseren ondorengoenaren artean zegoen. <f>ⓛ</f>


text:
<pb/>Haren muga, iparraldetik, Jordanen hasten zen, Jerikoren iparraldeko saihetsetik igo eta, mendialdetik mendebalderantz jarraituz, Bet-Aben basamortura heltzen zen.


text:
Handik Luz hirira jotzen zuen, Luzen —hau da, Betelen— hegoaldetik igaroz, eta gero Bet-Horon Azpikoaren hegoaldean dagoen mendian barrena, Atrot-Adarrera jaisten zen.


text:
Mendebaldetik, mugak norabidea aldatu eta Bet-Horonen aurrean dagoen menditik hegoalderantz hartzen zuen, Kiriat-Baal edo Kiriat-Jearim hiriraino helduz. Hiri hau Judaren leinukoa zen. Hau zen Benjaminen leinuaren mendebaldeko muga.


text:
<pb/>Hegoaldean mugak, Kiriat-Jearimen hasi eta Iim aldera jotzen zuen, Neftoah errekastoaren iturbururaino helduz.


text:
Gero, Ben-Hinom haranaren aurreko mendiaren ertzeraino jaisten zen, refatarren lautadaren iparraldera, eta, Ben-Hinom haranean behera, jebustarren hiria zegoeneko mendi-hegiaren hegoaldetik igaroz, En-Rogeleraino heltzen zen.


text:
Handik iparralderantz bihurtzen zen, En-Xemex eta Adumimerako aldapa parean dagoen Gelitotera heltzeko. Gero, Rubenen seme Bohan-en Harkaitzera jaisten zen.


text:
eta, Bet-Hoglaren iparraldeko malda igaroz, Itsaso Hilera heltzen zen, Jordan ibaia itsasoratzen den lekuan. Hau zen Benjaminen leinuaren hegoaldeko muga.


text:
Ekialdeko muga Jordan ibaia zen. <pb/>Horra, bada, Benjaminen leinukoei senitarteka banaturiko ondarearen mugak.


text:
Tzela, Elef, jebustarren hiria —hau da, Jerusalem—, Gibea eta Kiriat-Jearim <f>[4]</f>: hamalau hiri eta beraien herrixkak. <pb/>Hori izan zen benjamindarren ondarea, senitarteka banatua.


text:
<pb/>Bigarrenez zotz egin eta Simeonen leinuko senitarteei egokitu zitzaien. Haien ondarea Judaren leinuarenaren erdian zegoen. <f>ⓜ</f>


text:
Gainera, hiri horien inguruko herrixka guztiak Baalat-Beer hiriraino, hau da, Negeveko Ramateraino. Hori izan zen simeondarren ondarea, senitarteka banatua.


text:
Simeonen leinuaren ondarea Judaren lurralde-zatitik hartua zen, Judaren leinuarena handiegia baitzen beraientzat. Horregatik, Simeonen leinuak Judaren ondarearen barruan hartu zuen berea.


text:
<pb/>Hirugarrenez zotz egin eta Zabulonen leinuko <f>[1]</f> senitarteei egokitu zitzaien. Haien ondarearen muga Sarideraino luzatzen zen. <f>ⓝ</f>


text:
Handik mendebalderantz, Maralara igotzen zen eta, Dabexet ukituz, Jokneamen aurrean dagoen errekaraino heltzen.


text:
Saridetik ekialdera bihurtzen zen, Kislot-Taborreko mugetaraino; gero, Daberateraino luzatzen zen eta Jafiara igotzen.


text:
Handik ekialderantz jarraituz, Gat-Hefer eta Ita-Kazindik igarotzen zen eta Rimon aldera hartzen zuen, Nea aldera okertzeko.


text:
Lurraldeak beste hauek ere hartzen zituen: Katat, Nahalal, Ximron, Idala eta Belen <f>[2]</f>; guztira hamabi hiri ziren, beren herrixkekin.


text:
Muga, Tabor <f>[4]</f> hiritik, Xahatzimatik eta Bet-Xemexetik igarotzen zen eta Jordan ibaian bukatzen; guztira hamasei hiri ziren, beren herrixkekin.


text:
Alamelek, Amad eta Mixal. Mendebaldetik, muga Karmel <f>[6]</f> mendiraino eta Xihor-Libnateraino heltzen zen.


text:
Gero, ekialderantz bihurtzen zen, Bet-Dagoneraino, eta, Zabulonen leinuaren muga eta Iftah-El harana iparraldetik ukituz, Bet-Emek eta Neieldik jarraitzen zuen, eta ezkerraldetik Kabul,


text:
Handik, Rama-ra eta Tiro gotorlekura bihurtzen zen; gero, Hosarantz jotzen zuen, Mediterraneo itsasoan bukatzeko. Mahlab, Akzib,


text:
Haien muga Helefetik eta Tzaananimgo arteondotik hasi eta Adami-Nekeb eta Jabneelen zehar Lakumeraino heltzen zen, eta Jordan ibaian bukatzen;


text:
gero, mendebaldera itzultzen zen, Aznot-Taborrera, eta handik Hukokeraino heltzen. Mugak Zabulonen leinuaren lurraldea ukitzen zuen hegoaldetik, Axerrena mendebaldetik eta Jordan ibaia ekialdetik.


text:
<pb/>Lurraldeak, ordea, ez zuen Danen leinukoen menpe iraun. Horregatik, Lexem <f>[10]</f> hiriari erasotzera joan eta hartu egin zuten. Bertako bizilagunak ezpataz hil ondoren, hiriaz jabetu eta bertan jarri ziren bizitzen. Lexem zenari Dan izena ezarri zioten, beren arbasoaren izena.


text:
<pb/>Lurraldea mugatu eta banatzen bukatu zutenean, israeldarrek Nunen seme Josueri ere eman zioten ondarea. <f>ⓕ</f>


text:
Jaunak agindu bezala, berak eskatua zuen hiria eman zioten, Timnat-Serah, alegia, Efraimgo mendialdean. Hiria berreraiki eta bertan jarri zen bizitzen Josue.


text:
<pb/>Horra hor, bada, Eleazar apaizak <f>[11]</f>, Nunen seme Josuek eta israeldar leinuetako senitarteburuek Xilon, Jaunaren aurrean, elkarketa-etxolaren sarreran zotz eginez, izendatu zituzten ondareak. Horrela burutu zuten lurraldearen banaketa.


text:
Norbait nahi gabe hiltzen duenak hiri horietan aurkituko du iheslekua. Hiri horiek izango dituzue babesleku, hildakoa mendekatzeko eskubidea duenarengandik <f>[2]</f> ihes egin ahal izateko. <f>ⓗ</f>


text:
Hiltzaileak hiri horietako batera ihes egingo du eta, sarreran gelditurik <f>[3]</f>, hiriko arduradunei bere arazoa azalduko die. Arduradunek hirian hartuko dute eta txokoren bat emango, beraien artean bizi dadin. <f>ⓘ</f>


text:
Mendeku-eskubidea duena atzetik badatorkio ere, ezin izango dute hiltzailea beraren esku utzi, nahi gabe hil baitu bere lagun hurkoa eta ez lehendik gorroto zuelako.


text:
Hiltzailea hirian geldituko da, elkartearen aurrean auzitara agertu arte edota aldi horretan karguan egongo den apaiz nagusia hil arte <f>[4]</f>. Gero, itzul daiteke hiltzailea bere herrira eta etxera, handik egin baitzuen ihes». <f>ⓙ</f>


text:
<pb/>Hona hemen, babes-hiri izateko hautatu zituztenak: Kedex, Neftaliko mendialdean, Galilean; Sikem, Efraimgo mendialdean, eta Kiriat-Arba —hau da, Hebron—, Judako mendialdean.


text:
Jordan ibaiaz beste aldera, Jerikotik ekialdera, Betzer aukeratu zuten, basamortuan, Rubenen leinuaren lautadan; Ramot, Galaaden, Gaden leinuaren lurraldean, eta Golan, Baxanen, Manasesen leinuaren lurraldean.


text:
<pb/>Horra hor, bada, israeldar ororentzat nahiz beraien artean bizi ziren etorkinentzat izendatu zituzten hiriak, norbait nahi gabe hiltzen zuenak haietara ihes egin eta mendeku-eskubidea zuenak hil ez zezan, harik eta elkartearen aurrean auzitara agertu arte. <f>ⓚ</f>


text:
<pb/>Lebitarren senitarteburuak Eleazar apaizarengana <f>[1]</f>, Nunen seme Josuerengana eta israeldar leinuetako senitarteburuengana joan ziren <f>ⓛ</f>


text:
Xilora, Kanaan lurraldean, eta esan zieten: «Geu bizitzeko hiriak eta abereentzako larre-tokiak emateko agindu zuen Jaunak Moisesen bidez».


text:
<pb/>Orduan, israeldarrek, Jaunak agindu bezala, beren ondaretik hiriak, beren herri-lur eta guzti, eman zizkieten lebitarrei.


text:
<pb/>Zotz egin eta Kehaten senitarteei egokitu zitzaien lehenengo. Aaron apaizaren ondorengo lebitarrei Juda, Simeon eta Benjaminen leinuen hamahiru hiri atera zitzaizkien; <f>ⓜ</f>


text:
Kehaten ondorengoen gainerako senitarteei, berriz, Efraim eta Danen leinuen eta Manasesen leinu erdiaren hamar hiri;


text:
Gerxonen ondorengoen senitarteei Isakar, Axer eta Neftaliren leinuen eta Baxango Manasesen beste leinu erdiaren hamahiru hiri, <f>ⓝ</f>


text:
<pb/>Jaunak Moisesen bitartez agindu bezala, israeldarrek zotz eginez izendatu zizkieten lebitarrei hiriak, herri-lur eta guzti.


text:
Lebiren seme Kehaten senitarteko ziren Aaronen ondorengoei atera zitzaizkien hiriak —beraiei egokitu baitzitzaien lehenbizi zortea—:


text:
<n>[13-16]</n> eta babes-hiri zen Hebronekin eta beraren herri-lurrekin batera, Libna, Jatir, Extemoa, Holon, Debir, Axan, Juta eta Bet-Xemex. Juda eta Simeonen leinuen ondaretik, beraz, bederatzi hiri eta inguruko herri-lurrak eman zizkieten.


text:
<n>[17-18]</n> Benjaminen leinuaren ondaretik, berriz, lau hiri —Gabaon, Geba, Anatot eta Almon— eta inguruko herri-lurrak eman zizkieten.


text:
<n>[21-22]</n> babes-hiri zen Sikem, eta herri-lurrak, Efraimgo mendialdean, eta, gainera, Gezer, Kibtzaim eta Bet-Horon, eta beraien herri-lurrak; guztira lau hiri.


text:
<n>[23-24]</n> Danen leinuaren ondaretik, berriz, lau hiri —Elteke, Gibeton, Aialon eta Gat-Rimon— eta herri-lurrak.


text:
Beraz, Kehaten ondorengoen gainerako senitarteei, guztira, hamar hiri eman zizkieten, herri-lur eta guzti.


text:
<pb/>Gerxonen ondorengoen lebitar senitarteei bi hiri eman zizkieten Manasesen beste leinu erdiaren ondaretik: babes-hiri zen Golan, Baxanen, eta Beextera, beraien herri-lur eta guzti. <f>ⓒ</f>


text:
<n>[28-29]</n> Isakarren leinuaren ondaretik, berriz, lau hiri —Kixion, Daberat, Tarmut eta En-Ganim— eta herri-lurrak.


text:
<n>[30-31]</n> Axerren leinuaren ondaretik ere lau hiri —Mixal, Abdon, Helkat eta Rehob— eta herri-lurrak.


text:
Eta Neftaliren leinuaren ondaretik hiru hiri —babes-hiri zen Kedex, Galilean, Hamot-Dor eta Kartan— eta herri-lurrak.


text:
<pb/>Gerxonen ondorengo senitarteei, guztira, hamahiru hiri eman zizkieten, beraien herri-lur eta guzti.


text:
<pb/> <n>[34-35]</n> Gainerako lebitarrei, hots, Merariren ondorengo senitarteei, lau hiri eman zizkieten Zabulonen leinuaren ondaretik: Jokneam, Karta, Rimon <f>[2]</f> eta Nahalal, herri-lur eta guzti. <f>ⓓ</f>


text:
<n>[36-37]</n> Rubenen leinuaren ondaretik, berriz, lau hiri Jordanez beste aldera, Jeriko parean: babes-hiri zen Betzer, Jahtza, Kedemot eta Mefaat, herri-lur eta guzti <f>[3]</f>.


text:
<n>[38-39]</n> Gaden leinuaren ondaretik ere lau hiri —babes-hiri zen Ramot, Galaaden, Mahanaim, Hexbon eta Jazer— herri-lur eta guzti.


text:
<pb/> <n>[41-42]</n> Beraz, israeldarrek berrogeita zortzi hiri eman zizkieten beren jabetzatik lebitarrei, hiri bakoitza beronen herri-lur eta guzti.


text:
<pb/>Horrela eman zion Jaunak Israel herriari beraren arbasoei zin eginez agindutako lurralde osoa <f>[4]</f>. Israeldarrak beraren jabe egin ziren eta bertan jarri bizitzen <f>ⓔ</f>.


text:
Jaunak lasaitasuna eman zien beren lur-muga osoan, beraien arbasoei zin egin bezala. Etsaietako batek ere ezin izan zien aurre egin, Jaunak eskura eman baitzizkien guztiak. <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>Jaunak israeldarrei egindako promes eder haietarik batek ere ez zuen huts egin, denak bete ziren. <f>ⓖ</f>


text:
eta esan zien: «Bete duzue Moisesek, Jaunaren zerbitzariak, agindu zizuen guztia eta egin duzue nire esana agindu dizuedan gauza guztietan.


text:
Urte luze hauetan ez dituzue zeuen herritarrak bakarrik utzi, Jaunaren, zeuen Jainkoaren, agindua arretaz betez.


text:
Orain, Jaunak, zuen Jainkoak, berak hitzeman bezala, zuen herritarrei atsedena eman dielarik, joan zaitezkete zeuen etxera, Moisesek, Jaunaren zerbitzariak, Jordanen ekialdean jabetzan eman zizuen herrialdera. <f>ⓗ</f>


text:
Baina saia zaitezte Moisesek —Jaunaren, zeuen Jainkoaren, zerbitzariak— emandako aginduak eta legea sutsu betetzen: maita ezazue Jauna, zeuen Jainkoa, ibili berak erakutsitako bidean, bete aginduak, bizi berari atxikiak eta zerbitza ezazue bihotz-bihotzez eta gogo osoz». <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>Manasesen leinu erdi bati Moisesek lurraldea emana zion Baxanen; beste leinu erdiari, berriz, Jordanen mendebaldean eman zion Josuek lurraldea, gainerako israeldarren artean. Jordanen ekialdean bizi ziren Manasesen leinu erdikoei, etxera bidaltzeko bedeinkatu zituenean,


text:
esan zien Josuek: «Aberastasun handiak harturik zoazte etxera: abere-talde ugari, zilarra eta urrea, brontzea, burdina eta janzki asko. Bana itzazue senideen artean etsaiei kendutako harrapakinok». <f>ⓙ</f>


text:
<pb/>Ruben eta Gaden leinuetakoak eta Manasesen leinu erdikoak, gainerako israeldarrak Xilon, Kanaan lurraldean, utzirik, Galaaderantz, Jaunaren aginduz Moisesek jabetzan eman zien lurralderantz, abiatu ziren.


text:
Jordan ingurura <f>[1]</f> heldu zirenean, artean Kanaanen zirela, aldare handi eta ikusgarria eraiki zuten.


text:
<pb/>Jakinarazi zieten israeldarrei Ruben eta Gaden leinuetako eta Manasesen leinu erdiko gizonek aldarea <f>[2]</f> eraiki zutela Jordan ibai inguruan, Kanaanen aurrez aurre, israeldar lurraldeaz beste aldera;


text:
herriko hamar ordezkari lagun zituela, israeldar leinu bakoitzeko bat. Ordezkari haiek senitarteburu ziren Israelgo leinuetan.


text:
Ruben eta Gaden leinuetako eta Manasesen leinu erdiko gizonengana, Galaadera, heldu zirenean, esan zieten:


text:
«Jaunaren elkarte osoaren izenean diotsuegu: Zer da Israelen Jainkoaren kontra egin duzuen desleialkeria hori? Jaunarengandik aldendu zarete gaur: aldare hori zeuentzat eraikiz, Jaunaren kontra errebelatu zarete. <f>ⓛ</f>


text:
Ez al genuen aski Peor-ko bekatuaz? Oraindik ere bekatu haren ondorioak jasaten ari gara, Jaunaren elkarteak izurria jasan behar izan zuen arren. <f>ⓜ</f>


text:
Eta zuek Jaunarengandik aldentzen zarete gaur! Zuek gaur beraren kontra errebelatzeagatik, Jauna bihar haserretu egingo da Israel herri osoarekin. <f>ⓝ</f>


text:
Zuen jabetza den lurraldea kutsatua <f>[3]</f> dagoela eta Jaunaren kulturako desegokia dela iruditzen bazaizue, zatozte Jaunaren jabetza den herrialdera, han baitu Jaunak bere bizilekua, eta jar zaitezte gure artean bizitzen. Baina ez zaitezte Jaunaren kontra eta gure kontra jarri, Jaunaren, gure Jainkoaren, aldareaz gainera beste bat zeuentzat eraikiz. <f>ⓐ</f>


text:
Gogora ezazue Akan, Zerahen semea. Ez zuen leial jokatu, Jerikon dena suntsitzeko agindua hautsi zuelako, eta Israel herri osoak jasan behar izan zuen Jaunaren haserrea, erruduna bera bakarrik izan arren». <f>ⓑ</f>


text:
<pb/>Ruben eta Gaden leinuetako eta Manasesen leinu erdiko gizonek erantzun zieten Israelgo senitarteburuei:


text:
«Ongi daki Jaunak, jainkoen Jainkoak, eta jakin beza Israelek ere! Jaunak, berarekiko desleial izan bagara eta beraren kontra errebelatu, zigor gaitzala oraintxe bertan! <f>ⓒ</f>


text:
Aldare hau Jaunarengandik aldentzeko, berorren gainean erre-opariak <f>[4]</f>, labore-opariak edota elkartasun-opariak eskaintzeko eraiki baldin badugu, eska biezazkigu kontuak! <f>ⓓ</f>


text:
Ez, ez dugu horretarako egin, kezkaturik gaudelako baizik, zuen ondorengoek gureei egunen batean hau esango ote dieten: “Ba al duzue zerikusirik Jaunarekin, Israelen Jainkoarekin?


text:
Zuen —Ruben eta Gaden ondorengoen— eta gure artean Jordan ibaia ipini zuen Jaunak mugatzat. Zuek ez duzue, beraz, zerikusirik Jaunarekin!” Horrela, zuen seme-alabek eragotzi egingo liekete gureei Jaunari gurtza ematea.


text:
gure eta zuen artean eta gure ondorengo belaunaldien artean ezaugarri izateko baizik; hau da, beraren tenpluan geure erre-opari eta elkartasun-opariak eskainiz Jaunari kultu eman nahi diogula adierazteko ezaugarri. Horrela, zuen seme-alabek ezin esango diete gureei Jaunarekin zerikusirik ez dutela. <f>ⓔ</f>


text:
Bihar edo etzi, guri nahiz gure ondorengoei horrelakorik esango baligute, guk erantzun ahal izango genuke: “Begira gure gurasoek Jaunari eraiki zioten aldarearen egiturari; ez da erre-opariak eta sakrifizioak eskaintzeko, gure eta zuen artean ezaugarri izateko baizik”.


text:
Ez dugu inola ere Jaunaren kontra errebelatu nahi izan, ez Jaunarengandik aldendu, ezta Jaunaren, gure Jainkoaren, egoitza aurrean dagoen aldareaz gainera, erre-opariak, labore-opariak eta gainerako sakrifizioak eskaintzeko beste bat eraiki ere». <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>Pinhas apaizak eta elkartearen ordezkariek —israeldar leinuetako hamar senitarteburuek— ontzat eman zuten Ruben, Gad eta Manasesen leinuetako gizonek emandako argibidea.


