# verses

text:
<pb/>Rutek, orduan: <pb/>—Zera esan dit gainera: bere igitariekin garagarburuak biltzeko, uzta osoa amaitu arte.


text:
<pb/>Noemik esan zion Ruti: <pb/>—Bai, alaba, askoz hobe duzu Boozen soroan beraren morroiekin lan egin, beste inoren sorotan gogaitaraz ez zaitzaten.


text:
<pb/>Beraz, Boozen morroiekin lan eginez eta garagarburuak bilduz aritu zen Rut, garagar eta gariaren uzta-biltzea bukatu arte. Eta amaginarrebarekin jarraitu zuen bizitzen.


text:
<pb/>Egun batez esan zion Noemik Ruti: <pb/>—Ez ote dizut egokitu behar bizitzan zorioneko egingo zaituen etxerik?


text:
Adizu, bere morroiekin lan egiten utzi dizun gizon hori, Booz delakoa, hurbileko ahaide dugu. Gaur arratsean garagarra garbitzen arituko da.


text:
Txukundu, usain gozatu eta soinekorik ederrenaz jantzi zaitez. Zoaz gero, garagarra garbitzen ari den lekura. Ez bedi, ordea, zutaz ohartu jate-edatea bukatu arte.


text:
Jakizu ongi non etzaten den lotarako. Eta lotara doanean, hurbil zakizkio, altxatu haren estalkia eta etzan haren oinetan <f>[1]</f>. Hortik aurrera, berak adieraziko dizu zer egin.


text:
Booz, jan eta edan ondoren, umoretsu jarri zen, eta jarraian garagar-pila baten ondoan etzan zen lotarako. Rut isilka hurbildu, haren estalkia altxatu eta haren oinetan etzan zen.


text:
<pb/>—Nor zaitut? —galdegin zion. <pb/>Emakumeak erantzun: <pb/>—Rut nauzu, zeure mirabea. Hurbileko ahaide zaitudanez, legez nitaz arduratu beharra duzu. Har nazazu, arren, emaztetzat.


text:
<pb/>Boozek, orduan: <pb/>—Jaunak bedeinka zaitzala. Oraingoan lehen baino leialtasun handiagoa agertu diozu zeure amaginarrebaren familiari. Ez zara mutil gazte, txiro nahiz aberats, baten atzetik joan.


text:
Ea, bada, ez izan beldur. Eskatuko didazun guztia eginen dut. Herrian jende guztiak daki emakume jatorra zarena. <f>ⓕ</f>


text:
Egiaz hurbileko ahaide nauzu eta legez zurekiko erantzukizuna dut. Baina bada hemen ni baino hurbilagokoa duzun ahaiderik.


text:
Zaude hemen gaur gauean. Bihar goizean ikusiko dugu zurekiko ardura bere gain hartzen duen. Hala eginen balu, bejondeiola! Bestela, zin dagit Jaun biziarengatik, neure gain hartuko dudala zurekiko erantzukizuna. Etzan zaitez eta egizu lo egunsentia arte. <f>ⓖ</f>


text:
<pb/>Hala, haren oinetan etzan zen egunsentia arte. Baina eguna zabaldu aurretik jaiki zen, inork ez ikusteko. Izan ere, Boozek ez zuen nahi, Rut han egona zela inork jakiterik.


text:
<pb/>Honela esan zion Boozek: <pb/>—Ekarri zeure soingainekoa eta zabaldu. <pb/>Hala egin zuen Rutek, eta Boozek hogeiren bat kilo garagar bota zizkion eta bizkarrean hartzen lagundu. Honela, herrira itzuli zen Rut bere zamarekin.


text:
<pb/>Amaginarrebaren etxera heldu zenean, honek galdegin zion: <pb/>—Zer berri, alaba? <pb/>Boozek beraren alde egindako guztia kontatu zion Rutek.


text:
Eta beste hau ere esan zion: <pb/>—Gainera, zuregana esku-hutsik ez itzultzeko esanez, garagar hau guztia eman dit.


text:
<pb/>Eta Noemik erantzun: <pb/>—Orain, Rut, zaude lasai arazoa zer-nola bukatuko den jakin arte. Boozek ez du etsiko gaur bertan auzia erabaki arte.


text:
<pb/>Booz herri-sarrerako plazara <f>[1]</f> joan eta bertan eseri zen. Hain zuzen, orduantxe pasatu zen handik Elimeleken ahaiderik hurbilena, Boozek Ruti aipaturikoa. Dei egin zion Boozek: <pb/>—Adizu, adiskide, zatoz hona eta eseri! <pb/>Joan zen hura eta eseri egin zen.


text:
Boozek, orduan, herriko hamar nagusi hartu zituen lekuko eta han esertzeko erregutu zien. Eseri zirenean,


text:
esan zion Boozek bere ahaideari: <pb/>—Noemi Moab lurraldetik etorria da eta gure ahaide Elimelekena zen soroa saldu nahi du.


text:
Honen guztiaren berri jakinarazi nahi nizun. Beraz, soroa zeuretzat nahi baduzu, erostazu hemen herriko nagusi eta gainerako guztien aurrean. Nahi ez baduzu, esan, zuk baituzu lehentasuna erosteko, eta ondoren nik. <pb/>—Erosiko nuke, bai —esan zuen hark.


text:
<pb/>Boozek, orduan: <pb/>—Ongi! Baina Noemiri soroa erosten badiozu, Rut moabdar alarguntsarekin ezkondu ere egin beharko duzu. Honela, berarengandik jaiotako seme-alabek hildakoaren jatorria iraunaraz dezakete eta haren oinordea gorde. <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>Hark erantzun zuen: <pb/>—Horrela bada, uko egiten diot soroa erosteko eskubideari. Ez diet neure seme-alabei neure oinordea hondatu nahi. Erostazu zeuk, nik ez dut erosi nahi.


text:
<pb/>Israelen, antzina, jabegoa erosi edota jabego-eskubidea eskuz aldatzen zenean, honela egin ohi zen: saltzaileak oinetako bat erantzi eta erosleari ematen zion. Hala jokatu ohi zuten israeldarrek, auzia erabakia zegoela adierazteko.


text:
<pb/>Orduan, Boozek herriko nagusiei eta han zeuden guztiei esan zien: <pb/>—Gaur lekuko zaituztet, nola erosten diodan Noemiri Elimelekena eta Kilion eta Mahlonena zen guztia.


text:
Halaber, emaztetzat hartzen dut Rut moabdarra, Mahlonen alarguntsa; honela, Mahlonen familian iraungo du jabegoak eta Elimeleken izenak bere senideen artean eta herri honetan jarraituko du. Zuek zarete, gaur, honen guztiaren lekuko.


text:
<pb/>Herriko nagusiek eta han zeuden guztiek esan zuten: <pb/>—Bai, lekuko gara. Zure etxera datorren emakume hau egin beza Jaunak Jakobi seme-alaba ugari eman zioten Rakel eta Lea bezalakoa. Izan zaitez aberats Efratan <f>[2]</f> eta ospetsu Belenen! <f>ⓘ</f>


text:
Emakume honengandik Jaunak emango dizkizun seme-alabek egin bezate zure familia, Juda eta Tamarren seme Peretzen familia bezain handi. <f>ⓙ</f>


text:
<pb/>Booz Rutekin ezkondu zen eta Jaunak bedeinkatu egin zuen Rut: haurdun gelditu eta semea izan zuen. <f>ⓚ</f>


text:
Emakumeek honela ziotsoten Noemiri: «Gora Jauna! Berak eman baitizu gaur zainduko zaituen biloba. Izan bedi hau Israel herrian ospetsu.


text:
Bizitza suspertuko dizu eta zahartzaroa atseginez beteko, maite zaituen errainak biloba eman baitizu: zazpi seme baino hobea duzu bera».


text:
Auzo-lagunek honela zioten: «Semea jaio zaio Noemiri». <pb/>Eta Obed <f>[4]</f> deitu zioten. Obed Jeseren aita izan zen; Jese, berriz, Davidena. <f>ⓛ</f>


text:
<pb/> <n>[18-22]</n> Hona hemen Peretzengandik Davidenganainoko arbaso-zerrenda: Peretzek Hetzron sortu zuen, honek Ram, honek Aminadab, honek Nahxon, honek Salmon, honek Booz, honek Obed, honek Jese eta honek David. <f>ⓜ</f>


text:
<pb/>Bazen Efraimgo mendialdean Elkana zeritzan Ramako <f>[1]</f> gizaseme bat, Tzufen ondorengoetakoa. Jerohamen semea zen, eta hau Elihurena, eta hau Tohurena, eta hau Tzufena. Elkana efratar leinukoa zen.


text:
Bi emazte zituen: Ana zeritzan batari, eta Penina besteari. Peninak bazuen seme-alabarik; Anak, berriz, ez. <f>ⓝ</f>


text:
<pb/>Urtero igo ohi zen Elkana bere herritik Xilora, Jaun ahalguztidunari <f>[2]</f> gurtza egin eta opariak eskaintzera. Santutegi hartan Hofni eta Pinhas Eliren bi semeak ziren Jaunaren apaiz. <f>ⓐ</f>


text:
<pb/>Oparia eskaintzen zuen egunean, Elkanak bere emazte Peninari eta honen seme-alaba guztiei oparigaiaren zati bana eman ohi zien. <f>ⓑ</f>


text:
Anari, berriz, puska berezia <f>[3]</f> eskuratzen zion, oso maitea baitzuen, nahiz eta Jaunak haurrik ematen ez zion.


text:
Peninak, arerioak, gogorki iraindu eta nahigabetu ohi zuen Ana, Jaunak haurrik ematen ez ziolako. <f>ⓒ</f>


text:
Eta halaxe urte oroz: Jaunaren etxera igotzeko zen aldi bakoitzeko iraindu ohi zuen. Anak negarrari eman eta jan ere ez zuen egiten.


text:
<pb/>Hortan, honela mintzatu zitzaion Elkana bere senarra: <pb/>—Ana, zergatik ari zara negarrez eta ez duzu jaten? Zergatik zaude goibel? Ez al naiz, bada, ni zuretzat hamar seme baino hobe? <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>Xilon otordu sakratua egin ondoren, jaiki zen Ana. Eli apaiza bere aulkian eseria zegoen, Jaunaren etxeko atari aurrean.


text:
Promes hau egin zion: «Jaun ahalguztiduna, begira zeure mirabe honen atsekabeari. Oroit zaitez nitaz. Ez ahaztu zeure mirabe hau. Jauna, semea ematen badidazu, zeuri eskainiko dizut bizitza osorako. Labanak ez du haren ile-adatsa moztuko <f>[4]</f>».


text:
Ana, ordea, berekiko mintzo zen; ezpainak erabiltzen zituen, bai, baina ez zitzaion ahotsa aditzen. Horregatik, mozkortzat hartu zuen Elik, <f>ⓔ</f>


text:
<pb/>Anak ihardetsi zion: <pb/>—Ez, ene jauna. Erabat nahigabetua nauzu. Ez dut ardorik edan, ezta inolako edari mozkorgarririk ere. Neure barrua hustu dut Jaunaren aurrean.


text:
Ez nazazu har emakume txartzat. Neure atsekabe handiaz, neure nahigabeaz, mintzatu natzaio Jaunari orain arte.


text:
<pb/>Anak, orduan: <pb/>—Izan dezadala neurekin zure onginahia. <pb/>Joan zen emakumea bere bidetik, eta jan zuen; haren begitarteak ez zirudien lehengoa.


text:
<pb/>Biharamunean goizean jaiki eta, Jaunaren aurrean ahuspeztu ondoren, Ramara itzuli ziren, beren etxera. Elkartu zitzaion Elkana bere emazte Anari, eta oroitu zen honetaz Jauna.


text:
Haurdun gertatu zen Ana eta, garaia betetzean, semeaz erdi zen. Samuel eman zion izena, esanez: «Jaunarengandik dut hartua <f>[5]</f>».


text:
<pb/>Elkana, bere etxekoekin, Jaunari urteroko oparia eskaintzera eta promesa betetzera igo zen hurrengo urtean ere; <f>ⓕ</f>


text:
Ana ez zen igo eta esan zion senarrari: <pb/>—Ez naiz joango haurrari bularra kendu arte; orduan, eraman eta Jaunari aurkeztuko diot, eta han geldituko da betiko.


text:
<pb/>Elkanak, senarrak, erantzun zion: <pb/>—Egizu egokien iruditzen zaizuna. Geldi zaitez haurrari titia kendu arte. Bete beza Jaunak bere hitza! <pb/>Horrela bada, gelditu egin zen emakumea eta bere haurra hazi zuen, bularra kendu arte.


text:
<pb/>Bularra kendu ziolarik, berekin eraman zuen Anak haurra, txikia oraino, Xilora, Jaunaren etxera. Haurrarekin batera, hiru urteko zekorra <f>[6]</f>, anega bat ogi-irin eta zahagi bat ardo eraman zituen. <f>ⓖ</f>


text:
Honela ziotson Anak: «Barka, ene Jauna! Neu nauzu zure aurrean Jaunari otoizka ari izan zitzaion emakumea.


text:
Horregatik, Jaunari uzten diot haurra, bizitza osorako Jaunari eskainia izanen da». <pb/>Orduan, Jauna gurtu zuen bertan.


text:
<pb/>Anak otoitz hau egin zuen: <pb/><t>«Jaunarengan da </t><t>ene bihotza pozten, </t><t>Jaunak baitit bekokia jasotzen, </t><t>nire ahoak etsaiei barre die egiten, </t><t>zure laguntzak bainau </t><t>bozkarioz betetzen. <f>ⓗ</f> <f>ⓘ</f> </t>


text:
<t>Ez da santurik Jauna bezalakorik, </t><t>ez da, izan ere, zu besterik, </t><t>ez da harkaitzik </t><t>gure Jainkoa adinakorik. <f>ⓙ</f> </t>


text:
<t>Ez ugaritu hitzaldi handizaleak, </t><t>ez izan harrokeriarik zeuen ahoan; </t><t>dena dakien Jainkoa baitugu Jauna, </t><t>berak epaitzen ditu egintzak. <f>ⓚ</f> </t>


text:
<t>Lehen ase zirenek, </t><t>orain ogi orde egin behar lan; </t><t>gosetuek, aldiz, </t><t>atseden har dezakete. </t><t>Agor zena, haur askoz erdi da; </t><t>askoren ama, berriz, agortu. <f>ⓜ</f> </t>


text:
<t>Jaunak ditu heriotza </t><t>eta bizia ematen, </t><t>berak du Herio Leizera jaitsarazten, </t><t>berak handik igoarazten. <f>ⓝ</f> </t>


text:
<t>berak du jende xehea </t><t>hauts artetik jasotzen, </t><t>behartsua satsetik ateratzen, </t><t>handikiekin eser dadin </t><t>eta aulki ospetsuan jarri. </t><t>Jaunarenak dira lurraren zutoinak, </t><t>mundua haien gainean du kokatua <f>[1]</f>. <f>ⓑ</f> </t>


text:
<t>Bere zintzoen <f>[2]</f> urratsak </t><t>ditu zaintzen, </t><t>baina gaiztoak ilunpetan </t><t>dira galtzen, </t><t>ez baitu inork </t><t>Jauna bere indarraz garaitzen. <f>ⓒ</f> </t>


text:
<t>Xehatuko ditu Jaunak bere etsaiak, </t><t>hauen gainera bidaliko ditu </t><t>zerutik trumoiak. </t><t>Jaunak du epaituko lur osoa, </t><t>bere erregeari emango dio agintea, </t><t>jasoko du </t><t>bere gantzutuaren kopeta <f>[3]</f>». <f>ⓓ</f> </t>


text:
<pb/>Ondoren, Elkana Ramara itzuli zen, bere etxera. Samuel haurra, berriz, Jaunaren zerbitzari gelditu zen, Eli apaizaren ardurapean.


text:
ezta herriaren zerbitzurako zuten apaiz-eginkizuna ere. Norbait oparia eskaintzen ari zelarik, haragia egosten zen bitartean, apaizaren morroia, hiruhortzeko sardexka eskuan zuela etorri,


text:
sardexka pertzean nahiz lapikoan, maskeluan nahiz eltzean sartu eta hark sardexkaz ateratako guztia beretzat hartu ohi zuen apaizak. Halaxe egin ohi zieten Xilora etortzen ziren israeldar guztiei.


text:
Gantzak erre baino lehen ere, apaizaren morroia etorri eta honela mintzatu ohi zitzaion eskaintzaileari: <pb/>—Emadazu haragia, apaizarentzat erre dezadan; ez du hartuko haragi errerik, gordina baizik.


text:
<pb/>Eskaintzaileak erantzuten zion: <pb/>—Erre daitezela lehenbizi gantzak <f>[4]</f>, ohi den bezala; hartu gero nahi duzun guztia. <pb/>Morroiak, aldiz: <pb/>—Inola ere ez! Emadazu berehala; bestela, indarrez kenduko dizut.


text:
<pb/>Morroiek hoben izugarria egiten zuten Jaunaren aurka, Jaunari eginiko opariak gutxiesten baitzituzten horrela.


text:
Urte oroz egin ohi zion amak tunika koskor bat eta bertara eramaten, bere senarrarekin urteroko oparia eskaintzera igotzen zenean.


text:
Elik Elkana eta beronen emaztea bedeinkatu eta esan ohi zuen: «Eman biezazu Jaunak seme-alabarik emakume honengandik, Jaunari eskainitakoaren ordez». <pb/>Ondoren, beren herrira itzuli ohi ziren.


text:
Jaunak onez begiratu zion Anari, eta honek sabelean sortu eta hiru seme eta bi alaba izan zituen. Bitartean, Samuel mutikoa hazten ari zen Jaunarenean.


text:
<pb/>Oso zaharra zen Eli. Jakin zuen bere semeek israeldar guztiei egin ohi zietena, baita Jaunaren elkarketa-etxolaren sarreran zerbitzua egiten zuten emakumeekin <f>[6]</f> etzan ohi zirela ere, <f>ⓔ</f>


text:
eta honela mintzatu zitzaien: «Zergatik ari zarete jendeak adierazi dizkidan gauza izugarri horiek egiten?


text:
Ez egin horrelakorik, ene semeok! Ez da batere ona entzuten ari naizena. Jaunaren herria okerbideratzen ari zarete!


text:
Gizon batek beste gizon bat iraintzen badu, Jainkoa izan dezake bitarteko; bekatua Jaunaren aurka egiten badu, ordea, nor izan dezake aldeko?» <pb/>Hala ere, semeek ez zuten aitaren esana aditu. Izan ere, erabakia zuen Jainkoak haiek hilaraztea.


text:
<pb/>Samuel mutikoa, berriz, hazten ari zen, eta Jainkoak eta gizakiek gero eta gogokoago zuten. <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>Behin batean, Jainkoaren gizon bat etorri zitzaion Eliri eta honela mintzatu: «Hau dio Jaunak: Garbi aski agertu nintzaion zure arbasoen senitarteari, Egipton faraoiaren esklabo zirelarik.


text:
Israelen leinu guztietarik zuen aita hautatu nuen apaizgorako, nire aldarera igo zedin, intsentsua erre ziezadan eta nire santutegian efod <f>[7]</f> delakoa jantzi zezan. Era berean, israeldarrek egindako eskaintza guztietarik beren zatia hartzeko eskubidea eman nien zuen aitaren ondorengoei.


text:
Zergatik hartzen dituzu oinpean nire aginduz santutegian <f>[8]</f> egiten dizkidaten opari eta eskaintzak? Zergatik hartzen dituzu zeure semeak aintzakotzat eta ez ni, Israel ene herriak eskainitakoetatik hoberenak hartu eta beraiek gizenduz?


text:
<pb/>«Horregatik, hau dio Jaunak, Israelen Jainkoak: Esan nuen, bai, zure etxea eta zure aitaren etxea izanen zela beti nire aurrean zerbitzari. Orain, ordea —dio Jaunak—, ez horrelakorik! Ohoratzen nauena dut ohoratuko; gutxiesten nautenak, aldiz, beheratu egingo ditut. <f>ⓖ</f>


text:
Egun batzuen buruan, hondatu eginen dut zure eta zure aitaren senitartearen agintea. Zure etxean ez da inor zahartzarora helduko.


text:
Etsaia ikusiko duzu zeurean <f>[9]</f>; Israel herriari, ordea, dena ongi aterako zaio. Zure etxean, berriz, bakar bat ere ez da zahartzarora inoiz helduko.


text:
Hala ere, ez ditut zuretar guztiak egotziko nire aldaretik; horregatik, begiak bekaitzez urtuko zaizkizu eta bizia akituko. Zure etxeko ondorengoak sasoirik hoberenean <f>[10]</f> hilko dira.


text:
Hofni eta Pinhas zure bi semeei gertatuko zaiena izango da ezaugarria: egun berean hilko zaizkizu biak. <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>«Zintzo izango zaidan apaiz bat <f>[11]</f> dut sorraraziko; nire nahiaren arabera du hark jardungo. Ondorengotza iraunkorra emango diot eta nire gantzutuaren zerbitzuan ibiliko da beti.


text:
Zure etxean bizirik gelditzen direnek apaiz horren aurrean ahuspeztu beharko dute, zilarrezko diruren bat edota opilen bat eskatzeko, esanez: “Otoi, uztazu apaiz-lanen bat egiten, ogi-puskaren bat jan ahal izan dezadan”».


text:
<pb/>Samuel mutikoa Jaunaren zerbitzuan ari zen Eliren ardurapean. Jainkoa garai hartan ez zen maiz mintzatzen, eta ikuskaririk ere ez zuen inork sarritan izaten.


text:
Jaunaren kriseilua ez zen oraino itzalia. Samuel ere lo zegoen Jainkoaren kutxa <f>[1]</f> zegoen Jaunaren santutegian.


text:
<pb/>Lasterka Elirengana joan eta esan zion Samuelek: <pb/>—Hemen nauzu, dei egin baitidazu. <pb/>Elik ihardetsi zion: <pb/>—Ez dizut nik dei egin. Itzul zaitez eta egizu lo. <pb/>Joan eta etzan zen lotarako.


text:
<pb/>Jaunak berriro dei egin zion Samueli. Hau jaiki eta Elirengana joan zen, esanez: <pb/>—Hemen nauzu, dei egin baitidazu. <pb/>Elik erantzun: <pb/>—Ez dizut nik dei egin, ene seme. Itzul zaitez eta egizu lo.


text:
Hirugarren aldiz egin zion dei Jainkoak Samueli. Jaiki eta Elirengana joan zen, esanez: <pb/>—Hemen nauzu, dei egin baitidazu. <pb/>Antzeman zion Elik Jauna ari zitzaiola deika,


text:
eta esan zion mutikoari: <pb/>—Zoaz eta egizu lo. Norbaitek berriro dei egiten dizula entzuten baduzu, esan: «Mintza, Jauna, adi duzu zeure morroi hau». <pb/>Itzuli eta lotarako etzan zen Samuel bere tokian.


text:
Jaunak, hurbildurik, dei egin zion, lehengoetan bezala: <pb/>—Samuel, Samuel! <pb/>Samuelek erantzun: <pb/>—Mintza zaitez, adi duzu zeure morroia!


text:
<pb/>Eta honela mintzatu zitzaion Jauna Samueli: «Hara, zerbait egin behar dut Israelen. Entzungo duten guztiei durundi egingo diete bi belarriek. <f>ⓙ</f>


text:
Jakinarazi nion bere etxea betiko zigortuko nuela, egin dituzten gaiztakeriengatik. Bazekien bere semeak Jainkoa iraintzen ari zirena, eta ez zituen zuzenarazi.


text:
Horregatik, zin egin diot Eliren senitarteari, ezin izango duela sekula bere gaiztakeria garbitu, ez opariak eginez, ez eskaintzak ekarriz». <f>ⓛ</f>


text:
<pb/>Samuelek lo egin zuen egunsentia arte. Goizean ireki zuen Jaunaren etxeko atea. Baina beldur zen ikuskaria Eliri adierazteko.


text:
<pb/>Eta galdetu zion Elik: <pb/>—Zer esan dizu? Ez gorde, arren, deus ere. Zigor zaitzala gogor Jainkoak, esan dizkizun hitzetarik bat ere isiltzen badidazu.


text:
<pb/>Samuelek, beraz, Jaunak esandako guztia jakinarazi zion, deus ere gorde gabe. Elik erantzun zuen: <pb/>—Bera da Jauna. Egin beza egoki iruditzen zaiona. <f>ⓜ</f>


text:
<pb/>Eta Samuelen hitza Israel osora heldu ohi zen. <pb/>Behin batean, israeldarrek filistearrak borrokatzera joan eta Eben-Ezer deritzan tokian kokatu zituzten guda-etxolak. Filistearrek Afeken <f>[1]</f> kokatu zituzten berenak, <f>ⓐ</f>


text:
eta Israeli erasotzeko prestatu ziren. Handia izan zen gudua <f>[2]</f>, eta israeldarrek ihes egin behar izan zuten filistearren aurrean. Gudukatze hartan lau mila gizon inguru erori zen zelaietan barrena.


text:
<pb/>Gudariak etxoletara itzultzean, honela zioten israeldarren buruzagiek: «Zergatik jo ote gaitu gaur Jaunak filistearren eskuz? Ekar dezagun Xilotik <f>[3]</f> Jaunaren itun-kutxa; ea horrela, gure artean izanik, geure etsaiengandik salbatzen gaituen». <f>ⓑ</f>


text:
<pb/>Igorri zituzten, bada, gizon batzuk Xilora eta ekarri zuten handik izaki hegaldunen gainean eseria dagoen Jaun ahalguztidunaren itun-kutxa. Jainkoaren itun-kutxari lagun eginez, Hofni eta Pinhas, Eliren bi semeak, etorri ziren.


text:
<pb/>Jaunaren itun-kutxa kanpalekuraino heldu zenean, israeldar guztiek deiadar egin zuten oihu handiz, lurrak ere dar-dar egiteraino. <f>ⓒ</f>


text:
Filistearrek, deiadar hura aditzean, esan zuten: «Zer dute hebrearrek <f>[4]</f> beren etxoletan horrenbesteko deiadarra egiteko?» <pb/>Jakin zuten etorria zela kanpalekura Jaunaren kutxa,


text:
eta izutu egin ziren. Honela zioten: «Jainkoa etorri zaie kanpalekura. Ai ene! Ez da horrelakorik gertatu orain arte.


text:
Ai ene! Nork libratuko gaitu hebrear horien Jainko indartsuaren eskuetatik? Hauxe da egiptoarrak basamortuan era guztietako izurriz jo <f>[5]</f> zituen Jainkoa.


text:
Ea, filistearrok, eutsi gogor! Izan gizon eta ez zarete hebrearren menpe egongo, beraiek zuen menpe egon diren bezala. Izan gizon eta ekin guduari!» <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>Ekin zioten, bada, filistearrek erasoari eta menderatu egin zuten Israel. Israeldarrak nor bere etxera <f>[6]</f> joan ziren ihesi. Izugarria izan zen hondamendia: hogeita hamar mila israeldar oinezko erori zen.


text:
Filistearrek harrapatu egin zuten Jainkoaren kutxa; Eliren bi semeak, Hofni eta Pinhas, berriz, hilak gertatu ziren.


text:
<pb/>Benjaminen leinuko gizon bat heldu zen lasterka egun hartan guda-zelaitik Xilora, jantziak urraturik eta burua hautsez estalirik.


text:
Gizon hura zetorrenean, Eli ate ondoan zegoen aulki batean eseria, bidera begira, Jaunaren kutxaz guztiz kezkatua. Gizon hark hirian sartu eta berria eman zuen; hiri osoa oihuka hasi zen.


text:
Aditu zuen Elik oihua eta esan zuen: <pb/>—Zer dela-eta ari dira garrasika? <pb/>Etorri zen bizkor gizona eta gertatuaren berri eman zion Eliri.


text:
Gizonak esan zion Eliri: <pb/>—Guda-zelaitik nator; gaur bertan egin dut ihes handik. <pb/>Elik galdegin zion: <pb/>—Zer gertatu da, ene seme?


text:
<pb/>Albistariak erantzun: <pb/>—Israeldarrek ihes egin behar izan dute filistearren aurrean, eta hondamena izugarria izan da gure gudarostean. Zure bi seme Hofni eta Pinhas ere hilak dira, eta harrapatu egin digute Jainkoaren kutxa.


text:
<pb/>Jainkoaren kutxa aipatu zionean, Eli aulkitik atzeraka ate ondora erori, garondoa hautsi eta hil egin zen, zahartua eta baldartua baitzegoen. Berrogei urtez izan zen Israelen buruzagi.


text:
<pb/>Eliren erraina, Pinhasen emaztea, haurdun zegoen eta haurra izateko zorian. Jainkoaren kutxa harrapatu zietela eta bere aitaginarreba eta senarra hilak zirela aditu zuenean, kuzkurtu eta haurra izan zuen, erdiminak etorri baitzitzaizkion.


text:
Hilzorian zegoelarik, esan zioten inguruan zituen emaginek: «Ez larritu, semea izan duzu». <pb/>Emakumeak, ordea, ez zuen erantzun, ezta jaramonik egin ere. <f>ⓔ</f>


text:
Haurrari Ikabod ezarri zion izena amak, hau da, «Ospegabe», esanez: «Eraman egin dute Israelen ospea». Jainkoaren kutxa harrapatu izanagatik eta bere aitaginarreba eta senarrarengatik esan zuen hori. <f>ⓕ</f>


text:
Biharamun goizean Axdodeko biztanleak jaiki zirenean, Dagonen irudia ahuspez eroria zetzan Jaunaren kutxa aurrean. Jaso zuten Dagon eta bere tokian ipini. <f>ⓖ</f>


text:
Hurrengo goizean, jaikitzean, Dagon aurpegiz aurrera lurrean eroria aurkitu zuten berriro, Jaunaren kutxaren aitzinean. Dagonen burua eta bi besoak hautsiak zeuden atarian; soin-enborra baino ez zuen osorik <f>[2]</f> Dagonek.


text:
Horregatik, Axdodekoek ez dute gaurdaino oinik jartzen Dagonen jauretxeko atarian, ez Dagonen apaizek, ezta han sartzen direnek ere.


text:
<pb/>Esku astunez jo zituen Jaunak Axdodeko biztanleak: zigortu eta erlakiztenak aterarazi zizkien Axdodekoei eta inguruetakoei.


text:
Honelako izurritea ikusirik, Axdodeko jendeak esan zuen: «Ez dugu behar geure artean Israelen Jainkoaren kutxa, esku astunez jo baikaitu geu eta geure jainko Dagon».