text:
Pinhasek, Eleazar apaizaren semeak, esan zien: «Orain badakigu Jauna geurekin dugula, ez baituzue beraren kontra horrelako desleialkeriarik egin. Horrela, Israel osoa libratu duzue Jaunaren zigorretik».


text:
<pb/>Ruben eta Gaden leinuetako gizonak utzirik, Pinhas, Eleazar apaizaren semea, eta herri-ordezkariak Galaadetik Kanaanera itzuli ziren, mendebaldeko israeldarrengana, eta gertatuaren berri eman zieten.


text:
Israeldarrek ontzat eman zuten azalpena eta Jauna goretsi zuten. Ez zuten berriro aipatu ere egin Ruben eta Gaden leinuetakoei erasotzea eta haien herrialdea hondatzea. <f>ⓖ</f>


text:
Ruben eta Gaden leinuetakoek «Ezaugarri» izena ezarri zioten aldareari, hau baitzioten: «Jauna Jainko denaren ezaugarri da gu guztiontzat».


text:
<pb/>Urte asko zen, Jaunak inguruko etsaiengandik libraturik, Israel bakean bizi zela. Josue zahartua zegoen, adinean aurreratua. <f>ⓗ</f>


text:
Orduan, Josuek Israel herri osoa, arduradunak, buruzagiak, epaileak eta funtzionarioak bildu eta esan zien: «Zahartua nago eta adinean aurreratua.


text:
Zeuek ikusi duzue nola jokatu duen Jaunak, zeuen Jainkoak, herri horiekin, zuei tokia egiteko. Izan ere, Jauna, zuen Jainkoa, borrokatu da zuen alde. <f>ⓘ</f>


text:
Zotz egin eta ondaretzat banatu dizkizuet, suntsitu nituen herrien lurraldeak ez ezik, baita oraindik gelditzen direnenak ere, ekialdean dagoen Jordan ibaitik mendebaldean dagoen Mediterraneo itsasoraino. <f>ⓙ</f>


text:
Jaunak, zuen Jainkoak, berak egotzi eta desjabetuko ditu, zuek beraien lurraldeen jabe egin zaitezten, Jaunak, zeuen Jainkoak, hitzeman dizuen bezala. <f>ⓚ</f>


text:
Izan bihotz eta bete arretaz Moisesen legearen liburuan idatzia dagoen guztia, ezertan ere saihestu gabe. <f>ⓛ</f>


text:
Ez nahasi zuen inguruan gelditzen diren arrotzekin, ez aipatu ere egin horien jainkoen izenak, ez egin zinik beraien izenean, ez gurtu eta ez ahuspeztu beraien aurrean. <f>ⓜ</f>


text:
Nazio handi eta indartsuak bota ditu Jaunak zuen aurretik; orain arte, batek ere ezin izan dizue aurre egin.


text:
Zuetako bat bakarrak mila etsairi ihes eragin ahal izan dio, Jauna, zuen Jainkoa, zuen alde borrokatu delako, berak esan bezala.


text:
<pb/>«Baina Jaunarengandik aldendu eta zuen inguruan bizi diren arrotzekin elkartzen bazarete, beraiekin ezkonduz eta harremanak izanez, <f>ⓑ</f>


text:
egon ziur, Jaunak, zuen Jainkoak, ez duela herri horiek zuen aurretik botatzen jarraituko. Sare eta tranpa izango dituzue, saihetsean eztenkada eta begietan arantza bezain mingarri, Jaunak, zeuen Jainkoak, eman dizuen lurralde eder honetatik zuek desagerrarazi arte. <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>«Ni banoa, denak joan ohi diren bidean. Zuek aitor ezazue, bihotz-bihotzez eta gogo osoz, Jaunak, zuen Jainkoak, eginiko agintzari ederretatik batek ere ez duela huts egin: dena bete zaizue; Jaunak hitzemandako ezer ere ez da hutsean galdu. <f>ⓓ</f>


text:
Bada, Jaunak, zuen Jainkoak, eginiko promes eder guztiak bete zaizkizuen bezala, halaxe beteko dizkizue bere mehatxuak ere, Jaunak, zeuen Jainkoak, emandako lurralde eder honetatik desagerrarazi arte. <f>ⓔ</f>


text:
Jaunak, zuen Jainkoak, zuekin egindako ituna hausten baduzue eta jainko arrotzak gurtzen eta beraien aurrean ahuspezten hasten bazarete, piztuko da Jaunaren haserrea zuen kontra eta berehala desagertuko zarete eman dizuen lurralde eder honetatik». <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>Josuek Israelgo leinu guztiak bildu zituen Sikemen <f>[1]</f>. Dei egin zien Israelgo arduradunei, buruzagiei, epaileei eta funtzionarioei ere, eta Jaunaren aurrera agertu ziren. <f>ⓖ</f> <f>ⓗ</f>


text:
Josuek esan zion herri osoari: <pb/>—Hau dio Jaunak, Israelen Jainkoak: «Zuen arbasoak, Terah eta beronen seme Abraham eta Nahor, Eufrates ibaiaren beste aldean bizi ziren antzina, eta beste jainko batzuk gurtzen zituzten. <f>ⓘ</f>


text:
Eufrates ibaiaz beste aldetik hartu eta Kanaan lurraldean barrena ibilarazi nuen zuen aita Abraham. Semea eman nion, Isaak, eta ondorengotza ugaldu. <f>ⓙ</f>


text:
Isaaki bi seme eman nizkion: Jakob eta Esau. Esauri Seir mendialdea eman nion jabetzan; Jakob eta beronen semeak, berriz, Egiptora jaitsi ziren. <f>ⓚ</f>


text:
Gerora, Moises eta Aaron bidali nituen, Egipto zigortu nuen neure ekintzaz, eta zuek handik irtenarazi. <f>ⓛ</f>


text:
Zuen arbasoak Egiptotik irten eta itsasoraino heldu ziren. Egiptoarrek pertsegitu egin zituzten Itsaso Gorriraino, beren guda-gurdi eta zaldiekin. <f>ⓜ</f>


text:
Zuen arbasoek oihu egin zidaten, eta nik ilunpea jarri nuen haien eta egiptoarren artean, eta itsasoa hauen gainera erorarazi, denak estali zituelarik. Zeuen begiz ikusi zenuten egiptoarrei egin niena. Gero, basamortuan bizi izan zineten luzaro. <f>ⓝ</f>


text:
<pb/>«Jordanez beste aldean bizi ziren amortarren lurraldera ekarri zintuztedan. Haiek gerra egin zizueten, baina zuen eskuetara eman nituen eta haien lurraldeaz jabetu zineten, suntsitu egin bainituen zuen aurrean. <f>ⓐ</f>


text:
Moabeko errege Balak, Tzipor-en semea, Israeli erasotzera atera zen, eta Beor-en seme Balaam deitu eta ekarri zuen zuek madarikatzera. <f>ⓑ</f>


text:
Nik, ordea, ez nion entzun nahi izan Balaami, eta bedeinkatu egin behar izan zintuzten; horrela libratu zintuztedan haren eskutik.


text:
<pb/>«Jordan ibaia igaro eta Jerikora heldu zineten. Jerikoko bizilagunek gerra egin zizueten, baita amortarrek, periztarrek, kanaandarrek, hititek, girgaxtarrek, hibiarrek eta jebustarrek ere; nik, ordea, eskuetara eman nizkizuen. <f>ⓒ</f>


text:
Liztortzarrak <f>[2]</f> bidali nituen, zuek etorri aurretik amortarren bi erregeak bota zitzaten. Hori ez zenuten zeuen ezpatari eta uztaiari esker iritsi. <f>ⓓ</f>


text:
Izerdirik aterarazi ez dizuen lurraldea eman dizuet, eraiki ez dituzuen hiriak, eta berorietan bizi zarete; baita landatu ez dituzuen mahasti eta olibadiak ere, eta berorien fruituez elikatzen zarete». <f>ⓔ</f>


text:
<pb/>Eta jarraitu zuen Josuek: <pb/>—Izan, beraz, begirune Jaunari eta zerbitza ezazue benetan eta leial. Baztertu zeuen arbasoek Eufrates ibaiaren beste aldean eta Egipton zerbitzatu zituzten jainkoak, eta zerbitza ezazue Jauna. <f>ⓕ</f>


text:
Baina Jauna zerbitzatzea ongi iruditzen ez bazaizue, aukera ezazue zein zerbitzatu: zuen arbasoek Mesopotamian zerbitzatu zituzten jainkoak ala amortarren jainkoak, orain bizi zareten herrialdeko jendearenak, alegia. Nik eta nire etxekoek Jauna zerbitzatuko dugu. <f>ⓖ</f>


text:
Jauna dugu geure Jainkoa. Berak atera gaitu gu eta gure arbasoak Egiptotik, esklabotzatik. Geure begiz ikusi ditugu berak egindako mirari handiak. Berak zaindu gaitu egin dugun bide guztian zehar eta berak babestu gaitu igaro ditugun herri guztietatik. <f>ⓗ</f>


text:
Jaunak bota ditu herri guztiak gure aurretik, bereziki lurralde honetan bizi ziren amortarrak. Beraz, guk ere Jauna zerbitzatuko dugu, bera baitugu geure Jainkoa! <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>Josuek esan zion herriari: <pb/>—Zuek ezin izango duzue Jauna zerbitzatu, Jainko santua baita, beste jainkorik zerbitzatzea onartzen ez duen Jainkoa. Ez ditu zuen errebeldia eta bekatuak jasango. <f>ⓙ</f>


text:
Jauna utzi eta jainko arrotzak zerbitzatzen badituzue, kontra jarriko zaizue eta, hainbeste on egin ondoren, gaizki erabiliko zaituzte eta suntsituko.


text:
<pb/>Josuek esan zien: <pb/>—Jauna zerbitzatzea aukeratu duzue. Zeuek zarete testigu! <pb/>Eta haiek: <pb/>—Bai, testigu gara!


text:
<pb/>Orduan, Josuek: <pb/>—Ken itzazue, bada, zeuen artean dituzuen sasijainkoen idoloak eta jar zaitezte erabat Jaunaren, Israelen Jainkoaren, aldean.


text:
<pb/>Herriak erantzun zion Josueri: <pb/>—Jauna, geure Jainkoa, zerbitzatuko dugu eta beraren esana beteko!


text:
<pb/>Egun hartan, Josuek hitzarmena egin zuen herriarekin, eta legeak eta arauak ezarri zizkion Sikemen. <f>ⓛ</f>


text:
Josuek Jainkoaren legearen liburuan idatzi zituen hitzarmenaren xedapenak. Gero, harri handi bat hartu, Jaunaren santutegi ondoan dagoen artearen azpian zutik ezarri <f>ⓜ</f>


text:
eta esan zion herriari: «Horra, gure kontrako testigantzarako izanen da harri hau, Jaunak esan dizkigun hitz guztiak entzun baititu. Etengabe oroitaraziko dizkizue, zeuen Jainkoa uka ez dezazuen». <f>ⓝ</f>


text:
<pb/>Gertakari horien ondoren, ehun eta hamar urte zituelarik hil zen Josue, Nunen semea, Jaunaren zerbitzaria. <f>ⓐ</f>


text:
Beraren ondare zen lurraldean ehortzi zuten, Timnat-Serah hirian, Efraimgo mendialdean, Gaax mendiaren iparraldera. <f>ⓑ</f>


text:
<pb/>Josue bizi izan zen bitartean, israeldarrek Jauna zerbitzatu zuten; baita Josue hil ondoren bizirik jarraitu zuten eta Jaunak Israelen alde eginiko egintzak ikusiak zituzten arduradunak bizi izan ziren bitartean ere.


text:
<pb/>Israeldarrek Egiptotik ekarritako Joseren hezurrak Sikemen ehortzi zituzten, Jakobek Sikemgo buruzagi zen Hamorren semeei zilarrezko ehun txanponetan erosi zien lursailean. Lursail hura Joseren ondorengoen ondare izan zen. <f>ⓒ</f>


text:
Gero, Eleazar, Aaronen semea, hil zen eta Gibean ehortzi zuten, Efraimgo mendialdean, beraren seme Pinhasi eman zioten hirian.


text:
<pb/>Josue hil zenean, israeldarrek kontsulta egin zioten Jaunari <f>[1]</f>: <pb/>—Gure leinuetarik zein igoko da lehena kanaandarrei erasotzera? <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>Orduan, Judaren leinukoek esan zieten Simeonen leinuko beren senideei: <pb/>—Zatozte gurekin Jainkoak guretzat izendatu duen lurraldera <f>[2]</f> eta eraso diezaiegun kanaandarrei. Gero, zuei izendatu dizuenera joango gara gu zuekin. <pb/>Eta hala, simeondarrak haiekin joan ziren. <f>ⓔ</f>


text:
Judaren leinukoek, beraz, eraso zuten eta Jaunak eskura eman zizkien kanaandarrak eta periztarrak. Hamar mila gizon hil zizkieten Bezeken <f>[3]</f>.


text:
Bertan Adoni-Bezek zeritzan erregea aurkitu eta eraso egin zioten hari ere. <pb/>Kanaandarrak eta periztarrak garaitu zituztela ikustean,


text:
Adoni-Bezek ihesi abiatu zen; baina judatarrek, atzetik joan, harrapatu eta esku-oinetako behatz lodiak ebaki <f>[4]</f> zizkioten.


text:
Adoni-Bezekek esan zuen: «Esku-oinetako behatz lodiak ebaki nizkien hirurogeita hamar erregeek nire mahaipeko apurrak bildu behar izan zituzten. Neuk egindakoaren ordaina eman dit orain Jainkoak». <pb/>Jerusalemera eraman zuten eta bertan hil zen.


text:
<pb/>Judaren leinukoek Jerusalemi eraso eta hartu egin zuten, eta bertan bizi zirenak ezpataz hil eta hiriari su eman. <f>ⓕ</f>


text:
Ondoren, judatarrek mendialdean, Negeven eta Xefela lautadan <f>[5]</f> bizi ziren kanaandarren kontra jo zuten. <f>ⓖ</f>


text:
Hebron hirian bizi ziren kanaandarren kontra ere jo zuten judatarrek —antzina Hebron hiriari Kiriat-Arba deitu ohi zioten—, eta Xexai, Ahiman eta Talmai menderatu zituzten. <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>Handik, Debir hiriko bizilagunen kontra joan ziren judatarrak —ordu arte Debir hiriari Kiriat-Sefer deitzen zioten—. <f>ⓘ</f>


text:
Kenazen seme eta Kaleben anaia gazteenak, Otnielek, hartu zuen hiria, eta Kalebek bere alaba Aksa eman zion emaztetzat. <f>ⓙ</f>


text:
<pb/>Neska heldu zenean, bere aitari lursail bat eskatzera bultzatu zuen Otnielek <f>[6]</f>. Neska asto gainetik jaistean, galdetu zion aitak: <pb/>—Zer nahi dun?


text:
<pb/>Aksak erantzun: <pb/>—Egidazu beste erregalu bat. Eman didazun lurra elkorra da; emazkidazu urtegiak ere. <pb/>Orduan, goiko eta beheko urtegiak eman zizkion Kalebek.


text:
<pb/>Moisesen aitaginarreba izandako kendar haren ondorengoak, judatarrekin batera, Palmondoen Hiritik Judako basamortura, Aradeko hegoaldera, joan eta bertako jendearekin <f>[7]</f> bizi izan ziren. <f>ⓚ</f>


text:
<pb/>Judatarrek Simeonen leinuko beren senideekin joan eta Tzefat hirian bizi ziren kanaandarrak garaitu zituzten eta hiria erabat suntsitu. Horma deitu zioten hiriari, hau da, «Suntsipen» <f>[8]</f>.


text:
Judaren alde zen Jauna; horregatik, mendialdeaz jabetu ahal izan ziren. Baina lautadako jendea ezin izan zuten bota, jende hark burdinazko guda-gurdiak <f>[10]</f> zituelako.


text:
<pb/>Moisesek esan bezala, Kalebi eman zioten Hebron, eta hark bota egin zituen handik Anaken ondorengo hiru senitarteetakoak. <f>ⓜ</f>


text:
<pb/>Benjamindarrek, aldiz, ez zituzten Jerusalemgo jebustarrak bota <f>[11]</f>; horregatik, jebustarrak Jerusalemen bizi ahal izan dira benjamindarrekin batera gaurdaino. <f>ⓝ</f>


text:
Hiritik kanpora zetorren gizon bat ikusirik, ikertzaileek esan zioten: «Erakuts iezaguzu nondik sartzen den hirira eta ongi tratatuko zaitugu».


text:
Gizonak erakutsi egin zien nondik sartzen zen hirira. Orduan, hiriko guztiak hil zituzten ezpataz, gizon hura eta beraren senitartekoak izan ezik. <f>ⓑ</f>


text:
Gizon hark, berriz, hititen lurraldera <f>[13]</f> joan eta hiri bat eraiki zuen; Luz izena eman zion eta hala deritza gaurdaino.


text:
<pb/>Manasesen leinukoek ezin izan zituzten hartu Bet-Xan, Taanak, Dor, Ibleam eta Megido hiriak, ezta haien inguruak, ez bizilagunak ere; kanaandarrek jarraitu zuten bertan bizitzen.


text:
Alabaina, israeldarrek, indartsuago egin zirenean, lanera behartu zituzten kanaandarrak, bertatik ezin bota izan zituzten arren. <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>Efraimen leinukoek ezin izan zituzten bota Gezerko kanaandarrak; horregatik, kanaandarrak efraimdarren artean bizi izan ziren Gezerren.


text:
<pb/>Zabulonen leinukoek ezin izan zituzten bota Kitron eta Nahalol hirietako bizilagunak. Kanaandarrak zabulondarren artean bizi izan ziren, baina lanera behartuak.


text:
<pb/>Axerren leinukoek ezin izan zituzten bota Ako, Sidon, Ahlab, Akzib, Helba, Afik eta Rehobeko bizilagunak,


text:
eta lurralde hartako kanaandarren artean bizi izan ziren axertarrak, ezin izan baitzituzten handik bota.


text:
<pb/>Neftaliren leinukoek ezin izan zituzten bota Bet-Xemex eta Bet-Anat hirietako bizilagunak, eta lurralde hartako kanaandarren artean bizi izan ziren; alabaina, lanera behartu zituzten hiri haietakoak.


text:
Har-Heres, Aialon eta Xaalbim hirietan bizitzen jarraitu zuten amortarrek; baina Joseren ondorengoek, indartsu egitean, lanera behartu zituzten.


text:
<pb/>Jaunaren aingeruak Gilgaldik Bokimera igo eta esan zion herriari: «Egiptotik irtenarazi zaituztet eta zeuen gurasoei zin eginez hitzemaniko lurraldera sartu <f>[1]</f>. Esana nizuen: “Ez dut sekula hautsiko zuekin egin dudan ituna; <f>ⓓ</f>


text:
eta zuek ez duzue inolako itunik egingo lurralde honetako jendearekin, baizik eta haien aldareak desegingo dituzue”. Zuek, aldiz, nire esana aditu beharrean, zer egin duzue? <f>ⓔ</f>


text:
Beraz, hau diotsuet: Ez ditut jende horiek botako zuen aurretik; ondoan izanen dituzue eta beraien jainkoak tranpa gertatuko dira zuentzat». <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>Jaunaren aingeruak israeldarrei esandako hitzok entzutean, herri osoak negarrari eman zion uluka.


text:
Horregatik, toki hari Bokim deitu zioten, hau da, «Negartiak» <f>[2]</f>. Gero, opariak eskaini zizkioten bertan Jaunari.


text:
<pb/>Josuek bidali egin zuen herria, eta israeldarrak nor bere lurraldearen jabetza hartzera joan ziren. <f>ⓖ</f>


text:
<pb/>Josue bizi izan zen bitartean, israeldarrek Jauna gurtu zuten; Josue hil ondoren bizirik jarraitu eta Jaunak Israelen alde eginiko egintza handiak ikusiak zituzten arduradunak bizi izan ziren bitartean ere bai. <f>ⓗ</f>


text:
Beraren jabegoa zen lurraldean ehortzi zuten, Timnat-Heres <f>[3]</f> hirian, Efraimgo mendialdean, Gaax mendiaren iparraldera.


text:
<pb/>Hil zen, ordea, orduko belaunaldi hura ere, eta ondoren etorritako belaunaldiak ez zuen ezagutu Jauna, ezta Jaunak Israelen alde egina ere. <f>ⓙ</f>


text:
<pb/>Jaunari atsegin ez zaiona egin zuten israeldarrek, Baal sasijainkoaren idoloak <f>[4]</f> gurtuz. <f>ⓚ</f> <f>ⓛ</f>


text:
Egiptotik atera zituen Jauna, beren arbasoen Jainkoa, baztertu eta inguruan bizi ziren herrien sasijainkoen ondoren joan ziren, berauen aitzinean ahuspeztuz; horrela, Jauna haserrarazi egin zuten. <f>ⓜ</f>


text:
<pb/>Jaunak, Israelen kontra biziki haserreturik, lapurren esku utzi zituen, eta hauek lapurretan egin zieten. Inguruko etsaien esku ere utzi zituen; horregatik, israeldarrek ezin izan zioten eutsi etsaien aurrean. <f>ⓐ</f>


text:
Borrokara joatean, beti galduan ateratzen ziren, beren kontra baitzuten Jauna, beronek zin eginez esana zien bezala. Israeldarrak geroz eta estuago zeuden. <f>ⓑ</f>


text:
<pb/>Orduan, buruzagiak <f>[6]</f> sorrarazi zituen Jaunak eta haiek libratu zituzten israeldarrak lapurrengandik.


text:
Baina israeldarrak, buruzagi haiei aditu ordez, desleial izan ziren Jainkoarekiko eta sasijainkoak gurtu zituzten, berauen aurrean ahuspeztuz. Berehala okertu ziren gurasoen bidetik; hauek bai aditu zituztela Jaunaren aginduak! Baina ondorengoek ez zuten berdin jokatu. <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>Buruzagiren bat sorrarazten zuenean, bizitza osoan laguntzen zion Jaunak; horrela, beren etsaiengandik salbatu egiten zituen israeldarrak. Izan ere, hunkitu egiten zen haietaz Jauna, beren menderatzaile eta laidoztatzaileen azpian egiten zituzten negarrengatik.


text:
Buruzagia hiltzean, ordea, berriro gaiztotzen ziren israeldarrak, beren gurasoak baino gehiago gaiztotu ere. Sasijainkoetara jo eta gurtu egiten zituzten, berauen aitzinean ahuspeztuz. Ez zituzten aldatzen beren jarduera gaizto eta jokabide setatsuak.


text:
<pb/>Orduan, Jaunak, Israelen kontra biziki haserreturik, esan zuen: «Herri honek hautsi egin du gurasoekin egin nuen ituna eta ez du aintzat hartu nire esana. <f>ⓓ</f>


text:
Beraz, nik ere ez dut botako beraren aurretik Josuek, hiltzean, utzi zituen jentil-herri horietariko bat ere». <f>ⓔ</f>


text:
<pb/>Izan ere, herri haietaz baliatu nahi izan zuen Jaunak Israel probatzeko eta, gurasoen erara, Jaunaren bideetan zebilen ala ez ikusteko. <f>ⓕ</f>


text:
Horra, bada, zergatik utzi zien Jaunak jentil-herri haiei bertan bizitzen, lurralde hartatik berehala egotzi gabe eta Josueren menpe jarri gabe. <f>ⓖ</f>


text:
<pb/>Lurralde hartako zenbait jentil-herri bizirik utzi zuen Jaunak, Kanaango gerlak ikusi ez zituzten israeldarrak haien bitartez probatzeko. <f>ⓗ</f>


text:
Aurrez gerrarik ikusi ez zuten israeldar-belaunaldiak hezteko eta gudurako trebatzeko baizik ez zen izan hori.


text:
<pb/>Hona hemen zein ziren jentil-herri haiek: filistearren bost buruzagiak, kanaandar guztiak, sidondarrak <f>[1]</f> eta Baal-Hermon menditik Hamateko sarreraraino Libanoko mendialdean bizi ziren hibiarrak. <f>ⓘ</f>


text:
Horrela probatuko zituen Jaunak israeldarrak eta jakingo beraien gurasoei Moisesen bitartez emaniko aginduak betetzen zituzten ala ez.


text:
<pb/>Beraz, kanaandar, hitita, amortar, periztar, hibiar eta jebustarren artean bizi izan ziren israeldarrak.


text:
Haien alabak emaztetzat hartu eta beren alabak haien semeei eman zizkieten eta haien sasijainkoak gurtu zituzten.


text:
<pb/>Jaunari atsegin ez zaiona egin zuten israeldarrek: Jaunaz, beren Jainkoaz, ahaztu eta Baal eta Axeraren <f>[2]</f> idoloak gurtu zituzten. <f>ⓙ</f>


text:
Sutu egin zen Jaunaren haserrea Israelen kontra, eta Mesopotamia Garaiko errege Kuxan-Rixataimen esku utzi zituen. Zortzi urtez izan ziren israeldarrak Kuxan-Rixataimen menpeko. <f>ⓚ</f>


text:
<pb/>Orduan, israeldarrek oihu egin zioten Jaunari eta honek salbatzaile bat bidali zien: Kenazen seme eta Kaleben anaia gazteena, Otniel; honek salbatu zituen. <f>ⓛ</f>


text:
Jaunak bere espiritua eman zion Otnieli eta honek gobernatu zuen Israel. Borroka egin zion Mesopotamia Garaiko errege Kuxan-Rixataimi eta, Jaunak eskura eman ziolarik, Otnielek menderatu egin zuen. <f>ⓜ</f>


text:
<pb/>Israel herrialdea bakean egon zen berrogei urtez, harik eta Kenazen seme Otniel hil zen arte. <f>ⓝ</f>


text:
<pb/>Jaunari atsegin ez zaiona egin zuten berriro israeldarrek; horregatik, israeldarrak zigortzeko, Moabeko <f>[3]</f> errege Eglon indartu zuen Jaunak.


text:
Amondarrak eta amalektarrak <f>[4]</f> berekin harturik, joan eta menderatu egin zituen Eglonek israeldarrak eta Palmondoen hiria eskuratu zuen. <f>ⓐ</f>


text:
Orduan, israeldarrek Jaunari dei egin eta Jaunak salbatzailea sorrarazi zuen haientzat: Gera-ren seme Ehud, benjamindarra; ezkertia <f>[5]</f> zen. <pb/>Israeldarrek Ehud bidali zuten Moabeko errege Egloni zerga ordaintzera. <f>ⓑ</f>


text:
Ehudek aho biko ezpata, metro erdi bat <f>[6]</f> luzekoa, egin zuen eta jantzien azpian lotu, eskuineko izter ondoan.


text:
baina Gilgal ondoan dauden idoloetara heltzean, berriro itzuli eta esan zion erregeari: <pb/>—Errege jauna, isilpeko mandatua dakarkizut. <pb/>Erregeak esan zien berekin zeuden zerbitzariei: <pb/>—Ixo! Alde zuek! <pb/>Alde egin zutenean,


text:
Eglonengana hurbildu zen Ehud. Erregea beretzat bakarrik zuen goiko gela freskoan zegoen eseria. Ehudek esan zion: <pb/>—Jainkoaren mandatua dut zuretzat. <pb/>Erregea jaiki egin zen aulkitik.


text:
Orduan, Ehudek ezker-eskua luzatu, eskuineko izterrean zekarren ezpata hartu eta sabelean sartu zion erregeari


text:
oso-osorik, kirten eta guzti; gantzek estali egin zuten ezpata, Ehudek ez baitzuen atera erregearen sabeletik. Ondoren, leihotik <f>[7]</f> atera zen,


text:
<pb/>Ehud joan eta gero, zerbitzariek, etorri eta goiko gelako ateek maratila emana zutela ohartzean, erregea bere gela freskoan sabela husten <f>[8]</f> ariko zela uste izan zuten.


text:
Zain eta zain egon ondoren, kezkatzen hasi ziren, goiko gelako ateak irekitzen ez zirelako. Giltza hartu eta atea irekitzean, han aurkitu zuten beren nagusia lurrean zerraldo, hila.


text:
<pb/>Haiek zain zeuden bitartean, Ehudek, idoloen ingurutik igaro eta Seirara <f>[9]</f> egin zuen ihes.


text:
<pb/>Heldu zenean, Efraimgo mendialdean adarra jo zuen eta israeldarrak menditik jaitsi ziren, Ehud bera buru zutela. <f>ⓒ</f>


text:
Ehudek esan zien: «Jarrai niri! Eskura eman baitizkizue Jaunak zeuen etsai moabdarrak». <pb/>Eta haren ondoren jaitsirik, Moaberako igarobideak hartu zituzten Jordanen, eta ez zioten inori ere utzi igarotzen.


text:
<pb/>Egun hartan hamar mila moabdar inguru hil zituzten, denak sendoak eta indartsuak. Ez zuen batek ere ihes egin.


text:
Handik aurrera, moabdarrak israeldarren menpe egon ziren eta bakea izan zen herrialdean laurogei urtez.


text:
<pb/>Ehuden ondoren, Anaten seme Xamgar izan zen buruzagi. Seiehun filistear hil zituen itzain-akuilu batez. Horrela, berak ere salbatu zuen Israel. <f>ⓓ</f>


text:
Jaunak, orduan, Hatzor hirian kanaandarren errege zen Jabinen esku utzi zituen. Sisera zuen izena haren gudarostearen buruzagiak eta Haroxet-Goim <f>[1]</f> hirian bizi zen. <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>Siserak burdinazko bederatziehun guda-gurdi zituen eta hogei urtez gogor zanpatu zituen israeldarrak; horregatik, israeldarrek dei egin zioten Jaunari. <f>ⓖ</f>


text:
Andre hura Deboraren Palmondopean jarri <f>[3]</f> ohi zen, Rama eta Betel artean, Efraimgo mendialdean, israeldarrek eramaten zizkioten auziak erabakitzera.


text:
<pb/>Behinola, Neftaliren lurraldeko Kedex hirian bizi zen Barak izeneko bati, Abinoamen semeari, dei egin eta esan zion Deborak: <pb/>—Hona hemen Jaunak, Israelen Jainkoak, damaizun agindua: «Zoaz eta bil itzazu zeurekin Tabor mendian Neftali eta Zabulonen leinuetako hamar mila gizon. <f>ⓗ</f>


text:
Nik Kixon <f>[4]</f> errekara ekarriko dizut Sisera, Jabinen gudarostearen buruzagia, bere guda-gurdi eta gudari-taldearekin, eta eskura emango». <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>Deborak esan zion: <pb/>—Joango naiz, bada, zurekin. Baina egintza honetan ospea ez da zurea izango, emakume baten esku jarriko baitu Jaunak Sisera. <pb/>Eta Debora Barakekin joan zen Kedexera.


text:
Barakek Kedexera deitu zuen Zabulon eta Neftaliren leinuetako jendea. Hamar mila gizon joan zitzaizkion ondoren; Debora ere berarekin zen.


text:
<pb/>Aldi hartan Heber kendarra beste kendarrengandik, hau da, Moisesen aitaginarreba zen Hobaben ondorengoengandik banandu eta Kedex ondoan zegoen etxolatua, Tzaanaimgo <f>[5]</f> artearen inguruan. <f>ⓙ</f>


text:
burdinazko bederatziehun guda-gurdiak eta bere gudaroste osoa bildurik, Haroxet-Goimdik atera eta Kixon errekara joan zen.


text:
Orduan, Deborak esan zion Baraki: «Eutsi! Gaur emanen dizu Jaunak eskura Sisera. Jauna doa zure gudari-taldearen buru». <pb/>Bere hamar mila gizonak ondoren zituela jaitsi zen Barak Tabor menditik.


text:
Eta Jaunak sakabanatu egin zituen <f>[6]</f> Sisera eta beroren guda-gurdiak eta gudaroste osoa, Baraken erasopean. Siserak guda-gurditik jaitsi eta oinez egin zuen ihes.


text:
Barak Haroxet-Goimeraino joan zen guda-gurdi eta gudarostearen atzetik. Siseraren gudari guztiak ezpatapean erori ziren, bizirik bat ere gelditu gabe.


text:
<pb/>Sisera bera oinez joan zen ihesi Heber kendarraren emazte Jaelen oihal-etxolaraino, bakean baitziren Hatzorko errege Jabin eta Heber kendarra. <f>ⓚ</f>


text:
Jael bidera atera zitzaion Siserari eta esan zion: <pb/>—Zatoz, ene jauna, zatozkit; ez izan beldurrik! <pb/>Sartu zen, beraz, haren oihal-etxolan eta emakumeak estalki batez gorde zuen.


text:
Siserak esan zion: <pb/>—Emadazu edaten ur pittin bat, egarriak nago eta. <pb/>Emakumeak, esne-zahagia irekirik, eman zion edaten eta ezkutatu egin zuen berriro. <f>ⓛ</f>


text:
Siserak esan zion: <pb/>—Zaude etxolako atean eta norbait inor badagoen galdezka etortzen bada, esaiozu ezetz.


text:
<pb/>Sisera leher egina zegoen eta zerraldo lo gelditu zen. Orduan, Heberren emazte Jaelek, oihal-etxolari eusteko ziri bat eta mailua eskuan hartu, Siserarengana isilean hurbildu eta buruan sartu zion alderik alde, lurrari josiz. Horrela hil zen.


text:
<pb/>Barak Siseraren ondoren zebilen. Jaelek, bidera irtenik, esan zion: «Zatoz, neuk erakutsiko dizut bila zabiltzan gizona». <pb/>Sartu zen Barak oihal-etxolara eta Sisera hila aurkitu zuen, ziria buruan sartua zuela.


text:
<pb/><t>«Prest daude israeldarrak gudurako <f>[2]</f>, </t><t>herriak bere burua eskaintzen du. </t><t>Goretsi Jauna! </t>


text:
<t>Entzun, erregeok! </t><t>Adi, nagusiok! </t><t>Nik nahi diot Jaunari kantatu, </t><t>Jauna, Israelen Jainkoa, goraipatu. </t>


text:
<t>Zu Seirtik ateratzean, Jauna, </t><t>Edomgo zelaietan barrena </t><t>aurrera egitean, </t><t>lurra ikaratu egin zen, </t><t>ortzia dardaratu <f>[3]</f>; </t><t>hodeiek euria isuri zuten, <f>ⓜ</f> </t>


text:
<t>mendiek behea jo, </t><t>Jauna, Sinaiko Jauna, </t><t>Israelen Jainkoa igarotzean. <f>ⓝ</f> <pb/> </t>


text:
<t>«Anaten seme Xamgarren </t><t>egunetan, </t><t>Jaelen egunetan, </t><t>ezin zen bideetan ibili, </t><t>bidaiariek zeharbidez </t><t>ibili behar zuten <f>[4]</f>. <f>ⓐ</f> </t>


text:
<t>Ez zegoen buruzagirik, </t><t>ez zegoen bat ere Israelen, </t><t>neu, Debora <f>[5]</f>, altxatu nintzen arte, </t><t>Israelen amatzat </t><t>agertu nintzen arte. </t>


text:
<t>Beste jainko batzuk </t><t>aukeratu zituzten, </t><t>gudua gainean zuten arren. </t><t>Ez zuten babeskirik, ez lantzarik <f>[6]</f> </t><t>Israelgo berrogei mila gizonek. <f>ⓑ</f> <pb/> </t>


text:
<t>«Israelgo gudalburuekin </t><t>nire bihotza, </t><t>beren burua eskaintzen duten </t><t>herritarrekin. </t><t>Goretsi Jauna! </t>


text:
<t>Asto <f>[7]</f> zuri baten gainean, </t><t>tapiz gainean eseriak zoaztenok </t><t>eta oinez zoaztenok, entzun </t>


text:
<t>putzuetan ura </t><t>banatzen dutenen oihua: </t><t>Jaunaren garaipena </t><t>kontatzen ari dira, </t><t>bere indarrez Israeli </t><t>emaniko garaipena. </t><t>Jaunaren herria </t><t>hiriko ateetara jaitsi da <f>[8]</f>. </t>


text:
<t>Esna, itzar zaitez, Debora, </t><t>itzarri, esnatu, </t><t>kanta ezazu! </t><t>Jaiki, Barak, </t><t>hartu zeure gatibuak, </t><t>Abinoamen seme horrek! <pb/> </t>


text:
<t>«Jaitsi dira bizirik geldituak </t><t>handiekin batera; </t><t>jaitsi da </t><t>Jaunaren herria </t><t>ausartekin batera, </t><t>nik, Deborak, deitua. </t>


text:
<t>Efraimdarrek menderatu <f>[9]</f> dute </t><t>Amalek; </t><t>haien atzetik benjamindarrak datoz, </t><t>beraien gudari artean. </t><t>Makirren senitartetik datoz </t><t>zure gudalburuak </t><t>eta Zabulonengandik </t><t>aginte-makila dutenak. <f>ⓒ</f> </t>


text:
<t>Isakartarren buruzagiak </t><t>Deborarekin joan dira </t><t>eta, isakartarrak bezala, </t><t>Barak ere bai, </t><t>haren ondoren lasterka lautadan. </t><t>Rubendarren familietan </t><t>handiak erabakiak! <f>[10]</f> <f>ⓓ</f> </t>


text:
<t>Zergatik gelditu zara, bada, </t><t>eskortetan, Ruben, </t><t>artzain-txistuak entzuten? </t><t>Rubendarren familietan </t><t>handiak erabakiak! </t>


text:
<t>Galaaden jendea <f>[11]</f> </t><t>Jordanez beste aldera gelditu zen. </t><t>Danen leinuak </t><t>zergatik gelditu ziren </t><t>itsasontzietan? </t><t>Axertarrak itsasbazterrean </t><t>gelditu ziren eseriak </t><t>eta beren portuetan jarraitzen dute. <f>ⓔ</f> </t>


text:
<t>Zabulondarrek, bai, </t><t>ia hiltzeraino arriskatu zuten bizia, </t><t>orobat Neftalik ere zelai garaietan. <f>ⓕ</f> </t>


text:
<t>Erregeak etorri ziren borrokara, </t><t>borrokatu ziren Kanaango erregeak </t><t>Taanaken, </t><t>Megidoko iturriaren ondoan; </t><t>ez zuten ganorazko </t><t>harrapakinik hartu. <f>ⓖ</f> </t>


text:
<t>Ortziko izarrak ere borrokatu ziren, </t><t>beren ibiltokietatik borrokatu </t><t>Siseraren aurka. </t>


text:
<t>Kixon errekak ezabatu zituen, </t><t>antzinako erreka hark, </t><t>Kixon errekak. </t><t>Aurrera! Eutsi gogor! </t>


text:
<t>Orduan, zaldien hanka-hotsa </t><t>entzun zen, lurra joz, </t><t>zaldiak bizkor lauoinka. <pb/> </t>


text:
<t>«Jaunaren aingeruak dio: </t><t>“Madarikatua Meroz hiria <f>[12]</f>, </t><t>madarikatuak hango bizilagunak, </t><t>ez baitziren etorri </t><t>beren gudari ausartekin </t><t>Jaunari laguntzera!” <pb/> </t>


text:
<t>«Emakumeetan bedeinkatuena Jael, </t><t>Heber kendarraren emaztea, </t><t>emakume nomaden artean </t><t>bedeinkatuena! <f>[13]</f> </t>


text:
<t>Siserak ura eskatu zion </t><t>eta Jaelek esnea eman <f>[14]</f>, </t><t>esnegaina errege-katiluan. </t>


text:
<t>Hartu zuen ezkerraz ziria </t><t>eta eskuinaz langileen mailua, </t><t>jo zuen Sisera </t><t>eta burua txikitu zion, </t><t>bekokia zanpatu eta zulatu zion. <f>ⓗ</f> </t>


text:
<t>Jaelen oinetara makurtu zen, </t><t>erori eta lurrean gelditu zerraldo. </t><t>Beraren oinetara </t><t>makurtu zen tokian </t><t>erori zen hilotz. <pb/> </t>


text:
<t>«Siseraren amak, </t><t>leihotik begira, </t><t>leiho-saretik oihuka, zioen: </t><t>“Zergatik dator hain berandu </t><t>haren guda-gurdia? </t><t>Zergatik hain geldo </t><t>haren zaldiak?” </t>


text:
<t>“Aurkitutako harrapakinak </t><t>banatzen ari dira, noski! </t><t>Bana, bina neskatxa </t><t>gudari bakoitzari, </t><t>kolorezko ehunak Siserarentzat, </t><t>kolorezko oihalak: </t><t>koloretan bordaturiko oihalak </t><t>haren leporako <f>[15]</f>”. <pb/> </t>


text:
<t>«Gal bitez horrela </t><t>zure etsaiak, Jauna. </t><t>Zure adiskideak, aldiz, </t><t>izan bitez eguzkia </t><t>egunsentian bezain bizi!» </t> <pb/>Hauen guztien ondoren, bakean bizi izan ziren israeldarren herrialdean berrogei urtez. <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>Jaunari atsegin ez zaiona egin zuten israeldarrek, eta hark madiandarren menpe eduki zituen zazpi urtez. <f>ⓙ</f>


text:
Madiandarren agintea gogorra izan zen israeldarrentzat. Haiengandik babesteko, mendietako haitzarte, leize eta toki hurbilgaitzetan gorde ziren.