text:
<pb/>Bilarazi zituzten berengana filistearren buruzagi guztiak eta esan zieten: <pb/>—Zer egin ote dezakegu Israelen Jainkoaren kutxarekin? <pb/>Haiek erantzun: <pb/>—Israelen Jainkoaren kutxarekin? Eraman dezatela Gatera. <pb/>Eraman zuten, beraz, Israelen Jainkoaren kutxa.


text:
Eraman orduko, ordea, izugarrizko ikara sartu zien Jainkoak hiri hartakoei ere. Jo zituen gizonezkoak, txiki hala handi, eta erlakiztenak atera zizkien.


text:
Orduan, Ekronera igorri zuten Jainkoaren kutxa. Heldu zenean, Ekrongo jendeak esan zuen oihuka: «Gu eta gure herria hil gaitzan ekarri digute Israelen Jainkoaren kutxa!» <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>Bilarazi zituzten, orduan, filistearren buruzagi guztiak eta esan zieten: «Bidal ezazue Israelen Jainkoaren kutxa. Itzul bedi bere tokira; bestela, hil egingo gaitu geu eta geure herria». <pb/>Hiri osoa guztiz izutua zegoen, oso gogor jo baitzituen Jainkoak.


text:
Filistearrek beren apaiz eta aztiei dei egin eta galdetu zieten: <pb/>—Zer egin behar genioke Jainkoaren kutxari? Esaguzue nola itzuli bere tokira.


text:
<pb/>Haiek erantzun zuten: <pb/>—Israelen Jainkoaren kutxa itzuli nahi baduzue, ez bidali hutsik; emaiozue zerbait ordain-oparitzat eta sendatuko zarete. Eta jakinen duzue zergatik ez zuen Jainkoak bere eskua kentzen zuen gainetik.


text:
<pb/>Jendeak galdegin zuen: <pb/>—Eta zein ordain-opari eskaini behar genioke? <pb/>Apaizek eta aztiek erantzun: <pb/>—Filistearren buruzagiak bost direnez, egin itzazue urrezko bost erlakizten eta urrezko bost arratoi, izurrite berbera jasan behar izan baituzue zuek guztiok eta zuen buruzagiek.


text:
Zuek dituzuen erlakiztenen antzeko irudiak egin behar dituzue eta lurraldea hondatu duten arratoien antzekoak. Emaiozue ospe Israelen Jainkoari, ea kentzen duen bere eskua zuen gainetik eta zuen jainkoen eta lurraldearen gainetik! <f>ⓘ</f>


text:
Ez izan burugogor, egiptoarrak eta faraoia izan ziren bezala. Haiek ere utzi egin behar izan zieten joaten hebrearrei <f>[1]</f>, Jainkoak zigortu ondoren. <f>ⓙ</f>


text:
Tira bada! Egizue gurdi berria, jar itzazue uztarrian inoiz lotu gabeko bi behi umetu berri eta erantsi gurdiari. Lotu ukuiluan haien txahalak. <f>ⓚ</f>


text:
Hartzazue gero Jaunaren kutxa eta ezarri gurdian. Ordain-oparitzat emateko eginen dituzuen urrezko irudiak sartu kutxatila batean eta ipini Jaunaren kutxaren ondoan. Utzi orduan gurdiari joaten.


text:
Baina egon begira: bere herrirantz, Bet-Xemexerantz <f>[2]</f>, jotzen badu, bera da halako kalte handia egin diguna; bestela, berriz, jakinen dugu, ez gaituela Jaunaren eskuak ukitu, halabeharrez gertatu zaigula baizik.


text:
<pb/>Halaxe egin zuten: txahalak hazten ari ziren bi behi hartu, uztartu eta gurdian lotu zituzten; txahalak, berriz, ukuiluan utzi zituzten.


text:
Ezarri zuten, gero, Jainkoaren kutxa gurdi gainean eta urrezko arratoi eta erlakiztenen irudiak zeuzkan kutxatila ere bai.


text:
<pb/>Behiek Bet-Xemexerako bidetik jo zuten zuzen-zuzen. Aurrera zihoazen bidez bide, marrumaka, ez ezkerrera, ez eskuinera saihestu gabe. Filistearren buruzagiek Bet-Xemexeko mugaraino jarraitu zieten.


text:
<pb/>Bet-Xemexeko jendea garia igitatzen ari zen haranean; begiak jaso eta kutxa ikustean, biziki poztu ziren.


text:
Gurdia, Bet-Xemexeko Josueren alorrera heldu zenean, gelditu egin zen. Bazen han harri handi bat; puskatu zuten gurdia egurra egiteko, eta behiak egurraren gainean jarri zituzten, Jaunari erre-oparia eskaintzeko. <f>ⓛ</f>


text:
Lebitarrek eraitsia zuten Jainkoaren kutxa, baita honen ondoan zegoen kutxatila ere; honetan zeuden urrezko irudiak. Ezarri zuten kutxa harri handiaren gainean, eta Bet-Xemexeko jendeak erre-opariak eta eskaintzak egin zizkion Jaunari egun hartan.


text:
Hauek dira filistearrek bekatuaren ordain-oparitzat Jaunari eskaini zizkioten urrezko erlakiztenak: Axdoden izenean bata, Gazaren izenean bestea, Axkelonen <f>[3]</f> izenean hirugarrena, Gaten izenean laugarrena, Ekronen izenean bosgarrena.


text:
Urrezko arratoiak ere bost ziren, filistearren bost buruzagien menpe zeuden hiriak bezainbat, bai hiribilduen, bai harresi gabeko hirien izenean eskainiak. Harri handi hura, zeinaren gainean ezarri baitzuten Jaunaren kutxa, lekuko da gaurdaino Bet-Xemexeko Josueren alorrean <f>[4]</f>.


text:
<pb/>Jaunak zigortu egin zituen Bet-Xemexekoak ere, Jaunaren kutxari ikusmiraz begira egon zirelako; herri hartako hirurogeita hamar gizaseme <f>[5]</f> zigortu zituen Jaunak. Atsekabe handia izan zuen herriak, Jaunak oso gogor zigortu zuelako. <f>ⓜ</f>


text:
<pb/>Eta Bet-Xemexeko jendeak honela zioen: «Nork iraun dezake zutik Jainko Jaun santu honen aurrean? Nori eramango genioke kutxa gure artetik bidaltzeko?» <f>ⓝ</f>


text:
<pb/>Orduan, mezulariak igorri zituzten Kiriat-Jearimgo <f>[6]</f> jendearengana, hau esatera: «Itzuli digute filistearrek Jaunaren kutxa. Jaitsi zaitezte eta eramazue gora, zeuenera».


text:
<pb/>Etorri ziren, beraz, Kiriat-Jearimgoak eta igo zuten Jaunaren kutxa. Abinadabek muinoan zuen etxean sartu zuten. Ondoren, honen seme Eleazar sagaratu zuten, Jaunaren kutxa zaintzeko. <f>ⓐ</f>


text:
<pb/>Luzaroan egon zen Jaunaren kutxa Kiriat-Jearimen, hogei urtez. Israel herri osoa Jaunarenganako irrikaz zegoen. <f>ⓑ</f>


text:
Orduan, honela mintzatu zitzaion Samuel Israel herri osoari: «Jaunarengana bihotz-bihotzez itzuli nahi baduzue, jaurti zeuen artetik sasijainko arrotz guztiak eta Astarteren <f>[1]</f> irudiak; bizi zaitezte Jaunari zeharo emanak eta ez zerbitza bera besterik. Askatuko zaituzte orduan filistearren eskuetatik». <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>Jaurti zituzten, beraz, israeldarrek Baalen eta Astarteren irudi guztiak, eta Jauna baizik ez zuten zerbitzatu.


text:
Samuelek esan zuen: «Bil ezazue herri osoa Mitzpan <f>[2]</f> eta nik otoitz eginen diot Jaunari zuen alde».


text:
<pb/>Bildu ziren, bada, Mitzpan. Atera zuten ura eta isuri zuten Jaunaren aitzinean. Egun hartan, barau eginez, hau zioten: «Bekatu egin dugu Jaunaren aurka». Samuel israeldarren buruzagi <f>[3]</f> egin zen Mitzpan.


text:
<pb/>Filistearren buruzagiek, israeldarrak Mitzpan bilduak zeudela jakitean, israeldarrei erasotzea erabaki zuten. Hauek, ohartzean, beldurtu egin ziren filistearren aurrean,


text:
eta esan zioten Samueli: «Ez utzi Jainko Jaunari gure alde dei egiteari, filistearren eskuetatik salba gaitzan».


text:
<pb/>Hartu zuen, orduan, Samuelek axuri bat, eta erre-opari eskaini zion oso-osorik Jaunari. Samuelek Israelen alde oihu egin eta Jaunak aditu egin zion.


text:
<pb/>Samuel erre-oparia eskaintzen ari zen bitartean, filistearrak israeldarren aurka borroka egiteko hurbildu ziren. Orduan, Jaunak burrunba handiko trumoiak egin zituen filistearren kontra, izutu eta hondatu egin zituen israeldarren aurrean. <f>ⓓ</f>


text:
Israeldarrak Mitzpatik irten eta filistearren ondoren joan ziren, Bet-Kar <f>[4]</f> ingururaino erasoz.


text:
Samuelek, harri bat harturik, Mitzpa eta Xen artean ipini zuen; toki hari Eben-Ezer <f>[5]</f>, hau da, «Laguntza-Harria» eman zion izena, esanez: «Honaino lagundu digu Jaunak».


text:
<pb/>Honela makurrarazi zieten burua filistearrei; joan zitzaien, bai, Israel lurraldean berriro sartzeko gogoa. Izan ere, Samuel bizi izan zen bitartean, gogorra izan zen Jaunaren eskua filistearren kontra. <f>ⓔ</f>


text:
Israelenak izan ziren berriro lehen filistearrek kenduriko hiriak, Ekrondik Gateraino, eta askatu egin zituen Israelek bere eskualde haiek filistearren menpetik. Israeldarrak eta amortarrak ere bakean bizi ziren beren artean aldi hartan.


text:
Urte oroz egin ohi zuen itzulia Betel, Gilgal <f>[6]</f> eta Mitzpan barrena, toki horietan Israel gidatuz.


text:
Ondoren, Ramara <f>[7]</f> itzuli ohi zen, han baitzuen bere etxea. Handik gidatu ohi zuen Israel. Aldarea ere eraikia zion han Jaunari.


text:
Lehen semeari Joel zeritzan, eta bigarrenari Abias; Beer-Xebatik <f>[1]</f> gidatu ohi zuten herria.


text:
Semeak, ordea, ez zebiltzan aitaren bidetik; diruzalekeriari emanak, eskupekoak onartzen zituzten eta epai okerrak egiten. <f>ⓕ</f>


text:
esatera: <pb/>—Zahartua zaude, eta zure semeak ez dabiltza zure bidetik. Izenda iezaguzu, bada, errege bat, gida gaitzan; horixe egiten dute herrialde guztietan. <f>ⓖ</f>


text:
<pb/>Nahigabetu egin zen Samuel «izenda iezaguzu errege bat, gida gaitzan» esan ziotenean. Eta otoitz egin zion Jaunari.


text:
Jaunak erantzun zion: «Onartzazu herriak eskatzen dizun guztia. Ez zaituzte zu gutxiesten; ni naute gutxiesten, ez bainaute errege nahi beren gain. <f>ⓗ</f>


text:
Egiptotik atera nituenetik zapuztu egin naute, jainko arrotzak gurtzeko. Niri egin didatena bera egiten dizute orain zuri. <f>ⓘ</f>


text:
Onartzazu, beraz, haien eskaria; baina jakinarazi argi eta garbi, nolako eskubideak izanen dituen beraien gain aginduko duen erregeak».


text:
eta erantsi zuen: «Hona hemen zuen gain aginduko duen erregearen eskubideak: semeak kenduko dizkizue, bere gurdizain eta zaldizko egiteko; erregearen gurdiaren aurretik ibili beharko dute lasterka. <f>ⓙ</f>


text:
Batzuk mila gizonen buru ipiniko ditu, beste batzuk berrogeita hamar gizonen buru. Batzuek erregearen alorrak goldatu beharko dituzte, beste batzuek uztak igitatu; beste batzuek, berriz, armak eta guda-gurdiak egin beharko dizkiote.


text:
Lursailik, mahastirik eta olibadirik ederrenak kenduko dizkizue, bere zerbitzariei emateko. <f>ⓚ</f>


text:
Zeuen morroi-neskameak, zeuen gazterik bikainenak eta astorik hoberenak eramango dizkizue, beraren sailetan lan egin dezaten.


text:
Egun hartan, oihu egingo duzue, hautatu duzuen erregea dela eta; baina Jaunak ez dizue entzungo». <f>ⓛ</f>


text:
<pb/>Hala ere, herriak ez zion kasurik egin nahi izan Samueli, eta honela ihardetsi zion: «Utikan! Erregea behar dugu;


text:
beste herri guztiak bezalakoak izan nahi dugu. Gida gaitzala erregeak, joan dadila gure aurretik gure alde borrokatzera».


text:
Jaunak erantzun zion Samueli: «Onar iezaiezu eskaria eta eman erregea». <pb/>Orduan, Samuelek esan zien israeldarrei: «Zoazte nor bere herrira».


text:
<pb/>Bazen, aldi hartan, Kix zeritzan gizon handiki bat, Abielen semea, Tzeror, Bekorat eta Afiasen ondorengoetarikoa. Benjaminen leinukoa zen.


text:
Bazuen seme bat, Saul izenekoa, mutil aukerakoa eta bikaina; ez zen Israel herrian hura baino lirainagorik: sorbaldaraino heltzen zitzaion beste jende guztia. <f>ⓜ</f>


text:
<pb/>Aita Kixek, asteme batzuk galdu zitzaizkiolarik, esan zion Saul semeari: <pb/>—Hartzak morroi bat eta hoa astemeen bila.


text:
<pb/>Efraimgo mendi eta Xalixako lurretan barrena ibili ziren, baina ez zituzten aurkitu. Arakatu zuten Xaalimgo <f>[1]</f> lurraldea, baina astoak ez zeuden han. Begiratu zuten Jemin lurraldean, baina han ere ez zituzten aurkitu.


text:
Tzuf-en <f>[2]</f> lurretan zebiltzala, esan zion Saulek berarekin zihoan morroiari: <pb/>—Itzul gaitezen; honezkero, astoez ahaztua eta gutaz kezkatua izanen da aita.


text:
<pb/>Morroiak erantzun zion: <pb/>—Adizu! Bada hiri honetan Jainkoaren gizon ospetsu bat. Horrek dioen bezalaxe gertatu ohi dira gauzak. Goazen berorrengana, ea esaten digun nondik nora ibili. <f>ⓝ</f>


text:
<pb/>Saulek, orduan, morroiari: <pb/>—Goazen, bada. Baina zer emango diogu gizon horri? Ez dugu ogirik geure zorroetan, ezta esku-erakutsirik ere Jainkoaren gizon horri emateko. Ba al dugu ezer? <f>ⓐ</f>


text:
<pb/>Morroiak erantzun zion Sauli: <pb/>—Nik badut zilarrezko txanpon laurdena <f>[3]</f>; horixe emanen diogu Jainkoaren gizonari, bidea erakuts diezagun.


text:
<pb/>(Antzina, Israelen, Jainkoari kontsulta egitera zihoanak honela esan ohi zuen: «Goazen ikusleagana». Izan ere, orain profeta deritzanari, lehen ikusle zeritzan). <f>ⓑ</f>


text:
<pb/>Saulek esan zion morroiari: <pb/>— Ederki esana. Goazen, bada! <pb/>Eta Jainkoaren gizona bizi zen hirira jo zuten.


text:
Hirirantz aldapan gora zihoazela, hara non ikusten dituzten ur bila irten ziren neska batzuk. Honela galdegin zieten: <pb/>—Hemen al da ikuslea?


text:
<pb/>Neskek erantzun zieten: <pb/>—Bai, hemen da. Hortxe aurrean duzue. Zabiltzate, beraz, bizkor; muinoan herriaren alde oparia eskaini behar duelako etorri da gaur hirira.


text:
Hirian sartu eta berehala aurkituko duzue, opari-otordurako muinora igo dadin baino lehen. Ez da inor jaten hasiko, bera heldu arte, berak bedeinkatu behar baititu opariak, gero gonbidatuek jateko. Igo zaitezte, bada, eta berehala aurkituko duzue.


text:
<pb/>Igo ziren, bada, hiriraino eta, hiriko atetik sartzearekin batera, Samuel agertu zitzaien, muinorantz zihoala.


text:
«Bihar ordu honetan, Benjamingo gizon bat bidaliko dizut. Horixe gantzutuko duzu, ene herri Israelen buruzagi izateko. Horrek salbatuko du nire herria filistearren menpetik. Ikusi dut, izan ere, ene herriaren atsekabea, eta heldu zait egin didaten oihua». <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>Samuelek Saul ikusi orduko, esan zion Jaunak: «Hona hemen aipatu nizun gizona. Hau izanen da nire herriaren agintaria». <f>ⓔ</f>


text:
<pb/>Hurbildu zitzaion Saul Samueli hiriko atera, eta esan zion: <pb/>—Otoi, esadazu non den ikuslearen <f>[4]</f> etxea.


text:
<pb/>Samuelek erantzun zion Sauli: <pb/>—Neu nauzu ikuslea. Igo nire aurretik muinora eta nirekin jango duzue gaur. Bihar goizean utziko dizut joaten, jakin nahi duzun guztia esan ondoren.


text:
Ez kezkatu herenegun galdutako astoez, aurkitu baitituzte. Hara, noren irrikaz dago Israel osoa? Zure eta zure aitaren etxe osoaren irrikaz <f>[5]</f>.


text:
<pb/>Saulek ihardetsi zion: <pb/>—Zer diozu? Israelgo txikiena den Benjaminen leinukoa baino ez nauzu, eta nire senitartea Benjamingo senitarteetan azkena. <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>Hartu zituen, orduan, Samuelek Saul eta honen mutila, jangelan sarrarazi eta mahaiburuan jarri zituen, bazkaldarren aurrean. Hogeita hamarren bat ziren gonbidatuak.


text:
Gero, agindu zion Samuelek sukaldariari: <pb/>—Ekarri bereiz ipintzeko eta gordetzeko eman nizun zatia.


text:
<pb/>Sukaldariak izterra eta isatsa ekarri eta Saulen aurrean jarri zituen. Samuelek, orduan: <pb/>—Hona hemen gordea zutena, jan. Zuretzat zegoen gordea, abagune honetarako. Horrela, «Nik gonbidatu dut jendea» <f>[6]</f> esan dezakezu. <pb/>Beraz, egun hartan Samuelekin jan zuen Saulek.


text:
<pb/>Biharamunean goizean goiz jaiki eta, egunsentian, Samuelek dei egin zion etxe gainera Sauli, esanez: <pb/>—Jaiki zaitez, agurtu egin behar zaitut eta. <pb/>Jaiki zen Saul eta kanpora irten ziren Samuel eta biak.


text:
Hiriaren bukaerara jaitsi zirenean, agindu zion Samuelek Sauli: <pb/>—Esaiozu morroiari aurrerago joateko. <pb/>Morroia aurrerago joan zen. Orduan, Samuelek: <pb/>—Zu geldi zaitez hemen pixka batez, Jaunaren esana adierazi behar dizut.


text:
<pb/>Hartu zuen, orduan, Samuelek oliontzia eta Sauli burura isuri zion; gero, besarkatuz, esan zion: «Hara, Jaunak bere herri <f>[1]</f> Israelen buruzagi gantzutu zaitu. <f>ⓖ</f>


text:
Gaur, nire ondotik joan ondoren, bi gizon aurkituko dituzu Rakelen hilobi ondoan, Benjaminen mugetan, Tzeltzahen. Honela mintzatuko zaizkizu: “Agertu dira bila zabiltzan astoak; aita astoez ahaztu eta zuetaz kezkatua dago, bere semea aurkitzeko zer egin ez dakiela”». <pb/>Eta Samuelek jarraitu zuen:


text:
«Jo aurrerantz eta, Taborreko arte-arbolaren aldamenera heltzean, Betelera <f>[2]</f> bidean gora, Jainkoarengana doazen hiru gizaseme aurkituko dituzue: batak hiru antxume eramango ditu, besteak hiru opil eta hirugarrenak ardo-zahagia.


text:
Joan gero Jainkoaren Gibeara <f>[3]</f>, han baitaude filistearren agintariak. Hirira sartu orduko, muinotik beherantz datorren profeta-taldea ikusiko duzu; profeta-trantzean aztoraturik etorriko dira, salterio- eta danbolin-jotzaileak, txirula- eta zitara-jotzaileak aurretik dituztela.


text:
Jaitsi gero nire aurretik Gilgalera. Ni ere jaitsiko naiz zure ondoren, erre-opariak eta elkartasun-opariak eskaintzera. Egon nire zain zazpi egunez, harik eta nik, etorririk, zer egin behar duzun adierazi arte». <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>Samuelen ondotik abiatzeko, bizkarra eman orduko, Jainkoak aldatu egin zuen Saulen bihotza, eta aurreikusitako zantzu haiek guztiak gertatu ziren egun hartan.


text:
Handik Gibeara zihoazelarik, hara non datorkien profeta-taldea. Hartu zuen Saul Jaunaren espirituak eta, besteekin batera, profeta-trantzean jarri zen bera ere. <f>ⓘ</f>


text:
Aspalditik ezagutzen zutenek, profetekin batera profeta-trantzean ikusi zutenean, honela ziotsoten elkarri: <pb/>—Zer gertatzen ote zaio Kixen semeari? Saul ere profeta artean?


text:
<pb/>Bertako batek zioen: <pb/>—Nor ote dute buru <f>[4]</f>? <pb/>Ordutik dator esaera hau: «Saul ere profeta artean?»


text:
Saulen osabak galdegin zien: <pb/>—Nora joan zarete? <pb/>Saulek erantzun zion: <pb/>—Astoen bila. Baina ez genituen aurkitzen eta Samuelengana jo genuen.


text:
<pb/>Saulek osabari: <pb/>—Astoak agertuak zirela jakinarazi zigun. <pb/>Erreinuaz Samuelek esandakoari buruz, ordea, ez zion deus ere adierazi.


text:
eta honela mintzatu zitzaien israeldarrei: «Hona zer dioen Jaunak, Israelen Jainkoak: Nik atera nuen Israel Egiptotik, eta nik askatu zintuztedan, zapaltzen zintuzteten egiptoar eta gainerako erreinu guztien menpetik. <f>ⓙ</f>


text:
Zuek, aldiz, gutxietsi egin duzue orain zeuen Jainkoa, berak gaitz eta atsekabe orotatik salbatu zaituzten arren. Honela diozue: “Utikan! Emaguzu erregea!” Jar zaitezte, bada, Jaunaren aurrean leinuka eta senitarteka».


text:
<pb/>Hurbilarazi zituen, orduan, Samuelek israeldar leinu guztiak eta, zotz eginik <f>[5]</f>, Benjaminen leinuari atera zitzaion. <f>ⓚ</f>


text:
Hurbilarazi zuen Benjaminen leinua senitarteka eta, zotz eginik, Matriren senitarteari atera zitzaion, eta, hauen artean, Kixen seme Sauli. Hasi ziren Saulen bila, baina ez zuten aurkitzen.


text:
Honela galdetu zioten berriro Jaunari: <pb/>—Etorri al da gizon hori? <pb/>Jaunak erantzun zien: <pb/>—Tresneria artean dago gordea.


text:
<pb/>Joan ziren lasterka eta atera egin zuten handik. Jendearen artean zutiarazi eta denetan garaiena zen Saul, sorbaldaraino heltzen zitzaion beste jende guztia.


text:
Samuel, orduan, honela mintzatu zitzaion herri osoari: <pb/>—Ikusten al duzue nor aukeratu duen Jaunak? Herri osoan ez da hau bezalakorik. <pb/>Herri osoak, aho batez, oihukatu zuen: <pb/>—Gora erregea!


text:
<pb/>Samuelek, orduan, erregetzaren eskubideak zein ziren adierazi zion herriari; idatzi zituen liburuan eta toki sakratu batean Jaunaren aurrean utzi zuen liburua. Ondoren, Samuelek bidali egin zuen herri osoa, nor bere etxera. <f>ⓛ</f>


text:
<pb/>Saul ere Gibeako bere etxera itzuli zen. Jainkoak bihotza ukitu zien gizon indartsu batzuk Saulekin joan ziren. <f>ⓜ</f>


text:
Baina beste maltzur-gaizto batzuek honela zioten: «Zera salbatuko gaitu horrek!» Eta muzin egin zioten; ez zioten esku-erakutsirik batere eraman. Saulek, berriz, ez entzunarena egin zien.


text:
<pb/>Nahax amondarra Galaadeko Jabex hiriari erasotzen hasi zitzaion. Jabexeko <f>[1]</f> bizilagunek esan zioten Nahaxi: <pb/>—Egin dezagun ituna, eta menpeko izanen gaituzu.


text:
<pb/>Nahax amondarrak erantzun zien: <pb/>—Eginen dut, bai, zuekin ituna, baina guztioi eskuineko begia ateratzekotan, Israel osoa lotsagarri gerta dadin.


text:
<pb/>Jabexeko buruzagiek eskatu zioten, orduan: <pb/>—Emaguzu zazpi eguneko epea, Israel lurralde osora mandatariak bidaltzeko. Lagunduko digunik inor ez bada, zure menpe jarriko gara.


text:
<pb/>Heldu ziren mandatariak Gibeara, Saulen hirira, eta jakinarazi zioten arazoa herriari. Orduan, herri osoa oihuka hasi zen eta negarrez.


text:
Une hartantxe zetorren Saul alorretik, idien ondoren, eta galdetu zuen: <pb/>—Zer du herriak negar egiteko? <pb/>Orduan, Jabexeko jendeak esandakoa adierazi zioten.


text:
Hitz haiek aditzen ari zela, Jaunaren espirituak hartu zuen Saul eta amorru bizitan jarri zen. <f>ⓝ</f>


text:
Idi-parea hartu, laurkitu eta Israel lurralde osora bidali zituen puskak mandatari haiekin, esanez: «Hona zer egingo diegun Saulen eta Samuelen ondoren etortzen ez denaren idiei». Jaunaren beldurrak hartu zuen, orduan, herri osoa, eta denak bat eginik atera ziren. <f>ⓐ</f>


text:
Zenbatu zituen Saulek Bezek-en <f>[2]</f>: hirurehun mila israeldar ziren eta hogeita hamar mila Judako seme.


text:
Saulek, orduan, esan zien etorritako mandatariei: <pb/>—Esaiezue Galaadeko Jabexekoei: «Bihar eguzkiak berotzean salbatuko zaituztegu». <pb/>Itzuli ziren, bada, mandatariak eta esan zieten hori Jabexekoei. Hauek poztu egin ziren,


text:
eta honela esan zieten amondarrei: «Bihar zuengana aterako gara, eta egokien deritzazuena egingo diguzue».


text:
<pb/>Biharamun goizean, Saulek hiru sailetan antolatu zuen gudarostea; egunsentian etsaiaren kanpaleku erdiraino sartu eta, eguerdiraino amondarrak triskatzen jardun zuen. Bizirik iraun zutenak sakabanatu egin ziren, bi lagun batera ez gelditzeraino. <f>ⓑ</f>


text:
<pb/>Orduan, herriak esan zion Samueli: <pb/>—Non dira Saul erregetzat nahi ez zutenak <f>[3]</f>? Emazkiguzu, eta hil egingo ditugu. <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>Samuelek, orduan, herriari: <pb/>—Zatozte. Goazen Gilgalera eta berrizta dezagun han erregetza. <f>ⓔ</f>


text:
<pb/>Herri osoa Gilgalera joan zen, eta han, Jaunaren santutegian, errege izendatu zuten Saul. Gero, elkartasun-opariak eskaini zizkioten Jaunari. Saul eta israeldarrak biziki poztu ziren.


text:
<pb/>Samuel honela mintzatu zitzaien israeldar guztiei: <pb/>—Horra, aditu dizuet eskatu dizkidazuen gauza guztietan eta eman dizuet erregea; <f>ⓕ</f>


text:
aurrerantzean erregea izanen duzue gidari. Zahartu naiz ni eta zuritu zait burua; baina zeuen artean dituzue nire semeak. Gidari izan nauzue gazte nintzenetik gaurdaino.


text:
Hemen nauzue. Esan Jaunaren eta beronen gantzutuaren aitzinean, nire aurka ezer baduzuen: zuetariko inori idia nahiz astoa kendu diodan, inori iruzurrik edota zapalketarik egin diodan, inori eskupekorik hartu ote diodan, beraren arazoari ez ikusiarena egiteko. Emanen diot ordaina. <f>ⓖ</f>


text:
<pb/>Honela erantzun zion herriak: <pb/>—Ez diguzu iruzurrik egin, ezta zapalketarik ere, ez duzu inoren eskutik deus hartu.


text:
<pb/>Samuelek, orduan: <pb/>—Lekuko dut gaur Jauna zuen aurrean, eta lekuko dut beronen gantzutua ere, eskuak garbi ditudala. <pb/>Haiek erantzun zioten: <pb/>—Lekuko gaituzu, bai.


text:
<pb/>Eta Samuelek jarraitu zuen: <pb/>—Lekuko dut, bada, Moises eta Aaron sorrarazi eta zuen arbasoak Egiptotik atera zituen Jauna.


text:
Orain, ordea, entzudazue: badut zuen kontra esatekorik Jaunaren aurrean. Hona zein leial izan den Jauna zuekiko <f>[1]</f> eta zuen arbasoekiko:


text:
Jakob Egiptora joan eta zuen arbasoek Jaunari oihu egin ziotenean, Jaunak Moises eta Aaron igorri zizkien; hauek atera zituzten zuen arbasoak Egiptotik eta lurralde honetan kokarazi.


text:
Zuen arbasoak ahaztu egin ziren, ordea, Jaunaz, beren Jainkoaz, eta Jaunak Hatzorko gudarostearen buruzagi zen Sisera-ren eskuetara eman zituen, baita filistearren eta Moabeko erregearen eskuetara ere, eta hauek gudukatu egin zituzten zuen arbasoak.


text:
Orduan, oihu egin zioten Jaunari, esanez: «Bekatu egin dugu, baztertu egin dugu Jauna, Baalen eta Astarteren irudiak gurtzeko. Aska gaitzazu orain geure etsaien eskuetatik eta zerbitzatuko zaitugu».