text:
Israeldarrek ereiten zutenean, madiandarrek nahiz amalektarrek nahiz ekialdeko basamortuko jendeak eraso egin ohi zieten; <f>ⓚ</f>


text:
israeldarrengandik hurbil kanpatu eta uztak hondatu ohi zituzten Gazako sarreraraino, israeldarrak deus gabe utziz, janaririk, ardirik, behirik eta astorik gabe.


text:
Beren abere, oihal-etxola eta guzti etorri, lurralde hartan sartu eta dena hondatu ohi zuten madiandarrek. Larrapoteak bezain ugari ziren, eta beraien gameluak zenbatu ezin beste. <f>ⓛ</f>


text:
profeta bat bidali zien Jaunak, esatera: «Hau dio Jaunak, Israelen Jainkoak: Nik ekarri zaituztet Egiptotik eta nik atera esklabotzatik. <f>ⓝ</f> <f>ⓐ</f>


text:
Nik askatu zaituztet egiptoarren eta gainerako zapaltzaile guztien menpetik; bota egin ditut etsaiak zuen aurretik eta berauen lurraldea eman dizuet.


text:
Esan nizuen neu ninduzuela Jauna, zeuen Jainkoa, eta ez izateko amortarren jainkoen beldurrik, beraien lurraldean bizi zareten arren. Baina ez duzue aditu nire esana». <f>ⓑ</f>


text:
<pb/>Aldi hartan, Jaunaren aingerua Ofra herrixkara etorri eta arteondo baten azpian jarri zen. Arteondo hura Abiezerren senitarteko Joaxena zen. Honen seme Gedeon garia dolarean <f>[1]</f> jotzen ari zen, madiandarrek ikus ez zezaten. <f>ⓒ</f> <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>Gedeonek erantzun: <pb/>—Barkatu, ene jauna, baina Jauna gurekin baldin bada, zergatik ari zaigu gertatzen hau guztia? Zertan dira gurasoek kontatzen zizkiguten gertaera harrigarri haiek, Jaunak Egiptotik ekarri gintuela esaten zigutenean? Orain, izan ere, eskutik utzi gaitu Jaunak eta madiandarren menpe jarri. <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>Jaunak esan zion: <pb/>—Zoaz eta salba ezazu Israel zeure indarraz madiandarren menpetik. Nik bidaltzen zaitut!


text:
<pb/>Gedeonek, ordea, ihardetsi zion: <pb/>—Barkatu, Jauna; nola salbatuko dut Israel? Nire senitartea Manasesen leinuko ahulena da eta ni gazteena gure aitaren etxean. <f>ⓖ</f>


text:
<pb/>Jaunak esan zion: <pb/>—Zeurekin izango nauzu; horrela, madiandar guztiak batera hondatuko dituzu. <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>Gedeonek, berriro: <pb/>—Egiaz begiko baldin banauzu, ager iezadazu, zantzu baten bidez, zeu zarela hizketan ari zaidana. <f>ⓘ</f>


text:
Otoi, ez joan hemendik nik eskaintza zure aurrera ekarri arte. Berehala itzuliko naiz. <pb/>Jaunak erantzun zion: <pb/>—Hementxe egongo naiz zu etorri arte. <f>ⓙ</f>


text:
<pb/>Joan zen Gedeon eta antxume bat prestatu zuen eta, hogei kilo-edo <f>[2]</f> irinez, legamia gabeko ogiak egin. Gero, okela otarrean eta salda eltzean harturik, arteondo azpira eraman eta Jaunari eskaini zion dena.


text:
Jaunaren aingeruak esan zion: <pb/>—Hartu okela eta legamia gabeko ogiak eta ezarri haitz horren gainean, eta isuri salda. <pb/>Halaxe egin zuen Gedeonek.


text:
Orduan, Jaunaren aingeruak, eskuan zuen makila luzatuz, muturraz okela eta legamia gabeko ogiak ukitu zituenean, sugarra atera zen haitzetik, okela eta legamia gabeko ogiak kiskaliz. Gero, desagertu egin zen Jaunaren aingerua Gedeonen aurretik. <f>ⓚ</f>


text:
<pb/>Jaunaren aingerua izan zela ohartzean, Gedeonek esan zuen: <pb/>—Ai, ene Jainko Jauna! Jaunaren aingerua ikusi dut aurrez aurre! <f>ⓛ</f>


text:
<pb/>Gedeonek aldarea eraiki zuen bertan Jaunaren omenez, eta «Jauna bakea» izena eman zion. Han dago gaur ere oraindik, Ofran, Abiezerren senitartekoen hirixkan. <f>ⓝ</f>


text:
<pb/>Gau hartan bertan, Jaunak esan zion Gedeoni: <pb/>—Hartzazu aitaren idiskoa <f>[3]</f>, zazpi urtekoa. Eraitsi gero aitak zaintzen duen Baalen aldarea eta puskatu haren ondoan dagoen zutoin sakratua. <f>ⓐ</f>


text:
Ondoren, eraiki arreta handiz aldarea Jaunari, zeure Jainkoari, babesleku honen gailurrean eta, zezena harturik, eskain ezazu erre-oparitzat, puskatuko duzun zutoin sakratuaren <f>[4]</f> egurren gainean.


text:
<pb/>Gedeonek, beraz, bere morroien artetik hamar gizon harturik, Jaunak agindu bezala egin zuen; alabaina, bere senitartekoen eta hiriko jendearen beldur baitzen, egunez egin beharrean, gauez egin zuen.


text:
<pb/>Biharamun goizean jaikitzean, hiriko jendeak Baalen aldarea norbaitek hautsi eta haren ondoko zutoin sakratua puskatu zuela ikusi zuen, eta idiskoa <f>[5]</f> erre-oparitzat eskainia zuela aldare berrian.


text:
Eta elkarri galdetu zioten: «Nork egin ote du hori?» Ikertu eta aztertu ondoren, Joaxen seme Gedeonek egin zuela jakin zuten.


text:
Orduan, hiriko jendeak esan zion Joaxi: <pb/>—Atera ezazu semea! Hil egin behar dugu, Baalen aldarea hautsi eta haren ondoan zegoen zutoin sakratua puskatu duelako.


text:
<pb/>Joaxek, ordea, erantzun zien inguruan zituenei: <pb/>—Nor eta zuek Baal jainkoa defendatzen? Zuek bera salbatzen? Norbaitek defendatzen badu, halakoa bihar goizerako hila izanen da. Baal jainko baldin bada, defenda beza bere burua, berea baitzuen hautsitako aldarea. <f>ⓑ</f>


text:
<pb/>Egun hartan Gedeoni Jerubaal <f>[6]</f> goitizena eman zioten, esanez: «Defenda bedi Baal, beraren aldarea hautsi duenaren kontra!»


text:
<pb/>Madiandarrek, amalektarrek eta ekialdeko basamortuko jendeak, denek elkar harturik, Jordan ibaia igaro eta Izreel lautadan ezarri zuten kanpalekua.


text:
<pb/>Jaunaren espirituz jantzirik, Gedeonek adarra jo eta bere ondoan bildu zituen Abiezerren senitartekoak. <f>ⓒ</f>


text:
Eta Manasesen lurralde osora mezulariak bidalirik, bere ondoan bildu zuen hango jendea ere. Gero Axer, Zabulon eta Neftaliren leinuetakoengana ere bidali zituen mezulariak, eta leinu haietakoak ere bildu zituen.


text:
Hara, ardi-larru bat zabalduko dut larrainean; ihintza ardi-larru gainean bakarrik egin eta inguruko lurra lehor gelditzen bada, jakingo dut nitaz baliatuko zarela Israel salbatzeko».


text:
<pb/>Halaxe izan zen. Biharamun goizean jaiki, ardi-larrua hartu eta, ihintza ateratzeko bihurritu zuenean, antoxin bat bete zuen urez.


text:
Gero, esan zion berriro Gedeonek Jainkoari: «Ez zakizkit haserretu, berriro ere ardi-larruarekin beste proba bat egitea eskatzen badizut: geldi dadila lehor ardi-larrua eta egin beza ihintza inguruko lur gainean». <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>Gau hartan horixe egin zuen Jainkoak: ardi-larrua bakarrik gelditu zen lehor eta inguruko lur osoan ihintza egin zuen.


text:
<pb/>Jerubaalek —hots, Gedeonek— eta harekin zen jende guztiak, goizean goiz jaiki eta Harod iturri ondoan jarri zituzten oihal-etxolak. Madiandarrek iparraldera zuten kanpalekua, lautadan, More mendixkaren <f>[1]</f> oinetan.


text:
<pb/>Jaunak esan zion Gedeoni: «Gudaroste handiegia dakarzu, madiandarrak zuri eskura nik emateko. Harrotu egingo litzaidake Israel, garaipena bere eskuz lortu duela pentsatuz. <f>ⓔ</f>


text:
Esaiozu jendeari: “Beldur-ikaraz <f>[2]</f> dagoenak alde egin beza Galaad menditik eta itzul bedi etxera”». <pb/>Hogeita bi mila gizon etxera itzuli eta hamar mila gelditu ziren. <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>Jaunak, ordea, esan zion Gedeoni: «Oraindik ere gehiegi dira. Jaitsarazi gizonak errekara eta han probatuko ditut. Neuk esanen dizut zeinek jarraituko duten zurekin eta zeinek alde egin beharko duten <f>[3]</f>».


text:
<pb/>Gedeonek jendea errekara jaitsarazi zuenean, Jaunak esan zion: «Bereiz itzazu ura eskuan hartu eta zakurrek bezala miazkatuz edango dutenak, edateko belauniko jarriko direnengandik».


text:
<pb/>Hirurehun gizonek eraman zuten ura ahora eskuetan harturik; beste guztiak belaunikatu egin ziren ura edateko.


text:
Jaunak esan zion Gedeoni: «Ura eskutik edan duten hirurehun gizon horien bidez salbatuko zaituztet, madiandarrak eskura emanez. Gainerako jendea doala nor bere etxera».


text:
<pb/>Gedeonek Israelgo gizon gehienak bidali zituen nor bere etxera, hirurehun haiekin bakarrik geldituz; hauek beren lagunen jakiak eta adarrak hartu zituzten. Madiandarren kanpalekua israeldarrena baino beherago zegoen, lautadan. <f>ⓖ</f>


text:
<pb/>Gau hartan Jaunak esan zion Gedeoni: «Jaiki eta jaits zaitez etsaien kanpalekura; eskura emanen dizkizut.


text:
Entzun han esaten ari direna, eta kemena hartuko duzu <f>[4]</f> etsaiei erasotzeko». <pb/>Jaitsi zen, beraz, Gedeon Pura bere morroiarekin kanpalekuko lehen gudari-taldeak zeuden ingurura.


text:
Madiandarrak, amalektarrak eta basamortuko jendea, larrapoteak bezain ugari, lurrean etzanak zeuden; haien gameluak ere zenbatu ezin hainbat ziren, itsasertzeko hondarra bezain ugari. <f>ⓗ</f>


text:
Gedeon etsaien kanpalekura hurbildu zenean, gudari bat bere ametsa kontatzen ari zitzaion lagunari: <pb/>—Amets egin dut, garagar-ogi bat biribilka zihoala madiandarren kanpalekuan barrena; oihal-etxola batera heltzean, jo eta irauli egin du, eta oihal-etxola <f>[5]</f> azpikoz gora erori da. <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>Lagunak erantzun zion: <pb/>—Joaxen seme Gedeon israeldarraren ezpata da hori. Madiandarrok eta gure kanpaleku osoa horren esku utzi ditu Jainkoak.


text:
<pb/>Ametsa eta esanahia entzun zituenean, Gedeonek, makurtuz, Jainkoa gurtu zuen. Gero, israeldarren kanpalekura itzuli zen oihuka: <pb/>—Jaiki! Gure esku utzi du Jaunak madiandarren kanpalekua!


text:
<pb/>Gedeonek hiru taldetan banatu zituen hirurehun gizonak eta, adarrak eta barruan lastargiak zeuzkaten pegar hutsak emanik, <f>ⓙ</f>


text:
Nik eta nire taldeak adarrak jotzean, jo zuek ere kanpalekuaren inguru guztian eta egin oihu: «Jaunarengatik! Gedeonengatik!»


text:
<pb/>Gauerdi inguruan, zaintzaileak aldatu berri zirelarik, heldu zen Gedeon bere ehun gizonekin kanpaleku ondora, eta adarrak jotzen eta eskuetan zeramatzaten pegarrak hausten hasi ziren. <f>ⓚ</f>


text:
Orduan, hiru gudari-taldeek ere adarrak jo eta pegarrak hautsi zituzten. Gero, lastargia ezkerrean eta adarra eskuinean zeramatzatela, oihu egin zuten: «Eraso! Jaunarengatik eta Gedeonengatik!»


text:
<pb/>Israeldarrak kanpaleku inguruan nor bere tokian zeudelarik, kanpalekukoak lasterka, garrasika eta iheska hasi ziren.


text:
Hirurehun haiek adarrak jotzen ari ziren bitartean, elkarren kontra borrokarazi zituen Jaunak madiandarrak. Orduan, kanpalekuko guztiek ihes egin zuten Bet-Xitara, Tzereda aldera, eta Abel-Mehola erreka bazterrera, Tabat <f>[6]</f> ondora.


text:
Gedeonek mezulariak bidali zituen Efraimen leinua bizi zen mendietara, esatera: «Jaitsi eta egin aurre madiandarrei! Har itzazue haiek baino lehen Jordan ibaia igarotzeko ibiak Bet-Bararaino!» <pb/>Efraimen leinuko gizon guztiek bildu eta hartu zituzten Jordan ibaia igarotzeko ibiak Bet-Bararaino.


text:
Bi buruzagi madiandar atzeman zituzten: Oreb eta Zeeb. Eta biak, lehenengoa Oreben haitza deritzan tokian eta bigarrena Zeeben dolarea deritzan tokian hil ondoren, madiandarren atzetik joan ziren. Azkenean, Gedeoni eraman zizkioten Oreben eta Zeeben buruak, Jordanez beste aldetik.


text:
<pb/>Efraimen leinuko gizonek esan zioten Gedeoni: <pb/>—Zergatik egin diguzu hori? Zergatik ez diguzu deitu, madiandarrak borrokatzera abiatu zarenean? <pb/>Eta haserre egin zioten.


text:
Gedeonek erantzun zien: <pb/>—Zer da, bada, nik egindakoa zuek egindakoaren aldean? Ez al du gehiago balio zuek, efraimdarrok, jasotako uzta-hondarrak, guk, Abiezerren senitartekook, eginiko uztak baino? <f>[1]</f>


text:
Zuen esku utzi ditu Jaunak Oreb eta Zeeb, madiandarren buruzagiak. Egintza horren aldean, nik ez dut deus ere egin. <pb/>Hau esateak baretu egin zituen efraimdarrak.


text:
<pb/>Gedeonek eta bere hirurehun gizonek Jordan ibaia igaro zuten. Nekatuak zeuden, baina jarraitu egin zuten madiandarren ondoren.


text:
Sukot hirira <f>[2]</f> heldurik, esan zien hango bizilagunei: <pb/>—Eman, mesedez, talo batzuk nirekin datozen gizonei, nekaturik baitaude. Madiandarren errege Zebah eta Tzalmunaren atzetik gabiltza.


text:
<pb/>Baina Sukoteko buruzagiek erantzun zioten: <pb/>—Atzeman al dituzu, bada, Zebah eta Tzalmuna? Ez! Hortaz, zer dela-eta eman behar diogu jaten zure gudari-taldeari?


text:
<pb/>Gedeonek esan zien: <pb/>—Ongi da. Baina Jaunak Zebah eta Tzalmuna nire esku uztean, basamortuko otez eta garduz urratuko zaituztet.


text:
<pb/>Handik Penuel hirira igo eta gauza bera esan zien hangoei ere; baina Sukoteko jendeak bezalaxe erantzun zioten Penuelgoek.


text:
<pb/>Zebah eta Tzalmuna Karkor hirian ziren beren gudarostearekin. Hamabost mila gizon besterik ez zuten; izan ere, ekialdeko jendearen gudarosteko ehun eta hogei mila gudari galduak ziren.


text:
<pb/>Nobah eta Jogbohako ekialdean zegoen nomaden bidea hartu, ustekabean <f>[3]</f> eraso eta xehatu egin zuen Gedeonek etsaien gudarostea.


text:
Madiango bi erregeek, Zebahek eta Tzalmunak, ihes egin zuten; baina Gedeonek pertsegitu eta harrapatu egin zituen, eta izutua utzi zuen gudaroste osoa.


text:
Sukoteko gazte bat atzeman eta galdeketa egin zion. Gazteak idatziz eman zizkion Sukoteko buruzagi eta arduradunen izenak, orotara hirurogeita hamazazpi gizonen izenak. <f>ⓛ</f>


text:
Orduan, Sukoteko jendearengana hurbildu eta esan zien: <pb/>—Iraindu egin ninduzuen, Zebah eta Tzalmuna atzeman nituen <f>[4]</f> galdetuz, eta ukatu egin zenieten janaria nekatuak zeuden nire gizonei. Hona, hemen dituzue Zebah eta Tzalmuna!


text:
<pb/>Orduan, galdetu zien Zebah eta Tzalmunari: <pb/>—Zer itxura zuten Taborren hil zenituzten gizonek? <f>[5]</f> <pb/>Haiek erantzun zioten: <pb/>—Zure antzekoak ziren; errege-seme ziruditen denek. <f>ⓜ</f>


text:
<pb/>Gedeonek, orduan: <pb/>—Nire anaiak, gure amaren semeak! Ala Jauna, bizirik utzi izan bazenituzte, ez zintuzketedan hilko orain. <f>ⓝ</f>


text:
<pb/>Gero, bere lehen-seme Jeterri agindu zion: <pb/>—Tira, hil itzak! <f>[6]</f> <pb/>Mutilak, ordea, ez zuen atera ere egin ezpata; artean gazte izanik, beldur baitzen. <f>ⓐ</f>


text:
Orduan, Zebah eta Tzalmuna beraiek esan zioten. <pb/>—Tira, hil gaitzak heuk, hi bezalako gizon ausartari zegokiok eta! <pb/>Eta hala, Gedeonek hil zituen Zebah eta Tzalmuna; gero, gameluek lepoan zeramatzaten apaindurak <f>[7]</f> hartu zituen. <f>ⓑ</f>


text:
<pb/>Israeldarrek esan zioten Gedeoni: <pb/>—Madiandarren menpetik libratu gaituzunez gero, izan zaitez gure gobernari, baita zure ondorengoak ere gero.


text:
<pb/>Gedeonek ihardetsi zien: <pb/>—Ez nauzue gobernari izango, ezta nire semea ere; Jauna izanen duzue agintari! <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>Eta jarraitu zuen esaten: <pb/>—Baina gauza bat eskatu nahi dizuet: zuetako bakoitzak eman diezadala eraztun bana, etsaiei harrapaturiko horietatik. <pb/>Izan ere, etsaiek urrezko eraztunak zeramatzaten, basamortuko jendea <f>[8]</f> zenez. <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>Israeldarrek esan zioten: <pb/>—Bai, emango dizkizugu. <pb/>Eta, soingaineko bat zabaldurik, bertara bota zuen nork bere harrapakinetarik eraztun bana.