text:
Orduan, Jaunak Jerubaal, Bedan, Jefte eta Samuel bidali eta askatu egin zintuzten inguruan zenituzten etsaien eskuetatik, eta lasai bizi izan zarete <f>[2]</f>.


text:
Baina amondarren errege Nahax <f>[3]</f> zuen aurka zetorrela ikusi orduko, «Utikan! Erregea nahi dugu agintari!» esan zenidaten, Jauna, zeuen Jainkoa, errege zenutelarik.


text:
Jaunari begirune badiozue, bera zerbitzatzen baduzue eta beraren esana aditzen, Jaunaren hitza gutxiesten ez baduzue, Jaunak, zeuen Jainkoak, gidatuko zaituzte, bai zuek, bai zeuen agintari izango duzuen erregea. <f>ⓗ</f>


text:
Baina Jaunaren esana entzun ez eta haren hitza gutxiesten baduzue, bere eskua jasoko du Jaunak zuen aurka, zuen arbasoen aurka egin zuen bezala. <f>ⓘ</f>


text:
Ez al gaude orain gari-uztaroan? Dei eginen diot Jaunari, eta berak trumoiak eta euria bidaliko dizkigu. Horrela ikusi eta jakingo duzue zein gaiztakeria handia egin duzuen Jaunaren aitzinean, zeuentzat erregea eskatuz.


text:
<pb/>Egin zion, bada, dei Samuelek Jaunari eta honek trumoiak eta euria bidali zituen egun hartan. Herri osoak Jaunari eta Samueli beldur ikaragarria hartu zien.


text:
Honela ziotson jende guztiak Samueli: <pb/>—Egiozu otoitz gure alde Jaunari, zeure Jainkoari, hil ez gaitezen. Izan ere, gure bekatu guztiez gainera, beste gaiztakeria bat egin dugu: geuretzat erregea eskatu.


text:
<pb/>Samuelek erantzun zion herriari: <pb/>—Ez izan beldurrik. Egin duzue, bai, gaiztakeria handi hori. Hala ere, ez zaitezte urrun Jaunarengandik, baizik eta zerbitza ezazue Jauna bihotz-bihotzez. <f>ⓙ</f>


text:
Ez urrundu, deus ere ez diren idoloen atzetik joateko, ez baitzenituzkete ezertarako izango; horiek ez zaituztete salbatuko, hutsa baino ez baitira. <f>ⓚ</f>


text:
Ez du, ez, utziko Jaunak bere herria, oso handia baita bera, eta bere herri egin nahi izan baitzaituzte. <f>ⓛ</f>


text:
Niri dagokidanez, ez dezadala Jaunaren kontra bekaturik egin, zuen alde otoitz egiteari utziz. Bide on eta zuzena erakutsiko dizuet.


text:
Izan, beraz, begirune Jaunari, zerbitzatu bera zintzo eta bihotz-bihotzez, ikusi baituzue nolako egintza harrigarriak egin dituen zuen alde.


text:
Baina gaiztoaren gaiztoz oker jokatzen baduzue, galdu egingo zarete bai zuek, bai zuen erregea. <f>ⓜ</f>


text:
Saulek hiru mila gizon aukeratu zituen israeldarren artetik: bi mila berekin zituen Mikmasen eta Betelgo mendialdean; beste mila, berriz, Jonatanekin ziren Benjamingo Gibean <f>[2]</f>. Gainerako jendea nor bere etxera bidali zuen.


text:
<pb/>Filistearrek Geban zuten gudari-taldea hil egin zuen Jonatanek, eta jakin zuten hori filistearrek. Saulek, orduan, adarrak joarazi zituen lurralde osoan, esanez: «Adi, hebrearrak! <f>[3]</f>» <f>ⓝ</f>


text:
Israel osoak aditu zuen berri hau: «Saulek hil egin du filistearren gudari-taldea, eta filistearrak amorraturik daude orain Israelen aurka». Orduan, herria Gilgalera <f>[4]</f> bildu zen, Saulen ondora. <f>ⓐ</f>


text:
<pb/>Filistearrak ere bilduak ziren Israel borrokatzeko: hiru mila guda-gurdi, sei mila zaldizko eta itsasertzeko hondarra bezainbat gudari. Igo eta Mikmasen ezarri zituzten guda-etxolak, Bet-Aben-en <f>[5]</f> ekialdera. <f>ⓑ</f>


text:
<pb/>Israeldarrak, beren buruak arriskuan ikusirik, larritu eta leize, hartzulo, haitzarte, babesleku eta putzu-zuloetan gorde ziren. <f>ⓒ</f>


text:
Hebrear batzuk Jordanez beste aldera igaro ziren, Gad eta Galaad lurraldeetara. Saulek, aldiz, Gilgalen jarraitu zuen, berarekin zen jende guztia beldur-ikaraz zegoelarik.


text:
Samuelek erabaki bezala <f>[6]</f>, zazpi egunez itxaron zuen; baina Samuel ez zen Gilgalera agertu eta jende guztia sakabanatzen hasi zitzaion Sauli.


text:
Orduan, Saulek esan zuen: <pb/>—Ekarzkidazue erre- eta elkartasun-oparigaiak. <pb/>Eta erre-oparia <f>[7]</f> eskaini zuen Saulek.


text:
<pb/>Erre-opariaren eskaintza bukatzen ari zelarik, Samuel azaldu zen. Saul bidera atera zitzaion, agurtzeko asmoz.


text:
Samuelek, ordea, galdetu zion: <pb/>—Zer egin duzu? <pb/>Saulek erantzun: <pb/>—Jendea sakabanatzen hasi zitzaidala eta erabakitako egunean zu ez zentozela ikusi eta filistearrak Mikmasen bilduak zeudela oharturik,


text:
esan dut neure baitan: «Filistearrak etorriko zaizkit orain Gilgalen erasotzera, nik Jaunaren onginahia neureganatu baino lehen». Hala, erre-oparia eskaini beharrean gertatu naiz. <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>Samuelek ihardetsi zion Sauli: <pb/>—Zorakeria ederra egin duzu! Ez duzu bete Jaunaren, zeure Jainkoaren, agindua; bete izan bazenu, betierean sendotuko zizun Jaunak Israel herrian zeure erregetza. <f>ⓔ</f>


text:
Aurkitu du, ordea, Jaunak bere gogoko beste gizon bat <f>[8]</f>; horixe ezarriko du Jaunak bere herriaren buruzagi, zuk ez baituzu bete Jaunak agindutakoa. <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>Jaiki zen Samuel eta, Gilgaldik, Benjamingo Gibeara igo zen <f>[9]</f>. Saulek zenbatu egin zituen berekin zituen gizonak: seiehunen bat gizon.


text:
<pb/>Saul, beronen seme Jonatan eta biekin zen jendea Benjamingo Gibean zeuden; filistearrak, berriz, Mikmasen <f>[10]</f>, etxolatuak.


text:
Filistearren kanpalekutik gudari-talde erasotzaile bat atera zen hiru sailetan: sail bat Ofrarako bidetik zihoan, Xual alderantz;


text:
beste sail batek Bet-Horonerako bidea hartu zuen, eta hirugarrenak Tzeboim haran gainean dagoen mugarantz jo zuen, basamortu aldera.


text:
<pb/>Ez zen Israel osoan errementari bakar bat ere, honela esaten baitzuten filistearrek: «Ez da komeni hebrearrek ezpata eta lantzarik egin dezaten». <f>ⓖ</f>


text:
Hain zuzen ere, filistearrengana jo behar izaten zuten israeldarrek beren golde-nabar, aitzur, aizkora nahiz igitaiak <f>[11]</f> zorroztera.


text:
Zilarrezko txanpon erdia balio zuen goldea nahiz aitzurra, sardea nahiz eztena <f>[12]</f> zorrozteak.


text:
Honela, bada, borroka-eguna heldu zenean, Saul eta Jonatanekin ziren gudariek ez zuten ezpatarik, ez lantzarik eskuetan, Saulek eta honen seme Jonatanek izan ezik.


text:
<pb/>Behin batean, Saulen seme Jonatanek esan zion bere ezkutariari: <pb/>—Zatoz, goazen hemendik beste aldera, filistearren gudari-tokiraino. <pb/>Aitari, ordea, ez zion deus ere jakinarazi.


text:
Ahituben seme Ahiasek zeraman efod delakoa. Aipatutako Ahitub hori Ikaboden anaia zen, Pinhasen semea; Pinhas, berriz, Xilon <f>[1]</f> Jaunaren apaiz izaniko Eliren semea. Jendea ez zen ohartu Jonatan alde egina zenik. <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>Filistearren gudari-tokira igotzeko Jonatanek ibili behar zuen mendatearen alde banatan bi haitz zorrotz zeuden; Bozetz zuen batek izena, Sene besteak;


text:
<pb/>Jonatanek diotso bere ezkutariari: <pb/>—Zatoz, goazen jentil arrotz <f>[2]</f> horien gudari-tokiraino. Behar bada, lagunduko digu Jaunak, ez baitu eragozpenik jende askorekin nahiz gutxirekin garaipena emateko. <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>Jonatanek gehitu zuen: <pb/>—Goazen, bada, jentil arrotz <f>[3]</f> horiengana. Ikus gaitzatela.


text:
Eta «Geldi, gu zuengana joan arte!» esaten badigute, geure tokian geldituko gara, beraiengana igo gabe.


text:
Aldiz, «Igo guregana!» esaten badigute, igo eginen gara, Jaunak eskura emango baitizkigu. Horixe izanen dugu seinale.


text:
<pb/>Agertu ziren, bada, biak filistearren gudari-toki aurrean, eta filistearrek honela zioten: «Hara, ateratzen ari dituk hebrearrak gorderik zeuden zuloetatik». <f>ⓙ</f>


text:
Gero, honela mintzatu zitzaizkien gudari-tokiko gizonak Jonatani eta ezkutariari: <pb/>—Igo guregana; gauzatxo bat erakutsiko dizuegu. <pb/>Jonatanek esan zion ezkutariari: <pb/>—Igo nire atzetik. Israelen esku utzi ditu horiek Jaunak.


text:
<pb/>Igo zen, beraz, Jonatan katamarrean, esku-oinez lagundurik, ezkutaria ondoren zuela. Jonatanek jo eta bota egiten zituen filistearrak, eta, atzetik, ezkutariak akabatzen zituen.


text:
Jonatanek eta ezkutariak egin zuten lehenbiziko triskantza honetan ia hogei gizon galdu ziren tarte txikian <f>[4]</f>.


text:
<pb/>Izua nagusitu zen kanpalekuan eta zelaian, jende guztiarengan. Gudari-tokikoak eta erasotzaileak ere ikaratu egin ziren. Lurralde osoa dardaratu zen; beldur ikaragarria <f>[5]</f> sartu zitzaien. <f>ⓚ</f>


text:
<pb/>Benjamingo Gibean zeuden Saulen zelatariak, eta jendea harat-honat sakabanatzen ari zela ikusi zuten.


text:
Orduan, Saulek esan zien berekin zituenei: <pb/>—Begiratu eta ikusi nor joan den gure artetik. <pb/>Begiratu zuten, bada, eta Jonatan eta ezkutaria falta ziren.


text:
<pb/>Saulek diotso Ahias apaizari: <pb/>—Ekarri Jainkoaren kutxa! <pb/>Berekin zuten, izan ere, israeldarrek egun hartan Jainkoaren kutxa.


text:
Saul apaizarekin hizketan ari zen bitarte hartan, ordea, gero eta handiagoa bihurtu zen zalaparta filistearren kanpalekuan. Saulek esan zion apaizari: <pb/>—Uztazu!


text:
<pb/>Bildu ziren Saul eta berarekin ziren gizonak, eta guda-zelairaino heldu ziren. Etsaiak elkar joka ari ziren ezpataz. Hura zen nahasmendua! <f>ⓛ</f>


text:
Lehendik filistearren zerbitzura egon eta berauen zelaira igotako hebrearrak <f>[6]</f> israeldarrengana igaro ziren, Saul eta Jonatanen aldera.


text:
Efraimgo mendialdean gorderik zeuden israeldar guztiak ere, filistearrak ihesi zihoazela ohartzean, beretarrengana bildu ziren, filistearren ondoren erasoka joateko. <f>ⓜ</f>


text:
<pb/>Larri zeuden egun hartan israeldarrak, Saulek honelako zin-hitzez mehatxatu baitzuen jendea: «Madarikatua ilunabarra baino lehen, neure etsaiez mendeka nadin arte, zerbait jan dezana <f>[7]</f>!» Hala, inork ez zuen deus ere jan. <f>ⓝ</f>


text:
Baso hartara sartzean, ikusi zuten eztia zeriola; baina ez zuen inork ere eskua ahora eraman, zin-hitzaren beldurrez.


text:
Jonatanek, ordea, ez zuen entzun bere aitak jendeari ezarritako zin-hitza. Luzatu zuen, beraz, eskuan zeraman makila-muturra eta, eztitan sarturik, ahora eraman zuen. Bat-batean begiak argitu zitzaizkion. <f>ⓐ</f>


text:
Orduan, gizonetariko batek esan zion: <pb/>—Zuen aitak zin-hitzez behartu gaitu: «Madarikatua gaur zerbait jan dezana». Eta hori, akituak gaudelarik.


text:
<pb/>Jonatanek erantzun: <pb/>—Hondamena ekarri dio herri osoari gure aitak! Ikusi nola argitu zaizkidan begiak ezti pittin bat jan dudalako.


text:
Etsaiei kendu dizkiegun harrapakinetatik jendeak jan izan balu, askoz ere triskantza handiagoa egingo geniekeen filistearrei!


text:
<pb/>Egun hartan Mikmasetik Aialoneraino <f>[8]</f> eraso zieten filistearrei. Gizataldea, zeharo nekaturik,


text:
harrapakinetara oldartu zen; hartutako ardi, idi eta zekorrak, lurrean lepoa moztu eta odolarekin <f>[9]</f> jan zituzten. <f>ⓑ</f>


text:
Batek esan zion Sauli: <pb/>—Bekatuan ari da jendea Jaunaren kontra: odol eta guzti ari dira jaten. <pb/>Saulek, orduan: <pb/>—Traidore alenak! Ekar iezadazue berehala harri handi bat.


text:
<pb/>Gero, agindu zuen: <pb/>—Sakabana zaitezte jende artera; esaiezue, ekar diezadala nork bere idia edota ardia; hil itzazue hemen eta jan orduan. Horrela, ez duzue Jaunaren kontra bekaturik egingo odol eta guzti janez. <pb/>Ekarri zuten, bada, gau hartan guztiek nork bere esku zuen idia eta bertan hil.


text:
Saulek aldarea <f>[10]</f> egin zion Jaunari. Hauxe izan zen Jaunari egin zion lehenbiziko aldarea. <f>ⓒ</f>


text:
Ondoren, honela mintzatu zen Saul: <pb/>—Jaitsi gaitezen gauez filistearren ondoren erasoka eta desegin ditzagun eguna argitu arte. Ez utzi bat ere bizirik. <pb/>Jendeak erantzun zion: <pb/>—Egizu egokien iruditzen zaizuna. <pb/>Apaizak, aldiz, esan zuen: <pb/>—Jo dezagun lehenik Jainkoarengana.


text:
<pb/>Saulek kontsulta egin zion Jaunari: <pb/>—Erasoko al diet filistearrei? Israeldarron esku utziko al dituzu? <pb/>Baina Jainkoak ez zion deus ere erantzun egun hartan. <f>ⓓ</f>


text:
Saulek, orduan: <pb/>—Zatozte hona buruzagi guztiak. Azter ezazue zertan egin dugun gaur bekatu. <f>ⓔ</f>


text:
Ala Jauna, Israelen Salbatzailea! Egin duenak, nire seme Jonatan bera bada ere, erremediorik gabe hil beharko du. <pb/>Inork ere ez zion erantzun.


text:
Orduan, Saulek esan zien israeldar guztiei: <pb/>—Jar zaitezte zuek alde batean; nire seme Jonatan eta biok bestean jarriko gara. <pb/>Jendeak ihardetsi zion: <pb/>—Egizu egokien iruditzen zaizuna.


text:
<pb/>Saulek, orduan, esan zion Jaunari: <pb/>—Israelen Jainko, ager iezaguzu egia osoa <f>[11]</f>. <pb/>Zotz egin eta Jonatan eta Saul izendatu zituen Jainkoak; herria, aldiz, libre atera zen.


text:
Saulek, orduan: <pb/>—Egin zotz, ni eta nire seme Jonatanen artean. <pb/>Eta Jonatan atera zen errudun.


text:
Saulek diotso Jonatani: <pb/>—Esadazu zer egin duzun! <pb/>Jonatanek erantzun: <pb/>—Eskuan neraman makila-muturrean ezti pittin bat hartu nuen eta jan. Prest nago hiltzeko! <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>Herriak, ordea, esan zion Sauli: <pb/>—Hil beharra duela Jonatanek, Israeli halako garaipena ekarri ondoren? Inola ere ez! Ala Jauna! Buruko ile bat ere ez zaio eroriko lurrera. Jainkoaren laguntzaz egin du gaur egin duena. <pb/>Honela libratu zuen herriak Jonatan heriotzatik. <f>ⓖ</f>


text:
<pb/>Saul, Israelgo erregetza harturik, inguruetako etsai ororen kontra borrokatu zen: moabdar, amondar eta edomdarren kontra, Tzobako erregeen eta filistearren kontra. Nora jo <f>[12]</f>, han nagusitzen zen.


text:
Adoretsu jokatuz, menderatu zituen amalektarrak <f>[13]</f> ere, Israel bere zapaltzaileengandik askatuz.


text:
<pb/>Hiru seme izan zituen Saulek: Jonatan, Ixbi eta Malki-Xua; baita bi alaba ere: Merab zaharrena eta Mikal gazteena. <f>ⓗ</f>


text:
Saulen emaztea Ahinoam zen, Ahimaatzen alaba. Gudarostearen buruzagia Abner, Saulen osaba Ner-en semea;


text:
<pb/>Saulen erregealdi osoan zehar izan ziren borroka gogorrak filistearren aurka. Saulek, gizon bulartsurik eta gudurako egokirik ikusten zuenean, berekin eraman ohi zuen. <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>Behin batean, Samuelek esan zion Sauli: «Jaunak bidali ninduen, zu beraren herri Israelen errege gantzutzeko. Entzun orain Jaunaren hitzak. <f>ⓙ</f>


text:
Hau dio Jaun ahalguztidunak: “Kontuak eskatu behar dizkiot Amalek herriari, Israeli egindakoagatik, Egiptotik igotzean bidea eragotzi baitzion.


text:
Orain, beraz, zoaz, xeha itzazu amalektarrak eta suntsitu <f>[1]</f> haien ondasun guztiak; hil, gupidarik gabe, gizaseme eta emakumeak, haur eta bularrekoak, idi eta ardiak, gamelu eta astoak”». <f>ⓚ</f>


text:
<pb/>Bildu zituen Saulek bere gizonak Telamen <f>[2]</f> eta zenbatu: berrehun mila oinezko eta Judaren leinuko hamar mila gizon.


text:
Saulek esan zien kendarrei <f>[3]</f>: «Zoazte, alde egizue amalektarrengandik, haiekin batean honda ez zaitzatedan. Zuek ongi hartu zenituzten israeldarrak, Egiptotik zetozenean».


text:
<pb/>Alde egin zuten, beraz, kendarrek amalektarrengandik. Orduan, Saulek eraso egin zien amalektarrei Habilatik Xur-eraino, Egiptoko mugetaraino <f>[4]</f>. <f>ⓛ</f>


text:
Bizirik atxilotu zuen Agag, amalektarren erregea; herritar guztiak, aldiz, birrindu egin zituen, ezpataz hilez.


text:
Agagi eta behi nahiz artalderik hoberenei eta, orobat, abere gizendu <f>[5]</f>, bildots eta baliozko gauza guztiei, ordea, barkatu egin zieten Saulek eta beronen gizataldeak; ez zituzten suntsitu nahi izan. Baliogabeko eta hutsal zirenak, berriz, suntsitu egin zituzten.


text:
«Damutu zait Saul errege egina, aldendu egin baita niregandik eta ez ditu bete nire esanak». <pb/>Goibeldu egin zen Samuel eta gau osoz Jaunari oihuka ari izan zitzaion. <f>ⓜ</f>


text:
Biharamunean, goizean goiz jaiki zen Samuel, Saulengana joateko. Baina Saul Karmel hirira joan zela jakinarazi zioten, han beretzat oroitarria eraiki zuela eta, aurrerantz jarraituz, Gilgalera jaitsi zela. <f>ⓝ</f>


text:
Samuel Saulengana heldu zenean, esan zion honek: <pb/>—Bedeinka zaitzala Jaunak. Bete dut Jaunaren esana.


text:
<pb/>Samuelek ihardetsi zion: <pb/>—Eta zer dira, bada, belarrietara datozkidan ardi-marraka eta behi-marru horiek?


text:
<pb/>Saulek erantzun: <pb/>—Amalektarrei kenduak dira. Bizirik utzi zituen jendeak ardi eta idirik hoberenak, Jaunari, zure Jainkoari, eskaintzeko asmoz. Gainerakoak suntsitu egin genituen.


text:
<pb/>Samuelek Sauli: <pb/>—Aski da! Gaur gauean Jaunak adierazi didana jakinarazi behar dizut. <pb/>Eta Saulek: <pb/>—Mintza zaitez. <f>ⓐ</f>


text:
<pb/>Samuelek, orduan: <pb/>—Zeure burua txikitzat duzun arren, ez al zara zu Israelgo leinuen buruzagia? Ez al zaitu Jaunak Israelen errege gantzutu?


text:
Zergatik ez duzu aditu Jaunaren esana? Zergatik hartu dituzu harrapakinak, Jaunaren begietan gaizki dagoena eginez?


text:
<pb/>Saulek erantzun zion Samueli: <pb/>—Ez al dut, bada, egin Jaunaren esana? Berak bidali ninduen bidetik ibili naiz. Ekarri dut Agag, amalektarren erregea, eta suntsitu ditut amalektarrak.


text:
Jendeak, hala ere, birrindu beharrekoak ziren harrapakinetatik ardi eta idirik hoberenak hartu ditu Jaunari, zure Jainkoari, Gilgalen eskaintzeko.


text:
<pb/>Samuelek esan zuen: <pb/><t>—Atseginago ote ditu, bada, Jaunak </t><t>erre-opariak eta sakrifizioak </t><t>beraren esana egitea baino? </t><t>Opariak egitea baino hobe </t><t>haren esana egitea; </t><t>ahari-gantzak eskaintzea baino hobe </t><t>hari esaneko izatea. <f>ⓑ</f> </t>


text:
<t>Aztikeria adinako bekatua da </t><t>desleial izatea, </t><t>sasijainkokeria bezain hutsala setakeria. </t><t>Jaunaren esana baztertu duzulako, </t><t>berak baztertzen zaitu orain erregetzatik. </t>


text:
<pb/>Saulek, orduan, Samueli: <pb/>—Bekatu egin dut, bai; hautsi egin dut Jaunaren esana, baita zure hitza ere. Jendearen beldur nintzen eta haien esana aditu nuen. <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>Samuelek, ordea, Sauli: <pb/>—Ez naiz joango zurekin, Jaunaren esana baztertu duzulako. Orain, Jaunak zu baztertzen zaitu; ez zara gehiago Israelen errege izango. <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>Itzuli zen Samuel alde egiteko asmoz; baina Saulek soingainekoaren ertzetik heldu eta puska bat kendu zion. <f>ⓔ</f>


text:
Samuelek esan zion: <pb/>—Horrelaxe kendu dizu gaur Jaunak Israelen errege izatea, zu baino hobea <f>[6]</f> izanen den beste bati emateko.


text:
Ez du gezurrik esaten Israelen ospea denak, eta ez da damutuko, bera ez baita gizakumea, damutzen ibiltzeko. <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>Saulek, berriro: <pb/>—Bekatu egin dut, bai. Baina, otoi, ohora nazazu buruzagien eta Israel herriaren aurrean. Zatoz nirekin; Jauna, zure Jainkoa, gurtu behar dut.


text:
<pb/>Samuelek agindu zuen: <pb/>—Ekar iezadazue Agag, amalektarren erregea! <pb/>Aurkeztu zioten Agag. Dar-dar <f>[7]</f> zetorren hau, bere baitan «Hemen dut heriotzaren garratza» esanez.


text:
Samuelek esan zion: <pb/>—Zure ezpatak emakume asko semerik gabe utzi zuenez, orain, emakume horiek bezala, zure ama geldituko da semerik gabe. <pb/>Eta zatikatu egin zuen Samuelek Agag Gilgalen, santutegiaren aitzinean. <f>ⓖ</f>


text:
Aurrerantzean, Samuelek, bizitza osoan, Saul ez zuen inoiz ere ikusi. Baina negar egin zuen Saulengatik, Jaunak damu izan baitzuen Saul Israelen errege egin izana.


text:
<pb/>Behin batean, honela mintzatu zitzaion Jauna Samueli: <pb/>—Noiz arte ari behar duzu negarrez Saulengatik? Baztertu egin dut, Israelen errege izan ez dadin. Bete ezazu olioz adarra <f>[1]</f> eta zoaz, Belengo Jeserengana bidaltzen zaitut. Honen semeen artean begiztatu dut errege eginen dudana. <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>Samuelek galdetu zion: <pb/>—Nola joango naiz baina? Saulek jakiten badu, hilko nau. <pb/>Jaunak, berriro: <pb/>—Hartzazu zeurekin bigantxa bat eta esan: «Jaunari oparia eskaintzera nator».


text:
Dei ezazu Jese oparirako. Adieraziko dizut orduan zer egin behar duzun. Nik erakutsiko dizudana behar didazu gantzutu. <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>Egin zuen, beraz, Samuelek Jaunak esandakoa, eta Belenera joan zen. Hiri hartako zaharrak bidera irten zitzaizkion arduratsu, eta galdetu zioten: <pb/>—Bake onean al zatoz?


text:
<pb/>Samuelek erantzun: <pb/>—Bai, bake onean nator. Jaunari oparia eskaintzeko asmoz nator. Egin garbikuntzak eta zatozte nirekin oparia eskaintzera. <pb/>Egin zizkien garbikuntzak Samuelek Jeseri eta beronen semeei, eta oparia eskaintzera gonbidatu zituen.


text:
Heldu zirenean, Samuelek begiz jo zuen Eliab, eta esan zuen berekiko: «Zalantzarik gabe, aurrean du Jaunak bere gantzutua».


text:
<pb/>Jaunak, aldiz, esan zion Samueli: <pb/>—Ez begiratu horren itxura eta luzerari. Alde batera utzia dut hori. Kontua ez da gizakiak zeri begiratzen dion, gizakiak itxurari begiratzen baitio; Jaunak, berriz, bihotzari. <f>ⓙ</f>


text:
<pb/>Deitu zuen Jesek Abinadab eta Samuelen aurrera eraman zuen. Samuelek esan zuen: <pb/>—Hau ere ez du hautatu Jaunak.


text:
<pb/>Jesek bere semeetarik zazpi eraman zituen Samuelen aurrera, baina Samuelek esan zion Jeseri: <pb/>—Hauetako inor ez du aukeratu Jaunak.


text:
<pb/>Gero, galdetu zuen: <pb/>—Hemen al dituzu zeure seme guztiak? <pb/>Jesek erantzun: <pb/>—Txikiena gelditzen da. Artzain dabil. <pb/>Eta Samuelek Jeseri: <pb/>—Agindu ekar dezaten; ez gara mahaian jarriko bera etorri arte. <f>ⓚ</f>


text:
<pb/>Agindu zuen, beraz, ekartzeko. Ile horia zuen, begi ederrak, itxura bikaina. Jaunak esan zion Samueli: <pb/>—Jaiki eta gantzutu ezazu; horixe da.


text:
<pb/>Hartu zuen, bada, Samuelek oliontzia eta anaien aurrean gantzutu zuen. Jaunaren espirituak hartu zuen David egun hartaz geroztik. Bukatzean, Samuel Ramara itzuli zen. <f>ⓛ</f>


text:
<pb/>Jaunaren espirituak alde egin zuen Saulengandik, eta Jaunak bidalitako espiritu gaizto batek hartu zuen. <f>ⓜ</f>


text:
Agindu guri, jauna, zeure esanetara gaituzu zeure zerbitzariok; bilatuko dugu zitara jotzen dakien norbait. Horrela, Jaunak bidalitako espiritu gaiztoak eraso diezazunean, hark zitara jo eta on egingo dizu.


text:
<pb/>Saulek zerbitzariei: <pb/>—Bila ezazue, bada, zitara ongi jotzen dakien norbait, eta ekarri niregana. <f>ⓝ</f>


text:
<pb/>Zerbitzarietarik batek esan zuen: <pb/>—Ezagutzen dut bat; Belengo Jeseren semea da: zitara-jotzaile ona, azkarra eta adoretsua, gudari trebea, hizketa zuhurrekoa, gizon bikaina. Berekin du Jauna. <f>ⓐ</f>


text:
<pb/>Orduan, Saulek mandatariak igorri zizkion Jeseri, esatera: «Bidal iezadazu artzain dabilen zeure seme David».


text:
<pb/>Jesek asto bat, ogia, ardo-zahagia eta antxume bat hartu eta bere seme Daviden eskuz bidali zizkion Sauli.


text:
Etorri zen, orduan, David Saulengana eta aurkeztu zitzaion. Atsegin handiz hartu zuen Saulek, eta bere ezkutari egin.


text:
<pb/>Jaunak bidalitako espirituak Sauli erasotzen zionean, Davidek zitara hartu eta jo egiten zuen. Horrela, baretu eta hobeki sentitu ohi zen Saul, eta espiritu gaiztoak alde egiten zion.


text:
<pb/>Filistearrak, beren gudarostea borrokarako bildurik, Judako Sokon batzartu ziren eta Efes-Damimen ezarri zituzten guda-etxolak, Soko eta Azeka <f>[1]</f> artean.


text:
Saulek eta israeldarrek ere bildu eta Terebinto haranean ezarri zituzten guda-etxolak, filistearren aurrean, guda-lerroak antolatuz.


text:
<pb/>Filistearren lerro artetik gizon adoretsu bat atera zen; Gat-ekoa zen eta Goliat zeritzan; ia hiru metroko gizona zen. <f>ⓑ</f>


text:
Brontzezko buru-babesa zeraman eta ezkatadun bularrekoa soinean; berrogeita hamar kilo baino gehiago zuen bularrekoak.


text:
Haren lantza-makilak ehulearen kakoa zirudien, eta lantzaren burdin muturra sei kilo baino gehiago zen. Aurretik ezkutaria zihoakion.


text:
Tinko gelditu eta deiadar egin zien israeldar guda-lerrokoei, esanez: <pb/>—Zergatik zatozte gudurako prestatuak? Filistearra nauzue ni, eta zuek Saulen morroiak. Aukera ezazue gizon bat eta jaitsi bedi niregana. <f>ⓒ</f>


text:
Nire aurka borrokatzeko gauza bada eta hiltzen banau, zuen morroi izanen gara. Baina ni berorren aurka borrokatzeko gauza izan eta hiltzen badut, zuek izanen zarete gure morroi, eta zerbitzatu egin beharko gaituzue.


text:
<pb/>Gero, esan zuen filistearrak: <pb/>—Erronka hau botatzen dizuet gaur, israeldar guda-lerroetakooi! Bidal iezadazue gizon bat, eta ekin diezaiogun borrokari! <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>Aditu zituzten Saulek eta israeldar guztiek filistearraren hitz hauek, eta beldurrez eta dar-dar gelditu ziren.


text:
<pb/>David, lehen ere aipatua den efratar baten semea zen, Judako Belengo Jeserena, alegia. Zortzi seme zituen honek, Saulen garaian zaharra zen eta urtetan aurreratua.


text:
Hiru seme zaharrenak Saulekin joanak ziren gudura. Hona gudura joanak ziren hiru semeen izenak: Eliab zaharrena, Abinadab bigarrena eta Xama hirugarrena.


text:
<pb/>Filistear hura egunero, goiz eta arratsalde, hurbiltzen zitzaien israeldarrei eta aurrean jartzen, eta horrela berrogei egunez.


text:
<pb/>Jesek esan zion bere seme Davidi: <pb/>—Har itzazu zaku bat <f>[2]</f> gari xigortu eta hamar ogi hauek, eta eraman bizkor zeure anaiei kanpalekura.


text:
Hamar gazta hauek mila gizonen buruzagiari eramango dizkiozu. Galdegizu anaiak ongi diren, eta eskura ezazu haien hartu-agiria.


text:
<pb/>Jaiki zen goizean goiz David, utzi zuen artaldea zaintzailearen ardurapean eta, zama harturik, abiatu zen, Jesek agindu bezala. Kanpalekura heldu zenean, gudarostea borrokara ateratzen ari zen, guda-deiadarrak eginez.


text:
David, ekarri zituen zamak tresneri zaintzaileen esku utzirik, gudalekuraino joan zen bizkor, eta ongi ziren galdetu zien anaiei.


text:
Haiekin hizketan ari zelarik, han agertu zen filistearren lerro artetik Goliat izeneko gizon adoretsu hura, Gateko filistearra, lehengo erronka bera eginez. Davidek entzun egin zion.


text:
Israeldar batek zioen: <pb/>—Ikusten al duzue hor gora datorren gizon hori? Israeli erronka eginez dator. Gizon hori hilko duenari ondasun franko emango dio erregeak, bere alaba ere bai. Zergak ordaintzetik ere libratuko du halakoaren etxea Israelen. <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>Davidek, orduan, galdetu zien bere inguruan zituen gudariei: <pb/>—Zer egingo diotela filistear hori hil eta Israelen lotsa kenduko duenari? Nor da, baina, filistear jentil arrotz <f>[3]</f> hori, Jainko biziaren gudarosteari gaur erronka egiteko?


text:
<pb/>Aditu zuen Eliab anaia zaharrenak David gizonekin hizketan ari zela eta, biziki haserreturik, esan zion: <pb/>—Zertara etorri haiz? Nori utzi diok gure artalde koxkorra basamortuan? Bazekiat harroa haizena eta asmo txarrak dituana. Borroka ikustera etorri haiz hi!


text:
<pb/>Aldendu zen David eta beste batengana jo zuen, lehengo galdera bera eginez. Jendeak lehengo erantzun bera eman zion.


text:
eta Davidek esan zion Sauli: <pb/>—Ez bedi inor kikildu gizon horrengatik. Neu, zure zerbitzari hau, joango naiz filistear hori borrokatzera.


text:
<pb/>Saulek Davidi: <pb/>—Ezin izango haiz joan filistear hori borrokatzera. Mutil koskor bat baino ez haiz hi; hori, berriz, gaztetandik duk gudari.


text:
<pb/>Davidek Sauli: <pb/>—Nik, zure zerbitzari honek, gure aitaren artaldea zaintzen nuenean, lehoi nahiz hartzen batek etorri eta artaldetik ardiren bat harrapatzen zidanean, <f>ⓖ</f>


text:
ondoren joaten nintzaion, jo eta hagin artetik kentzen nion. Eta erasotzen bazidan, kokospeko bizarretatik heldu eta joka akabatzen nuen.


text:
Akabatua dut nik lehoi eta hartz bat baino gehiago. Filistear jentil arrotz hori ere haietako bat bezala izango da, gaur Jainko biziaren gudarosteari erronka egin diolako.


text:
<pb/>Gero, esan zuen: <pb/>—Lehoi eta hartzen atzaparretatik atera izan nauen Jaunak aterako nau, oraingoan ere, filistear horren atzaparretatik. <pb/>Saulek, orduan, Davidi: <pb/>—Hoa, bada. Eta izan bedi Jauna hirekin! <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>Saulek bere jantziak ipini zizkion Davidi soinean; baita brontzezko buru-babesa eta bularrekoa ere.


text:
Jantzien gainetik Davidek ezpata gerrian lotu zuenean, abiatu nahi izan zuen, baina alferrik, ez baitzegoen ohitua. Orduan, esan zion Sauli: <pb/>—Honela ezin naiz ibili, ez nago ohitua. <pb/>Eta erantzi egin zituen soinetik.


text:
Hartu zuen eskuan bere makila, bost errekarri leun-leun aukeratu eta artzain-zorroko sakela batean gorde zituen. Hartu zuen habaila beste eskuan eta filistearraganantz hurbildu zen. <f>ⓘ</f>


text:
Filistearrak, begiratu eta David ikusi zuenean, gutxietsi egin zuen, mutil koskor ilehori eta apaina baitzen.


text:
Filistearrak esan zion Davidi: <pb/>—Zakurra ote nauk ni, makila harturik niregana etortzeko? <pb/>Madarikatu egin zuen Goliatek David bere jainko guztien izenean, <f>ⓙ</f>


text:
eta esan zion: <pb/>—Etor hakit, bai. Zeruko hegaztiei eta lurreko piztiei emango zieat hire haragia. <f>ⓚ</f>


text:
<pb/>Davidek ihardetsi zion filistearrari: <pb/>—Ezpataz, lantzaz eta azkonaz armatua zatozkit. Ba, ni Jaun ahalguztidunaren izenean natorkizu, zuk desafiatu dituzun israeldar gudarosteen Jainkoaren izenean. <f>ⓛ</f>


text:
Nire esku jarriko zaitu Jaunak gaur bertan. Hilko zaitut eta burua moztuko. Zeruko hegaztiei eta lurreko piztiei emango dizkiet gaur bertan filistear gudarien gorpuak. Honela, lur osoak jakinen du baduela Israelek Jainkoa. <f>ⓜ</f>


text:
Eta hemen bilduak diren guztiek jakinen dute, Jaunak ez duela behar ezpatarik, ez lantzarik gu salbatzeko, Jaunak baitu gudua erabakitzen. Gure esku jarriko zaituzte berak. <f>ⓝ</f>


text:
<pb/>Filistearra abiatu eta Davidengana hurbiltzen hasi zenean, David bizkor eta lasterka joan zen borroka-tokira, filistearrari aurre egitera.


text:
Eskua zorroan sartuz harri bat atera, habailaz jaurti, eta bekokian jo zuen filistearra; harria bekokian sartu zitzaion eta ahuspez jausi zen lurrera.


text:
Halaxe nagusitu zitzaion David filistearrari, habaila eta harri batez. Horrela jo eta hil zuen filistearra. Davidek, ez baitzuen ezpatarik eskuetan, <f>ⓐ</f>


text:
lasterka joan, filistearraren ezpata hartu, zorrotik atera eta lepoa moztu zion, filistearra bertan akabatuz. <pb/>Filistearrak, beren gizon adoretsua hila zela ikustean, ihesi joan ziren.


text:
Orduan, Israel eta Judako gizonak jaiki, irrintzia egin eta filistearren ondoren abiatu ziren haraneko sarreraraino <f>[4]</f> eta Ekrongo ateetaraino. Filistear asko erori zen hilik Xaaraim bidean, Gat eta Ekroneraino.


text:
Davidek filistearraren burua hartu eta Jerusalemera <f>[5]</f> eraman zuen; haren armak, berriz, bere etxolan utzi zituen.


text:
<pb/>Begira egon zen Saul, David Goliat filistearraren kontra joan zenean. Saulek galdetu zion Abnerri, gudarostearen buruzagiari: <pb/>—Abner, noren semea da gaztetxo hori? <pb/>Abnerrek erantzun zion: <pb/>—Benetan diotsut, ene errege jauna; ez dakit.


text:
<pb/>Filistearra hil ondoren David itzuli zenean, hartu zuen Abnerrek eta, filistearraren burua eskuan zuelarik, Saulen aitzinera sarrarazi zuen.


text:
Saulek galdetu zion Davidi: <pb/>—Noren semea haiz, mutiko? <pb/>Davidek erantzun: <pb/>—Belengo zure zerbitzari Jeseren semea nauzu.


text:
<pb/>Davidek Saulekin mintzatzen bukatu zuenean, Jonatan eta David adiskide min egin ziren; Jonatanek bere burua bezain maite izan zuen David. <f>ⓑ</f>


text:
Jonatan eta Daviden artean elkartasun handia sortu zen; izan ere, bere burua bezain maite zuen Jonatanek.


text:
Soinean zeraman soingainekoa erantzi eta Davidi eman zion Jonatanek, baita bere jantziak ere; ezpata, uztaia eta gerrikoa ere bai.


text:
<pb/>Saulek bidaltzen zuen guda-irtenaldi guztietan ongi ateratzen zen David; horregatik, Saulek gudalburu egin zuen. Jende guztiak ontzat hartu zuen hori, baita Saulen zerbitzariek ere. <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>Davidek Goliat filistearra hil ondoren, gudutik zetozelarik, Israelgo herrixka guztietatik bidera atera zitzaizkion emakumeak Saul erregeari, bozkarioz kantari eta dantzari, danbolinak eta txilinak joz. <f>ⓓ</f>


text:
Emakumeek, alai dantzatuz, honela kantatzen zuten, batzuek besteei erantzunez: <pb/><t>«Saulek mila hil, </t><t>Davidek hamar mila!» <f>ⓔ</f> </t>


text:
<pb/>Saulek ez zuen kopla hori pozez entzun. Biziki haserretu zen, eta honela zioen: «Hamar mila Davidi eta mila niri! Erregetza besterik ez du falta!»


text:
Biharamunean, Jainkoak bidalitako espiritu gaiztoak jo zuen Saul, eta han zebilen eroa bezala bere etxe osoan barrena; David zitara jotzen ari zitzaion, egunero bezala. Saulek, ordea, eskuan zerabilen lantza <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>Geroztik, Daviden beldur izan zen Saul, harekin baitzen Jauna; berarengandik, berriz, aldendua zela ikusten zuen. <f>ⓖ</f>


text:
Orduan, Saulek, David bere ondotik urruntzearren, mila gizonen buruzagi egin zuen. Davidek gidatzen zuen jende hura gudurako joan-etorrietan.


text:
Israel eta Juda <f>[1]</f> osoak, aldiz, maite zuten David, gudurako joan-etorrietan gidatzen zituelako. <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>Behin batean, esan zion Saulek Davidi: <pb/>—Gizon ausarta izaten bazara eta Jaunaren guduetan bizkor borrokatzen, Merab ene alaba zaharrena emanen dizut emazte. <pb/>Izan ere, Saulek honela zioen bere baitan: «Ez diot nik eskurik erantsiko; erants diezaiotela filistearrek». <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>Davidek, ordea, Sauli: <pb/>—Nor naiz ni, ordea, eta zein da ene jatorria, zein ene aitaren jatorria Israelen, ni erregearen suhi bihurtzeko?


text:
<pb/>Alaba Merab Davidi emateko garaia heltzean, ordea, Saulek Meholako Adrieli eman zion emazte. <f>ⓙ</f>


text:
<pb/>Mikal, Saulen beste alaba, Davidez maitemindua zegoen. Eta halaxe jakinarazi zioten Sauli, eta atsegin gertatu zitzaion berri hori.


text:
Hau zioen berekiko: «Tranpan harrapatzeko emango diot alaba, ea filistearrek eskua eransten dioten». <pb/>Esan zion, beraz, Saulek Davidi: <pb/>—Gaur ene suhi izango zara.


text:
<pb/>Eta Saulek agindu zien bere morroiei: «Esaiozue ahapeka Davidi: “Erregearen begiko zara eta maite zaituzte beraren zerbitzari guztiek. Egin zaitez erregearen suhi”».


text:
<pb/>Eta morroiek belarrira esan zizkioten hitz horiek Davidi. Baina honek erantzun zien: <pb/>—Gauza hutsa iruditzen al zaizue erregearen suhi izatea? Gizon behartsu eta ezereza nauzue ni horretarako.


text:
<pb/>Saulek, orduan: <pb/>—Esaiozue Davidi: «Erregeak ez du ezkonsaririk nahi, filistearren ehun zakil-mutur <f>[2]</f> baizik, erregearen etsaiez mendekatuz». <pb/>Egiaz, ordea, David filistearren esku eroraraztea nahi zuen Saulek.


text:
Jakinarazi zioten morroiek Davidi Saulen esana, eta ongi iruditu zitzaion erregearen suhi izateko baldintza. Epea bete baino lehen,


text:
abiatu zen David bere gizonekin eta berrehun filistear bota zituen. Davidek, erregearen suhi izateko, haien zakil-muturrak eraman zituen, eta erregearen aurrean zenbatu zituzten. Orduan, Saulek bere alaba Mikal eman zion emazte. <f>ⓚ</f>


text:
Horregatik, gero eta beldur handiagoa zion Davidi. Harrezkero, Saulek beti izan zion gorroto Davidi.


text:
<pb/>Filistearren buruzagiek irtenaldiak egin ohi zituzten eta irteten ziren guztietan, Saulen zerbitzari guztiak baino hobekiago ateratzen zen David. Honen izena gero eta ospetsuago zen.


text:
<pb/>David hiltzeko asmotan zebilela esan zien Saulek bere seme Jonatani eta bere zerbitzari guztiei. Saulen seme Jonatanek oso maitea zuen David eta <f>ⓜ</f>


text:
asmo horren berri eman zion Davidi, esanez: «Gure aita Saulek zu hiltzeko asmoa du. Zabiltza erne bihar goizean; gorde zaitez toki ezkuturen batean.


text:
Atera eta aitaren ondoan jarriko naiz, zu egongo zaren landan. Zutaz mintzatuko natzaio eta ikusiko dut zer den asmo horretaz eta jakinaraziko dizut».


text:
<pb/>Jonatan, beraz, Daviden alde mintzatu zitzaion bere aita Sauli, esanez: «Errege jauna, ez zenioke gaitzik egin behar zeure zerbitzari Davidi, berak ere ez baitizu gaitzik egin. Beraren egintzak zure onerako izan dira guztiz.


text:
Arriskuan jarri zuen bere bizia Goliat filistearra <f>[1]</f> hil zuenean; horrela, garaipen handia eman zion Jaunak Israel osoari; zeuk ikusi zenuen eta poztu zinen. Zergatik egin behar duzu gaiztakeria hori, odol errugabea isuriz, David arrazoirik gabe hilez?» <f>ⓝ</f>


text:
<pb/>Deitu zuen Jonatanek David eta hitz hauek guztiak eman zizkion aditzera. Gero, eraman zuen David Saulengana eta, lehen bezalaxe, honen zerbitzuan gelditu zen David.


text:
<pb/>Ekin zioten berriro guduari. Jalgi zen David filistearren kontra borrokara eta egundoko hondamendia egin zien, eta ihes egin behar izan zuten.


text:
<pb/>Hortan, Jaunak bidalitako espiritu gaiztoak hartu zuen Saul. Hau jauregian eseria zegoen, lantza eskuan, eta David zitara jotzen ari zitzaion. <f>ⓐ</f>


text:
Saulek hil egin nahi izan zuen David, lantzaz hormari josiz. Saihestu zen, ordea, David Saulen aurretik, eta horman sartu zen lantza. Ihes egin eta salbatu zen gau hartan David.


text:
Saulek, ordea, bere mandatariak igorri zituen Daviden etxera, zaindu eta biharamun goizean hil zezaten. Bere emazte Mikalek berri hau eman zion Davidi: «Orain gauez ihes egin eta salbatzen ez bazara, bihar hil egingo zaituzte». <f>ⓑ</f>


text:
<pb/>Eta leihotik behera eraitsi zuen. Orduan, Davidek ihes egin zuen eta bere burua salbatu. <f>ⓒ</f>


text:
Mikalek etxeko idoloa hartu eta ohean sartu zuen; ezarri zion burualdean ahuntz-ilezko oihala <f>[2]</f> eta ohazalez estali zuen.


text:
Berriro ere bidali zituen Saulek mandatariak, David ikus zezaten. Esan zien: «Ekardazue ohean bada ere, hil egin behar dut eta».


text:
<pb/>Mandatariek, sartzean, etxeko idoloa aurkitu zuten ohean, ahuntz-ilezko oihala burualdean zuela.


text:
Orduan, Saulek diotso Mikali: <pb/>—Zergatik egin didazu iruzur? Nire etsaiari ihes egiten utzi diozu eta salbatu egin da. <pb/>Mikalek Sauli: <pb/>—Berak esan zidan: «Utzi ihes egiten; bestela, hil egingo zaitut!»


text:
<pb/>David, ihes egin eta bere burua salbatu ondoren, Samuelengana joan zen Ramara eta Saulek berari egindako guztiaren berri eman zion. Orduan, Samuel eta biak Naiot-era <f>[3]</f> joan ziren eta han gelditu.


text:
<pb/>Saulek mandatariak igorri zituen, David atxilot zezaten. Haiek profeta-trantzean ikusi zuten profeta-taldea, Samuel buru zela. Jainkoaren espirituak hartu eta profeta-trantzean jarri ziren Saulen mandatariak ere.


text:
Hau jakinarazi ziotelarik, beste mandatari batzuk bidali zituen Saulek; baina hauek ere profeta-trantzean sartu ziren. Hirugarrenez bidali zituen Saulek mandatariak, eta hauek ere profeta-trantzean sartu ziren. <f>ⓓ</f>


text:
Saul bera abiatu zen, orduan, Ramara. Seku-n dagoen urtegi handiraino heltzean, honela galdegin zuen: <pb/>—Non dira Samuel eta David? <pb/>Erantzun zioten: <pb/>—Han, Ramako Naioten.


text:
<pb/>Joan zen, bada, Saul Ramako Naiotera, eta bera ere Jaunaren espirituak hartu eta profeta-trantzean sartu zen, Ramako Naiotera heldu arte. <f>ⓔ</f>


text:
Bera ere biluztu eta beste guztiekin batera sartu zen profeta-trantzean Samuelen aitzinean. Han egon zen etzana, larrugorri, egun eta gau osoan. Hortik dator esaera: «Saul ere profeta artean?»


text:
<pb/>Davidek ihes egin zuen Ramako Naiotetik ere, eta Jonatanengana jo zuen hitz egitera: <pb/>—Zer egin dut? Zein gaitz, zein bekatu egin diot zuen aitari, ni hil nahian ibiltzeko? <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>Jonatanek erantzun: <pb/>—Ez horixe, ez zara hilko! Gure aitak ez du egiten deus ere, ez handirik, ez txikirik, aurrez niri adierazi gabe. Horixe ezkutatuko ote dit, hain zuzen, aitak? Ezinezkoa da.


text:
<pb/>Davidek zin ere egin zuen, esanez: <pb/>—Ongi daki zuen aitak begiko nauzula. Hau esango zuen bere baitan: «Ez dezala jakin honetaz deus ere Jonatanek, atsekabe ez dadin». Hara, Jauna bizi dela eta zu bizi zarela bezain egia da, heriotzaren eta nire artean pauso bat baizik ez dagoela.


text:
<pb/>Davidek Jonatani: <pb/>—Bihar ilberri <f>[1]</f> da, eta egun horretan erregearen ondoan eseri beharko nuke bazkaltzeko. Uztazu joaten; landan gordea egongo naiz arratsalde arte. <f>ⓖ</f>


text:
Zuen aitak nire galdera egiten badu, esaiozu: «Bere sorterri Belenera albait lehen joaten uzteko eskatu zidan Davidek, urteroko oparia bere ahaide guztiekin egiteko».


text:
«Ongi da» erantzungo balu, lasai nintzateke; haserretuko balitz, ordea, gauza jakina litzateke erabakia duela ni hondatzea.


text:
Egidazu mesede hau zeure morroi honi; izan ere, ituna eginarazi didazu zeurekin Jaunaren izenean. Niregan inolako gaiztakeriarik baldin bada, hil nazazu zeuk; zertarako eraman ni zuen aitaren aurrera? <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>Jonatanek erantzun zion: <pb/>—Inola ere ez! Gure aitak zu hondatzea erabakia duela ziur jakiten badut, adieraziko dizut.


text:
<pb/>Davidek galdetu zion Jonatani: <pb/>—Nork adieraziko dit, zuen aitak haserre erantzuten badizu?


text:
<pb/>Jonatan honela mintzatu zitzaion Davidi: «Israelen Jainko Jaunarengatik esaten dizut, bihar edo etzi, garai honetan, ikertuko ditudala gure aitaren asmoak. Zurekiko asmo onak baditu eta norbait berehala bidali eta adierazten ez badizut,


text:
zigor nazala Jaunak gogor. Gure aitak zu hondatzeko asmotan irauten badu, berriz, adieraziko dizut eta ihes egiten utziko, bakean joan zaitezen. Izan bedi Jauna zurekin, gure aitarekin izan zen bezala. <f>ⓘ</f>


text:
ez ukatu inoiz zeure onginahia nire senitarteari, Jaunak Daviden etsai guztiak banan-banan lurretik suntsiaraziko dituenean». <f>ⓙ</f>


text:
<pb/>Honela, Jonatanek ituna egin zuen Daviden etxearekin, esanez: «Eska biezazkio Jaunak kontuak Davidi; hobeki esan, beronen etsaiei <f>[2]</f>».


text:
<pb/>Jonatanek zin egin zion berriro Davidi, elkarri zioten maitasunagatik, bere burua bezain maite baitzuen.


text:
Jonatanek esan zion gero Davidi: «Bihar ilberri-jaia da eta han ez zaudela nabarituko dute, zure jarlekua hutsik egonen baita.


text:
Etzi, jaitsi zaitez eta gorde, lehengo hartan ezkutatu zinen toki berean <f>[3]</f>. Egon jarririk Etzel harriaren ondoan.


text:
eta morroia bidaliko dut, esanez: “Hoa eta bila itzak geziak”. Morroiari “Hi baino honantzago dituk geziak, har itzak” esango banio, orduan etor zaitezke, dena bakean izango baita. Ez da arriskurik izango, ala Jauna!


text:
Baina mutilari “Hi baino harantzago dituk geziak” esango banio, zoaz ihesi, Jaunak bidaltzen zaitu eta.


text:
<pb/>Ezkutatu zen, bada, David landan. Ilberri-jaia heltzean, jarri zen erregea otordurako, bazkaltzeko.


text:
Ohi zuen tokian jarri zen erregea, horma ondoko jarlekuan. Jonatan jaiki egin zen <f>[4]</f>. Abner Saulen aldamenean eseri zen. Daviden tokia, berriz, hutsik zegoen.


text:
Egun hartan Saulek ez zuen deus ere esan, berekiko pentsatuz: «Ustekaberen bat izango zuen. Ez zen garbi egongo <f>[5]</f>, ez zituen garbikuntzak egingo».


text:
Biharamunean, ilberri ondoko bigarren egunean, berriro ere Daviden tokia hutsik zegoen. Saulek esan zion bere seme Jonatani: <pb/>—Zergatik ez da etorri bazkaltzera Jeseren semea ez atzo eta ez gaur?


text:
Honela esan zidan: «Uztazu joaten, otoi; senitartekoon oparia eskaini behar baitugu herrian, eta anaiak joateko agindu dit. Orain, beraz, begiko baldin banauzu, uztazu, arren, anaia ikustera joaten». Horregatik, ez da etorri erregearen mahaira.


text:
<pb/>Haserretu zitzaion Saul Jonatani, eta esan zion: <pb/>—Sasikumea halakoa! Banekian, bai, Jeseren seme hori maite huela, heure buruarentzat eta heure amarentzat lotsagarri haizen horrek!


text:
Jeseren seme hori lurrean bizi dadin arte, ez haiz seguru izango, ez hi, ez hire erregetza. Bilarazi eta ekardak oraintxe bertan, hil beharra dik eta!


text:
<pb/>Jonatanek ihardetsi zion bere aita Sauli: <pb/>—Zergatik du hil beharra? Zer egin du, bada? <f>ⓚ</f>


text:
<pb/>Saulek lantza hartu zuen, semea jotzeko asmoz. Jonatanek ikusi zuen, beraz, erabakia zuela aitak David hiltzea, <f>ⓛ</f>


text:
eta haserre bizitan jaiki zen mahaitik, eta ez zuen deus ere jan ilberri-jaietako bigarren egun hartan. Oso atsekabetua zegoen, aitak David iraindu zuelako.


text:
<pb/>Biharamun goizean landara joan zen Jonatan, Davidekin aurrez erabaki bezala. Mutil koskor bat zeraman berekin.


text:
Jonatanek diotso mutilari: <pb/>—Hoa bizkor; bilatu jaurtiko ditudan geziak! <pb/>Mutikoa lasterka zihoalarik, jaurti zuen Jonatanek gezia, mutikoa baino harantzago joateko eran.


text:
Jonatanek, botatako geziraino mutikoa heltzen ari zenean, oihu egin zion atzetik, esanez: <pb/>—Hi baino harantzago zegok gezia!


text:
<pb/>Berriz ere oihu egin zion Jonatanek atzetik mutikoari: <pb/>—Bizkor! Habil agudo! Ez hadi geldi! <pb/>Hartu zuen Jonatanen morroiak gezia eta bere nagusiagana itzuli zen.


text:
<pb/>Mutikoa joatean, atera zen David hegoaldetik eta lurreraino makurtu zen, hiru bider ahuspeztuz. Besarkatu zuten elkar, eta negar egin zuten elkarrekin <f>[6]</f>.


text:
Jonatanek esan zion Davidi: «Zoaz bakean. Jaunaren izenean egin diogu zin elkarri. Izan bedi Jauna betierean gu bion artean, eta gu bion ondorengoen artean».


text:
Nob-era <f>[1]</f>, Ahimelek apaizarengana. Ahimelek, harriturik, bidera atera zitzaion Davidi, esanez: <pb/>—Nolatan zatoz bakarrik, beste inor gabe?


text:
<pb/>Davidek Ahimelek apaizari: <pb/>—Agindu hau eman dit erregeak: «Ez dezala inork jakin zertara bidaltzen zaitudan eta zer agindu dizudan». Mutilei, berriz, halako tokira egin diet dei.


text:
<pb/>Apaizak erantzun zion Davidi: <pb/>—Ez dago ogi arruntik, ogi sakratua baizik; emango dizut, baldin eta mutilek emakumeekin harremanik izan ez badute.


text:
<pb/>Davidek apaizari: <pb/>—Badakizu gudura ateratzen garenean debekatua dugula emakumeekin harremanak izatea. Irten nintzenean nire mutilen gorputzak garbi zeuden, irtenaldi arrunta izan arren. Are garbiago daude, beraz, gaur mutilen gorputzak <f>[2]</f>.


text:
<pb/>Orduan, apaizak ogi sakratua eman zion, ez baitzen han beste ogirik, Jaunari eskainiak <f>[3]</f> baizik; Jaunaren aurretik kenduak ziren, ogi berria ezartzeko. <f>ⓜ</f>


text:
<pb/>Han zegoen, egun hartan, Jaunaren santutegian gelditua, Saulen zerbitzarietako bat; Doeg <f>[4]</f> zuen izena, Edomgoa eta Saulen artzainburua. <f>ⓝ</f>


text:
<pb/>Davidek esan zion Ahimeleki: <pb/>—Ba al duzu hemen eskura lantzarik edo ezpatarik? Ez ditut hartu neure ezpata eta neure armak, erregearen agindua oso presakakoa baitzen.


text:
<pb/>Apaizak erantzun: <pb/>—Hementxe dut, zeuk Terebinto haranean hil zenuen Goliat filistearraren ezpata, oihal batean bildua, efod <f>[5]</f> delako apaiz-jantziaren atzean. Hartzazu, nahi baduzu, ez baitago besterik. <pb/>Davidek esan zuen: <pb/>—Ez da hori baino hoberik. Emadazu!


text:
<pb/>Abiatu zen David eta Saulengandik urruti joan zen, ihesi, egun hartan. Gateko errege Akixengana heldu zen. <f>ⓐ</f>


text:
Zerbitzariek, ordea, esan zioten Akix erregeari: <pb/>—Ez al da hori David, bere herrian errege dena? Ez al zioten horri kantatzen, dantza eginez, «Saulek mila hil, Davidek hamar mila»? <f>ⓑ</f>


text:
Zoro-itxurak egin zituen haien aurrean, haien artean erotuak <f>[6]</f> bezala jokatuz; ate nagusietan atzamarka hasi zen, bizarrean behera lerdea zeriola. <f>ⓒ</f>


text:
Akixek esan zien bere zerbitzariei: <pb/>—Ez al duzue ikusten gizon hau erotua dagoela? Zertarako ekarri didazue?


text:
Ez ote dugu, bada, geuk aski zoro, nire aurrean zorakeriak egitera hau ekartzeko? Hau ere etxean sartu behar ote zait?


text:
<pb/>Handik alde egin eta Adulamgo <f>[1]</f> leizean ezkutatu zen David. Anaiak eta aitaren senitarte osoa, hori entzun zutelarik, hara jaitsi zitzaizkion. <f>ⓓ</f>


text:
Larrialdiren batean zirenak, zorrez josiak eta etsirik zeudenak Davidengana bildu ziren, eta buruzagi hartu zuten. Laurehunen bat gizon zituen berekin. <f>ⓔ</f>


text:
Handik Moabeko Mitzpara <f>[2]</f> jo zuen Davidek, eta honela mintzatu zitzaion Moabeko erregeari: <pb/>—Mesedez, utzi ene aita-amei zuen artean bizitzen, Jainkoak zer egin nahi didan jakin dezadan arte. <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>Eta Moabeko erregearen aurrera eraman zituen; han bizi izan ziren, David ezkutatua egon zen bitarte guztian.