text:
Gedeoni eman zizkioten urrezko eraztunek hogei kilo pisatu zuten, apaindurak, belarritakoak, Madiango erregeek zeramatzaten purpurazko jantziak eta gameluek lepoan zeramatzaten lepokoak kontatu gabe.


text:
<pb/>Urre harekin irudi bat <f>[9]</f> egin eta Ofran, bere herrian, ipini zuen Gedeonek; israeldar guztiek irudi hura adoratu zuten, Jainkoarekin desleial jokatuz. Irudi hura galbide gertatu zitzaien Gedeoni eta beronen senitartekoei.


text:
<pb/>Horrelaxe menderatu zituzten, bada, israeldarrek madiandarrak; aurrerantzean hauek ez zuten burua berriro altxatu ahal izan. <pb/>Israeldar herrialdea bakean bizi izan zen berrogei urtez, Gedeon bizi izan zen artean.


text:
<pb/>Hil zen Joaxen seme Gedeon, zahartzaro ederra igaro ondoren, eta bere aita Joaxen hilobian ehortzi zuten, Ofran, abiezertarren hirian. <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>Gedeon hil ondoren, Jauna zapuztu eta idoloak gurtu zituzten berriro israeldarrek, Baal-Berit <f>[10]</f> beren jainkotzat hartuz. <f>ⓖ</f>


text:
eta ez ziren leial izan Jerubaal-Gedeonen senitartekoekin, hark israeldarrei hainbeste on egin zien arren.


text:
<pb/>Jerubaalen seme Abimelek <f>[1]</f> Sikemera joan zen bere amaren senideengana, eta honela mintzatu zitzaien bere amaren aldeko ahaideei: <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>—Esaiezue Sikemgo nagusi guztiei: «Zer duzue egokiago, Jerubaalen hirurogeita hamar semeak izatea ala gizon bakarra izatea zuen agintari? Oroitu, gainera, zeuen odol eta jatorrikoa nauzuela ni».


text:
<pb/>Amaren senideek esan zieten hori guztia Sikemgo nagusiei, eta hauek Abimeleken alde jarri ziren, senide zutela esanez.


text:
Baal-Berit jainkoaren jauretxetik zilarrezko hirurogeita hamar txanpon hartu eta Abimeleki eman zizkioten; honek, diru harekin, gizon arlote eta abenturazale-talde bat bildu zuen, jarrai ziezaioten. <f>ⓘ</f>


text:
Ofrara, bere aitaren etxera, joan eta bere anaiak, Jerubaalen hirurogeita hamar semeak, hil zituen, denak harri beraren gainean <f>[2]</f>. Jerubaalen semerik gazteena, Jotam, besterik ez zen gelditu, gorde egin baitzen. <f>ⓙ</f>


text:
<pb/>Orduan, Sikemgo nagusi guztiak eta Bet-Miloko jendea bildu eta Sikemgo zutarriaren aldamenean dagoen arteondo ingurura <f>[3]</f> joan ziren Abimelek errege izendatzera.


text:
<pb/>Jotamek, hori jakitean, Garizim mendi-gailurrera <f>[4]</f> igo eta esan zuen garrasika: «Entzudazue, Sikemgo nagusiok, eta Jainkoak entzun diezazuela zuei!


text:
<pb/>«Behin batez, zuhaitzek erregea izendatu nahi zuten berentzat. Eta esan zioten olibondoari: “Izan hadi gure errege!” <f>ⓚ</f>


text:
Baina olibondoak erantzun zien: “Eta jainkoak eta gizon-emakumeak ohoratzeko den neure olioa emateari uko egin, zuhaitzen gainean dilindan ibiltzeko?” <f>ⓛ</f>


text:
Baina pikondoak erantzun zien: “Eta neure fruitu eder eta gozoa emateari uko egin, zuhaitzen gainean dilindan ibiltzeko?”


text:
Baina mahatsondoak ihardetsi zien: “Eta bai jainkoak, bai gizon-emakumeak pozten dituen neure ardoa emateari uko egin, zuhaitzen gainean dilindan ibiltzeko?” <f>ⓜ</f>


text:
Elorriak erantzun zien: “Egiaz zeuen errege izendatu nahi banauzue, zatozte, babestu nire itzalpean; bestela, Libanoko zedroak ere irentsiko dituen sugarra aterako zait”».


text:
<pb/>Eta Jotamek jarraitu zuen: «Abimelek izendatu duzue errege. Egoki eta zuzen jokatu al duzue hori egitean? Ongi jokatu al duzue Jerubaalekin eta beronen etxearekin? Honek egindako guztiarengatik merezi bezala ari izan al zarete?


text:
Zuen alde borrokatu zen gure aita, bere bizia arriskatuz, eta madiandarren menpetik libratu zintuzten. <f>ⓝ</f>


text:
Zuek, aldiz, gure aitaren etxearen kontra jaiki zarete gaur eta haren hirurogeita hamar semeak hil dituzue, denak harri beraren gainean. Eta haren mirabearen seme den Abimelek izendatu duzue zeuen errege, senide duzuela eta.


text:
Beraz, Jerubaalekiko eta beronen etxearekiko gaur egoki eta zuzen jokatu duzuela uste baduzue, on degizuela Abimelekek, baita zuek ere Abimeleki!


text:
Baina hala ez bada, kiskal zaitzatela zuek, Sikemgo nagusi eta Bet-Miloko jendeok, Abimelekengandik aterako den suak, eta kiskal dezala bera ere zuengandik eta Bet-Milokoengandik aterako denak!»


text:
<pb/>Ondoren, Jotamek ihes egin zuen; Beer-era <f>[5]</f> joan eta bertan bizi izan zen, bere anaia Abimelekengandik urrun.


text:
Aldi hartan, haserreak sorrarazi zituen Jainkoak Abimeleken eta Sikemgo nagusien artean, eta hauek Abimeleken kontra jaiki ziren. <f>ⓐ</f>


text:
Horrela, Jerubaalen hirurogeita hamar semeei eginiko sarraskia ordaindu eta haien hilketaren errua beren gain hartu behar izan zuten, bai Abimelekek, berak hil baitzituen bere anaiak, baita Sikemgo nagusiek ere, hilketa hartan lagundu egin baitzioten.


text:
<pb/>Abimeleki kalte egiteko <f>[6]</f>, Sikemgo nagusiek gizon-taldeak ipini zituzten mendi-gailurretan, inguruetako bideetatik zihoazenei lapurretan egiteko. Abimelekek izan zuen horren berri.


text:
<pb/>Hortan, etorri zen Sikemera Gaal izeneko bat, Ebeden semea, eta Sikemgo nagusien konfiantza bereganatu zuen.


text:
Landara irtenik, mahatsa bildu eta zapaldu ondoren, festak antolatu zituzten; beren jainkoen jauretxean sartu eta jan-edanean ari izan ziren, Abimelek madarikatuz.


text:
Ebeden seme Gaalek esan zuen: «Zer da Abimelek hori Sikemgoontzat, gu beraren morroi izateko? Jerubaalen semea besterik ez, eta Zebul, beraren ordezkaria! Izan zaitezte Sikem hiriaren sortzaile den Hamorren zerbitzari! Zergatik izan behar dugu Abimelek horren zerbitzari? <f>ⓑ</f>


text:
Herri honen buru egingo baninduzue, berehala urrunaraziko nuke Abimelek hori. Bere gudarostea indartu eta borrokara ateratzeko esango nioke».


text:
Eta isilean mezulariak igorri zizkion Abimeleki, esatera: «Ebeden seme Gaal bere senideekin Sikemera etorri eta hiri hau zure kontra asaldatzen ari da.


text:
Goizean goiz, eguzkia ateratzean, abia zaitez eta eraso hiriari. Gaal bere jendearekin zuri aurre egitera ateratzean, egiozu egokien iruditzen zaizuna».


text:
<pb/>Gau hartan bertan, Abimelek eta beronen jende guztia jaiki eta Sikemgo inguruetan gorde ziren, lau taldetan antolaturik.


text:
Ebeden seme Gaal irten eta hiriko sarreran gelditu zenean, Abimelek ere atera egin zen gordelekutik bere gizon guztiekin.


text:
Jende hura ikustean, Gaalek esan zion Zebuli: <pb/>—Begira, gudari-taldea dator mendian behera! <pb/>Baina Zebulek ihardetsi zion: <pb/>—Bai zera! Gizonak iruditzen zaizkizu, baina mendiaren itzalak dira.


text:
<pb/>Gaalek, ordea, berriro: <pb/>—Baietz! «Lurraren Zilborra» deritzan mendixkan behera dator talde bat, eta Aztien Arteondorako bidetik beste bat.


text:
<pb/>Orduan, Zebulek: <pb/>—Non duk heure harrokeria, ahozabal horrek? Ez al huen, bada, esaten Abimelek ez dela inor gu beraren zerbitzari izateko? Ez al da hori gutxietsi huen gudarostea? Joan hadi orain eta borrokatu beraren kontra!


text:
baina Abimelekek pertsegitu egin zuen eta Gaal ihesi joan zen. Ugari izan ziren hiriko sarrera bitartean eroriak.


text:
<pb/>Ondoren, Abimelek Aruman gelditu zen bizitzen eta Zebulek bota egin zituen Gaal eta beronen senideak Sikemdik, bertara itzultzea debekatuz.


text:
bere gudariak hartu eta, hiru taldetan banaturik, zelatan jarri zituen landan. Eta jendea hiritik ateratzen ari zela ikustean, eraso eta xehatu egin zuen.


text:
Abimelekek bere taldearekin aurreratu eta hiriko sarrera hartu zuen; bitartean, beste bi taldeek landara atera zirenei eraso eta xehatu egin zituzten.


text:
Egun osoan gudukatu zen Abimelek hiriaren kontra, hartu eta hango bizilagun guztiak hil zituen arte. Gero, hiria desegin eta gatzez estali <f>[7]</f> zuen. <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>Sikemgo Dorreko nagusiak, hori jakitean, Berit jainkoaren <f>[8]</f> jauretxe azpiko kriptan gorde ziren. <f>ⓓ</f>


text:
Abimelek Tzalmon mendira igo zen bere gizon guztiekin. Hartu zuen aizkora eskuan, zuhaitz-adar bat ebaki eta, bizkarrean harturik, esan zion bere jendeari: «Bizkor, egin zuek ere nik egin dudana».


text:
Gizonek, adar bana ebakirik, Abimeleki jarraitu zioten eta, adarrak kripta gainean pilatu ondoren, su eman zioten kriptari. Barruan zen Sikemgo Dorreko jende guztia hil zen, mila gizon-emakume inguru.


text:
Baina bazen hiriaren erdian dorre gotortu bat eta han babestu ziren hiriko nagusiak, bertako gizon eta emakume guztiekin; atea itxi eta dorre gaineko sabaira igo ziren.


text:
Orduan, Abimelekek esan zion bere ezkutariari: «Atera ezpata eta hil nazak! Ez dezatela esan emakume batek hil nauela». Ezkutariak ezpata sartu eta hil egin zuen. <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>Horrela itzuli zion Jainkoak Abimeleki, bere hirurogeita hamar anaiak hil zituenean aitari eginiko kaltea.


text:
Sikemgo jendea ere zigortu zuen Jainkoak, egina zuten kaltearengatik. Horrela bete zen Jerubaalen seme Jotamek haiei botatako madarikazioa. <f>ⓖ</f>


text:
<pb/>Abimeleken ondoren, Puaren seme eta Dodoren biloba Tola, Isakarren leinukoa, agertu zen Israel salbatzeko. Xamirren bizi zen, Efraimgo mendialdean <f>[1]</f>.


text:
<pb/>Ondoren, Jair <f>[2]</f> agertu zen, Galaadekoa. Hogeita bi urtez gobernatu zuen Israel. <f>ⓗ</f>


text:
Hogeita hamar seme izan zituen. Seme bakoitzak asto <f>[3]</f> bana zuen, gainean ibiltzeko, eta herrixka bana Galaad lurraldean. Gaur egun ere «Jairren Herrixkak» deitu ohi zaie herrixka horiei. <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>Jaunari atsegin ez zaiona egiten hasi ziren berriro israeldarrak. Jauna baztertu eta, bera gurtu ordez, Baalen eta Astarteren idoloak eta Aramgo, Sidongo eta Moabeko sasijainkoak gurtu zituzten, baita amondarrenak eta filistearrenak ere.


text:
<pb/>Horregatik, israeldarren kontra haserre sutan jarri eta filistearren eta amondarren esku utzi zituen Jaunak.


text:
Urte hartatik aurrera, hemezortzi urtez, jende haiek gogor hartu eta menderatu egin zituzten amortarren lurraldean, Galaaden, Jordan ibaiaz ekialdera, bizi ziren israeldarrak.


text:
Amondarrek Jordan ibaia igaro zuten, Juda, Benjamin eta Efraimen leinuetakoen kontra ere gudukatzeko. Israel egoera oso larrian gertatu zen.


text:
Orduan, israeldarrek dei egin zioten Jaunari, esanez: «Bekatu egin dugu zure aurka, gure Jainko horren aurka, zu baztertu eta Baalen idoloak adoratuz». <f>ⓙ</f>


text:
sidondarrek, amalektarrek eta madiandarrek <f>[4]</f> zuek menderatu eta niregana jo zenutenean, ez al zintuztedan horien eskuetatik salbatu? <f>ⓚ</f>


text:
Zuek, ordea, ni baztertu eta beste jainko batzuk gurtu dituzue. Horra, ez zaituztet berriro salbatuko.


text:
Tira, jo ezazue aukeratu dituzuen jainko horiengana! Salba zaitzatela beraiek zeuen larrialdietan!» <f>ⓛ</f>


text:
<pb/>Israeldarrek, berriz, esan zioten Jaunari: «Bekatu egin dugu, bai. Egizu gurekin egokien iruditzen zaizuna. Baina gaur bederen salba gaitzazu!»


text:
<pb/>Orduan, israeldarrek jainko arrotzen irudiak bota eta Jauna gurtu zuten. Eta Jaunak ezin izan zuen gehiago jasan israeldarren sufrimendua. <f>ⓜ</f>


text:
<pb/>Amondarrek bildu eta Galaaden ezarri zuten beren kanpalekua. Israeldarrek ere bildu eta Mitzpan ezarri zuten berena.


text:
Galaadeko buruzagiek eta jendeak esan zioten elkarri: «Amondarrei eraso diezaien lehenengo gizona izanen da Galaadeko bizilagun guztion buruzagi».


text:
Baina Galaaden emazteak ere izan zituen seme-alabak. Emaztearen semeok, hazi zirenean, bota egin zuten Jefte, esanez: «Ez duk parterik izango gure aitaren ondarean, beste emakume baten semea haiz eta». <f>ⓐ</f>


text:
<pb/>Orduan, bere senideengandik alde egin eta Tob lurraldean kokatu zen Jefte. Gizon gaiztaginak bildu zitzaizkion eta lapurretak egiten laguntzen zioten <f>[2]</f>. <f>ⓑ</f>


text:
<pb/>Baina Jeftek ihardetsi zien: <pb/>—Zuek, ni gorrotatu eta aitaren etxetik bota ninduzuenok, orain, estuasunean, niregana al zatozte?


text:
<pb/>Galaadeko arduradunek esan zioten Jefteri: <pb/>—Horrexegatik gatozkizu, hain zuzen. Zatoz gurekin, borroka zaitez amondarren kontra, eta Galaadeko bizilagunen buruzagi izango zara.


text:
<pb/>Jeftek, orduan: <pb/>—Amondarren kontra borrokatzera joatea nahi baduzue eta Jaunak eskura ematen baldin badizkit, neu izango nauzue buruzagi.


text:
<pb/>Galaadeko arduradunek erantzun zioten: <pb/>—Jauna testigu, zuk esan bezala egiten ez badugu. <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>Orduan, Jefte Galaadeko arduradunekin joan eta herriak buruzagi eta gudalburu onartu zuen. Ondoren, Jeftek Mitzpako santutegian <f>[3]</f> baietsi zuen hitzarmen hura. <f>ⓔ</f>


text:
<pb/>Jeftek mezulariak bidali zizkion amondarren erregeari, esatera: «Zer duzu nire kontra, nire lurraldeari erasotzera etortzeko?» <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>Amondarren erregeak erantzun zien Jefteren mezulariei: «Egiptotik igotzean, nire lurraldean sartu eta Arnon errekatik Jabok erreka eta Jordan ibaia artekoa hartu zidaten israeldarrek. Itzul iezadazu orain bakean lurralde hori». <f>ⓖ</f>


text:
beste mezu honekin: «Hau dio Jeftek: Israeldarrek ez zuten moabdarren, ez amondarren lurralderik hartu.


text:
Egiptotik igotzean, israeldarrak basamortuan barrena Itsaso Gorrira jo eta Kadex oasiraino heldu ziren. <f>ⓗ</f>


text:
Orduan, israeldarrek mezulariak bidali zizkioten Edomgo erregeari, beraren lurraldetik igarotzeko baimena eskatuz; baina ez zien eman. Moabeko erregeari ere eskatu zioten; baina hark ere ez zien eman. Horregatik, israeldarrak Kadexen gelditu ziren.


text:
Gerora, basamortuan zehar, Edom eta Moab lurraldeak inguratuz, Moabeko ekialdera hurbildu eta Arnon errekaz beste aldera ezarri zuten kanpalekua; baina ez ziren sartu moabdarren lurraldean, muga baitzen Arnon.


text:
Ondoren, Sihoni, Hexbongo errege amortarrari, mezulariak bidali zizkioten israeldarrek, esatera: “Emaguzu baimena gure bizitokira zure lurraldetik igarotzeko”. <f>ⓘ</f>


text:
Sihonek, ordea, ez zien utzi. Eta, gainera, bere gudarostea bildurik, kanpalekua Jahatzen jarri eta eraso egin zien israeldarrei.


text:
Baina Jaunak, Israelen Jainkoak, israeldarrei eskura eman zizkien Sihon eta gudaroste osoa, eta xehatu egin zituzten. Ondoren, amortarrak bizi ziren lurraldeaz jabetu ziren israeldarrak.


text:
Arnon errekatik Jabok erreka arteko eta basamortutik Jordan ibaia arteko amortar lurralde osoa hartu zuten.


text:
Jaunak, Israelen Jainkoak, bota egin zituen amortarrak israeldarron lurraldetik, eta orain zuk gu bota nahi al gaituzu?


text:
Ez al duzu zeurea Kemoxek <f>[4]</f>, zeure jainkoak, eman dizuna? Ba, guk ere geuretzat dugu Jaunak, geure Jainkoak, eman diguna. <f>ⓙ</f>


text:
Tziporren seme eta Moabeko errege Balak baino hobea zarelakoan al zaude? Hura ez zen aitzakia bila ibili israeldarren kontra borrokatzeko. <f>ⓚ</f>


text:
Gainera, bada hirurehun urte israeldarrok Hexbon eta Aroer hirietan eta berauen inguruetan bizi garela, baita Arnon erreka-ertzetako hirixketan ere. Zergatik ez dituzue libratu denboraldi horretan guztian? <f>ⓛ</f>


text:
Nik ez dizut inolako okerrik egin; zu ari zatzaizkit erasoka. Jauna da epaile. Erabaki beza berak israeldar eta amondarren artean». <f>ⓜ</f>


text:
<pb/>Jaunaren espirituak eraginik, Galaad eta Manasesen lurraldeak igaro eta Galaadeko Mitzpara heldu zen Jefte, eta hemendik amondarren lurraldera jo zuen. <f>ⓝ</f>


text:
beraiek garaitu eta itzultzean, ongietorria egitera etxetik atera dakidan lehenengoa zuretzat izanen da, Jauna, eta erre-oparitzat eskainiko dizut». <f>ⓑ</f>


text:
Aroertik Minit arteko hogei hiritan garaitu zituen, Abel-Keramimeraino. Garaipen izugarria izan zen. Horrela menderatu zituzten israeldarrek amondarrak.