text:
<pb/>Behin batean, Gad profetak esan zion Davidi: <pb/>—Ez gelditu zeure babeslekuan. Abia zaitez eta joan Juda lurraldera. <pb/>David, orduan, Heret oihanera <f>[3]</f> joan zen.


text:
<pb/>Saulek jakin zuen ikusiak zituztela David eta beronekin ziren gizonak. Gibean <f>[4]</f> zegoen Saul, muino batean, tamarindo baten azpian jarria, lantza eskuan eta zerbitzariak inguruan zutik.


text:
Esan zien, orduan, inguruan zutik zituen zerbitzariei: «Entzun, benjamindarrok! Jeseren seme horrek zuei guztioi ere lurrak eta mahastiak emango dizkizuelakoan eta ehuneko nahiz milako gizataldeen buru egingo zaituztelakoan <f>ⓖ</f>


text:
al zabiltzate denok nire aurka azpilanean? Inork ere ez dit salatu nire semeak ituna egin duela Jeseren seme horrekin. Zuetarik bat ere ez zait errukitu, inork ez dit jakinarazi nire semeak nire aurka zelatan jarri zuela nire morroi bat. Horixe da, bada, gaur gertatzen ari dena». <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>Saulen zerbitzarien artean zutik zegoen Doeg <f>[5]</f> edomdarrak erantzun zion: «Jeseren semea Nobera heltzen ikusi nuen nik, Ahituben seme Ahimelekengana. <f>ⓘ</f>


text:
Honek kontsulta egin zion Jaunari Davidi buruz; gero, janariak eman zizkion eta Goliat filistearraren ezpata ere bai».


text:
<pb/>Orduan, Ahituben seme Ahimelek apaiza eta beronen senitarte osoa, hau da, Nobeko apaizak, ekartzeko agindu zuen erregeak. Etorri ziren, bada, denak Saul erregeagana eta


text:
<pb/>Saulek, orduan: <pb/>—Zergatik ari zarete Jeseren semea eta biok nire kontra azpilanean? Ogia eta ezpata eman zenizkion; kontsulta egin zenion Jainkoari Davidi buruz, ea nire aurka jaiki eta zelatak ipiniko ote zizkidan. Horretan ari da, hain zuzen, orain.


text:
<pb/>Ahimelekek ihardetsi zion erregeari: <pb/>—Nor duzu, guztien artean, David bezain zerbitzari zintzorik? Zeure suhi duzu, zeure zaintzaileen buru eta ospetsu zeure etxean. <f>ⓙ</f>


text:
Gaurkoa izan ote da, bada, berari buruz Jainkoari kontsulta egin diodan lehen aldia? Ezta inola ere! Errege jauna, ez leporatu niri, zeure zerbitzari honi, ezta ene aitaren senitarteko inori ere, halako asmo txarrik. Ez dakit nik deus ere, ez gutxi, ez asko, arazo horretaz.


text:
<pb/>Erregeak esan zion: <pb/>—Zureak egin du, Ahimelek! Zureak eta zure aitaren senitarte osoarenak!


text:
<pb/>Orduan, erregeak agindu zien bere inguruan zutik zituen zaintzaileei: <pb/>—Ea! Hil itzazue Jaunaren apaizok! Hauek ere lagundu egin baitiote Davidi: ihesi zihoala jakin eta ez zidaten aditzera eman. <pb/>Erregearen zerbitzariek, ordea, ez zieten eskurik erantsi nahi izan Jaunaren apaizei, ez zituzten hil nahi izan.


text:
Orduan, erregeak Doegi: <pb/>—Ea! Hil itzak hik apaizak! <pb/>Doeg edomdarrak jo eta hil egin zituen apaizak; lihozko efod-jantzia soinean zeramaten laurogeita bost gizaseme hil zituen egun hartan.


text:
Gero, Nob apaiz-hirian, ezpataz hil zituen Saulek bertako gizaseme eta emakumeak, neska-mutiko eta bularreko haurrak, idi, asto eta ardiak.


text:
Ahimeleken seme eta Ahituben biloba bat bakarrik salbatu zen, Abiatar zeritzana, Davidengana ihes eginez. <f>ⓚ</f>


text:
Davidek, orduan, Abiatarri: «Banekien, bai, egun hartan han gertatu zen Doeg edomdarra ez zela geldituko Sauli berri eman gabe. Neu nauzu aitaren senitarteko guztien heriotzaren errudun.


text:
Geldi zaitez nirekin; ez izan beldur. Ene biziaren bila dabilena bera dabil zurearen bila ere. Nire ondoan ongi babestua egonen zara».


text:
<pb/>Behin batean, albiste hau eman zioten Davidi: «Filistearrak Keila <f>[1]</f> hiriari erasoka ari dira eta larrainetako garia lapurtzen».


text:
<pb/>Davidek, orduan, kontsulta egin zion Jaunari: <pb/>—Joango al naiz filistearrak menderatzera? <pb/>Jaunak erantzun zion Davidi: <pb/>—Zoaz, menderatuko baitituzu filistearrak eta askatuko Keila.


text:
<pb/>Davidekin zeuden gizonek, ordea, esaten zioten: <pb/>—Hemen Judan beldurrez bagaude, zer izango ote da Keilara filistear taldeen kontra borrokara joaten bagara?


text:
<pb/>Davidek berriro egin zion kontsulta Jaunari. Jaunak erantzun: <pb/>—Ea, jaitsi zaitez Keilara, zure esku utziko ditut-eta filistearrak. <f>ⓛ</f>


text:
<pb/>Abiatu zen, bada, David bere gizonekin Keilarantz eta oldartu zitzaien filistearrei. Haien abere-taldeak hartu eta izugarrizko sarraskia egin zien. Horrela salbatu zituen Davidek Keilako bizilagunak.


text:
Ahimeleken seme Abiatarrek, Davidengana ihes egin eta, gero, Davidekin Keilara jaitsi zenean, berekin zeraman efod apaiz-jantzia <f>[2]</f>. <f>ⓜ</f>


text:
<pb/>David Keilara etorria zelako berria eman ziotelarik, esan zuen Saulek: «Eskuetara eman dit Jaunak; bere burua giltzapetu du horrek, ate eta morroilodun hirian sartuz».


text:
<pb/>Bildu zituen, beraz, Saulek bere gizon guztiak borrokarako, Keilara jaitsi eta han David eta beronen gizonak inguratzeko asmoz. <f>ⓝ</f>


text:
Jakin zuen, ordea, Davidek bera hondatzeko prestatzen ari zela Saul, eta esan zion Abiatar apaizari: <pb/>—Ekatzu efod apaiz-jantzia.


text:
<pb/>Ondoren, Davidek otoitz egin zuen: <pb/>—Jauna, Israelen Jainkoa, Saul Keilara datorrela eta niregatik hiria hondatzeko asmotan dela entzun dut nik, zure morroi honek.


text:
Haren esku utziko al naute Keilako bizilagunek? Egiaz jaitsiko al da Saul, nik, zure morroi honek, entzun dudan bezala? Jauna, Israelen Jainkoa, adierazi zeure zerbitzari honi. <pb/>—Jaitsiko da, bai —erantzun zion Jaunak.


text:
<pb/>Davidek galdetu zion: <pb/>—Eta Saulen eskuetara emango al gaituzte Keilako bizilagunek ni eta nire gizonak? <pb/>—Emango zaituzte, bai —erantzun zion Jaunak.


text:
<pb/>Orduan, David eta beronen gizonak, seiehunen bat, Keilatik atera eta noraezean ibili ziren. Davidek Keilatik ihes egin zuela adierazi ziotenean, Saulek bertan behera utzi zuen hara joateko asmoa.


text:
<pb/>David basamortura joan zen bizitzera, hango haitzarteetara, eta Zif basamortuko <f>[3]</f> mendietan gelditu zen. Egunero zebilen Saul Daviden bila, baina Jainkoak ez zuen David haren eskuetara eman.


text:
Jonatan, Saulen semea, Horexera joan zen Daviden bila, eta Jainkoarengan uste on izatera bultzatu zuen,


text:
esanez: «Ez izan beldur. Ez zaitu harrapatuko gure aita Saulek. Israelgo errege izango zara, eta ni bigarren, zure hurrengo. Gure aita Saulek berak ere badaki hori».


text:
<pb/>Ituna egin zuten biek Jaunaren aurrean. David Horexen gelditu zen, eta Jonatan etxera itzuli. <f>ⓐ</f>


text:
<pb/>Zifeko batzuek Gibeara igo eta esan zioten Sauli: <pb/>—Ez al dakizu David gure artean gordetzen dela, Horexeko haitzarteetan, basamortuaren hegoalderantz dagoen Hakila mendixkan? <f>ⓑ</f>


text:
Orain, bada, errege jauna, halako gogoa baldin baduzu, jaitsi zaitez, geuk emanen dizugu gizon hori eskuetara.


text:
Zoazte, otoi; iker ezazue ongi, jakizue eta ikusi non dabilen, jakin nork ikusi duen. Oso azeria omen da.


text:
Aztertu eta jakin zein ingurutan dagoen gordea eta itzuli niregana, non dabilen ziur jakinez. Gero, zuekin joango naiz. Inguru horietan baldin bada, Judako senitarte guztietan ibiliko naiz berorren bila.


text:
<pb/>Gizon haiek Ziferantz abiatu ziren, Saulen aurretik. David, berriz, bere gizonekin Maon eremuan zebilen, lautadan, basamortuaren hegoaldera.


text:
Saul bere gizonekin Daviden bila hasi zen. Horren berri izatean, David haitzartera jaitsi eta Maon eremuan gelditu zen. Saul ere, hori jakitean, Maon eremuan barrena abiatu zen, Daviden ondoren.


text:
Saul mendi-malda batetik zihoan; David, berriz, bere gizonekin beste maldatik. David lasterka zihoan, Saulengandik ihesi. Saul bere gizonekin David eta beronen gizonak inguratzen ari zen, harrapatzeko. <f>ⓓ</f>


text:
Orduan, mandatari bat etorri zitzaion Sauli, esanez: «Zatoz bizkor, filistearrak sartu zaizkigu geure lurraldean».


text:
<pb/>Hala, Daviden ondoren ibiltzeari utzi eta filistearrei aurre egitera itzuli zen Saul. Horregatik deritza toki hari Sela-Hamahlekot, hau da, «Bereizte-harkaitza <f>[4]</f>».


text:
<pb/>Hartu zituen Saulek hiru mila gizon, Israel osoan aukeratuak, eta David eta honen gizonen bila joan zen Tzure-Jeelimera, hau da, «Basahuntzen Harkaitzetara».


text:
Bide ondoan zegoen ardi-eskorta batera heltzean, leize-zulo batean sartu zen Saul sabela hustera. Leize hartantxe zeuden, hain zuzen, barru-barruan gorderik, David eta beronen gizonak.


text:
Hauek esan zioten Davidi: <pb/>—Gaur bete da Jaunak esan zizun hura: «Zure esku uzten dut zure etsaia; egiozu egokien iruditzen zaizuna». <pb/>Jaiki zen David eta, isil-isilik, Saulen soingainekoaren ertza ebaki zuen.


text:
Eta esan zien bere gizonei: <pb/>—Ezta inola ere! Ezin diot halakorik egin ene jaunari, Jaunak gantzutu duenari. Ezin diot eskurik erantsi, Jaunaren gantzutua baita. <f>ⓖ</f>


text:
<pb/>Hitz hauez geldiarazi zituen Davidek bere gizonak eta debekatu egin zien Sauli erasotzea. Jaiki zen Saul, leize-zulotik atera eta bere bideari lotu zitzaion berriro.


text:
Ondoren, jaiki zen David ere, leizetik atera eta oihu egin zuen Saulen atzean: <pb/>—Ene errege jauna! <pb/>Saulek atzera begiratu zuen. David, lurreraino makurtuz, ahuspeztu egin zitzaion.


text:
Esan zion, orduan, Davidek Sauli: <pb/>—Zergatik entzuten diozu David zu hondatu nahian dabilela diotsun jendeari?


text:
Une honetan zeure begiz ikus dezakezunez, nire esku utzi zaitu gaur Jaunak leize-zuloan. Zu hiltzeko esaten zidaten, baina errukitu egin natzaizu, neure buruari hau esanez: «Ez diot erantsiko eskurik nire jaunari, Jaunak gantzutua baita».


text:
Hona hemen, ene aita, hona zure soingainekoaren ertza nire eskuan. Soingainekoaren ertza ebaki, bai, baina zu ez zaitut hil. Ohar zaitez eta jakizu, ez dudala asmo txarrik, ez maltzurkeriarik, eta ez dizudala kalterik egin. Zu, aldiz, nire bila zabiltza bizia kentzeko. <f>ⓗ</f>


text:
Izan bedi Jauna gu bion artean epaile! Mendeka nazala Jaunak zure bidez! Baina nik ez dizut eskurik erantsiko.


text:
Noren bila zabiltza, zu, Israelgo errege hori? Noren atzetik zoaz? Zakur akabatuaren atzetik? Arkakusoren baten atzetik? <f>ⓘ</f>


text:
Izan bedi Jauna gu bion artean epaile, erabaki beza berak zure eta nire artean; azter eta zain beza nire auzia, eta aska nazala zure eskuetatik! <f>ⓙ</f>


text:
<pb/>Davidek hitz hauek bukatzean, esan zion Saulek: <pb/>—Zure ahotsa al dut hori, David, ene seme? <pb/>Eta oihuka, negarrari eman zion Saulek.


text:
Gero, esan zion Davidi: <pb/>—Ni baino zuzenagoa zara. On baizik ez didazu egin; nik, berriz, gaitza itzuli dizut.


text:
Gaur bertan, agerian utzi duzu on baizik ez didazula egin, Jaunak zure esku utzi nauen arren, ez bainauzu hil.


text:
Gizon batek bere etsaia aurkitu eta utziko ote lioke bere bidetik joaten? Ordain diezazula Jaunak zuk gaur niri egindako ongia.


text:
Orain, badakit zu izanen zarela errege, eta Israelgo erregetzak zure eskuetan iraungo duela. <f>ⓚ</f>


text:
Egidazu zin, Jaunaren izenean, ez dituzula nire ondorengoak suntsituko, ezta nire izena ezabatuko ere nire aitaren senitartetik. <f>ⓛ</f>


text:
<pb/>Zin egin zion Davidek Sauli. Ondoren, Saul etxera joan zen, eta David bere gizonekin haitzarteetara igo.


text:
<pb/>Garai hartan, hil zen Samuel eta Israel osoa bildu zen hiletak egiteko. Ramako <f>[1]</f> bere etxean ehortzi zuten. <pb/>David Paran basamortura jaitsi zen. <f>ⓜ</f>


text:
Bazen Maonen bere ondasunak Karmelen zituen gizon bat. Gizon oso aberatsa zen, hiru mila ardi eta mila ahuntzen jabe. Ardi-moztera <f>[2]</f> joana zen Karmelera. <f>ⓝ</f>


text:
Nabal deitzen zen gizon hura; Abigail zuen emaztea. Hau zentzuduna eta ederra zen; senarra, berriz, zakarra eta gaiztoa. Kaleben <f>[3]</f> jatorrikoa zen.


text:
eta hamar mutil bidali zizkion, esanez: «Igo zaitezte Karmelera Nabalengana; egiozue nire izenean bake-agurra


text:
eta esan: “Izan ongi! <f>[4]</f> Bakea zurekin, bakea etxekoekin, bakea zurean diren guztiekin! <f>ⓐ</f>


text:
Ardi-mozten ari zarela entzun dut. Zure artzainak gurekin izan zirenean, ez genien inolako kalterik egin; Karmelen izan ziren bitarte guztian ez genien deus ere ukitu.


text:
Galdegiezu zeure morroiei eta esango dizute. Orain, beraz, har itzazu ongi mutil hauek, egun egokian baitatoz. Eman, otoi, zeure zerbitzarioi eta David zeure adiskideari eskura duzuna”». <f>ⓑ</f>


text:
<pb/>Daviden mutilek, heldu zirenean, hitz horiek esan zizkioten Nabali, Daviden izenean, eta zain gelditu ziren.


text:
Nabalek, ordea, erantzun zien Daviden mutilei: «Nor da David hori? Nor da Jeseren seme hori? Gaur egun esklabo asko dabil bere jabearengandik ihesi.


text:
Neure ogia, neure ura eta moztaileentzat hil ditudan abereen okela hartu eta nondik datorren ere ez dakidan jendeari eman behar al dizkiot?»


text:
<pb/>Itzuli ziren, beraz, Daviden mutilak beren bidetik eta, heldu zirenean, hori guztia adierazi zioten Davidi.


text:
Honek, orduan, agindu zien bere mutilei: «Hartu nork bere ezpata gerrian!» <pb/>Hartu zuen nork bere ezpata gerrian, eta Davidek ere bai berea. Laurehunen bat gizonek jarraitu zioten Davidi; beste berrehunak tresneria zaintzen gelditu ziren. <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>Morroietarik batek adierazi zion Nabalen emazte Abigaili: «Hara, Davidek mandatariak igorri ditu basamortutik, gure nagusiari bake-agurra egitera. Honek, ordea, zakar erantzun die.


text:
Gizon haiek oso ongi jokatu zuten gurekin, ez ziguten inolako kalterik egin, eta ez ziguten deus ere ukitu larreetan haiekin ibili ginen bitartean.


text:
Pentsa ezazu eta ikusi zer egin behar zenukeen; bestela, erabakia baitago gure nagusiaren eta beronen etxe osoaren hondamendia. Maltzur-gaizto horrekin ezin baitu inork hitzik ere egin».


text:
<pb/>Abigailek, bizkor, hartu zituen berrehun ogi, bi zahagi ardo, bost ahari burruntzian erreak, bost arroa gari xigortu, ehun mahaspasa-mordo eta berrehun piku-opil eta astoen gainean ezarri zituen.


text:
Gero, esan zien bere morroiei: «Zoazte nire aurretik; ni atzetik joango naiz». <pb/>Bere senar Nabali ez zion ezer ere esan.


text:
Asto baten gainean jarria, Abigail mendiko toki gordeetan behera zihoalarik, han non datorren beherantz David bere gizonekin emakumearen aldera. Bat-batean, aurrez aurre gertatu ziren.


text:
Davidek hizketa hau zekarren: «Alferrik ari izan naiz basamortuan haren ondasun guztiak zaintzen, harenak batere ukitu gabe, on egina orain gaizki ordaintzeko!


text:
Zigor dezala Jaunak gogor David, baldin eta horren etxekoen artean gizonezko <f>[5]</f> bat ere bizirik uzten badut egunsentirako».


text:
<pb/>Abigail, David ikusi orduko, asto gainetik bizkor jaitsi eta makurtu egin zen Daviden aitzinean, lurreraino ahuspeztuz.


text:
Oinetaraino makurtuz, esan zion: «Neurea, bai, neurea dut errua, jauna! Uztazu, otoi, mintzatzen eta entzun zeure mirabe honen hitzak.


text:
Arren, ez egin kasurik, ene jauna, Nabal <f>[6]</f> maltzur-gaizto horri. Ongi emana du bere izena: zital deritza, eta zital hutsa da, izan ere. Nik ez nituen ikusi zuk bidalitako mutilak.


text:
Baina, Jauna badela eta zu hemen zaudela bezain egia da Jaunak berak galarazi dizula odola isurtzea eta mendekua zeure eskuz egitea. Gerta bekie Nabali gertatuko zaiona <f>[7]</f>, zu hondatu nahian dabiltzan etsaiei ere.


text:
Barka, otoi, zeure mirabe honen errua. Ondorengotza sendoa <f>[8]</f> emanen dizu Jaunak, Jaunaren gudua ari baitzara egiten, eta bizitza osoan ez da okerkeriarik aurkitu zuregan. <f>ⓓ</f>


text:
Inoiz, norbaitek, zu hil nahian <f>[9]</f>, erasotzen badizu, Jaunak, zure Jainkoak, ongi gordeko du zure bizia bere eskuetan. Zure etsaien biziak, aldiz, jaurti egingo ditu, harria habailaz bezala.


text:
Esandako on guztiak emango dizkizu Jaunak eta zu, ene jauna, Israelen buruzagi eginen zaitu. <f>ⓔ</f>


text:
Ez dezazula orduan, ez kezkatu, ez damutu beharrik izan, odol errugabea isuri eta mendekua zeure eskuz egina duzulako. Jaunak ondasunez bete zaitzanean, oroit zaitez zeure mirabe honetaz».


text:
<pb/>Davidek ihardetsi zion Abigaili: <pb/>—Bedeinkatua Jauna, Israelen Jainkoa, zu gaur nire bidera bidali zaituelako!


text:
Bedeinkatua zure zuhurtzia, bedeinkatua zeu ere, eragotzi egin baitidazu gaur odola isurtzea eta mendekua neure eskuz egitea.


text:
Baina, ala Jauna, Israelen Jainkoa, zuri kalte egitea galarazi didana! Zu nire bidera bizkor etorri ez bazina, ez zen Nabalenean gizonezkorik bizirik geldituko egunsentirako.


text:
<pb/>Hartu zituen Davidek emakumeak ekarritakoak eta esan zion: <pb/>—Igo bakean zeure etxera. Aditu dut zure ahotsa. Onartu dut zure eskaria.


text:
<pb/>Abigail Nabalengana itzuli zen. Egundoko afaria egiten ari zen hau bere etxean, errege-otordua adinakoa. Alai-alai zegoen Nabal eta arrunt mozkortua. Abigailek ez zion hitzik esan biharamun goiza arte;


text:
argi-nabarrean, ordea, mozkorra joan zitzaionean, gertaturikoa jakinarazi zion Nabali. Bihotzekoak eman zion orduan Nabali, eta harria bezain gogor gelditu zen.


text:
<pb/>Nabal hila zela aditu zuelarik, esan zuen Davidek: «Bedeinkatua Jauna! Nire alde jokatu baitu Nabalek egin zidan irainaren aurrean. Okerra egitea galarazi dit; Nabali, berriz, gainera bota dio Jaunak bere gaiztakeria». <pb/>Ondoren, mandatariak igorri zizkion Davidek Abigaili, emaztetzat hartu nahi zuela adieraziz. <f>ⓕ</f>


text:
Heldu ziren, bada, Daviden mandatariak Karmelera Abigailengana eta honela mintzatu zitzaizkion: <pb/>—Davidek bidali gaitu zuregana, emaztetzat hartu nahi zaituela eta.


text:
<pb/>Jaiki zen emakumea, lurreraino ahuspeztu eta esan zien: <pb/>—Daviden mirabe nauzue, prest nago jaunaren morroiei oinak garbitzeko.


text:
<pb/>Abigail, berehala jaiki, asto gainean jarri eta bost neskatxa lagun hartuz, Daviden mandatarien ondoren joan eta Davidekin ezkondu zen.


text:
Izan ere, Saulek bere alaba Mikal, Daviden emazte izana, Galimgo <f>[10]</f> Laixen seme Paltiri eman zion emazte. <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>Zifekoak Gibeara etorri ziren Saulengana, esatera: «Ez al dakizu David Hakila mendixkan, basamortu-ertzean, dagoela gordea?» <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>Saul Zif basamortura jaitsi zen, orduan, Israelgo hiru mila gizon aukeratu berekin zituela, Daviden bila.


text:
Saulek Hakila mendixkan, basamortu-ertzean, bide ondoan ezarri zituen oihal-etxolak. Basamortu hartan zebilen David eta, Saul beraren bila zetorrela entzutean,


text:
Orduan, jaiki eta Saul etxolatua zegoen tokira heldu zen David, eta ikusi zuen non zeuden etzanik Saul eta Abner, Ner-en semea, gudarostearen buruzagia. Saul kanpalekuaren erdian zegoen etzana eta gainerako jendea haren inguruan zegoen etxolatua.


text:
Davidek esan zien Ahimelek hititari eta Joaben anaia Tzeruiaren seme Abixairi: <pb/>—Nor dator nirekin kanpalekura, Saulengana. <pb/>—Neu noa zurekin —erantzun zion Abixaik. <f>ⓙ</f>


text:
<pb/>Heldu ziren, bada, gauez David eta Abixai Saulen gudarostea zegoen tokira. Saul, kanpalekuaren erdian etzana, lotan aurkitu zuten eta lantza lurrean sartua bere buru ondoan. Abner eta gainerako jendea erregearen inguruan zeuden lo.


text:
<pb/>Abixaik esan zion Davidi: <pb/>—Jainkoak zeure esku jarri dizu gaur etsaia. Uztazu lantza-kolpe batez lurrari josten; ez dut birritan jo beharrik izango.


text:
<pb/>Davidek ihardetsi zion Abixairi: <pb/>—Ez hil! Ez litzateke zigorrik gabe geldituko Jaunaren gantzutuari eskua erantsiko liokeena. <f>ⓚ</f>


text:
<pb/>Eta jarraitu zuen: <pb/>—Ala Jainkoa! Jaunak berak joko du gizon hori, bere heriotzako ordua etor dakionean edota borrokaren batean hilko dutenean.


text:
Ez diezazula Jaunak utz, berak gantzutu duenari eskua eransten. Hartu buru ondoan duen lantza eta ur-antoxina, eta goazen!


text:
<pb/>Hartu zituen, beraz, Davidek Saulen buru ondoan zegoen lantza eta ur-antoxina, eta alde egin zuten biek. Ez zituen inork ere ikusi, ez sumatu. Ez zen inor ere itzarri. Lo zeuden denak, Jaunak emaniko logaleak harturik. <f>ⓛ</f>


text:
<pb/>David beste aldera joan eta, urrunean, mendi-gailurrean gelditu zen, etsaien eta beren artean tarte handia utzirik.


text:
Orduan, Davidek oihu egin zion jendeari eta Ner-en seme Abnerri: <pb/>—Abner! Ez al duzu erantzun behar? <pb/>—Nor ari da erregeari oihuka? —esan zuen Abnerrek.


text:
<pb/>Eta Davidek: <pb/>—A zer gizona zu! Zure parekorik ez Israelen! Nolatan ez duzu, bada, zeure errege jauna zaindu? Herritar bat etorri da zure errege jauna hiltzera.


text:
Ez dago batere ongi egin duzuna. Ala Jainkoa! Heriotza merezi duzue denok, zeuen nagusia, Jaunaren gantzutua, zaindu ez duzuelako. Begira non dauden erregeak bere ondoan zituen lantza eta ur-antoxina.


text:
<pb/>Saulek ezagutu egin zuen Daviden ahotsa eta esan zion: <pb/>—Ez al da hori zure ahotsa, ene seme David? <pb/>—Nire ahotsa da, bai, ene errege jauna —erantzun zion Davidek. <f>ⓜ</f>


text:
Eta jarraitu zuen: <pb/>—Zergatik zabiltza zure morroi honen ondoren, ene jauna? Zer egin dut? Zein oker egin dut? <f>ⓝ</f>


text:
Entzun, otoi, ene errege jauna, zeure zerbitzari honen hitzak: nire kontra Jaunak bultzatzen bazaitu, opari bat eskainiko diot bare dadin. Baina gizonek bultzatzen bazaituzte, madarika bitza Jaunak, bota egiten bainaute Jaunaren lurraldetik eta sasijainkoak zerbitzatzera <f>[1]</f> behartzen! <f>ⓐ</f>


text:
Ez dezatela nire odola lurrera isuri, Jaunarengandik urrun! Israelgo erregea arkakuso baten bila dabil, ehiztaria mendiz mendi eperraren atzetik bezala.


text:
<pb/>Saulek, orduan: <pb/>—Bekatu egin dut! Itzul zaitez, David, ene seme. Ez dizut aurrerantzean gaitzik egingo, gaur ene biziari begirune izan diozulako. Bai, ergela izan naiz eta oso oker jokatu dut.


text:
<pb/>Davidek erantzun zion: <pb/>—Hona hemen erregearen lantza. Betor honaino mutilen bat eta har beza.


text:
Nori berea emanen dio Jaunak, bere zuzentasun eta leialtasunaren arabera. Jaunak nire esku utzi zaitu gaur, baina ez diot eskurik erantsi nahi izan Jaunaren gantzutuari.


text:
Zure bizia niretzat gaur hain baliotsua izan den bezala, hala izan bedi nirea Jaunarentzat. Libra nazala atsekabe orotatik!


text:
<pb/>Saulek Davidi: <pb/>—Bedeinkatua zu, ene seme David! Handiak eginen dituzu eta garaile izango egintza guztietan! <pb/>David bere bidetik joan zen, eta Saul etxera itzuli.


text:
<pb/>Davidek honela zioen bere baitan: «Halakoren batean, Saulen eskuak galdu behar nau! Filistearren lurraldera ihes egin eta neure burua salbatzea izanen dut hoberena. Horrela, etsiko du Saulek eta ez da nire bila ibiliko Israel lurraldean, eta ni libre izango naiz haren eskuetatik».


text:
<pb/>Jaiki zen, beraz, David eta, berekin zituen seiehun gizonekin, Gateko <f>[1]</f> errege Akixengana, Maoken semearengana, jo zuen. <f>ⓑ</f>


text:
Denak Gaten jarri ziren bizitzen, Akixen inguruan: Daviden gizonak nor bere familiarekin eta David bera bere bi emazteekin, Izreelgo Ahinoamekin eta Karmelgo Nabalen emazte izana zen Abigailekin. <f>ⓒ</f>


text:
Davidek Gatera ihes egin zuela jakinarazi zioten Sauli eta aurrerantzean ez zuen jarraitu haren bila.


text:
<pb/>Davidek esan zion Akixi: «Begiko banauzu, emadazu tokia zeure lurraldeko hirixkaren batean, bertan bizi nadin: ez da egoki ni, zure zerbitzari hau, zure ondoan errege-hirian egotea».


text:
<pb/>Egun hartan bertan, Akixek Tziklag <f>[2]</f> hirixka eman zion; horregatik, Tziklag gaurdaino Judako erregeena da.


text:
Davidek bere gizonekin erasoaldiak egin ohi zizkien gexurtarrei, gereztarrei <f>[3]</f> eta amalektarrei; aspaldidanik Xur aldera eta Egipto lurralderaino bizi ziren herriei, alegia. <f>ⓔ</f>


text:
Davidek birrindu egiten zuen lurralde hura; ez zuen bizirik uzten, ez gizasemerik, ez emakumerik. Ardi, idi, asto, gamelu eta soinekoak ere ostu ohi zituen. Itzultzean, Akixengana joaten zen.


text:
Akixek galdetzen zion: <pb/>—Non eraso duzue gaur? <pb/>Eta Davidek erantzuten: <pb/>—Judako hegoaldean, edota jerahmeeldarren <f>[4]</f> hegoaldean, edota kendarren hegoaldean.


text:
<pb/>Davidek ez zion inori bizia barkatzen, ez gizonei, ez emakumeei, Gatera inor ez eramatearren; beraren jokabidearen berri inork eman ez zezan. Horrela jokatu zuen Davidek filistearren artean bizi izan zen denboraldi guztian.


text:
Akixek uste osoa zuen Davidengan eta honela zioen bere baitan: «Gorrotagarri egin da David bere herri Israelentzat. Neure menpe izanen dut betiko».


text:
<pb/>Egun haietan, filistearrak beren gudari-taldeak bildu eta Israelen aurka borrokatzeko prestatu ziren. Akixek esan zion Davidi: <pb/>—Badakizue zuk eta zure gizonek nirekin etorri behar duzuela gudura.


text:
<pb/>Davidek erantzun zion: <pb/>—Eta ikusiko duzu zer egingo duen zure morroi honek. <pb/>Akixek Davidi: <pb/>—Ongi! Neure zaintzaile egiten zaitut betiko.


text:
<pb/>Hila zen Samuel; eginak zizkion Israel osoak hiletak eta ehortzia zuten bere hiri Raman. Saulek, bestalde, uxatuak zituen nekromanteak <f>[1]</f> eta igarleak. <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>Filistearrek bildu eta Xunemen <f>[2]</f> ezarri zituzten guda-etxolak. Saulek ere bildu zuen Israel osoa eta Gilboan ezarri zituen guda-etxolak.


text:
Kontsulta egin zion Saulek Jaunari; honek, ordea, ez zion erantzun, ez ametsetan, ez Urimen <f>[3]</f> bidez, ezta profeten bidez ere.


text:
Orduan, esan zien Saulek bere laguntzaileei: <pb/>—Bilatu nekromante-ahalmena dukeen emakumeren bat, berarengana joan eta kontsulta egiteko. <pb/>Laguntzaileek erantzun zioten: <pb/>—Bada Endor-en nekromante-ahalmena duen emakume bat.


text:
<pb/>Aldatu zuen Saulek bere itxura beste soineko batzuk jantziz eta bi gizonekin joan zen. Gauez emakumeagana heldu eta esan zion Saulek: <pb/>—Igar iezadazu etorkizuna, hilei dei eginez. Agerrarazi esango dizudan hildakoa. <f>ⓖ</f>


text:
<pb/>Emakumeak erantzun zion: <pb/>—Badakizu zer egin zuen Saulek: desagerrarazi egin zituen igarleak eta nekromanteak. Ni hil nahian al zabiltza?


text:
<pb/>Zin egin zuen Saulek Jainkoarengatik, esanez: <pb/>—Jauna badela bezain egia da ez zaizula inolako gaitzik etorriko hori egiteagatik.


text:
<pb/>Emakumeak, orduan: <pb/>—Nor nahi duzu agerraraztea? <pb/>Saulek erantzun: <pb/>—Agerrarazi Samuel.


text:
<pb/>Emakumeak, Samuel ikusi zuelarik, garrasi handia egin eta esan zion Sauli: <pb/>—Zergatik engainatu nauzu? Saul zara zu!


text:
<pb/>Erregeak erantzun zion: <pb/>—Ez izan beldur. Zer ikusten duzu? <pb/>Emakumeak Sauli: <pb/>—Espiritu bat dakusat lurpetik igotzen.


text:
<pb/>Eta Saulek: <pb/>—Nolakoa da? <pb/>Emakumeak erantzun: <pb/>—Gizon zaharra, soingainekoz jantzia. <pb/>Antzeman zion Saulek Samuel zela, eta lurreraino makurtuz ahuspeztu egin zitzaion. <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>Samuelek esan zion Sauli: <pb/>—Zergatik asaldatu nauzu igoaraziz? <pb/>Saulek erantzun: <pb/>—Oso larri nago. Filistearrak borrokan ari zaizkit, eta Jainkoa urrundu egin zait; ez dit erantzun nahi, ez profeten bidez, ez ametsen bidez. Zer egin behar dudan erakuts diezadazun egin dizut dei. <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>Samuelek erantzun zion: <pb/>—Jauna urrundu baldin bazaizu eta kontra jarri, zertarako egin niri kontsulta? <f>ⓙ</f>


text:
Nire bitartez esan zuena bete du Jaunak: zure eskuetatik erregetza kendu eta beste bati eman dio, Davidi. <f>ⓚ</f>


text:
Ez zenuen bete Jaunaren esana, ez zenion erakutsi Amaleki <f>[4]</f> Jaunaren haserre gorria. Horregatik egin du orain hau Jaunak.


text:
Israel ere filistearren eskuetara emango du Jaunak zurekin batera. Bihar zure semea eta biok nirekin izanen zarete, eta Israelen gudarostea ere filistearren eskuetara emango du Jaunak. <f>ⓛ</f>


text:
<pb/>Bat-batean, Saul luze erori zen lurrera, Samuelen hitzek izuturik. Indarrik gabe zegoen, ez baitzuen deus ere jan egun osoan eta gau osoan.


text:
Hurbildu zitzaion Sauli emakumea eta, hain larritua ikusirik, esan zion: <pb/>—Nik, zure mirabe honek, entzun dut zure hitza eta arriskuan jarri dut neure bizia, zure esana betetzearren.


text:
Orain, otoi, entzun zuk ere mirabe honen hitza. Ogi-puska bat ekarriko dizut; jan ezazu, indarrak hartzeko eta bideari ekin ahal izateko. <f>ⓜ</f>


text:
<pb/>Saulek ezetz zioen: <pb/>—Ez dut jango! <pb/>Zerbitzariak eta emakumea, ordea, esan eta esan ari zitzaizkionez, makurtu egin zen haien esanetara. Lurretik jaiki eta etzaulkian jarri zen.


text:
Bazuen emakumeak etxean zekor gizendua; hil zuen berehala; ogi-irina hartu eta egin zuen orea eta erre zituen opil batzuk.


text:
Atera zizkien Sauli eta honen zerbitzariei. Jan zuten, bada, jaiki ziren eta gau hartan bertan alde egin zuten.


text:
<pb/>Filistearrek Afeken zituzten bilduak beren gudari-taldeak; israeldarrek, berriz, Izreelen <f>[1]</f> dagoen iturri ondoan ezarri zituzten guda-etxolak.


text:
Filistearren buruzagiak ehuneko eta milako gizataldeen aurretik zihoazen. David bere gizonekin Akix erregearen ondoan zihoan, atzeko taldean.


text:
Filistearren buruzagiek honela zioten: <pb/>—Zer egiten dute hebrear horiek <f>[2]</f> hemen? <pb/>Akixek honela erantzun zien filistearren buruzagiei: <pb/>—David duzue, Israelgo errege den Saulen zerbitzaria. Urte bat edo bi darama nirekin eta ihesi etorri zitzaidanez geroztik ez dut aitzakiarik izan horren aurka. <f>ⓝ</f>


text:
<pb/>Filistearren buruzagiek Akixen aurka haserretu eta esan zioten: <pb/>—Bidal ezazu gizon hori, doala izendatu zenion tokira. Ez dadila etor gurekin gudura; borrokaldian ez ote zaigu, gero, etsai bihurtuko? Izango ote luke aukera hoberik bere nagusiarekin adiskidetzeko, gure mutilei lepoa moztuz baino? <f>ⓐ</f>


text:
Ez al da David hau, «Saulek mila hil, Davidek hamar mila» denek batera kantatzen zioten huraxe bera? <f>ⓑ</f>


text:
<pb/>Dei egin zion, beraz, Akixek Davidi eta esan zion: <pb/>—Zuzena zara, ala Jauna! Begiko dut zu nirekin izatea gudarostearen joan-etorri guztietan. Ez dut zuregan deus txarrik ikusi, niregana etorri zinenez geroztik. Buruzagiek, ordea, ez zaituzte begiko.


text:
<pb/>Davidek, orduan, Akixi: <pb/>—Zer egin dut, baina? Ikusi al duzu zeure zerbitzari honengan deus txarrik zuregana heldu nintzenez geroztik? Zergatik ezin naiz, bada, joan ene errege jaunaren etsaiak borrokatzera?


text:
<pb/>Akixek erantzun zion: <pb/>—Badakit. Jainkoaren bidalia bezain gogoko zaitut. Baina filistearren buruzagiek zuri gurekin gudura etortzen ez uzteko esan didate. <f>ⓒ</f>


text:
Beraz, jaiki zaitezte goizean goiz zu eta zurekin etorriak diren zure jaunaren mutilak, eta zoazte eguna argitu orduko <f>[3]</f>.


text:
<pb/>Jaiki ziren, bada, goizean goiz David eta bere gizonak eguna argitzean, eta filistearren lurraldera itzuli ziren. Filistearrak, aldiz, Izreelerantz igo ziren.


text:
<pb/>Hiru egunen buruan, David Tziklagera heldu zen bere gizonekin. Baina amalektarrek eraso egina zieten Negev eskualdeari eta Tziklag hiriari; Tziklagi hondatu eta su eman zioten; <f>ⓓ</f>


text:
emakumeak eta hirian zirenak, txiki nahiz handi, atxilotuak zeramatzaten beren bidetik, baina bat ere hil gabe.


text:
Davidek eta bere gizonek, heldu zirenean, hiria sutan eta beren emazte eta seme-alabak gatibu eraman zituztela aurkitu zuten.


text:
Daviden bi emazteak ere, Izreelgo Ahinoam eta Karmelgo Nabalen emazte izaniko Abigail, eramanak zituzten atxiloturik. <f>ⓔ</f>


text:
Davidek estuasun handia izan zuen, harrika emango ziola baitzioen jendeak; hain atsekabetuak zeuden, izan ere, gizonak beren seme-alabengatik. Davidek, orduan, bere Jainko Jaunarengandik hartu zuen indarra.


text:
Davidek Ahimeleken seme Abiatar apaizari dei egin eta esan zion: <pb/>—Ekatzu, mesedez, efod <f>[1]</f> hori. <pb/>Ekarri zion Abiatarrek Davidi efoda. <f>ⓕ</f>


text:
Honela egin zion kontsulta Davidek Jaunari: <pb/>—Joango al naiz lapur-talde horren ondoren? Harrapatuko ote ditut? <pb/>Jaunak erantzun: <pb/>—Zoaz ondoren! Horixe harrapatuko dituzula eta askatuko zutarrak! <f>ⓖ</f>


text:
<pb/>David berekin zituen seiehun gizonekin abiatu eta Besor ibarrera <f>[2]</f> heldu zen; batzuk han gelditu ziren.


text:
Davidek aurrera egin zuen laurehun gizonekin; gainerako berrehunak gelditu egin ziren, nekearen nekez ezin baitzuten Besor ibarra igaro. <f>ⓗ</f>


text:
Bazter haietan egiptoar bat aurkitu zuten eta Davidengana eraman. Eman zizkioten ogia jaten eta ura edaten;


text:
piku-opil puska bat eta bi mahaspasa-mordo ere eman zizkioten. Jan zituen eta indarrak hartu, hiru gau eta hiru egun ogirik jan gabe eta urik edan gabe baitzegoen.


text:
Davidek galdetu zion, orduan: <pb/>—Norena zara eta nongoa? <pb/>Mutilak erantzun: <pb/>—Egiptoarra nauzu, amalektar baten esklaboa. Nagusiak utzi egin ninduen duela hiru egun, gaixotu egin bainintzen.


text:
Keretarren <f>[3]</f> hegoaldeari, Juda eta Kalebeko hegoaldeei eraso genien, eta Tziklagi su eman. <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>Davidek galdetu zion: <pb/>—Gida al nazakezu lapur-talde horrengana? <pb/>Mutilak erantzun: <pb/>—Egidazu zin Jainkoarengatik ez nauzula hilko, ezta ene jabearen esku utziko ere, eta gidatuko zaitut lapur-talde horrengana.


text:
<pb/>Horrela, bada, gidatu zituen. Landan sakabanaturik aurkitu zituzten jan-edanean, filistearrei eta Judakoei lapurturiko harrapakinen ugariagatik jai egiten.


text:
Biharamunean, egunsentitik ilunabarrera oldartu zitzaien David; ezin izan zuen batek ere ihes egin, gamelu gainera igo eta ihesi joan ziren laurehun gazteek izan ezik.


text:
Ez zitzaien inor ere falta, ez txiki eta ez handi, ez seme eta ez alaba, ezta harrapakinik ere. Lapurtua zieten guztia eskuratu zuen Davidek.


text:
Artalde eta abere-taldeak ere eskuratu zituen. Jendeak abereak hartu eta Daviden aitzinera eraman zituen, esanez: «Hona Davidentzako harrapakinak».


text:
Gero, berrehun gizonengana, nekaturik zeudelako berari jarraitu ezinik Besor ibarrean utzi zituen haiengana, itzuli zen David. Hauek bidera irten zitzaizkien Davidi eta beronekin zetorren jendeari. Davidek hurbildu eta bake-agurra egin zien.


text:
Davidekin erasora joanak ziren baina maltzur eta zikoitz zirenek esan zuten: <pb/>—Horiek ez dira gurekin etorri. Ez diegu harrapakinetarik ezer ere emango, beren emazte eta seme-alabak izan ezik. Har ditzatela eta doazela!


text:
<pb/>Davidek ihardetsi zuen: <pb/>—Ez dezazuela horrelakorik egin, ene anaiok, Jaunak eman digunarekin! Zaindu egin gaitu; eraso zigun lapur-talde hura eskura eman digu.


text:
Esan duzuen hori ez dizue inork ere onartuko, zeren eta, <pb/><t>«nolako zatia borrokara doanak, </t><t>halakoa tresneria zaindu duenak. </t><t>Berdin hartuko dute denek». <f>ⓚ</f> </t>


text:
<pb/>Egun hartaz geroztik horrela egin da, eta Israelen arau eta lege bezala bete ohi da jokabide hori gaurdaino.


text:
<pb/>Tziklagera heldu zenean, harrapakin haietarik zatiak bidali zizkien Davidek bere herrikide zituen Judako buruzagiei, esanez: «Hartzazue emaitza hau, Jaunaren etsaiei kendu dizkiegun harrapakinetarik».


text:
<pb/>Azkenean, ekin zioten filistearrek borrokari israeldarren kontra. Hauek ihesi joan ziren filistearren aurretik eta hilak gertatu ziren Gilboa mendian. <f>ⓛ</f>


text:
Pertsegitu zituzten filistearrek Saul eta honen semeak, eta Saulen seme Jonatan, Abinadab eta Malki-Xua hil egin zituzten. <f>ⓜ</f>


text:
Orduan, Sauli oldartu zitzaizkion bete-betean; joan zitzaizkion ondoren arkulariak eta larriki zauritu <f>[1]</f> zuten.


text:
Saulek esan zion bere ezkutariari: «Atera ezpata eta sar iezadak alderik alde, jentil arrotz <f>[2]</f> horiek jo ez nazaten eta iseka egin ez diezadaten». <pb/>Ezkutariak, ordea, ez zuen halakorik egin nahi izan, erabat izutua baitzegoen. Orduan, hartu zuen Saulek ezpata eta gainera bota zuen bere burua. <f>ⓝ</f>


text:
Ezkutariak ere, Saul hila zela ikustean, bere burua ezpata gainera bota zuen. Biak batera hil ziren. <f>ⓐ</f>


text:
<pb/>Haranaz eta Jordanez handik ziren israeldarrek, beren gudarostea ihesi zihoala eta Saul eta beronen semeak hilak zirela entzutean, hiriak utzi eta ihes egin zuten. Filistearrak etorri eta hiri haietan jarri ziren bizitzen.


text:
<pb/>Biharamunean hilei lapurtzera etorri ziren filistearrak; orduan ikusi zuten hilotz zeudela Gilboa mendian Saul eta haren hiru semeak.


text:
Sauli lepoa moztu eta armak kendu zizkioten, eta filistearren lurralde osora zabaldu zuten berri ona, beren idoloen jauretxeetan herriari jakinaraziz.


text:
Gero, Astarteren jauretxean utzi zituzten Saulen armak; haren gorpua, berriz, Bet-Xango <f>[3]</f> harresietan zintzilikatu zuten.


text:
<pb/>Filistearrek Sauli egindakoa Galaadeko Jabexeko <f>[4]</f> bizilagunek jakin zutelarik, <f>ⓑ</f>


text:
jaiki ziren gizonik indartsuenak eta, gau guztian ibili ondoren, eraitsi egin zituzten Saulen eta honen semeen gorpuak Bet-Xango harresietatik. Jabexera itzuli eta erre egin zituzten bertan.


text:
Gero, haien hezurrak Jabexeko tamarindoaren pean ehortzi zituzten, eta zazpi egunez barau egin zuten. <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>Saul hila zelarik <f>[1]</f>, amalektarrak menderatu eta itzuli ondoren, bi egun egin zituen Davidek Tziklagen.


text:
Hirugarren egunean, Saulen kanpalekutik zetorren gizon bat agertu zen; jantziak urraturik eta burua hautsez estalirik zekartzan <f>[2]</f>. Davidengana heltzean, lurreraino ahuspeztu zen. <f>ⓓ</f>


text:
Davidek galdegin zion: <pb/>—Nondik zatoz? <pb/>—Israeldarren kanpalekutik natorkizu ihesi —erantzun zion.


text:
<pb/>Davidek galdegin zion: <pb/>—Zer gertatu da? Esadazu, otoi! <pb/>—Ihes egin du jendeak guda-zelaitik. Gizon asko erori da hilik. Saul eta beronen seme Jonatan ere hil dira —erantzun zuen.


text:
<pb/>Davidek galdetu zion berria zekarkion gazteari: <pb/>—Nola dakizu hilak direla Saul eta beronen seme Jonatan?


text:
<pb/>Berria zekarren gazteak erantzun zuen: <pb/>—Gilboa mendian gertatu nintzen ni, halabeharrez. Saul bere lantzaren gainean zegoen. Hurbiltzen ari zitzaizkion guda-gurdiak eta zaldizkoak.


text:
Eta esan zidan: «Zatozkit, arren, ondora eta hil nazazu. Hilzorian nago <f>[3]</f>, baina oraindik bizirik». <f>ⓔ</f>


text:
Joan nintzaion eta hil egin nuen; bai bainekien ezin izango zela bizi hondamen haren ondoren. Buruan zeraman koroa eta besoan zeraman besokoa hartu nizkion, eta hemen dakarzkizut, ene jauna. <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>Davidek bere jantziak hartu eta urratu egin zituen. Orobat egin zuten berarekin ziren gizon guztiek.


text:
Dolu egin zuten eta negar, eta baraurik egon ziren arratsa arte Saulengatik, beronen seme Jonatanengatik, Jaunaren herriarengatik eta Israel osoarengatik, ezpatapean eroriak baitziren.


text:
<pb/>Davidek, orduan, galdetu zion gertatuaren berri ekarri zion gazteari: <pb/>—Nongoa zara? <pb/>—Zuen artean etorkin gisa bizi den amalektar baten semea nauzu —erantzun zuen hark.


text:
<pb/>Davidek esan zion: <pb/>—Eta nolatan ez zinen Jaunaren gantzutua hiltzeko beldur izan? <f>ⓖ</f>


text:
<pb/>Eta morroi bati dei egin eta agindu hau eman zion Davidek: <pb/>—Zatoz eta hil ezazu hau! <pb/>Hala, jo eta hil egin zuen.


text:
Davidek esan zion: <pb/>—Zeure erruz hiltzen zara! Zeure ahoak salatu zaitu, Jaunaren gantzutua hil duzula esatean.


text:
berau Judako jendeari irakasteko agindu zuen. «Uztai-kantua» deritza eta «Zintzoaren Liburuan <f>[4]</f>» dator:


text:
<pb/><t>«Oi Israel, horra zure ospea </t><t>zure gailurretan galdua, </t><t>erori dira zure adoretsuak! <pb/> </t>


text:
<t>«Ez oihukatu berri hori Gaten, </t><t>ez zabaldu Axkelongo kaleetan, </t><t>poz ez daitezen filistearren alabak, </t><t>alai ez daitezen </t><t>jentil-arrotz <f>[5]</f> horien alabak. </t>


text:
<t>Gilboako muinoak, </t><t>ez ihintzik, ez euririk zuen gainera! </t><t>Ez bedi zuetan </t><t>alor emankorrik izan! </t><t>Paraje horretan gelditu baitzen </t><t>Saulen ezkutua, </t><t>olioz ez, hildakoen odolez baizik <f>[6]</f>, </t>


text:
<t>adoretsuen gantzez igurtzia; </t><t>Jonatanen uztaia, </t><t>inoiz atzera egin ez zuena, </t><t>Saulen ezpata, </t><t>erabili gabe sekula itzuli ez zena. </t>


text:
<t>Ene Saul, ene Jonatan, </t><t>kutun eta maiteak, </t><t>bizitzan eta heriotzan </t><t>beti elkartuak, </t><t>arranoak bezain bizkorrak, </t><t>lehoiak bezain indartsuak! </t>


text:
<t>Israelgo alabak, egiozue negar Sauli, </t><t>dotore janzten zintuzten </t><t>eta apaintzen, </t><t>urrezko bitxiz zituen </t><t>zuen soinekoak edertzen. </t>


text:
<t>Hau samina zuregatik, </t><t>Jonatan ene anaia, </t><t>hain zinen niretzat maitea! </t><t>Zure maitasuna niretzat gozoago </t><t>emakumeen amodioa baino. <f>ⓗ</f> </t>


text:
<pb/>Ondoren, Davidek kontsulta egin zion Jaunari: <pb/>—Igoko al naiz Judako hiriren batera? <pb/>—Bai, igo —erantzun zion Jaunak. <pb/>—Zeinetara igoko naiz? —Davidek, berriro. <pb/>—Hebronera <f>[1]</f> —esan zion Jaunak.


text:
<pb/>Igo zen, bada, David hara bere bi emazteekin, Ahinoam Izreelgoarekin eta Abigail Karmelgo Nabalen emazte izanarekin. <f>ⓘ</f>


text:
Bere gizonak ere eraman zituen Davidek berekin, nor bere etxekoekin, eta Hebrongo inguruetan gelditu ziren.


text:
Etorri zen Judako jendea eta han gantzutu zuten David Judako errege. <pb/>Jakinarazi zioten Davidi Galaadeko Jabexkoek <f>[2]</f> ehortzi zutela Saul,


text:
eta mezulariak igorri zizkien esatera: «Bedeinka zaitzatela Jaunak, Saul zeuen jaunari lur emanez halako erruki-egintza egin diozuelako.


text:
Ager bekizue zuei ere Jauna onbera eta leial. Nik ere on eginez erantzungo dizuet, hori egin duzuelako.


text:
Orain, adore zaitezte eta izan sendo. Hil zaizue Saul zeuen jauna, bai; baina Judakoek ni gantzutu naute beren errege».


text:
<pb/>Ner-en seme Abnerrek, Saulen gudarosteko buruzagiak, berriz, Saulen seme Ix-Boxet hartu, Mahanaimera <f>[3]</f> eraman


text:
eta Galaad, Axur, Izreel, Efraim eta Benjaminen, hau da, Israel osoaren <f>[4]</f>, errege izendatu zuen.


text:
Berrogei urte zituen Saulen seme Ix-Boxetek Israelen errege izaten hasi zenean, eta bi urtez izan zen errege. Judak, aldiz, David onartu zuen errege.


text:
<pb/>Ner-en seme Abnerren eta Saulen seme Ix-Boxeten mutilak Mahanaimdik atera eta Gabaonera <f>[5]</f> joan ziren.


text:
Aldi berean, Tzeruiaren seme Joaben eta Daviden zerbitzariak ere atera ziren eta Gabaongo uraska ondoan aurkitu zituzten besteak. Elkar ikusi zutelarik, batzuk uraskaren alde batean kokatu ziren, eta besteak bestean. <f>ⓙ</f>


text:
Abnerrek esan zion Joabi: <pb/>—Gazte-talde bi jaiki eta borroka daitezela gure aurrean! <pb/>—Jaiki daitezela, bada! —erantzun zion Joabek. <f>ⓚ</f>


text:
<pb/>Jaiki eta aurreratu ziren, beraz, batzuk: hamabi benjamindar Saulen seme Ix-Boxeten aldetik, eta beste hamabi zerbitzari Daviden aldetik.


text:
Heldu zion burutik nork bere arerioari eta saihetsean sartu zion ezpata. Denak batera erori ziren. Horregatik, Gabaondik hurbil dagoen toki horri Jelkat-Hatzurim deritza, hau da, «Harkaitz-landa». <f>ⓛ</f>


text:
Ondoren, borroka izugarri latza egin zuten egun hartan. Daviden zerbitzariek menderatu egin zituzten Abner eta Israelgo gizonak.


text:
<pb/>Han ziren Tzeruiaren hiru semeak: Joab, Abixai eta Asahel. Azken hau basahuntza bezain zango bizkorrekoa zen.


text:
<pb/>Abnerrek esan zion: <pb/>—Jo ezazu beste norabait. Harrapa ezazu mutilen bat eta hartu beraren jantziak. <pb/>Asahelek, ordea, ez zion utzi nahi izan haren atzetik joateari. <f>ⓜ</f>


text:
Orduan, Abner berriro mintzatu zitzaion Asaheli: <pb/>—Alde! Ez jarraitu niri! Ez nazazu behartu zu lurrera botatzera! Bestela, ezin izango diot zure anaia Joabi begiratu.


text:
<pb/>Hala ere, Asahelek ez zuen alde egin nahi izan. Orduan, Abnerrek lantzaren atzeko muturra sabelean sartu eta atzealdetik atera zion. Bertan erori zen hila Asahel. Ondoren zetozen guztiak, Asahel hila erori zen tokira heltzean, gelditu egiten ziren.


text:
<pb/>Joab eta Abixai Abnerren atzetik joan ziren. Eguzkia sartzen ari zen Gabaon basamorturako bidean, Gia-ren ekialdera dagoen Amma mendixkara heldu zirenean.


text:
Abnerrek esan zion deiadarka Joabi: <pb/>—Denak hondatu arte astindu behar al duzu ezpata? Ez al dakizu gaizki bukatu behar dugula horrela? Noiz esan behar diezu zeure gizonei beren anaiei ez erasotzeko? <f>ⓝ</f>


text:
<pb/>Joabek erantzun zion: <pb/>—Ala Jainkoa! Mintzatu ez bazina, inork ez ziokeen egunsentia arte utziko bere anaiei erasotzeari! <f>[6]</f>


text:
<pb/>Horrela, beraz, jo zuen Joabek adarra eta gudaroste osoa gelditu egin zen; ez ziren aurrerantzean israeldarren ondoren joan, ezta borrokatu ere. <f>ⓐ</f>


text:
Abner eta beronen gizonak gau osoz ibili ziren Araba ibarrean barna; Jordan ibaia igaro eta, Bitron <f>[7]</f> osoa zeharkaturik, Mahanaimera heldu ziren.


text:
Joabek, berriz, utzi zion Abnerren ondoren ibiltzeari eta gizon guztiak bildu zituen. Hemeretzi gizon falta ziren Daviden zerbitzarietarik, Asahelez gainera.


text:
Asahel hartu eta Belenen ehortzi zuten, bere aitaren hilobian. Gau osoan ibili ziren Joab eta beronen gizonak, eta argi-urratzean heldu ziren Hebronera.


text:
<pb/>Luzea izan zen Saulen eta Daviden etxeen arteko borroka. David gero eta sendoago egiten ari zen; Saulen etxea, aldiz, gero eta ahulago.


text:
bigarrena Kilab, Karmelgo Nabalen emazte izana zen Abigailengandik; hirugarrena Absalom, Gexurko <f>[1]</f> errege Talmai-ren alaba zen Maakaren semea;


text:
eta seigarrena Itream, Daviden emazte Eglarengandik jaioa. Horiek sortu zitzaizkion Davidi Hebronen.


text:
<pb/>Saulen etxekoak eta Davidenekoak liskarretan zebiltzan bitartean, Abner nagusituz joan zen Saulen etxean.


text:
Bazuen Saulek Ritzpa izeneko ohaide bat, Aia-ren alaba. Ix-Boxetek esan zion Abnerri: <pb/>—Zergatik oheratu zara gure aitaren ohaidearekin? <f>[2]</f>


text:
<pb/>Biziki haserretu zen Abner Ix-Boxeten salaketa horrekin eta ihardetsi zion: <pb/>—Zakurraren putza <f>[3]</f> ote naiz, bada, ni Judan? Hemen ari naiz etengabe zuen aita Saulen etxearen alde, berorren ahaide eta adiskideen alde; ez dut utzi zu Daviden eskuetara eror zaitezen. Eta emakume horrekin okerra egin dudala botatzen al didazu aurpegira?


text:
erregetza Saulen etxeari kendu eta Israelen eta Judan, Dandik hasi eta Beer-Xebaraino, Daviden errege-aulkia sendotuko zuela egin baitzuen zin. <f>ⓑ</f>


text:
<pb/>Mezulariak igorri zizkion Abnerrek Davidi, beraren izenean esan ziezaioten: «Nor izango da lurraldearen jabe? Egizu nirekin hitzarmena eta zeurekin izango nauzu. Eta Israel osoa berreskuratzen lagunduko dizut».


text:
<pb/>Davidek erantzun zion: «Ongi da, eginen dut zurekin hitzarmena; baina gauza bakarra eskatzen dizut: ez azaldu niregana Saulen alaba Mikal <f>[4]</f> ekarri gabe».


text:
<pb/>Saulen seme Ix-Boxeti ere bidali zizkion Davidek mezulariak, esatera: «Itzul iezadazu ene emazte Mikal, ehun filistearren zakil-muturrak eman bainituen berori emazte hartzeko».


text:
Senarrak Bahurimeraino <f>[6]</f> lagundu zion, negarrez, ondoren joanez. Abnerrek agindu zion gizonari: <pb/>—Tira, itzul zaitez! Eta itzuli egin zen gizona.


text:
Abner, orduan, honela mintzatu zitzaien israeldarren buruzagiei: «Aspaldidanik nahi zenuten David zuen errege izatea.


text:
Oraintxe duzue aukera, honela mintzatu baita Jauna Davidi buruz: Ene zerbitzari Daviden eskuz salbatuko dut neure herri Israel filistearren eta gainerako etsaien menpetik».