text:
<pb/>Jefte Mitzpara, bere etxera, heldu zenean, alaba atera zitzaion ongietorria egitera, danbolina joz eta dantzari. Jeftek ez zuen beste semerik, ez alabarik, huraxe besterik. <f>ⓒ</f>


text:
Alaba ikustean, jantziak urratu eta esan zuen: <pb/>—Ai, ene alaba! Lur joa utzi nauzu. Zeu izan behar niri zoritxarra dakarkidana! Hitza eman diot Jaunari eta ezin atzera egin. <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>Alabak erantzun zion: <pb/>—Ene aita, Jaunari hitzeman badiozu, egin nirekin hitzemandakoa, Jaunak menpean jarri baitizkizu etsaiak, amondarrak.


text:
<pb/>Gero, esan zion: <pb/>—Baina emadazu honako hau: bi hilabetez mendiz mendi neure lagunekin negarrez ibiltzea, ezkondu baino lehen hil behar dudalako.


text:
<pb/>Aitak erantzun zion: <pb/>—Zoaz! <pb/>Eta bi hilabeterako joaten utzi zion. Neska mendiz mendi ibili zen bere lagunekin, ezkondu baino lehen hil behar zuelako, negarrez.


text:
Bi hilabete haien buruan itzuli zen aitarengana, eta aitak bete egin zuen Jaunari hitzemana. Ezkondu gabe hil zen neska. Horregatik dute Israelen


text:
<pb/>Efraimen leinuko gizonak bildu, Jordan ibaia igaro eta Tzafon hirira joan ziren. Eta esan zioten Jefteri: <pb/>—Zergatik joan zara amondarren kontra borrokara guri dei egin gabe? Su emango diogu zure etxeari, zu barrenean zarela! <f>ⓔ</f>


text:
<pb/>Jeftek erantzun: <pb/>—Nik eta nire jendeak amondarrekin eztabaida gogorra izan genuenean, eskatu nizuen laguntza, baina zuek ez gintuzuen libratu haiengandik.


text:
Beraz, salbatuko gintuenik ez zegoela ikustean, aurre egin nien amondarrei, neure bizia arriskatuz. Eta eskura eman zizkidan Jaunak. Zergatik zatozkidate orain niri borroka egitera?


text:
<pb/>Orduan, Jeftek, Galaadeko gizonak bildurik, efraimdarrei eraso eta menderatu egin zituen. Efraimdarrek esan ohi zuten, Efraim eta Manasesen lurralde artean bizi ziren galaadtarrak efraimdarren artetik alde eginak zirela.


text:
<pb/>Jordan ibaia Efraimen lurralderantz igarotzeko ibi edo pasabideak hartu zituzten galaadtarrek. Eta iheslarietakoren bat ibaia igarotzen uzteko eske hurbiltzean, efraimdarra zen galdetzen zioten; ezetz esaten bazuen, galaadtarrek <f>ⓕ</f>


text:
«xibbolet» <f>[1]</f> esateko agintzen zioten. Hark, ordea, behar bezala ahoskatu ezin eta «sibbolet» esaten bazuen, harrapatu eta bertan, Jordango ibi ondoan, lepoa mozten zioten. Aldi hartan berrogeita bi mila efraimdar hil ziren.


text:
<pb/>Sei urtez gobernatu zuen Jeftek Israel. Jefte galaadtarra hil zenean, bere sorterrian, Galaad lurraldean, ehortzi zuten.


text:
Hogeita hamar seme eta beste horrenbeste alaba izan zituen; alabak kanpora ezkondu zituen, baina semeentzat hogeita hamar neska ekarrarazi zituen kanpotik. <pb/>Zazpi urtez gobernatu zuen Ibtzanek Israel.


text:
Berrogei seme eta hogeita hamar biloba izan zituen; nork bere astoa zuen, gainean ibiltzeko. Zortzi urtez gobernatu zuen Israel.


text:
<pb/>Jaunari atsegin ez zaiona egin zuten berriro israeldarrek, eta Jaunak filistearren menpe utzi zituen berrogei urtez.


text:
<pb/>Bazen Tzoran <f>[1]</f> Manoah izeneko gizon bat, Danen leinukoa. Haren emazteak ez zuen haurrik izan, agorra baitzen. <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>Behinola, emakume hari Jaunaren aingerua agertu eta esan zion: «Agorra zara eta ez duzu haurrik izan; hala ere, sabelean sortu eta semea izanen duzu. <f>ⓘ</f>


text:
zeren eta sabelean sortu eta semea izanen baituzu. Ez diote ilerik moztu behar, amaren sabeletik “nazireu” <f>[2]</f> izan behar baitu, hau da, Jaunarentzat sagaratua. Hura hasiko da israeldarrak filistearren menpetik askatzen».


text:
<pb/>Emakumeak senarrarengana joan eta esan zion: «Jainkoaren gizon bat etorri zait; Jainkoaren aingeru-itxura zuen, zinez izugarria. Ez diot galdetu nongoa den, berak ere ez dit bere izenik esan.


text:
Baina esan dit: “Sabelean sortu eta semea izanen duzu. Ez edan ardorik, ez beste edari mozkorgarririk, eta ez jan ezer kutsaturik; amaren sabelean sortu eta hil arte, “nazireu” izan behar baitu haurrak, hau da, Jaunarentzat sagaratua”».


text:
<pb/>Orduan, Manoahek otoitz hau egin zion Jaunari: «Otoi, ene Jauna, betorkigu berriro lehen bidali duzun Jainkoaren gizona eta esan diezagula zer egin behar dugun jaioko den haurrarekin».


text:
<pb/>Entzun zuen Jaunak Manoahen oihua eta etorri zen berriro Jainkoaren aingerua emakumeagana. Zelaian eseria zegoen emakumea, baina haren senar Manoah ez zen harekin.


text:
Orduan, emakumeak lasterka joan eta esan zion senarrari: «Lehengoan etorri zitzaidan gizona agertu zait berriro».


text:
Emaztearen ondoren joan zen Manoah. Gizonarenganaino heltzean, esan zion Manoahek: <pb/>—Zu al zara nire emazteari mintzatu zitzaiona? <pb/>Gizonak erantzun zuen: <pb/>—Neu naiz.


text:
<pb/>Orduan, Manoahek: <pb/>—Zuk hitzemana betetzean, zein arau eta zein jokabide hartu beharko du haurrak?


text:
Ez dezala hartu mahatsez eginiko ezer, ez edan ardorik, ez edari mozkorgarririk, eta ez dezala jan ezer kutsaturik. Bete dezala agindu nion guztia.


text:
<pb/>Orduan, Manoahek Jaunaren aingeruari: <pb/>—Geldi zaitez gurekin; antxume bat prestatuko dizugu. <f>ⓙ</f>


text:
<pb/>Jaunaren aingeruak erantzun zion: <pb/>—Geldiaraziko baninduzu ere, ez nuke zuk emandakorik jango; erre-oparia egin nahi baduzu, eskaini Jaunari. <pb/>Manoahek, Jaunaren aingerua zela ohartu gabe,


text:
<pb/>Manoahek, antxumea eta labore-oparia harturik, erre-oparia eskaini zion haitz baten gainean bere egintzetan misteriotsua den Jaunari. Manoah eta emaztea begira gelditu ziren. <f>ⓛ</f>


text:
Aldaretik sugarra zerurantz igotzean, Jaunaren aingerua ere igo egin zen aldareko sugarrekin batera. Hori ikustean, Manoah eta emaztea ahuspeztu egin ziren lurreraino. <f>ⓜ</f>


text:
Aurrerantzean ez zitzaien agertu Jaunaren aingerua Manoahi eta emazteari. Orduan, Manoahek, Jaunaren aingerua izan zela oharturik,


text:
<pb/>Emazteak, ordea, esan zion: <pb/>—Hil nahi izan bagintu, ez zigukeen onartuko egin dizkiogun erre-opari eta labore-oparia, eta ez zigukeen ikus eta entzunaraziko horrelako gauzarik. <f>ⓝ</f>


text:
<pb/>Emazteak haurra izan eta Samson izena eman zion. Hazi zen haurra eta bedeinkatu zuen Jaunak. <f>ⓐ</f>


text:
Tzora eta Extaol hirien arteko Danen kanpalekuan zegoen batean, Jaunaren espiritua Samsoni eragiten hasi zen.


text:
Etxera itzuli zenean, berria eman zien aita-amei, esanez: <pb/>—Emakume filistear bat jo dut begiz Timnan. Har iezadazue emaztetarako. <f>ⓑ</f>


text:
<pb/>Gurasoek galdetu zioten: <pb/>—Ez al da gure ahaideen artean eta gure herrian emakumerik, filistear jentil arrotz horiengana emazte bila joan gabe? <pb/>Samsonek ihardetsi zion aitari: <pb/>—Huraxe dut, baina, atsegin. Hartzazu niretzat. <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>Gurasoek ez zekiten Jaunaren gauza zenik. Aldi hartan filistearrek menderatua zuten Israel eta Jauna egokiera bila zebilen filistearrak zigortzeko. <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>Horrela, bada, Samson Timnara abiatu zen bere aita-amekin. Timnako mahastietara heldu zirelarik, lehoi gazte bat atera zitzaion Samsoni orroka.


text:
Jaunaren espirituak harturik, Samsonek, eskuetan deus ere ez zuen arren, zatikatu egin zuen lehoia, antxumea zatikatu ohi den bezala. Baina ez zien esan gurasoei zer egin zuen. <f>ⓔ</f>


text:
<pb/>Egun batzuen buruan, emaztea hartzeko Timnara itzultzean, bidea utzi eta lehoiaren gorpua ikustera joan zen. Eta hara non ikusten duen erle-multzo bat lehoiaren hezur tartean, bere ezti eta guzti.


text:
Eztia eskuan hartu eta bidean janez joan zen aita-amengana; eman zien eztia eta jan zuten haiek ere. Baina ez zien esan ezti hura lehoiaren hezur artetik hartua zuenik.


text:
<pb/>Samsonen aita neskaren etxera joan zen, eta Samsonek eztei-otordua eman zuen, gazteek ohi dutenez.


text:
Samsonek esan zien: <pb/>—Igarkizun bat esan behar dizuet. Eztei-otorduko zazpi egunen barruan asmatu eta aditzera ematen badidazue, soineko eta soingaineko bana emango dizkizuet. <f>ⓕ</f>


text:
Bestela, zuek eman beharko dizkidazue hogeita hamar soineko eta beste horrenbeste soingaineko. <pb/>Haiek erantzun zioten: <pb/>—Esan igarkizuna, entzungo dizugu.


text:
<pb/>Samsonek, orduan: <pb/><t>«Jaten duenarengandik jatekoa, </t><t>indartsuarengandik gozoa». </t> <pb/>Hiru egun igaro eta asmatu ezinik zebiltzan.


text:
<pb/>Laugarren egunean <f>[2]</f>, esan zioten Samsonen emazteari: <pb/>—Atera iezaiozu azpikeriaz senarrari igarkizunak zer esan nahi duen; bestela, su emango dizugu, baita zuen aitaren etxeari ere. Guri lapurtzeko asmoz gonbidatu al gaituzue? <f>ⓖ</f>


text:
<pb/>Emaztea negarrez hasi zitzaion Samsoni, esanez: <pb/>—Ez nauzu batere maite! Gorrotoa didazu! Nire herritarrei igarkizuna ipini eta niri ez didazu adierazi zer esan nahi duen. <pb/>Samsonek ihardetsi zion: <pb/>—Ez diet adierazi neure gurasoei ere eta zuri adieraziko dizut!


text:
<pb/>Eztei-otorduko zazpi egunetan emaztea negarrez ari izan zitzaion. Azkenean, nazkatu zuen eta Samsonek aditzera eman behar izan zion. Emazteak berehala bere herritarrei jakinarazi zien.


text:
Eta hiriko jendeak, zazpigarren egun hartan, ilunabarra baino lehen, esan zion Samsoni: <pb/><t>«Zer eztia baino gozoagorik? </t><t>Zer lehoia baino indartsuagorik?» </t> <pb/>Samsonek erantzun zien: <pb/><t>«Nire bigantxarekin </t><t>goldatu ez bazenute, </t><t>ez zenuketen inoiz ere asmatuko» <f>[3]</f>. </t>


text:
<pb/>Orduan, Jaunaren espirituak eraginik, Axkelon hirira joan, hogeita hamar gizon hil eta haien hondakinak harturik, igarkizuna asmatu zutenei eman zizkien soingainekoak. Gero, aitaren etxera itzuli zen haserre bizitan. <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>Aldi baten buruan, gariak igitatzeko aroan, Samson bere emaztea bisitatzera joan zen, antxume bat eramanez. Hau zioen: <pb/>—Neure emazteagana noa logelara. <pb/>Aitaginarrebak, ordea, ez zion sartzen utzi,


text:
esanez: <pb/>—Benetan gorroto zeniola uste nuen eta zure adiskideari eman nion emaztetzat. Hori baino hobea duzu ahizpa gaztea. Hartzazu zeuretzat, bestearen ordez.


text:
<pb/>Samsonek ihardetsi zion: <pb/>—Oraingoan errugabea izango naiz filistearrei egingo diedan kalteaz.


text:
<pb/>Orduan, hirurehun azeri harrapatu eta isatsak bata bestearekin korapilaturik, lastargiak ezarri zizkien Samsonek korapilo bakoitzean.


text:
Eman zien su eta bota zituen azeriak filistearren gari-soroetara. Denak hartu zuen su: gari-bala, gari-soro, mahasti eta olibadiek.


text:
Orduan, filistearrek galdetu zuten: <pb/>—Nork egin du hori? <pb/>Erantzun zieten: <pb/>—Samsonek, timnarraren suhiak, zeren eta hark Samsonen emaztea hartu eta beraren lagunari eman baitio. <pb/>Orduan, filistearrek joan eta erre egin zituzten aita-alabak. <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>Astindu ederra eman zien eta sarraski handia egin. Ondoren, Etamgo haitzarteko <f>[1]</f> leize-zulo batera jaitsi zen bizitzera.


text:
<pb/>Filistearrek Judan jarri zuten kanpalekua. Gero, Lehi <f>[2]</f> hiriari erasotzeko zabaldu egin ziren.


text:
Judaren leinuko gizonek galdetu zuten: <pb/>—Zer dela-eta erasotzen diguzue? <pb/>Filistearrek erantzun zieten: <pb/>—Samson atxilotzera etorri gara; egin diguna ordainaraztera.


text:
<pb/>Orduan, Judako hiru mila gizonek, Etamgo haitzarteko leize-zulora joan eta esan zioten Samsoni: <pb/>—Ez al dakizu filistearren menpe gaudela? Zergatik jarri gaituzu egoera honetan? <pb/>Samsonek erantzun zien: <pb/>—Beraiek egin didatena egin diet nik.


text:
<pb/>Judakoek esan zioten: <pb/>—Zu lotu eta filistearren esku uzteko asmoz etorri gatzaizkizu. <pb/>Samsonek, orduan: <pb/>—Egidazue zin ez nauzuela hilko.


text:
<pb/>Judakoek erantzun zioten: <pb/>—Hil, ez zaitugu hilko; baina ongi lotu eta filistearren esku utzi, bai. <pb/>Orduan, bi soka berriz lotu eta atera egin zuten haitzartetik.


text:
<pb/>Lehira heldu zenean, filistearrak bidera atera zitzaizkion, pozez oihuka. Baina Jaunaren espirituak Samson hartu zuelarik, suak erretako liho-hariak bezalako bihurtu ziren Samsoni besoak lotzen zizkioten sokak eta eten egin zitzaizkion eskuetako lokarriak.


text:
Aurkitu zuen, orduan, hil berria zen asto baten matrailezurra, hartu eta mila gizon hil zituen Samsonek matrailezurraz.


text:
Eta esan zuen: <pb/><t>«Asto-matrailezurraz </t><t>ederki astindu ditut, </t><t>asto-matrailezurraz </t><t>mila gizon hil ditut». </t>


text:
<pb/>Hori esanik, jaurti egin zuen matrailezurra, eta toki hari Ramat-Lehi <f>[3]</f> izena ezarri zion.


text:
<pb/>Samsonek egarri handia sumatu zuen; Jaunari dei egin eta esan zion: «Garaipen handi hau eman ondoren, egarriak hiltzen utziko ote nauzu eta jentil arrotz horien esku erortzen?»


text:
<pb/>Orduan, Jainkoak Lehin dagoen zuloa ebaki zuen eta ura atera zen. Edan ondoren, arnasberritu eta indartu egin zen Samson. Iturri hari En-Kore <f>[4]</f> izena ezarri zioten. Han dago Lehin gaur arte. <f>ⓙ</f>


text:
<pb/>Behinola, Samson, Gazara joan zelarik, emagaldu bat ikusi eta beraren etxera sartu zen. <f>ⓚ</f>


text:
Gazakoek, Samson han zela jakitean, inguratu zuten eta gau osoan zelatan egon zitzaizkion hiriko sarreran. Gau osoan geldi egon ziren, eguna argitzean hiltzeko asmotan.


text:
Samson, ordea, gauerdiraino baizik ez zen egon ohean; gauerdian jaiki eta hiri-sarrerako bi ateak beren zango, ataga eta guzti orpotik atera eta bizkarrean harturik, Hebronen aurrean dagoen mendi-gailurreraino jaso zituen.


text:
<pb/>Aldi baten buruan, Sorek ibarrean bizi zen emakume batez maitemindu zen Samson; emakumeak Dalila zuen izena.


text:
<pb/>Filistearren buruzagiek emakumeagana joan eta esan zioten: <pb/>—Atera iezaiozu azpikeriaz Samsoni nondik duen halako indarra eta nola harrapa dezakegun, lotu eta menderatzeko. Bakoitzak mila eta ehun zilarrezko txanpon emango dizkizugu. <f>ⓛ</f>


text:
<pb/>Dalilak esan zion Samsoni: <pb/>—Esadazu nondik duzun horrelako indarra eta nola lotu zaitzaketen zu menderatzeko.


text:
<pb/>Samsonek erantzun: <pb/>—Lehortu gabeko zazpi soka berriz lotuko banindute, ahuldua geldituko nintzateke eta beste edozein gizon bezalakoa izango.


text:
<pb/>Eraman zizkioten filistearren buruzagiek emakumeari lehortu gabeko zazpi soka berri eta lotu zuen emakumeak Samson.


text:
Gelan gizon batzuk zelatan zeudelarik, Dalilak esan zion Samsoni: «Horra! Filistearrak!» Samsonek, ordea, eten egin zituen sokak, iztupa-haria suak ukitzean eten ohi den bezala. Eta ez zuten jakin nondik zuen halako indarra.


text:
<pb/>Dalilak, orduan, Samsoni: <pb/>—Barre egin duzu nire lepotik; gezurra esan didazu. Esadazu nola lot zaitzaketen.


text:
<pb/>Samsonek erantzun zion: <pb/>—Behin ere erabili gabeko lokarri berriz lotuko banindute, ahuldua geldituko nintzateke eta beste edozein bezalakoa izango.


text:
<pb/>Gela batean gizon batzuk zelatan zeudelarik, lokarri berriak hartu, Samson lotu eta esan zion Dalilak: «Horra! Filistearrak, Samson!» Baina Samsonek lokarri berriak ere eten egin zituen, hariak bailiran.


text:
<pb/>Dalilak esan zion: <pb/>—Barre egin duzu berriro ere nire lepotik; gezurra esan didazu. Esadazu nola lot zaitzaketen. <pb/>Samsonek erantzun: <pb/>—Nire buruko zazpi ile-mototsak ehuna egiteko hariaz batera eho eta ehulearen ziriaz lotuko bazenitu, ahuldua geldituko nintzateke eta beste edozein bezalakoa izango <f>[1]</f>.


text:
<pb/>Orduan, lo harrarazi eta buruko zazpi ile-mototsak ehuna egiteko hariaz batera eho eta ziriaz lotu ondoren, esan zion Dalilak: «Horra! Filistearrak, Samson!» Samsonek, ordea, esnatu eta eten egin zituen ziria, ehulearen ardatza eta ehundura ere.


text:
Dalilak, orduan: <pb/>—Maite nauzula diozu eta ez zara nitaz fidatzen. Hiru aldiz egin duzu barre nire lepotik, eta oraindik ez didazu esan nondik duzun horrelako indarra.


text:
aditzera eman zion Samsonek bere baitan zeraman isilpekoa: «Ez dit labanak inoiz ere ilea moztu, “nazireu” bainaiz, hau da, Jaunarentzat sagaratua, neure amaren sabeletik. Ilea moztuko balidate, indarra galdu eta ahuldua geldituko nintzateke eta beste edozein bezalakoa izango». <f>ⓜ</f>


text:
<pb/>Dalilak, egi-egia esan ziola oharturik, filistearren buruzagiei dei egin eta esan zien: <pb/>—Zatozte, oraingoan azaldu baitit bere barrua. <pb/>Hala, etorri ziren filistearren buruzagiak emakumeagana, dirua eskuan zekartela.


text:
Eta Dalilak, Samsoni bere belaunetan lo harrarazirik, gizon bati dei egin zion buruko zazpi ile-mototsak mozteko. Samsoni indarrak alde egin zionean, Dalila hura astintzen hasi zen <f>[2]</f>,


text:
esanez: «Horra! Filistearrak, Samson!» Esnatu zen Samson eta aurrekoetan bezala libratuko zela uste izan zuen; baina ez zekien Jaunak zapuztua zuela. <f>ⓝ</f>


text:
Hartu zuten, beraz, filistearrek, begiak atera, Gazara eraman eta brontzezko bi katez lotu zuten, eta errotarri bati eragin <f>[3]</f> behar izan zion presondegian. <f>ⓐ</f>


text:
<pb/>Behinola, beren jainko Dagoni <f>[4]</f> opari handi bat eskaintzeko eta jai alaia egiteko bildu ziren filistearren buruzagiak. Hau zioten: <pb/><t>«Gure jainkoak eskura eman digu </t><t>Samson gure etsaia!» <f>ⓑ</f> </t>


text:
<pb/>Herriak, Samson ikustean, bere jainkoa goretsi zuen, esanez: <pb/><t>«Gure jainkoak eskura eman digu </t><t>Samson gure etsaia, </t><t>gure lurraldea hondatu </t><t>eta hainbeste gutar hil zuena!» </t>


text:
<pb/>Izan ere, pozaren pozez, Samson ateratzeko eskatua zuten, beraren kontura barre egiteko gogoz. Atera zuten, beraz, Samson espetxetik eta beraren bizkar egin zuten barre. Gero, bi zutaberen erdian utzi zuten.


text:
Orduan, Samsonek esan zion eskutik zeraman itsumutilari: <pb/>—Eraman nazak jauretxeari eusten dioten zutabeak ukitzeraino, haietan sostenga nadin.


text:
<pb/>Jauretxea gizon eta emakumez betea zegoen; bertan ziren filistearren buruzagiak etxe gainean eta beste hiru bat mila gizon eta emakume ere bai, Samsonek eginiko jostaketei begira egonak.


text:
Samsonek dei egin zion Jaunari, esanez: «Ene Jainko Jauna, oroit zaitez nitaz eta egin nazazu indartsu beste behin bederen, kendu dizkidaten bi begiengatik filistear horietaz kolpe bakarraz mendeka nadin».


text:
<pb/>Ukitu zituen, orduan, Samsonek jauretxeari erdi-erdian eusten zioten bi zutabeak, bataren kontra eskuina eta bestearen kontra ezkerra ipiniz,


text:
eta esan zuen: «Hil nadila filistearrekin batera!» Egin zuen bultza indarrez, eta bertan zeuden buruzagi eta jendearen gainera etorri zen jauretxea. Horrela, bere bizitza osoan baino jende gehiago hilez hil zen Samson.


text:
<pb/>Gero, bere senide eta ahaideek etorri, Samsonen gorpua hartu eta beraren aita Manoahen hilobian ehortzi zuten, Tzora eta Extaol artean. Hogei urtez gobernatua zuen Israel.


text:
Behinola esan zion amari: <pb/>—Oroitzen al zara nola ostu zizkizuten zilarrezko mila eta ehun txanpon? Madarikazioa bota zenuen orduan nire aurrean. Begira, neuk ditut txanpon haiek, neuk ostu bainizkizun. Tori dirua! <f>[2]</f> <pb/>Amak esan zion: <pb/>—Bedeinka zaitzala Jaunak, ene seme! <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>Orduan, amari eman zizkion zilarrezko mila eta ehun txanponak; baina amak esan zion: <pb/>—Jaunari eskainia nion zilar hau zure alde, ene seme, zurezko idoloa metalez jantzia <f>[3]</f> egiteko. <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>Semeak itzuli zion dirutik zilarrezko berrehun txanpon hartu eta zilargin bati eman zizkion amak eta zurezko idoloa metalez jantzia egin zuen zilarginak, eta Mikaren etxean ezarri zuten.


text:
<pb/>Mikak santutegi bat zuen eta, efod apaiz-jantzia eta etxe-jainkoen irudiak eginarazi ondoren, bere semeetariko bati apaiz-eginkizuna eman zion <f>[4]</f>, beraren apaiz izan zedin.


text:
Aldi hartan ez zen erregerik Israelen eta bakoitzak ongien iruditzen zitzaiona egin ohi zuen <f>[5]</f>. <f>ⓔ</f>


text:
Gazte hark alde egin zuen Belendik, beste nonbait bizitzeko. Ibilian-ibilian, Efraimgo mendialdera heldu zen, Mikaren etxera.


text:
<pb/>Mikak galdetu zion: <pb/>—Nondik zatoz? <pb/>Hark erantzun: <pb/>—Judako Belengo lebitar bat nauzu, beste nonbait bizitzeko asmotan.


text:
<pb/>Mikak, orduan: <pb/>—Geldi zaitez nirekin; kontseilaritzat hartuko zaitut, nire apaiz izanen zara. Ordainez, urtean zilarrezko hamar txanpon, jantzi-multzoa eta jatekoa emango dizkizut <f>[6]</f>.


text:
<pb/>Lebitarrak onartu zuen gizon haren etxean bizitzea, eta gizonak bere semeetako bat bezala hartu zuen.


text:
<pb/>Mikak apaiz-eginkizuna eman zion lebitarrari; horrela, gazte hura Mikaren apaiz bilakatu zen eta beraren etxean gelditu bizitzen.


text:
<pb/>Aldi hartan ez zen erregerik Israelen. Danen leinukoak lurralde baten bila zebiltzan, bertan bizitzeko, ordu arte zozketan ez baitzitzaien atera berentzako lurralderik israeldarren artean <f>[1]</f>. <f>ⓖ</f>


text:
Horregatik, Danen leinukoek beren senitarteetako bost gizon, Tzora eta Extaol hirietako bost gizon adoretsu, bidali zituzten, lurraldean zehar ibili eta ikertzeko aginduz. Gizon haiek Efraimgo mendialdera jo zuten, Mikaren etxera, eta bertan gaua eman. <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>Mikaren etxean zeudelarik, lebitar gaztearen ahotsa ezagutu zuten eta, berarengana zuzenduz, galdetu zioten: <pb/>—Nork ekarri zaitu hona? Zer ari zara? Zertan zabiltza hemen?


text:
<pb/>Lebitarrak erantzun: <pb/>—Honela eta honela hartu nau Mikak; ordaindu egiten dit, beraren apaiz izateko.


text:
<pb/>Orduan, esan zioten gizonek: <pb/>—Otoi, egiozu kontsulta Jainkoari; hasi dugun ibilaldi honek azken ona izango duen ala ez jakin nahi dugu. <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>Apaizak erantzun zien: <pb/>—Zoazte bakean. Begi onez ikusten du Jaunak hasi duzuen ibilaldia. <f>ⓙ</f>


text:
<pb/>Bost gizonak abiatu eta Laixera heldu ziren. Eta ikusi zuten hango bizilagunak seguru bizi zirela, Sidongoen antzera, bakean eta lasai. Ez zioten inolako atsekaberik ematen agintariari. Laixkoak urrun zeuden sidondarrengandik eta ez zuten inolako harremanik inorekin <f>[2]</f>.


text:
Bost gizon haiek Tzora eta Extaolera itzultzean, beren senideek galdetu zieten: <pb/>—Zer berri? <f>ⓚ</f>


text:
<pb/>Haiek erantzun: <pb/>—Ikusi dugu lurralde hori eta oso ederra da. Jaiki! Eraso diezaiogun! Zertan zaudete hor ezer egin gabe? Ez egon geldi eta abia zaitezte lurralde horretaz jabetzera. <f>ⓛ</f>


text:
Hara iristean, denak lasai aurkituko dituzue. Lurraldea zabala da alderdi guztietara, eta ez da lurreko ondasunetarik batere falta. Eskura emanen dizue Jaunak. <f>ⓜ</f>


text:
Judako Kiriat-Jearimdik mendebaldera ezarri zituzten kanpalekuak. Horregatik deritza toki hari gaur arte «Mahane-Dan», hau da, Danen kanpalekua.


text:
Laixko inguruak ikertzen ibiliak ziren bost gizon haiek esan zieten beren ahaideei: <pb/>—Ba al dakizue etxe haietako batean efod apaiz-jantzi bat, etxe-jainkoen irudiak, idolo bat eta metal urtuzko irudi bat daudela? Pentsa ezazue zer egin. <f>ⓝ</f>


text:
Eta apaiza seiehun gizon armatu haiekin etxe-atarian zegoen bitartean, lurraldea ikertua zuten bost gizon haiek etxean sartu eta idoloa, efoda, etxe-jainkoen irudiak eta metal urtuzko irudia hartu zituzten.


text:
Mikaren etxean sartu eta gauza sakratu haiek hartu zituztela ikustean, apaizak esan zien: <pb/>—Zertan ari zarete?


text:
<pb/>Gizonek erantzun zioten: <pb/>—Ixo! Ez esan ezer <f>[3]</f>. Zatoz gurekin eta gure kontseilari eta apaiz izanen zara. Zer duzu hobe, gizon bakarraren apaiz izan ala Israelgo leinu eta senitarte batena izan? <f>ⓐ</f>


text:
<pb/>Atsegin izan zitzaion hori apaizari. Hartu zituen efod apaiz-jantzia, etxe-jainkoen irudiak eta idoloa, eta gizon-taldearekin joan zen.


text:
Beste guztiek ere abiatu eta bideari jarraitu zioten, haurrak, abereak eta tresneria aurretik bidaliz.


text:
<pb/>Mikaren etxetik urrun zirelarik, Mikaren auzokoak asaldatu egin ziren eta Danen leinukoen ondoren abiatu, <f>ⓑ</f>


text:
atzetik oihuka. Danen leinukoek atzera begiratu eta galdetu zioten Mikari: <pb/>—Zer duk hik jendea horrela asaldarazteko?


text:
<pb/>Mikak erantzun: <pb/>—Neuk egindako jainko-irudiak eta apaiza osturik zoazte; ezer gabe utzi nauzue, eta zer dudan galdetu, gainera?


text:
<pb/>Danen leinukoek ihardetsi zioten: <pb/>—Gure aurrean hobe duk isilik egon, gutakoren batzuk beren onetik irtenda zuei erasotzea eta hire bizia eta senitartea hondatzea nahi ez baduk!


text:
Danen leinukoek beren bideari jarraitu zioten. Mika, berriz, bera baino indartsuago zirela oharturik, etxera itzuli zen.


text:
<pb/>Danen leinukoek, Mikak eginiko gauza sakratuak eta harekin zen apaiza harturik, Laixera jo eta bertan lasai eta bakean bizi zen jendea ezpataz hil zuten, eta ondoren hiriari su eman.


text:
Ezin izan zituen inork ere salbatu, Sidon oso urruti baitzuten eta ez zuten beste inorekin harremanik <f>[4]</f>. Izan ere, Laix hiria Bet-Rehob izeneko haranean dago. Danen leinukoak hiria berreraiki eta bertan gelditu ziren bizitzen,


text:
baina hiriari izena aldatuz: lehen Laix zenari Dan deitu zioten, Jakoben <f>[5]</f> seme Danen, beren arbaso izanaren, oroipenez. <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>Danen leinukoek hiri hartan ezarri zuten irudia. Eta Moisesen seme zen Gerxomen seme Jonatan lehenbizi eta beronen semeak gero Danen leinuko apaiz izan ziren, erbestealdia arte <f>[6]</f>. <pb/> <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>Mikak eginiko irudia beren artean izan zuten, Jainkoaren etxea Xilon <f>[7]</f> egon zen bitartean. <f>ⓔ</f>


text:
<pb/>Israelen erregerik ez zen aldi haietan <f>[1]</f>, Efraimgo mendialde urrutienean bizi zen lebitar batek Judako Belengo emakume bat hartu zuen ohaidetzat.


text:
Baina, haserreturik <f>[2]</f>, ohaideak alde egin zion gizonari bere aitarenera, Judako Belenera, eta bertan gelditu lau hilabetez.


text:
Azkenean, senarra bertara joan zitzaion, hunkigarriro hitz eginez itzularazteko asmoz. Berekin zeramatzan lebitarrak morroi bat eta bi asto. <pb/>Neskak etxean sarrarazi zuen; neskaren aitak ere, ikustean, poz handiz egin zion ongietorria. <f>ⓕ</f>


text:
Aitaginarrebak, neskaren aitak, etxean geldiarazi zuen eta bertan egon zen hiru egunez. Jan, edan eta bertan ematen zuten gaua.


text:
<pb/>Laugarren egunean, goizean goiz jaiki eta abiatzeko prestatu ziren. Neskaren aitak, ordea, esan zion suhiari: <pb/>—Jan zerbait lehenbizi, indarrak hartzeko, eta joango zarete gero. <f>ⓖ</f>


text:
<pb/>Jarri ziren, beraz, eta jan eta edan zuten biek elkarrekin. Gero, neskaren aitak esan zion: <pb/>—Igaro ezazu, arren, beste gau bat hemen eta alai zaitez.


text:
<pb/>Lebitarra, ordea, jaiki egin zen abiatzeko. Baina aitaginarreba esan eta esan ari zitzaionez, bertan gelditu zen beste gau batez.


text:
<pb/>Bosgarren egunean, jaiki zen goizean goiz abiatzeko asmoz, baina neskaren aitak esan zion berriro: <pb/>—Hartu indarrak. Geldi zaitezte ilunabarra arte. <pb/>Eta biek jan zuten.


text:
<pb/>Jaiki zen, orduan, lebitarra bere ohaide eta morroiarekin batera abiatzeko, baina aitaginarrebak esan zion: <pb/>—Arratsaldea da; laster ilunduko du. Eman ezazue gaua hemen, egon lasai. Bihar, goizean goiz, joango zarete etxera.


text:
<pb/>Lebitarrak, ordea, ez zuen gaua han eman nahi izan eta, bi asto txalmatu eta ohaidea harturik, abiatu egin zen eta Jebus, hau da, Jerusalem, begiztatzera iritsi. <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>Jebus ondora heldu zireneko, ilunabarra zen. Morroiak esan zion nagusiari: <pb/>—Tira, jo dezagun jebustarren hiri horretara; eman dezakegu bertan gaua.


text:
<pb/>Nagusiak ihardetsi zion: <pb/>—Ez gara israeldarrik bizi ez den hiri arrotz batera joango; Gibearaino joango gara.


text:
<pb/>Gero, esan zion: <pb/>—Tira, jo dezagun beste herri horietakoren batera; Gibean nahiz Raman emango dugu gaua.


text:
<pb/>Horrela, beraz, aurrera egin zuten bidean. Benjaminen dagoen Gibea herritik hurbil zirelarik, gorde egin zen eguzkia. <f>ⓘ</f>


text:
Bidea utzi eta Gibeara joan ziren gaua igarotzera. Herrian sartu eta plazan gelditu ziren; baina ez zien inork ostaturik eman <f>[3]</f> bere etxean gaua igarotzeko.


text:
<pb/>Arratsean, horra non datorren gizon zahar bat soroko lanetik. Bera ere Efraimgo mendialdekoa zen, baina Gibean bizi zen etorkin gisa, bertako benjamindarren artean. <f>ⓙ</f>


text:
Begiak altxatu eta lebitar bidaiaria herriko plazan ikustean, galdetu zion zaharrak: <pb/>—Nondik nora zabiltza?


text:
<pb/>Lebitarrak erantzun: <pb/>—Judako Belendik gatoz eta Efraimgo mendialdera noa, hangoa bainaiz. Judako Belenera etorri nintzen eta berriro etxera <f>[4]</f> noa. Herri honetan ez nau inork ere hartu nahi izan bere etxean.


text:
Baina badugu lastoa eta belarra astoentzat, baita ogia eta ardoa ere neure ohaide, morroi eta hirurontzat. Ez dugu deus ere falta.


text:
<pb/>Hala ere, gizon zaharrak esan zien: <pb/>—Bakea zurekin! Neuk emanen dizut falta duzun guztia. Ez gelditu, behintzat, plazan gauez.


text:
<pb/>Orduan, bere etxera eraman zuen. Eman zien belarra astoei eta, oinak garbitu ondoren, jan eta edan egin zuten. <f>ⓚ</f>


text:
<pb/>Denak pozik zeudelarik, hona non agertzen diren gizonak, gizon gaizkile halakoak; etxea inguratu eta ate-joka hasi ziren, etxeko jabea zen gizon zaharrari esanez: <pb/>—Atera ezazu zure etxean sartu den gizon hori, bortxatu egin nahi dugu eta! <f>ⓛ</f>


text:
<pb/>Etxeko jabeak ihardetsi zien: <pb/>—Ez, ene anaiok; ez egin halako itsuskeriarik. Neuk eman diot ostatu; ez egin halako zitalkeriarik. <f>ⓜ</f>


text:
Hemen daude neure alaba, birjina oraindik, eta gizon honen ohaidea; biak aterako dizkizuet. Bortxa itzazue eta egiezue nahi duzuena, baina gizon honi ez egin halako zitalkeriarik <f>[5]</f>.


text:
<pb/>Gizon haiek, ordea, ez zioten kasurik egin. Orduan, lebitarrak bere ohaidea atera zien kanpora, eta haiek gau osoan ari izan ziren emakumea bortxatzen eta eguna argitzean utzi zuten.


text:
Egunsentian, bere senarrari ostatu eman zion gizonaren etxera itzuli zen emakumea, baina ate ondoan eroria gelditu zen eguna argitu zuen arte.


text:
<pb/>Lebitarrak, goizean goiz jaiki eta bideari ekiteko atea ireki zuenean, han aurkitu zuen bere ohaidea, etxeko atarian eroria, eskuak atondoan zituela.


text:
Gizonak esan zion: <pb/>—Jaiki eta goazen. <pb/>Baina ez zuen erantzunik izan. Orduan, jaso zuen asto gainera gorpua eta bere lurralderantz abiatu zen lebitarra.


text:
<pb/>Etxera heldurik, labana hartu eta hamabi puskatan zatikatu zuen emakumearen gorpua eta Israelgo lurralde guztietara bidali zituen puskak. <f>ⓝ</f>


text:
Hori ikusi zutenek esan zuten: «Ez da horrelakorik gertatu, ezta ikusi ere inoiz, israeldarrak Egiptotik igo zirenez geroztik gaur arte. Pentsa ezazue honetaz, eztabaidatu eta erabaki» <f>[6]</f>. <f>ⓐ</f>


text:
<pb/>Israeldarren elkarte osoa, iparraldeko Dandik hegoaldeko Beer-Xebarainokoa, baita Galaadekoa ere, Mitzpan <f>[1]</f> batzartu zen, Jaunaren aurrean, gizon bakarra bailitzan. <f>ⓑ</f>


text:
Jainkoaren herriaren batzar hartan Israelgo leinu guztiak eta beren buruzagiak bildu ziren: laurehun mila gudari ziren, gerrarako trebatuak.


text:
Israeldarrak Mitzpan batzarturik zeudela jakin zuten benjamindarrek. Israeldarren batzarrak gaiztakeria hura nola gertatu zen jakin nahi izan zuen.