text:
<pb/>Era berean mintzatu zitzaien Abner benjamindarrei <f>[7]</f> ere. Ondoren, Abnerrek Hebronera jo zuen, Israelen eta benjamindarren onarpena Davidi adierazteko.


text:
Hogei gizonekin joan zen Hebronera, Davidengana. Honek otordua eman zien Abnerri eta beronekin joan zirenei.


text:
Abnerrek esan zion Davidi: «Orain banoa. Zuregana bildu behar dut, ene errege jaun horrengana, Israel osoa. Hitzarmena egingo dute zurekin eta, zeuk nahi bezala, guztien errege izango zara». <pb/>Davidek agur egin eta bakean joan zen Abner.


text:
<pb/>Daviden mutilak eta Joab irtenaldi bat egitetik zetozen, harrapakin ugari zekartela. Abner ez zegoen Hebronen Davidekin, ordurako joana baitzen bakean.


text:
Joab eta beronekin ziren mutil guztiak heldu zirenean, honela esan zioten batzuek Joabi: «Ner-en seme Abner etorri zaio erregeari eta, honek agur eginik, bakean joan da hura».


text:
Joabek erregeagana joan eta esan zion: «Zer egin duzu? Abner etorri omen zaizu. Zergatik utzi diozu joaten?


text:
Badakizu, gero, nor den Ner-en seme Abner hori! Asmo maltzurrez etorri zaizu, zure joan-etorriak zelatatzera, zertan ari zaren jakitera». <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>Alde egin zuen Joabek Davidengandik eta mandatariak bidali zituen Abnerren ondoren. Hauek Sirako ur-putzutik <f>[8]</f> itzularazi zuten, Davidek deus ere jakin gabe.


text:
Abner Hebronera itzuli zenean, Joabek aparte hartu zuen, hiri-sarreran bertan, isilpean hitz egiteko bezala. Orduan, sabelean jo eta hil egin zuen, bere anaia Asahelen odola mendekatuz. <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>Gertatua jakin zuenean, honela esan zuen Davidek: «Ner-en seme Abnerren odolari dagokionez, garbi gaude ni eta nire erreinua Jaunaren aurrean. <f>ⓔ</f>


text:
Eror bedi hilketa honen errua Joaben eta beronen etxekoen gain! Izan bedi beti Joaben etxean odoljariodunik, legendunik, eme-itxurako gizonik <f>[9]</f>, ezpataz edota goseak hilko denik!» <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>Joabek eta honen anaia Abixaik hil zuten Abner, honek bien anaia Asahel Gabaongo guduan hil <f>[10]</f> zuelako.


text:
<pb/>Davidek esan zien Joabi eta honekin ziren gizonei: «Urratu zeuen jantziak, hartu soinean dolu-jantzia eta egizue negar Abnerren aurrean». <pb/>Ondoren, David hilkutxaren atzetik joan zen.


text:
Abner Hebronen ehortzi zutenean, negar-zotinka hasi zen David Abnerren hilobi ondoan, eta herri osoak ere negar egin zuen.


text:
Erregeak eresi hau egin zuen Abnerren omenez: <pb/><t>«Hain zentzugabeki </t><t>behar al zuen Abnerrek hil? <f>ⓖ</f> </t>


text:
<t>Ez zizkizuten eskuak lotu, </t><t>ez oinak kateatu. </t><t>Gaizkileen eskuz bezala </t><t>erori zara lurrera». </t> <pb/>Jendeak are eta negar handiagoak egin zituen orduan.


text:
Gero, Davidengana hurbildu eta, egun-argi zen bitartean, zerbait jateko esaten zion jende guztiak. Baina Davidek zin egin zuen, esanez: «Zigor nazala gogor Jaunak, eguzkia sartu baino lehen ogirik nahiz beste zernahi gauza jaten badut». <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>Jende guztiak entzun zuen hori eta ongi iruditu zitzaion, erregeak egiten zuen guztia ongi iruditzen zitzaionez.


text:
Horrela jakin zuten israeldar guztiek egun hartan ez zuela erregeak agindu Ner-en seme Abner hiltzea.


text:
<pb/>Erregeak esan zien bere zerbitzariei: «Ez al dakizue, buruzagi bat, gizon handi bat, erori dela gaur Israelen? <f>ⓘ</f>


text:
Biguna naiz, errege gantzutua izan arren. Gizon hauek, ordea, Tzeruiaren semeok, ni baino gogorragoak dira. Baina itzul diezaiola Jaunak gaizkileari berak besteri egindako kaltea!» <f>ⓙ</f>


text:
<pb/>Abner Hebronen hila zela jakin zuenean, Saulen seme Ix-Boxet bihozgabetu egin zen, eta Israel osoa <f>[1]</f> larritu. <f>ⓚ</f>


text:
Bazituen Saulen seme Ix-Boxetek bi gizon gudalburu: Baana izenekoa bata, eta Rekab bestea; Beerot-eko Rimonen semeak ziren, benjamindarrak; Beerot ere Benjaminen lurraldeko jotzen baita.


text:
<pb/>Saulen seme Jonatanek bazuen bi zangoak elbarri zituen seme bat; Mefi-Boxet <f>[3]</f> zeritzan. Sauli eta Jonatani gertatu zitzaienaren berri Izreeldik ekarri zutenean, bost urte zituen Mefi-Boxetek. Orduan, inudeak haurra hartu eta ihesari eman zion; zalapartan, ordea, haurra jausi eta herren gelditu zen. <f>ⓛ</f>


text:
<pb/>Behin batean, etorri ziren Beeroteko Rimonen seme Rekab eta Baana, eta, eguneko berorik handienean, Ix-Boxeten etxean sartu ziren. Hau bazkalondoko lo-kuluxka egiten ari zen.


text:
Rekab eta honen anaia Baana garia hartzeko itxurak eginez sartu ziren etxe barrura, zauritu zuten Ix-Boxet sabelean eta ihesi joan ziren.


text:
Etxera sartzean, lotan aurkitu zuten Ix-Boxet bere ohean, jo eta hil egin zuten, eta burua moztu. Gero, burua harturik, Arabarako bidean zehar ibili ziren gau osoan.


text:
Heldu ziren Hebronera eta David erregeari eraman zioten Ix-Boxeten burua, esanez: <pb/>—Hona Ix-Boxeten burua <f>[4]</f>; zu hil nahi izan zintuen zure etsai Saulen semea zen. Honela eman dio Jaunak Davidi Saulen eta beronen ondorengoen lepotik mendekatzeko aukera. <f>ⓜ</f>


text:
<pb/>Davidek, ordea, Beeroteko Rimonen seme Rekabi eta honen anaia Baanari honela ihardetsi zien: <pb/>—Bizi bedi Jauna! Berak atera bainau estualdi guztietatik. <f>ⓝ</f>


text:
Berri ona zekarkidalakoan, Saul hila zela esan zidana atxilotu eta hil egin nuen Tziklagen, albistea horrela ordainduz. <f>ⓐ</f>


text:
Hara, bada; zuei, bere etxean eta bere ohean zegoen gizon errugabea hil duzuen gaizkileoi, arrazoi handiagoz eskatuko dizuet haren odolaren kontua, suntsitu egingo zaituztet lurrazaletik.


text:
<pb/>Hala, haiek hiltzeko agindua eman zien Davidek bere mutilei. Gero, esku-oinak mozturik, Hebrongo uraska ondoan zintzilikatu zituzten. Ix-Boxeten burua, berriz, hartu eta Abnerren hilobian lurperatu zuten Hebronen. <f>ⓑ</f>


text:
<pb/>Israelgo leinu guztiek Hebronera Davidengana bildu eta esan zioten: «Zeure odolekoak <f>[1]</f> gaituzu gu ere.


text:
Lehendanik, Saul gure errege zenean ere, zuk zenituen Israelen joan-etorriak gidatzen. Jaunak esana dizu: “Zuk gidatuko duzu ene herri Israel eta zu izanen zara israeldarren agintari”».


text:
<pb/>Etorri ziren, bada, israeldarren buruzagi guztiak Hebronera David erregeagana, eta hitzarmena egin zuen honek haiekin Jaunaren aurrean. Haiek Israelgo errege gantzutu zuten.


text:
Hebronen zazpi urte eta erdiz izan zen Judako errege, eta Jerusalemen hogeita hamahiru urtez Israel osoko eta Judako errege.


text:
<pb/>Erregeak, berekin zituen gizon guztiekin, Jerusalemerantz jo zuen, lurralde hartan bizi ziren jebustarren kontra. Hauek esaten zioten Davidi: «Ez zara hona sartuko; itsuak eta herrenak aski dira zuri eusteko!» David inola ere ez zela sartuko uste zuten.


text:
Egun hartan, hain zuzen, esan zien Davidek bere gudariei: «Jebustarrei eraso nahi dieten guztiak sar daitezela ubide-zulotik <f>[2]</f>, David gutxiesten duten itsu eta herren horiengana!» <pb/>Hortik dator esaera: «Ez itsurik, ez herrenik ez da sartuko Jaunaren etxean». <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>David gotorleku hartan gelditu zen bizitzen, eta Daviden Hiri deiarazi zuen. Harresia eraiki zuen inguruan, Milo deritzan ezpondatik barnealdera <f>[3]</f>.


text:
<pb/>Tiroko errege Hiram-ek mandatariak bidali zizkion Davidi, zedro-zura, zurginak eta harginak berekin zeramatzatela. Eta jauregia eraiki zioten Davidi. <f>ⓔ</f>


text:
Horrela ohartu zen David, Jaunak Israelgo errege ezartzen zuela eta handi egiten ziola erregetza, Israel bere herriarengatik.


text:
<pb/>Hebrondik Jerusalemera etorri ondoren, beste emazte eta ohaide batzuk hartu zituen Davidek, eta beste zenbait seme-alaba jaio zitzaion. <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>David Israelgo errege gantzutu zutela jakin bezain agudo, filistearrak Daviden bila igo ziren. Jakin zuen Davidek, eta gotorlekura jaitsi zen.


text:
Davidek kontsulta egin zion Jaunari: <pb/>—Erasoko al diet filistearrei? Emango al dizkidazu eskura? <pb/>Jaunak erantzun zion Davidi: <pb/>—Bai, eraso! Emango dizkizut eskura filistearrak.


text:
<pb/>Etorri zen David Baal Peritzim deritzan tokira, eta ebaki-ebaki egin zituen filistearrak. Honela zioen: «Ebaki egin ditu Jaunak nire etsaiak, uholdeak ebakidura egin ohi duen bezala». Horregatik deritza toki hari Baal Peritzim, hau da, «Ebakiduren Jauna». <f>ⓖ</f>


text:
Filistearrek han utzi zituzten bere sasijainkoen irudiak, eta Davidek eta beronen gizonek jaso egin zituzten. <f>ⓗ</f>


text:
Davidek kontsulta egin zion Jaunari, eta Jaunak erantzun zion: «Ez eraso aurrez aurre. Egin itzulingurua haien atzetik eta eraso masustondo aurretik.


text:
Masustondo gainetik datorren oin-hotsa nabaritzean, ekin orduan borrokari, orduantxe joango baitzaizu aurretik Jauna filistearren gudarostea suntsitzera». <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>Jaunak agindu bezala egin zuen Davidek, eta Gebatik Gezer <f>[6]</f> sarreraraino xehatu zituen filistearrak.


text:
Eta Judako Baalatik abiatu zen, bere jende guztiarekin, Jaunaren kutxa handik ekartzeko asmoz. Kutxa hau Jaunaren izenari eskainia dago, izaki hegaldunen gainean jarria dagoen Jaun <f>[1]</f> ahalguztidunaren izenari. <f>ⓚ</f>


text:
<pb/>Ezarri zuten Jainkoaren kutxa gurdi berri baten gainean eta eraman zuten, muinoan zegoen Abinadaben etxetik. Uza eta Ahio, Abinadaben semeak, zihoazen itzain. <f>ⓛ</f>


text:
Han zeramaten, bada, gurdia, muinoan dagoen Abinadaben etxetik, Jainkoaren kutxa gainean zuela. Ahio aurretik zihoan.


text:
David eta israeldar guztiak gogotik dantzatuz eta kantatuz zihoazen aurretik, zipres-zurezko musika-tresnak —zitarak, harpak, danbolinak, albokak eta txilinak— joz. <f>ⓜ</f>


text:
Nakonen larrainera heltzean, idiak irristatu egin ziren, eta Uzak, eskua luzatuz, eutsi egin zion Jainkoaren kutxari.


text:
Jauna biziki haserretu zitzaion Uzari; bertan zauritu zuen <f>[2]</f> eta han hil zen, Jainkoaren kutxa ondoan. <f>ⓝ</f>


text:
Atsekabetu egin zen David, Jaunak Uza jo eta ebaki zuelako, eta toki hari Peretz-Uza esan zion, hau da, «Uzaren Ebakidura», eta horrela deritza egundaino. <f>ⓐ</f>


text:
Egun hartan Jaunaren beldur izan zen David. Honela zioen: «Nola ekarriko dut, bada, nirera Jaunaren kutxa?» <f>ⓑ</f>


text:
Hala, Davidek ez zuen Jaunaren kutxa berera, Daviden Hirira, sarrarazi nahi izan, eta Gateko Obed-Edomen etxera eraman zuen. <f>ⓒ</f>


text:
Hiru hilabetez egon zen Jaunaren kutxa Gateko Obed-Edomenean. Jaunak bedeinkatu egin zituen Obed-Edom eta beronen etxe osoa. <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>Jakinarazi zioten hori David erregeari, esanez: <pb/>—Jaunak bedeinkatu egin ditu Obed-Edomen etxea eta honena den guztia, Jainkoaren kutxa dela eta. <pb/>Joan zen, orduan, David eta Obed-Edomen etxetik Daviden Hirira igoarazi zuen Jainkoaren kutxa, bozkarioz beterik.


text:
<pb/>Jainkoaren kutxa zeramatenek sei urrats egin zituztenean, idia eta zekor gizendua eskaini zituen opari.


text:
<pb/>Jaunaren kutxa Daviden Hirira sartzen ari zelarik, Saulen alaba Mikal leihotik begira zegoen eta David erregea Jaunaren aitzinean jauzika eta dantzan ikusi zuen, eta arbuiatu egin zuen bere baitan. <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>Eraikia zuen Davidek oihal-etxola Jaunarentzat, eta han sartu zuten Jaunaren kutxa, eta erdian ezarri, bere tokian. Orduan, erre-opariak eskaini zizkion Davidek Jaunari, baita elkartasun-opariak ere. <f>ⓖ</f>


text:
Erre-opariak eta elkartasun-opariak eskaintzen bukatu zuenean, bedeinkatu egin zuen herria Jaun ahalguztidunaren izenean. <f>ⓗ</f>


text:
Ondoren, herri osoari, israeldar jendetza guztiari, gizaseme nahiz emakume, opil bana, haragi-zati <f>[3]</f> bana eta mahaspasa-opil bana eman zizkien. Orduan, jende guztiak nork bere etxera alde egin zuen. <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>David bere jauregia bedeinkatzeko itzuli zenean, Saulen alaba Mikal atera zitzaion, esanez: <pb/>—Itxura ederra azaldu du gaur Israelgo erregeak, bere morroi-mirabeen aurrean biluzik, edozein lagun zirtzil biluzik jarriko litzatekeen bezala, jarriz!


text:
<pb/>Davidek esan zion Mikali: <pb/>—Jaunaren aurrean dantzatu naiz, bai. Berak aukeratu nau zuen aitaren eta beronen etxeko guztien ordez, eta Israel Jaunaren herriaren agintari egin nau. Berriro ere dantzatuko naiz Jaunaren aurrean; <f>ⓙ</f>


text:
oraino apalago eta arbuiagarriago eginen dut neure burua. Baina zuk aipatu dituzun mirabe horiek ohoratu egingo naute.


text:
<pb/>David erregea bere etxean bizitzen jarri eta Jaunak inguruetako etsaiekiko lasaitasuna eman zionean, <f>ⓚ</f>


text:
esan zion erregeak Natan profetari: <pb/>—Hara, zedrozko etxean bizi naiz ni; Jainkoaren kutxa, aldiz, oihal-etxolan dago.


text:
<pb/>Natanek erantzun zion erregeari: <pb/>—Zoaz eta bete zeure asmoa, zeurekin baituzu Jauna. <f>ⓛ</f>


text:
«Zoaz eta esaiozu ene zerbitzari Davidi: Honela mintzo da Jauna: Etxea eraiki behar al didazu zuk, ni bertan bizi nadin? <f>[1]</f>


text:
Ez naiz inoiz ere etxe batean bizi izan, israeldarrak Egiptotik atera nituenetik egundaino; bizilekutzat oihal-etxola nuela ibilia naiz. <f>ⓝ</f>


text:
Israeldar ororekin batera ibili izan naizen bitarte osoan, esan al diet inoiz ene herri Israel zaintzeko agindu nien buruzagiei, niretzat zedrozko etxerik egiteko?»


text:
<pb/>Beste hau ere esan zion Jaunak Natani: «Esaiozu, gainera, ene zerbitzari Davidi: Hau dio Jaun ahalguztidunak: Nik atera zintudan larreetatik, artaldeen artetik, ene herri Israelen agintari izateko. <f>ⓐ</f>


text:
Zeurekin izan nauzu ibili zaren toki guztietan. Hondatu ditut aurrean jarri zaizkizun etsaiak oro. Lurreko handikiena bezain izen handia eman dizut. <f>ⓑ</f>


text:
Bizitokia emanen diot ene herri Israeli; hantxe errotu eta kokatuko dut. Aurrerantzean ez da ikaratuko; gaizkile horiek ez dute gehiago zapalduko, antzina <f>ⓒ</f>


text:
ene herri Israeli buruzagiak eman nizkionean, egin zuten bezala. Lasaitasuna emanen dizut zeure etsai guztiekiko. Ondorengotza <f>[2]</f> emanen dizula jakinarazten dizu Jaunak.


text:
Zure egunak bete ondoren, zeure gurasoekin etzango zarenean, zure ondorengo <f>[3]</f> bat ezarriko dut, zuregandik sortua, eta sendotu eginen dut beraren erregetza. <f>ⓓ</f>


text:
Aita izango nau hark ni, eta seme izango dut nik hura. Okerrik egingo balu, zuzendu egingo nuke, gizakiek erabili ohi dituzten makilaz eta zigorrez. <f>ⓕ</f>


text:
Hala ere, ez dut neure onginahia harengandik baztertuko, Saulengandik baztertu nuen bezala, baztertu egin bainuen neure aurretik bera. <f>ⓖ</f>


text:
Zure etxeak eta zure erregetzak betierean iraungo dute zure ondoren, eta zeure errege-aulkia sendoa izanen duzu beti <f>[5]</f>». <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>Orduan, David oihal-etxolara sartu eta honela mintzatu zitzaion Jaunari: «Nor naiz ni, Jainko Jauna, eta zer da nire senitartea, ni honetaraino ekartzeko?


text:
Eta hori ere gutxitzat jota, Jainko Jauna, zure morroi honen etxeari luzarorako hitza eman diozu. Hori ez da maiz gertatzen, Jainko Jauna <f>[6]</f>.


text:
Zeuk nahi eta esan bezala egin dituzu gauza handi hauek guztiak, eta zeure morroi honi agertu dizkiozu.


text:
Horregatik, Jainko Jauna, handia zara, ez baita zu adinakorik. Ez da jainkorik zu baizik, geure belarriz entzun izan dugun bezala. <f>ⓘ</f>


text:
Ba ote da lurrean Israel zure herria bezalako besterik? Zeu, Jainko, etorri zinen herri hau askatzera, zeure herri egiteko, zeure izena emateko <f>[7]</f> eta beronen alde gauza handiak egiteko. Izugarriak egin dituzu zeure herriaren alde. Ba ote da beste herririk, Egiptotik eta gainerako herri eta jainkoen menpetik askatu duzuna bezalakorik? <f>ⓙ</f>


text:
Beraz, Jainko Jauna, iraunarazi beti zeure morroi honi eta nire ondorengotzari eman diozun hitza. Egizu esan bezala. <f>ⓛ</f>


text:
Izan bedi handietsia zure izena beti! Esan bezate: “Jaun ahalguztiduna Israelen Jainkoa!” Eta iraun beza zure aurrean, morroi duzun David honen ondorengotzak. <f>ⓜ</f>


text:
Zuk, Jaun ahalguztidun eta Israelen Jainko horrek, ondorengotza hitzeman didazu. Horregatik izan du zure morroi honek zuri otoitz hau egiteko ausardia. <f>ⓝ</f>


text:
Hara, bada, Jainko Jauna, Jainkoa zara zu eta zure hitzak egiazkoak dira. Zure morroi honi halako gauza ederrak hitzeman dizkiozunez, <f>ⓐ</f>


text:
bedeinka ezazu, otoi, zeure morroi honen ondorengotza, beti zure aurrean iraun dezan. Zeuk hitzeman duzu hori, Jainko Jaun horrek. Zure bedeinkapenak bedeinka beza, beraz, zure morroi honen ondorengotza». <f>ⓑ</f>


text:
Jo zituen moabdarrak ere, eta hirutatik bi hilarazi zituen, eta bat bakarrik utzi bizirik <f>[1]</f>. Moabdarrak Daviden menpeko eta zergapeko egin ziren.


text:
Tzobako <f>[2]</f> errege Hadadezer, Rehoben semea, ere jo zuen Davidek, hura Eufrates ibai ingurua eskuratzera zihoalarik.


text:
Mila eta zazpiehun zaldizko eta hogei mila oinezko atzeman zizkion; zalditeria osoari hanka-zainak ebaki zizkion, baina beretzat gorde zituen ehun guda-gurdi beren zaldiekin. <f>ⓒ</f>


text:
Damaskoko siriarrak Tzobako errege Hadadezerri laguntzera heldu ziren; baina Davidek hogeita bi mila gizon siriar hil zituen.


text:
Davidek gobernariak ezarri zizkien Damaskoko siriarrei, eta haren menpeko eta zergapeko egin ziren siriarrak. Jaunak garaipena eman zion Davidi beronen guda-irtenaldi orotan.


text:
<pb/>Hadadezerren zerbitzariek zeramatzaten urrezko babeskiez jabetu eta Jerusalemera eraman zituen Davidek. <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>Hamateko <f>[4]</f> errege Toi-k jakin zuen hondatua zuela Davidek Hadadezerren gudaroste osoa.


text:
Orduan, Toik bere seme Joram bidali zion David erregeari, agurtzera eta Hadadezer erregea borrokatu eta hondatu zuelako zorionak ematera. Izan ere, Toi eta Hadadezer elkarren etsai ziren. Joramek urrezko, zilarrezko eta brontzezko ontzi eta tresnak eraman zizkion,


text:
eta Davidek Jaunarentzat eskaini zituen, menpean hartutako herri guztien zilarra eta urrea ere eskainiak zituen bezala. <f>ⓔ</f>


text:
Aramearrei, moabdarrei, amondarrei, filistearrei, amalektarrei eta Tzobako errege Hadadezerri, Rehoben semeari, harrapatua zen hura guztia.


text:
<pb/>David ospetsua egin zen, aramearrak Gesaltza haranean <f>[5]</f> hondatu eta, hemezortzi mila hil ondoren, itzuli zenean. <f>ⓕ</f>


text:
Gobernariak ipini zituen Edom osoan eta edomdar guztiak Daviden menpeko egin ziren. Jaunak garaipena eman zion Davidi guda-irtenaldi orotan.


text:
<pb/>Israel osoaren errege izan zen David, eta zuzenbidez agintzen zuen bere herri osoan. <f>ⓖ</f> <f>ⓗ</f>


text:
Benaias, Joiadaren semea, keretarren eta peletarren buruzagi. Daviden semeak, berriz, apaiz ziren <f>[7]</f>.


text:
<pb/>Davidek galdetu zuen: «Gelditzen ote da bizirik Saulen senitartekoren bat? Neure onginahia agertu nahi nioke Jonatanengatik». <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>Bazen han Saulen etxeko morroi bat; Tziba zuen izena. Deitu zuten Daviden etxera eta erregeak galdegin zion: <pb/>—Tziba al haiz? <pb/>Hark erantzun: <pb/>—Hala naiz, zu zerbitzatzeko. <f>ⓙ</f>


text:
<pb/>Erregeak, orduan: <pb/>—Bizi al da Saulen etxeko inor? Neure onginahia agertu nahi niokek, Jainkoak nahi bezala <f>[1]</f>. <pb/>Tzibak erregeari: <pb/>—Bizi da oraindik Jonatanen seme bat; elbarri ditu bi oinak. <f>ⓚ</f>


text:
<pb/>Erregeak galdetu zion: <pb/>—Non da? <pb/>Tzibak erregeari: <pb/>—Amielen seme Makirren etxean, Lo-Debarren <f>[2]</f>.


text:
<pb/>Mefi-Boxet <f>[3]</f>, Jonatanen semea eta Saulen biloba, Davidengana heldu zenean, ahuspeztu egin zen. Davidek esan zion: <pb/>—Mefi-Boxet! <pb/>Hark erantzun: <pb/>—Hemen nauzu, zu zerbitzatzeko.


text:
<pb/>Davidek esan zion: <pb/>—Ez izan beldur. Onginahiz hartu nahi zaitut, zuen aita Jonatanengatik. Zuen aitona Saulen lur guztiak itzuliko dizkizut. Eta zuk nire mahaian jango duzu beti.


text:
<pb/>Mefi-Boxetek, ahuspezturik, esan zion: <pb/>—Zer da, bada, zure zerbitzari hau, ni bezalako zakur akabatu bati zuk begiratzeko?


text:
<pb/>Orduan, erregeak Tzibari, Saulen morroi izanari, dei egin eta esan zion: <pb/>—Saulenak eta beronen etxekoenak izan ziren ondasun guztiak hire nagusiaren bilobari ematen zizkioat.


text:
Landu iezaiozue lurra heuk, heure seme-alabek eta morroiek; eramaiozue uzta hire nagusiaren etxekoen <f>[4]</f> janari izan dadin. Hire nagusiaren biloba Mefi-Boxetek nire mahaian jango dik beti. <pb/>Tzibak hamabost seme-alaba zituen eta hogei morroi.


text:
<pb/>Honela erantzun zion Tzibak erregeari: <pb/>—Ene errege jauna, zuk agindu guztia eginen du zure morroi honek. <pb/>Mefi-Boxetek, beraz, erregearen mahaian <f>[5]</f> jaten zuen, beronen seme-alabetariko edonork bezala.


text:
Mefi-Boxetek seme txiki bat zuen; Mika zeritzan. Tzibarenean bizi ziren guztiak Mefi-Boxeten zerbitzurako zeuden.


text:
Honela zioen Davidek: «Har dezadan Nahaxen seme Hanun, beronen aitak ni hartu ninduen bezain ongi». Davidek mandatariak igorri zizkion aitaren heriotzagatik doluminak ematera. Mandatariak amondarren lurraldera heldu zirenean, ordea, <f>ⓜ</f>


text:
honela esan zioten amondarren buruzagiek Hanuni, beren jaunari: <pb/>—Davidek mandatariok zuen aita ohoratzeko bidali dizkizula uste al duzu? Ez ote dizkizu bidali hiria azter eta iker dezaten, gero hondatzeko asmoz? <f>ⓝ</f>


text:
Atzeman zituen, orduan, Hanunek Daviden mandatariak eta alderdi bateko bizarra moztu zien, baita jantziak ere erditik behera, ipurmasailetatik behera. Eta joaten utzi zien.


text:
Davidek, horren berri eman ziotenean, bere mandatari haien bila bidali zituen batzuk, oso lotsaturik baitzetozen. Esan zien erregeak: <pb/>—Geldi zaitezte Jerikon, bizarra hazi arte. Orduan itzuliko zarete.


text:
<pb/>Amondarrak ohartu ziren gorrotagarri egin zirela Davidentzat. Horregatik, Bet-Rehob eta Tzobako <f>[1]</f> aramearren artean hogei mila oinezko, Maakako erregearen mila gizon eta Tob-eko beste hamabi mila gizon hartu zituzten sari-truke.


text:
Amondarrak irten eta hiriko ate aurrean prestatu ziren borrokarako lerrotan. Bai Tzoba eta Rehobeko aramearrak, bai Tob eta Maakako gizonak, berriz, beste toki batean ziren, landan.


text:
Ikusi zuen Joabek aurretik eta atzetik zuela borroka eta, Israel osoko hoberenak aukeraturik, aramearren aurrez aurre ipini zituen borrokarako lerrotan.


text:
Joabek esan zion: <pb/>—Aramearrak nagusitzen bazaizkit, zatozkit laguntzera; amondarrak nagusitzen bazaizkizu, berriz, ni joango natzaizu laguntzera.


text:
Eutsi sendo! Gogor egin behar dugu geure herriaren eta geure Jainkoaren hiriaren alde! Egin beza Jaunak ongi deritzona! <f>ⓐ</f>


text:
<pb/>Hasi ziren, bada, Joab eta berekin zuen gudarostea aramearren kontra borrokan. Aramearrak ihesi joan ziren.


text:
Hori ikusirik, amondarrek ere ihesari eman zioten Abixairen aurretik, eta hirira sartu ziren. Joab Jerusalemera itzuli zen amondarren kontrako borrokatik.


text:
Hadadezerrek Eufrates ibaiaren ekialdeko aramearrei etortzeko agindu zien, eta Helam-en <f>[2]</f> bildu ziren, Hadadezerren gudalburu zen Xobak buruzagi zutela.


text:
David, jakinarazi ziotenean, Israelen gudaroste osoa bildurik, Jordan igaro eta Helamera heldu zen. Aramearrak, guda-lerroak antolatuz, oldartu egin zitzaizkion Davidi.


text:
Baina aramearrek ihes egin zuten Israelen aurretik. Gudurako zazpiehun gurdi-zaldi eta berrogei mila zaldizko hil zizkien Davidek aramearrei; hauen gudalburu Xobak bera ere jo eta hil egin zuen.


text:
<pb/>Hadadezerren menpean zeuden errege guztiek, israeldarrek menderatu zituztela ikustean, bakezkoak egin zituzten Israelekin, eta honen menpe gelditu ziren. Aramearrak ere ez ziren ausartu aurrerantzean amondarrei laguntzera. <f>ⓑ</f>


text:
<pb/>Hurrengo urtean, erregeek <f>[1]</f> guduari ekin ohi dioten garaian, Davidek Joab bidali zuen bere ofizialekin eta Israelgo gudari guztiekin. Amondarrak hondatu zituzten eta Raba hiria inguratu. Bitartean, David Jerusalemen gelditu zen. <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>Arratsalde batez, ohetik jaiki eta jauregiko etxe gainean harat-honat zebilen David. Etxe gainetik emakume bat ikusi zuen bainatzen. Oso ederra zen,


text:
eta nor zen jakitera bidali zituen batzuk. Erantzun hau ekarri zioten: <pb/>—Betsabe da, Eliamen alaba eta Urias hititaren emaztea.