text:
<pb/>Orduan, lebitar hark, hil zuten emakumearen senarrak, esan zuen: «Benjamineko Gibeara joan nintzen neure ohaidearekin, gaua bertan igarotzeko asmoz.


text:
Hortan, Gibeako jauntxoak asmo txarrez etorri zitzaizkidan eta etxea inguratu zidaten gauez. Ni hil nahi ninduten, baina nire ohaidea bortxatu zuten, hil arte.


text:
Orduan, ohaidearen gorpua hartu, zatikatu eta Israelgo lurralde guztietara igorri nituen puskak. Izan ere, israeldarrontzat zitalkeria higuingarria egin zuten haiek. <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>Herri osoak, aho batez, esan zuen: «Ez dadila inor ere joan bere oihal-etxolara, ez dadila itzul bere etxera.


text:
Eta Israelgo leinu guztietan ehunetik hamar, milatik ehun, hamar milatik mila lagun bereiziko ditugu, Israelen halako itsuskeria egin duen Benjamingo Gibeari erasoko diotenei janaria ekar diezaieten».


text:
<pb/>Israeldar leinuetakoek mandatariak bidali zituzten Benjaminen leinuaren lurralde osora, esatera: «Nolako gaiztakeria gertatu da zuen artean?


text:
Tira, emazkiguzue Gibeako gizon maltzur-gaizto horiek; hil egin behar ditugu, Israeldik gaitz hori kentzeko». <pb/>Baina benjamindarrek ez zieten entzun nahi izan beren senide israeldarrei. <f>ⓓ</f>


text:
Hogeita hamasei mila gudari zenbatu zituzten egun hartan hirietatik etorriak, Gibeako bertako bizilagunak sartu gabe.


text:
Horien guztien artean baziren aukerako zazpiehun gizon ezkerti <f>[2]</f>; bakoitzak habailaz harria jaurti eta ile bat ere jo zezakeen, hutsik egin gabe.


text:
<pb/>Zenbatu zituzten israeldar gudariak ere: benjamindarrak sartu gabe, laurehun mila gudari ziren, ezpata erabiltzen trebeak.


text:
<pb/>Israeldarrek Betelera <f>[3]</f> igo eta kontsulta egin zioten Jaunari: <pb/>—Gure leinuetarik zeinek abiatu behar du lehenengo benjamindarrei erasotzera? <pb/>Jaunak erantzun zien: <pb/>—Lehenengo, Judak. <f>ⓔ</f>


text:
<pb/> <n>[22-23]</n> Orduan, israeldarrak Betelgo santutegira <f>[4]</f> igo eta negarrez ari izan ziren arratsa arte. Ondoren, Jaunari kontsulta egin zioten: <pb/>—Ekin behar al diogu berriro geure senide benjamindarren kontrako borrokari? <pb/>Jaunak erantzun zien: <pb/>—Ekin! <pb/>Beraz, israeldar gudarostea, bizkorturik, guda-lerrotan antolatu zen berriro, lehenengo borrokaldia egina zuten toki berean. <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>Baina bigarren egun hartan ere benjamindarrek Gibeatik atera, eraso eta lur joarazi zieten hemezortzi mila israeldarri, denak gudari trebeak ziren arren.


text:
<pb/>Orduan, israeldar guztiak eta gudarostea Betelera berriro igo eta Jaunaren aurrean eseriak egon ziren, negarrez eta baraurik arratsalde arte; gero, erre-opariak eta elkartasun-opariak eskaini zizkioten Jaunari. <f>ⓖ</f>


text:
Israeldarrek kontsulta egin zioten Jaunari; izan ere, egun haietan Betelen zegoen Jainkoaren itun-kutxa


text:
eta Aaronen ondorengoetakoa zen Eleazarren seme Pinhasek zuen kultu-zerbitzua. Honako hau galdegin zioten Jaunari: <pb/>—Ekin behar al diogu berriro geure senide benjamindarren kontrako borrokari ala utzi egin behar dugu? <pb/>Jaunak erantzun zien: <pb/>—Ekin! Eta bihar eskura emango dizkizuet. <f>ⓗ</f>


text:
Aurrekoetan bezala, hirugarren egun hartan ere, israeldarrak guda-lerrotan jarri ziren, benjamindarren kontra borrokatzeko eta Gibea hiriari erasotzeko.


text:
<pb/>Atera ziren benjamindarrak israeldarrei aurre egiteko eta urrutiratu egin ziren beren hiritik. Aurrekoetan bezala, israeldarrak hiltzen hasi ziren landan, Betelerako bidean eta Gibearako bidean; hogeita hamarren bat israeldar bota zituzten. <f>ⓙ</f>


text:
Benjamindarrek zioten: «Menperatu ditugu aurrekoetan bezala». Israeldarrek, aldiz, zioten: «Egin dezagun ihes; horrela, erakarri egingo ditugu, hiritik urrunaraziz bideetan zehar».


text:
<pb/>Israeldarrak beren tokiak utzirik, guda-lerrotan antolatu ziren Baal-Tamar hiriaren aurrean. Zelatan zeuden israeldarrek, beren gordelekua utzirik, babesik txikiena zuen aldetik <f>[5]</f> eraso zioten hiriari.


text:
Bitartean, aukerako hamar mila gudari, Israel osokoak, Gibearen aurrez aurre jarri ziren. Gudua latza izan zen eta benjamindarrak ez ziren ohartu gainera zetorkien hondamenaz.


text:
Jaunak hondatu egin zituen benjamindarrak israeldarren aurrean. Hogeita bost mila eta ehun benjamindar gudari trebe hil zituzten egun hartan israeldarrek.


text:
Orduan konturatu ziren benjamindarrak galduak zeudela. <pb/>Israeldarrek atzera egin zuten benjamindarren aurrean, Gibeari erasotzeko gorderik zeuden zelatariengan baitzuten konfiantza.


text:
<pb/>Zelatariek eraso zioten oldarka Gibeari, zabaldu ziren eta hiriko jende guztia hil zuten ezpataz.


text:
<pb/>Israeldar gudariek eta zelatariek hitza emana zioten elkarri, zelatariek ke-seinalea igoaraziko zutela hiritik


text:
eta israeldar gudariek, orduan, aurre egingo zietela benjamindarrei. Hauek, ordurako, hilak zituzten hogeita hamarren bat gizon israeldar eta pentsatzen ari ziren, aurreko gudukatzeetan bezala, menderatuak zituztela israeldarrak.


text:
Baina ke-seinalea hiritik gora ateratzen hasi zenean, benjamindarrek atzera begiratu eta hiri osoa zerurainoko sugarretan zegoela ikusi zuten. <f>ⓚ</f>


text:
<pb/>Orduan, israeldarrak itzuli ziren eta benjamindarrak izuturik gelditu, ikusi baitzuten nolako hondamena zetorkien.


text:
Eta ihesari eman zioten israeldarren aurretik, basamorturako bidea hartuz; baina israeldarrek eta hiritik zetozen beste gudariek, bien erdian harrapaturik, xehatu egin zituzten


text:
benjamindarrak, eta inguratu, pertsegitu eta Gibearen ekialderaino atsedenik eman gabe oinperatu zituzten.


text:
Atzea eman eta basamorturantz, Rimon harkaitzerantz, ihes egin zutenetarik ere bost mila gizon harrapatu zituzten bidean israeldarrek eta gainerakoak Gidomeraino <f>[6]</f> pertsegitu, beste bi mila hilez.


text:
Atzera egin eta Rimon harkaitzeraino ihes egitea lortu zutenak seiehun gizon izan ziren, eta lau hilabetez egon behar izan zuten bertan.


text:
<pb/>Israeldarrak, benjamindarren kontra itzulirik, hiriz hiri ibili ziren, gizonak nahiz abereak eta aurkitzen zuten guztia ezpataz hilez. Eta su eman zieten aurkitu zituzten hiri guztiei. <f>ⓛ</f>


text:
<pb/>Israelgo gizonek, Mitzpan bildurik, zin hau egina zuten: «Inork ere ez die bere alabarik emaztetzat emango benjamindarrei».


text:
<pb/>Egun batez, israeldarrak Betelen bildu eta han egon ziren Jainkoaren aitzinean, oihuka eta zotinka negarrez,


text:
<pb/>Biharamunean, herriak, goiz jaikirik, aldarea egin eta erre-opariak eta elkartasun-opariak eskaini zituen.


text:
Israeldarrek galdetzen zuten: «Israelgo leinuetatik zein da Jaunaren aitzinean egiten ari garen biltzarrera etorri ez dena?» Izan ere, zin handia egina zuten, hil egingo zutela Mitzpara, Jaunaren aurreko biltzarrera, joan ez zedina. <f>ⓜ</f>


text:
<pb/>Israeldarrak errukitu egin zitzaizkien beren senide benjamindarrei eta esan zuten: «Israelgo leinu bat galdu da.


text:
Zer egin dezakegu bizirik gelditu direnentzat emazteren batzuk inguratzeko? Izan ere, Jaunarengatik zin egin dugu ez diegula geure alabarik emango emaztetarako».


text:
<pb/>Israelgo leinu guztiak, Jaunaren aitzinean Mitzpan egiten ari ziren biltzar hartara talderen bat etorri gabe gelditu ote zen galdetu zutenean, ohartu ziren Galaadeko Jabexetik <f>[1]</f> ez zela inor ere etorri batzarrera. <f>ⓝ</f>


text:
<pb/>Orduan, batzarrak hamabi mila gudaririk ausartenak hiri hartara bidali zituen, agindu hau emanik: «Hil ezpataz Galaadeko Jabexeko bizilagun guztiak, baita emakume eta haurrak ere. <f>ⓐ</f>


text:
Suntsitu gizasemeak eta gizasemeekin harremanik izan duten emakume guztiak. Baina utzi bizirik neskatxa birjinak <f>[2]</f>». Eta halaxe egin zuten. <f>ⓑ</f>


text:
<pb/>Galaadeko Jabexen bizi zirenen artean laurehun neskatxa birjina, gizasemerekin harremanik izan gabeak, aurkitu zituzten eta Kanaanen dagoen Xiloko kanpalekura eraman.


text:
Gero, batzar osoak mandatariak igorri zizkien Rimon harkaitzean gorderik zeuden benjamindarrei, bakea eskainiz. <f>ⓒ</f>


text:
Eta benjamindarrak itzuli zirenean, Galaadeko Jabexen bizirik gelditutako neska haiek eman zizkieten; baina ez ziren aski izan.


text:
<pb/>Herria errukitu egin zitzaien benjamindarrei, Jaunak Israelgo leinuen artean halako hutsunea egin zuelako.


text:
Eta israeldarren arduradunek galdetu zuten: «Zer egin dezakegu emazterik gabe gelditu direnen alde, benjamindarren artean emakume guztiak galdu baitira?


text:
Baina ezin diegu geure alabarik eman emaztetzat, israeldarrok zin egin baitugu benjamindarrei emaztea eman diezaiona madarikatua izango dela».


text:
<pb/>Orduan, esan zuten: «Horra, Jaunaren urteroko jaia <f>[3]</f> da Xilon». Beteldik iparraldera dago Xilo, Lebonatik hegoaldera, Beteldik Sikemera doan bideaz ekialdera.


text:
Eta Xiloko neskak taldeka dantzari ateratzen ikustean, irten zuek mahastietatik eta harrapatu neska horien artetik nork beretzako emaztea. Alde egin gero zeuen lurraldera. <f>ⓓ</f>


text:
Eta neska horien aitarik nahiz nebarik protestaka etortzen bazaigu, esango diogu: “Barka iezaiezue, ezin izan baikenuen bakoitzarentzat emazte bana hartu gudaldian, eta zuek ezin zenizkieten zeuen gogoz eman, errudun izango zinateketen eta”». <f>ⓔ</f>


text:
<pb/>Halaxe egin zuten benjamindarrek: dantzan ari ziren neska haietatik behar zituztenak hartu eta beren lurraldera itzuli ziren. Ondoren, hiriak eraiki eta bertan bizi izan ziren. <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>Orduan, israeldarrak ere Beteldik atera eta nor bere lurraldera joan ziren, nor bere leinu eta senitartekoengana.


text:
<pb/>Aldi haietan ez zen erregerik Israelen. Bakoitzak egoki iruditzen zitzaiona egin ohi zuen. <f>ⓖ</f>


text:
<pb/>Epaileen garaian gosetea izan zen Israel herrian. Gauzak honela, han joan zen bizitzera Moab lurraldera <f>[1]</f>, aldi baterako, Judako Belengo gizon bat bere emazte eta bi semeekin. <f>ⓗ</f>


text:
Gizon hari Elimelek zeritzan, emazteari Noemi eta semeei Mahlon eta Kilion. Efratar leinukoak ziren, Judako Belengoak. Moaben bizi zirelarik,


text:
Hauek emakume moabdarrak hartu zituzten emazte: batak Orpa zuen izena eta besteak Rut. Hamarren bat urtez han bizi ondoren, <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>Gerora, Moab lurraldean zegoelarik, entzun zuen Noemik Jauna bere herriari aldeko agertu zitzaiola uzta ugaria emanez.


text:
Baina, bidean, honela mintzatu zitzaien Noemi: <pb/>—Tira, itzul zaitezte zeuen etxera, nor bere amarenera. On izan bekizue Jauna, zuek niretzat eta hildakoentzat on izan zareten bezala. <f>ⓙ</f>


text:
Jaunak eman biezazkizue beste senar eta etxe bana. <pb/>Orduan, Noemik besarkatu egin zituen bere errainak, agurtzeko. Baina hauek, garrasika, negarrari eman zioten,


text:
<pb/>Noemik erantzun zien: <pb/>—Itzul zaitezte, ene kutunok. Zergatik nahi duzue nirekin etorri? Honezkero izan ote dezaket nik beste semerik zuei senartzat emateko? <f>[2]</f>


text:
Itzul zaitezte, enetxook, zaharregia bainaiz ni berriro ezkontzeko; baina oraindik itxaropena izan eta, gaur gauean haurdun gelditurik, semerik izango banu ere,


text:
haiek gizondu zain egon behar ote zenukete? Besteren batekin ezkontzeari uko egingo al zeniokete? Ez, ene kutunok, horrelakorik ez! Aurka jarri zait Jauna, eta zuei gertatuak nahigabeturik nauka. <f>ⓚ</f>


text:
<pb/>Haiek berriz ere negarrari eman zioten garrasika. Orduan, Orpak bere amaginarreba besarkatu zuen eta bere herrira itzuli zen. Rut, ordea, amaginarrebarekin gelditu zen.


text:
Noemik esan zion, orduan: <pb/>—Hara, Rut, zure koinata bere herrira eta bere jainkoengana itzuli da. Zoaz zu ere harekin. <f>ⓛ</f>


text:
<pb/>Baina Rutek erantzun zion: <pb/>—Ez eskatu horrelakorik. Utzi zurekin joaten. Zeren zu nora joan, hara joango bainaiz ni ere; zu non jarri bizitzen, hantxe jarriko naiz ni ere; zure herria zein, huraxe izango da nirea ere; zure Jainkoa zein, huraxe nirea ere;


text:
zu non hil, hantxe hilko naiz ni ere, eta hantxe ehortziko naute. Betorkit Jaunarengandik zigorrik latzena, heriotzak ez bestek zuregandik aldenduko banindu!


text:
Eta Belenerantz abiatu ziren. Iristean, herri osoa asaldatu zen eta emakumeek hau zioten: <pb/>—Noemi bera ote da hau?


text:
<pb/>Noemik erantzuten zien: <pb/>—Ez deitu niri gehiago Noemi —zorioneko—, Mara —zoritxarreko— baizik, Jainko Ahaltsuak <f>[3]</f> zoritxarrez bete bainau.


text:
Asebeterik alde egin nuen hemendik; Jaunak, ordea, esku-hutsik itzularazi nau. Zergatik deitzen didazue oraindik ere Noemi, Jaun ahalguztiduna aurka jarri zaidanean eta honelako zoritxarra erakarri didanean? <f>ⓜ</f>


text:
<pb/>Honela itzuli zen Noemi Moabetik Rut bere errain moabdarrarekin. Garagarra igitatzen hasteko garaian <f>[4]</f> iritsi ziren Belenera.


text:
<pb/>Noemik bazuen bere senar Elimeleken aldetik ahaide bat, aberatsa eta itzal handiko gizona, Booz zeritzana. <f>ⓝ</f>


text:
Rutek esan zion Noemiri: <pb/>—Joan al naiteke sorora igitariek uzten dituzten garagarburuak biltzera? Aurkituko ahal dut bere ondoren biltzen utziko didanen bat <f>[1]</f>! <pb/>Noemik erantzun: <pb/>—Zoaz, alaba.


text:
<pb/>Hala, sorora joan eta igitarien atzetik garagarburuak biltzen hasi zen Rut. Hain zuzen ere, Elimeleken ahaide Boozen sailean suertatu zen.


text:
<pb/>Handik laster, Booz berbera etorri zen Belendik eta esan zien igitariei: <pb/>—Jauna zuekin. <pb/>Haiek erantzun: <pb/>—Jaunak bedeinka zaitzala. <f>ⓐ</f>


text:
Igitarien atzetik garagarburuak biltzeko baimena eskatu dit. Goizetik oraintsu arte aritu da lanean eta utzi berria du, itzalean atseden hartzeko <f>[2]</f>.


text:
<pb/>Orduan, esan zion Boozek Ruti: <pb/>—Adizu! Ez zaitez joan soro honetatik beste inora garagarburuak biltzera. Jarrai hemen lanean nire morroiekin.


text:
Begira zein sailetara doazen biltzera eta joan beraien atzetik. Nire morroiei zuri bakean uzteko eskatu diet. Egarri zarenean, edan haiek betetako ur-ontzietatik.


text:
<pb/>Rutek, lurreraino ahuspezturik, esan zion Boozi: <pb/>—Zer dela-eta arduratzen zara nitaz, eta hartzen duzu hain bihotz onez atzerritar hau? <f>ⓑ</f>


text:
<pb/>Boozek erantzun: <pb/>—Senarra hil zitzaizunez gero, amaginarrebarekin nola jokatu duzun kontatu didate: nola zeure aita-amak eta sorterria utzi eta aurrez ezagutzen ez zenuen herri batera etorri zaren. <f>ⓒ</f>


text:
Jaunak ordain diezazula egin duzun guztia eta eman diezazula saria luzaroan Israelgo Jainko Jaunak, honen babesera etorri baitzara.


text:
<pb/>Rutek ihardetsi zion: <pb/>—Bai ona zarela nirekin, jauna! Zure mirabeetako edozein baino gutxiago nauzun honi bihotzera mintzatu zatzaizkio. <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>Bazkal orduan Boozek esan zion Ruti: «Zatoz, hartzazu ogi-puska bat, busti saltsatan eta jan». <pb/>Eseri zen, bada, Rut igitarien ondoan eta Boozek xigortutako ale eskutada bat eskaini zion. Hark asetzeraino jan zuen eta, halere, sobera geratu zitzaion.


text:
Gero, garagarburuak biltzera joan zenean, Boozek agindu hau eman zien morroiei: «Utz iezaiozue garagar-sortetatik ere biltzen, eragozpenik gabe.


text:
Are gehiago, sortetatik garagarburuak aterako dituzue eta apropos erortzen utziko, berak jaso ditzan. Ez egin errietarik».


text:
<pb/>Arratsa arte garagarburuak biltzen aritu zen soroan eta, garagarra jo ondoren, hogeita hamar bat kilo atera zituen.


text:
Gainean harturik, herrira itzuli eta amaginarrebari erakutsi zion bildutako guztia. Bazkaritik geratua ere eman zion.


text:
Noemik galdegin zion: <pb/>—Non aritu zara gaur garagar-biltzen? Noren soroan egin duzu lan? Jaunak bedeinka beza zutaz arduratu den hori. <pb/>Rutek, orduan, Booz izeneko baten soroan lan egin zuela kontatu zion Noemiri.


text:
<pb/>Honek esan zion: <pb/>—Jaunak bedeinka dezala gizon hori, Jaunak bere onginahia agertzen baitie biziei nahiz hilei. Booz —erantsi zuen— hurbileko ahaide dugu, legez gu zaintzeko ardura dutenetarikoa <f>[3]</f>. <f>ⓔ</f>