text:
<pb/>Orduan, Davidek mandatariak bidali zituen, emakume hura ekar ziezaioten. Etortzean, David berarekin etzan zen; hilerokoaren garbikuntza <f>[2]</f> egin berria zen emakumea. Ondoren, bere etxera itzuli zen Betsabe.


text:
<pb/>Orduan, mandatu hau bidali zion Davidek Joabi: <pb/>—Bidal iezadazu Urias hitita. <pb/>Eta Joabek Davidengana bidali zuen Urias.


text:
Gero, esan zion: <pb/>—Jaitsi zeure etxera eta garbitu oinak. <pb/>Urias jauregitik atera zenean, erregalua <f>[3]</f> bidali zioten.


text:
Uriasek, ordea, jauregiko ate ondoan egin zuen lo, bere jaunaren gainerako morroiekin batera, bere etxeraino jaitsi gabe <f>[4]</f>.


text:
Etxera ez zela joan jakinarazi ziotenean, esan zion Davidek Uriasi: <pb/>—Ez al duzu bide luzea egin? Zergatik ez zara, bada, etxeraino jaitsi?


text:
<pb/>Uriasek Davidi: <pb/>—Bai Jaunaren kutxa, bai Israel eta Judako gudariak oihal-etxoletan daude; Joab ene jauna ere bere zerbitzariekin lur gorrian etzaten da. Neure etxean sartuko ote naiz, bada, ni, jan-edanean aritzeko eta emaztearekin etzateko? Ez, alajaina! Ez dut behin ere horrelakorik egingo! <f>ⓔ</f>


text:
<pb/>Davidek, orduan, Uriasi: <pb/>—Geldi zaitez gaur hemen. Bihar utziko dizut joaten. <pb/>Egun hartan, beraz, Jerusalemen gelditu zen Urias; biharamunean,


text:
berekin jatera eta edatera deitu eta mozkorrarazi egin zuen Davidek. Arratsean atera eta bere jaunaren morroiekin lotaratu zen Urias, etxera joan gabe.


text:
Hau zioen gutunean: «Ipin ezazue Urias aurreneko lerroan, borroka gogorrena dagoen tokian eta zuek egin atzera, jo eta hil dezaten».


text:
<pb/>Hala, hiria inguratzen ari zelarik, bai baitzekien non ziren etsairik gogorrenak, hantxe ipini zuen Joabek Urias.


text:
Hiriko gizonek irten eta eraso egin zioten Joabi. Han erori ziren Daviden gudari eta gudalburu batzuk, baita Urias hitita ere.


text:
beharbada, haserretu egingo da erregea eta esango dizu: “Zertarako hurbildu zarete hiriraino borrokara?


text:
Ez al dakizue harresi gainetik jaurtika egiten dutela? Ez al zarete oroitzen nola hil zuen emakume batek Tebetz hirian Jerubexeten seme Abimelek, harresi gainetik <f>[5]</f> errotarri bat jaurtiz? Zergatik hurbildu zarete harresiraino?” Orduan, zuk erantzun: “Zure zerbitzari Urias hitita ere hila da”». <f>ⓖ</f>


text:
Esan zion mezulariak Davidi: <pb/>—Hango gizonak gu baino gogorragoak ziren. Irtenaldia egin zuten gure kontra zelai zabalera. Guk, aldiz, kontraerasoa egin genien hiri-sarreraraino.


text:
Arkulariek jaurti zituzten geziak zure gudarien aurka harresi gainetik eta zure gudarietariko batzuk hil zituzten. Zure zerbitzari Urias hitita ere hil zuten.


text:
<pb/>Davidek esan zion mezulariari: <pb/>—Esaiok Joabi: «Ez kezkatu horregatik, ezpatak batean bata eta bestean bestea irensten baitu. Areagotu erasoa hiriaren kontra eta mendera ezazue». Emaiok horrela adore Joabi. <f>ⓗ</f>


text:
Dolualdia buruturik, Davidek emakumea etxera etorrarazi, jauregian hartu eta bere emazte egin zuen; eta semea sortu zion. Jaunak, ordea, ez zuen atsegin izan Davidek egina.


text:
<pb/>Jaunak Natan profeta bidali zion Davidi. Natanek esan zion: <pb/>—Hara, baziren hiri batean bi gizon, bata aberatsa eta bestea behartsua. <f>ⓘ</f> <f>ⓙ</f>


text:
Behartsuak, aldiz, erositako bildots koxkor bat baizik ez zuen. Berak elikatu zuen eta bere etxean hazi, seme-alabekin batera; bere ogitik eman ohi zion jaten eta bere edalontzitik edaten, eta bere magalean lotaratzen zuen. Alaba bezalaxe zuen.


text:
<pb/>Behin batez, bisitari bat etorri zitzaion gizon aberatsari; honek ez zuen bere ardirik, ez behirik hartu nahi izan arrotz hari jaten emateko, baizik eta behartsuari kendu zion bildotsa; horrela prestatu zuen jakia bere bisitariarentzat.


text:
<pb/>Biziki haserretu zen David halako gizonaren aurka, eta esan zion Natani: <pb/>—Ala Jauna! Hori egin duenak bai merezi duela heriotza!


text:
Hori egingo zuen, bada, inolako gupidarik gabe? Lau halako itzuli beharko du, bildotsaren ordain. <f>ⓚ</f>


text:
<pb/>Natanek, orduan, Davidi: <pb/>—Zeu zara gizon hori! Hona zer diotsun Jaunak, Israelen Jainkoak: «Nik gantzutu zaitut Israelgo errege, eta Saulen eskuetatik askatu. <f>ⓛ</f>


text:
Zeure jaunaren etxea eman dizut, eta altzoan jarri dizkizut zeure jaunaren emazteak. Israel eta Juda erreinuak eman dizkizut. Eta hori gutxi balitz, askoz handiagoak emanen dizkizut. <f>ⓜ</f>


text:
Zergatik gutxietsi duzu Jaunaren esana? Zergatik egin duzu Jaunaren begietan oker dena? Amondarren eskuz hilarazi duzu Urias hitita, eta haren emaztea zeure emazte egin. <f>ⓝ</f>


text:
Horregatik, Urias hititaren emaztea zeure emazte eginez ni gutxietsi nauzulako, ez zaizu inoiz ere borrokarik falta izango etxean».


text:
Hau ere badiotsu Jaunak: «Zeure etxetik etorraraziko dizut ezbeharra; zure emazteak hartu eta, zeure aurrean, beste bati emango dizkiot: hau egun-argitan etzango da beraiekin.


text:
<pb/>Davidek erantzun zion Natani: <pb/>—Bekatu egin dut Jaunaren aurka. <pb/>Natanek Davidi: <pb/>—Jaunak, hala ere, barkatzen dizu bekatua. Ez zara hilko. <f>ⓐ</f>


text:
<pb/>Gero, Natan etxera itzuli zen. <pb/>Jaunak larriki gaixoarazi zuen Uriasen emazteak Davidi ekarritako haurra.


text:
Haurra bizi zedin eskatu zion Davidek Jainkoari, barau zorrotza eginez eta gauak lurrean etzanda emanez. <f>ⓑ</f>


text:
Joan zitzaizkion jauregiko arduradunak lurretik jaikiarazteko asmotan, baina hark ez zuen nahi izan, ezta deus jan ere haiekin. <f>ⓒ</f>


text:
Zazpigarren egunean hil zen haurra. Zerbitzariak beldur ziren haurra hila zela Davidi adierazteko. Honela zioten: «Haurra bizi zen bitartean mintzatzen gintzaizkion eta ez zigun aditzen. Nola adierazi orain hil zaiola haurra? Egingo digu ikaragarriren bat!»


text:
<pb/>Sumatu zituen Davidek bere zerbitzariak zurrumurruka, eta antzeman zuen hila zela haurra. Orduan, galdegin zien Davidek zerbitzariei: <pb/>—Hil da haurra, ezta? <pb/>Haiek erantzun: <pb/>—Hil da, bai.


text:
<pb/>Orduan, Davidek, lurretik jaiki, bainatu eta usainki gozoz igurtzi zuen bere burua. Aldatu zituen jantziak, Jaunaren etxolara joan eta ahuspeztu egin zen. Ondoren, etxera etorri, janaria eskatu eta jan zuen.


text:
Zerbitzariek esan zioten: <pb/>—Zertan ari zara? Haurra bizi zela barau eta negar egiten zenuen. Hil da haurra, eta zu jaiki eta jaten?


text:
<pb/>Davidek erantzun: <pb/>—Haurra bizi zen bitartean, berarengatik egiten nuen barau eta negar. Neure baitan nioen: «Ea errukitzen zaidan Jauna eta bizirik gelditzen den haurra».


text:
Orain, ordea, hila da; zertarako baraua? Ekar ote dezaket berriro bizira? Ni bai joango naizela berarengana; bera niregana, ordea, ez. <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>Gero, Davidek bere emazte Betsabe kontsolatu zuen; joan eta berarekin etzan zen. Emazteak haurra egin eta Davidek Salomon jarri zion izena. Maite izan zuen Jaunak haurra,


text:
eta hala jakinarazi zion Davidi, Natan profetaren bidez. Orduan, Jaunaren omenez, Jedidias ipini zion izena, hau da, «Jaunaren Maitea».


text:
<pb/>Bitartean, Joabek amondarren Raba hiriburuari eraso zion, eta erregea bizi zen auzunea hartu zuen.


text:
Orduan, mezulariak bidali zizkion Joabek Davidi, esatera: «Rabaren kontra borrokatu naiz eta urtegiak dituen auzuneaz jabetu.


text:
Bil ezazu gainerako gudarostea, inguratu hiria eta hartu. Ez dadila gerta, nik hartu eta hiriari nire izena ezartzea».


text:
Kendu zioten buru gainetik amondarren jainko Milkomi urrezko koroa <f>[2]</f> harribitxiduna —hogeita hamabost kilo pisatzen zuen—, eta Davidi ezarri zioten harribitxia buruan. Harrapakin ugari eraman zuen hiri hartatik.


text:
Gero, hango jendea irtenarazi eta zerraz, burdinazko pikotxaz eta burdinazko aizkoraz lan egitera behartu zuen, eta adreilugintzara eraman. Horixe bera egin zuen amondarren hiri guztietan <f>[3]</f>. Ondoren, David Jerusalemera itzuli zen bere gudaroste osoarekin.


text:
<pb/>Bazuen Daviden seme Absalomek arreba biziki polita; Tamar zeritzan. Behinola, Daviden beste seme bat, Amnon <f>[1]</f>, hartaz maitemindu zen. <f>ⓔ</f>


text:
Hain maite zuen Amnonek bere arreba Tamar, ezen bere onetik atera eta gaixotu ere egin baitzen. Izan ere, Tamar birjina izanik, zail iruditzen zitzaion neskarekin ezer egitea <f>[2]</f>. <f>ⓕ</f>


text:
Bazuen Amnonek adiskide bat, Jonadab izenekoa, Daviden anaia Ximaren <f>[3]</f> semea, gizon azeria benetan.


text:
Galdetu zion Jonadabek Amnoni: <pb/>—Zer duzu, errege-seme horrek, egunean baino egunean makalago egoteko? Ez al didazu esan behar? <pb/>Amnonek erantzun zion: <pb/>—Gure anaia Absalomen arreba Tamarrez maitemindurik nago. <f>ⓖ</f>


text:
<pb/>Jonadabek esan zion: <pb/>—Etzan zaitez zeure ohean eta egin gaixo-itxura. Aita ikustera etortzean, esaiozu: «Otoi, esaiozu gure arreba Tamarri niri jaten ematera etortzeko; hark nire aurrean eta ni begira nauela jateko zerbait prestatzen eta bere eskuz ematen badit, jango dut».


text:
<pb/>Horrela, bada, etzan zen Amnon gaixo-itxurak eginez. Erregea ikustatzera joan zitzaionean, esan zion Amnonek: <pb/>—Otoi, esaiozu gure arreba Tamarri etortzeko nire aurrean bihotz-tankerako bi opil egitera, eta emateko jaten bere eskuz.


text:
<pb/>Davidek mandatua bidali zion etxera Tamarri: «Zoaz zeure anaia Amnonen etxera eta prestatu zerbait jateko».


text:
<pb/>Joan zen, bada, Tamar bere anaia Amnonen etxera; hau ohean zetzan. Tamarrek ogi-irina hartu, orea egin, anaiaren aurrean opilak prestatu eta erre zituen.


text:
Hartu zuen zartagina eta atera zituen, anaiaren aurrean ipiniz. Honek, ordea, ez zuen jan nahi izan, eta agindu zuen: <pb/>—Alde hemendik denok! <pb/>Denak irten zirenean,


text:
esan zion Amnonek Tamarri: <pb/>—Ekar iezadazu janaria gelara. Zure eskutik nahi dut jan eta. <pb/>Tamarrek eginiko opilak hartu eta gelara eraman zizkion bere anaia Amnoni.


text:
<pb/>Neskak ihardetsi zuen: <pb/>—Ez, ene anaia, ez nazazu bortxa. Israelen ez da horrelakorik egiten. Ez egin horrelako zitalkeriarik. <f>ⓗ</f>


text:
Nora joan naiteke neure lotsarekin? Zeu ere gizatxarretariko bat izango zinateke Israelen. Otoi, eskatu erregeari nirekin ezkontzeko baimena; ez dizu ukatuko <f>[4]</f>.


text:
Gero, ordea, biziki gorrotatu zuen Amnonek neska, lehen izan zion amodioa baino gorroto askoz handiagoz. Amnonek esan zion: <pb/>—Jaiki zaitez! Alde hemendik! <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>Neskak erantzun zion: <pb/>—Ez, ene anaia. Lehengoa baino irain handiagoa egingo didazu, hemendik botatzen banauzu. <pb/>Ez zion entzun ere egin nahi izan Amnonek,


text:
baizik eta bere zerbitzura zuen morroiari dei egin eta agindu zion: <pb/>—Bota hau hemendik kanpora eta itxi atea!


text:
<pb/>Morroiak kanpora bota zuen neska eta atea giltzaz itxi. Soineko luze ederrez jantzia zegoen neska, halaxe janzten baitziren errege-alaba ezkongabeak.


text:
Orduan, ordea, bere burura hautsa bota, soinekoa urratu eta eskuak buruan zituela, garrasika joan zen Tamar.


text:
Absalomek, bere anaiak, galdetu zion: <pb/>—Amnon egon al dun hirekin? Isil hadi, ene arreba, heure anaia dun eta. Ez kezkatu horregatik. <pb/>Tamar, hala ere, atsekabetua gelditu zen bere anaia Absalomen etxean. <f>ⓙ</f>


text:
Absalomek ez zion hitzik esan bere anaia Amnoni, baina gorrotoa zion, arreba Tamar bortxatu zuelako.


text:
<pb/>Handik bi urtera, Absalomek errege-seme guztiak gonbidatu zituen Efraim ondoko Baal-Hatzorren <f>[6]</f> egiten ari zen ardi-mozketako jaira. <f>ⓚ</f>


text:
Absalomek, erregeagana joan eta esan zion: <pb/>—Ardi-moztearen jaia dugu. Etor bitez nirekin, otoi, erregea eta beronen zerbitzariak.


text:
<pb/>Erregeak erantzun zion Absalomi: <pb/>—Ez, ene seme, ez gara guztiok joango; istilu handia izango litzateke zuretzat. <pb/>Absalom eske eta eske ari zitzaion arren, erregeak ez zuen joan nahi izan eta bedeinkatu egin zuen agurtzeko.


text:
<pb/>Absalomek, orduan: <pb/>—Zuk etorri nahi ez baduzu, utziozu gure anaia Amnoni gurera etortzen. <pb/>Erregeak galdetu zion: <pb/>—Zertarako joan behar du zuenera?


text:
<pb/>Absalom behin eta berriro esaten ari zitzaionez, azkenean utzi egin zien joaten Amnoni eta gainerako seme guztiei Absalomen etxera <f>[7]</f>.


text:
<pb/>Absalomek agindu zien bere morroiei: <pb/>—Begira, ardoak Amnonen bihotza alai-alai egin eta nik bera hiltzeko esatean, hil ezazue. Ez izan beldurrik, neuk agintzen dizuet eta. Aurrera eta izan ausart! <f>ⓛ</f>


text:
<pb/>Absalomek agindu bezala, morroiek hil egin zuten Amnon. Errege-seme guztiek jaiki eta nork bere mandoz ihes egin zuten.


text:
Oraindik bidean zirelarik, norbaitek zurrumurru hau ekarri zion Davidi: «Absalomek hil egin ditu erregearen seme guztiak; ez da bat bakarra ere gelditu».


text:
<pb/>Jaiki zen erregea, urratu zituen bere jantziak eta lurrera bota zuen bere burua. Ondoan zituen zerbitzari guztiek ere jantziak urratu zituzten. <f>ⓜ</f>


text:
Daviden anaia Ximaren seme zen Jonadabek, ordea, esan zuen: <pb/>—Ez uste izan, ene jauna, erregearen seme guztiak hilak direnik. Amnon bakarrik hil da. Erabakia zuen hori Absalomek, hark bere arreba Tamar bortxatu zuenez geroztik.


text:
Ez bedi, beraz, kezkatu ene errege jauna, seme guztiak hil dizkiotela pentsatuz. Amnon bakarrik da hila.


text:
<pb/>Absalom ihesi joan zen. <pb/>Zelatari zegoen gudariak begiak jaso eta bere atzealdetik mendi-maldan behera jende asko lasterka zetorrela ikusi zuen <f>[8]</f>. <f>ⓝ</f>


text:
Jonadabek esan zion erregeari: <pb/>—Horra, hor datoz erregearen semeak. Zure zerbitzari honek esan bezala gertatu da.


text:
<pb/>Hau esan zuenerako, han agertu ziren erregearen semeak, eta garrasika negarrari eman zioten. Erregeak eta beronen zerbitzariek ere berebiziko negar-zotinak egin zituzten.


text:
<pb/> <n>[37-38]</n> Absalomek Gexurko errege zen Amihur-en seme Talmairen <f>[9]</f> etxera egin zuen ihes eta han bizi izan zen hiru urtez. Bitarte osoan dolu egin zion Davidek bere semeari. <f>ⓐ</f>


text:
Amnonen heriotzaren samina eztiturik, ordea, baretu zitzaion Davidi Absalomen kontrako haserrea. <f>ⓑ</f>


text:
Orduan, Joabek emakume argi bat ekarrarazi zuen Tekoatik <f>[1]</f>, eta esan zion: <pb/>—Dolu-itxurak egin behar dituzu. Har itzazu soinean dolu-jantziak eta ez eman usainki gozorik. Hildako batengatik oso luzaro dolutan dagoen emakume baten itxura egin behar duzu. <f>ⓒ</f>


text:
Horrela, erregeagana joan eta esan adieraziko dizudana. <pb/>Eta esan beharreko guztia adierazi zion Joabek.


text:
<pb/>Emakume tekoarrak erregeagana joan eta, lurreraino makurturik, esan zion: <pb/>—Lagundu, errege jauna! <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>Erregeak galdetu zion: <pb/>—Zer gertatzen zaizu? <pb/>Emakumeak erantzun: <pb/>—Ai ene! Alargun nauzu, hila dut senarra. <f>ⓔ</f>


text:
Bi seme nituen nik, zure mirabe honek. Borrokan hasi ziren elkarrekin landan; ez zen han apartatuko zituenik gertatu, eta batak bestea jo eta hil egin zuen. <f>ⓕ</f>


text:
Orain, ahaide guztiak gainera datozkit, bere anaiaren hiltzailea emateko esanez, hil egin behar dutela eta, anaia hil zuelako. Horrela, oinordekoa ere kendu egingo didate. Gelditzen zaidan txinparta bakarra itzali nahi didate! Ez zaio geldituko nire senarrari ez izenik, ez ondorengorik lurrean.


text:
<pb/>Orduan, emakume tekoarrak esan zion erregeari: <pb/>—Ene errege jauna, izan bedi errua nirea eta nire aitaren senitartekoena; baina erregea eta erregetza izan bitez errugabe. <f>ⓖ</f>


text:
<pb/>Erregeak, orduan: <pb/>—Norbaitek ezer kontra esaten badizu, bidali niregana, aurrerantzean ez zaizu gogaikarri gertatuko.


text:
<pb/>Emakumeak, berriro: <pb/>—Agindu beza erregeak Jaunaren, bere Jainkoaren, izenean, seme baten odola mendekatu behar duen ahaideak <f>[2]</f> ez dezala kaltea handiagotu beste semea hilez. <pb/>Erregeak erantzun zion: <pb/>—Ala Jauna! Ile bat ere ez zaio eroriko zure semeari. <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>Emakumeak esan zion: <pb/>—Esango nizuke nik, mirabe honek, beste zerbait ere, errege jauna. <pb/>Eta erregeak: <pb/>—Esan.


text:
<pb/>Emakumeak erantzun: <pb/>—Esan duzunaz errudun egiten duzu zeure burua; izan ere, atzerriratuari itzultzen ez utziz, Jainkoaren herriaren kontra azpikeria egiten ari zara. <f>ⓘ</f>


text:
Hil, denok hil behar dugu; lurrera isuri eta berriro bildu ezin den ura bezala gara. Jainkoak, aldiz, ez du bizia kentzen; aitzitik, erabaki du zuk atzerriratua berak ez atzerriratzea <f>[3]</f>.


text:
Errege jauna, jendeak beldurra sartu didalako etorri natzaizu hau esatera. Honela nioen neure baitan: «Noan erregearekin mintzatzera; beharbada, egingo du erregeak mirabe honen esana.


text:
Adituko dit, bai, erregeak eta libratuko gaitu neure semea eta biok, Jainkoak emandako lurraldetik <f>[4]</f> desagerrarazi nahi gaituenaren eskutik».


text:
Hau pentsatu nuen: «Ene errege jaunaren hitzak lasaituko nau, Jainkoaren aingerua bezala baita bera, ona eta gaiztoa bereizten dakiena». Jauna, zeure Jainkoa, izan bedi zurekin! <f>ⓙ</f>


text:
<pb/>Erregeak esan zion emakumeari: <pb/>—Ez ezkutatu galdetu behar dizudanetik ezer. <pb/>Eta emakumeak: <pb/>—Mintza zakizkit, ene errege jauna.


text:
<pb/>Erregeak galdetu zion: <pb/>—Ez al dabil Joaben eskua zurekin arazo honetan guztian? <pb/>Emakumeak erantzun: <pb/>—Ala ene errege jauna! Bete-betean asmatu duzu <f>[5]</f> esan duzun guztian. Bai, zure zerbitzari Joabek agindu dit, ene errege jauna, zer esan behar nizun.


text:
Egoera aldatzearren egin dizu hori Joabek. Zu, ene errege jauna, Jainkoaren aingerua bezain argia zara, eta badakizu mundu honetan gertatzen den guztia. <f>ⓚ</f>


text:
<pb/>Orduan, erregeak Joabi dei egin eta esan zion: <pb/>—Horixe eginen dut. Zoaz, bada, eta itzularazi Absalom gaztea.


text:
<pb/>Joabek, ahuspezturik, erregea bedeinkatu zuen, esanez: <pb/>—Oraintxe dakusat begiko nauzula, ene errege jauna; zeure zerbitzari honen gogoa bete baituzu.


text:
Erregeak, berriz, hau agindu zuen: <pb/>—Doala bere etxera! Ez nazala ikus! <pb/>Absalom, beraz, bere etxera joan zen, erregea ikusi gabe. <f>ⓛ</f>


text:
<pb/>Ez zen Israel osoan bere liraintasunagatik Absalom bezain gizon goretsirik: burutik oinetara ez zuen akatsik. <f>ⓜ</f>


text:
Urtero moztu ohi zuen ilea, oso trinkoa zuelako. Bi kilo baino gehiago izaten zen haren ile-sorta, errege-pisuaren arabera.


text:
Behin batean, Joabi dei egin zion, erregeagana bidaltzeko asmoz; Joabek, ordea, ez zuen Absalomengana joan nahi izan. Bigarrenez egin zion dei; baina etorri nahi izan ez zuenez,


text:
hau agindu zien Absalomek bere morroiei: <pb/>—Begira, nire alorraren ondoan garagar-soroa dauka Joabek. Zoazte eta emaiozue su. <pb/>Absalomen morroiek, beraz, su eman zioten soroari. <f>ⓐ</f>


text:
<pb/>Joab jaiki eta Absalomen etxera joan zen, esanez: <pb/>—Zergatik eman diote su nire soroari zure morroiek?


text:
<pb/>Absalomek Joabi: <pb/>—Hara, etortzeko eskatu nizun, erregeari hau esan zeniezaion: «Zertarako etorri nintzen Gexurtik? Hobeki nengoen han. Erregea ikusi nahi nuke. Errudun banaiz, hil nazala». <f>ⓑ</f>


text:
<pb/>Orduan, Joabek, erregeagana joan eta halaxe jakinarazi zion. Orduan, erregeak dei egin zion Absalomi; hau erregeagana etorri eta lurreraino ahuspeztu zitzaion. Erregeak besarkatu egin zuen Absalom. <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>Honen ondoren, Absalomek guda-gurdi bat, zaldiak eta aurretik joango zitzaizkion berrogeita hamar gizon eskuratu zituen.


text:
Goizean goiz jaiki eta hiri-sarrerako ate ondoan jarri ohi zen. Norbaitek arazoren batengatik erregeagana zuzenbide eske etorri beharra zuenean, Absalomek dei egin eta galdetu ohi zion: <pb/>—Zein hiritakoa zara? <pb/>Eta besteak erantzuten: <pb/>—Israelgo halako leinukoa. <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>Eta Absalomek: <pb/>—Adizu. Zure auzia egokia eta zuzena da, baina inork ez dizu entzungo erregearen izenean.


text:
<pb/>Esaten zion, gainera: <pb/>—Herri honetako epaile <f>[1]</f> egingo banindute, niregana etorriko litzateke auziak dituen jendea, eta nik zuzenbidea egingo nieke. <f>ⓔ</f>


text:
<pb/>Bat edo bat hurbildu eta aurrean ahuspezten zitzaionean, Absalomek eskua luzatu, hartu eta besarkatu egiten zuen. <f>ⓕ</f>


text:
Halaxe egin ohi zuen erregeagana zuzenbide eske zetozen israeldar guztiekin. Horrela, bereganatzen ari zen israeldarren bihotzak.


text:
<pb/>Lau urteren buruan, behin batean, esan zion Absalomek erregeari: <pb/>—Joan al naiteke Hebronera <f>[2]</f>, Jaunari hitzeman nion eskaintza egitera? <f>ⓖ</f>


text:
Siriako Gexur hirian nintzelarik, nik, zure zerbitzari honek, promes hau egin bainuen: «Jaunak Jerusalemera itzularazten banau, oparia eskainiko diot Jaunari». <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>Absalomek, ordea, mandatariak igorri zizkien Israelgo leinu guztiei, esanez: <pb/>—Adar-hotsa entzun orduko, esazue: «Absalom errege da Hebronen». <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>Absalomekin batera, berrehun gizon gonbidatu joan ziren Jerusalemdik, xalo-xalo, deus ere jakin gabe. <f>ⓙ</f>


text:
Sakrifizioa eskaintzen ari zelarik, etorrarazi zuen Absalomek Gilotik Ahitofel giloarra <f>[3]</f>, Daviden aholkularia. Azpilanak gero eta indar handiagoa zuelarik, gero eta jende gehiago ari zitzaion biltzen Absalomi. <f>ⓚ</f>


text:
<pb/>Hartan, batek honela adierazi zion Davidi: <pb/>—Israeldarren bihotzak Absalomen alde jarri dira.


text:
<pb/>Orduan, esan zien Davidek Jerusalemen berekin zituen zerbitzariei: <pb/>—Goazen ihesi, bestela Absalomek ez digu ihesbiderik utziko. Zabiltzate bizkor; ez dadila gerta berak aurrea hartu, harrapatu eta hondamena ekarriz hiriko guztiok ezpataz garbitzea. <f>ⓛ</f>


text:
<pb/>Zerbitzariek ihardetsi zioten erregeari: <pb/>—Prest gaude gure errege jaunak erabakitakoa betetzeko.


text:
Zerbitzari guztiak erregearen ondoan zihoazen; keretar eta peletar guztiak eta Gatetik <f>[4]</f> jarraitu zioten seiehun gizon gatarrak, berriz, erregearen aurretik.


text:
Erregeak esan zion Itai gatarrari: <pb/>—Gurekin etorri behar al duzu zuk ere? Itzul zaitez eta gelditu beste erregearekin; zu ere atzerritarra zara eta zeure herritik erbesteratua.


text:
Atzo heldu zinen eta gaur neurekin eraman behar ote zaitut bada, noraezean ibiltzeko, neuk ere nora joan ez dakidalarik? Itzul zaitez eta eraman zeurekin zeure senideak. Jaunaren onginahia eta leialtasuna zurekin <f>[5]</f>!


text:
<pb/>Itaik, ordea, ihardetsi zion erregeari: <pb/>—Ala Jauna! Ala erregea, ene jauna! Nire errege jauna nora, ni ere hara, hiltzeko nahiz bizitzeko. <f>ⓝ</f>


text:
<pb/>Eta Davidek Itairi: <pb/>—Aurrera, bada! <pb/>Halaxe iragan zen Itai gatarra aurrera, bere gizon guztiekin eta berekin zuen senitarte osoarekin.


text:
<pb/>Herri osoa garrasika ari zen negarrez, jende hura guztia bazihoala ikustean. Iragan zuen erregeak Zedron erreka, eta jende guztiarekin basamorturako bidea hartu zuen.


text:
<pb/>Tzadok apaiza ere han zihoan, Jainkoaren itun-kutxa zeramaten lebitar guztiekin. Lurrean utzi zuten Jainkoaren kutxa, jende guztia hiritik atera bitartean. Abiatarrek sakrifizioak eskaini zituen <f>[6]</f>.


text:
Orduan, esan zion erregeak Tzadok apaizari: <pb/>—Itzul ezazu Jainkoaren kutxa hirira. Jaunak begiko baldin banau, itzularaziko nau eta ikusaraziko dizkit kutxa eta bera dagoeneko oihal-etxola. <f>ⓐ</f>


text:
<pb/>Beste hau ere esan zion erregeak Tzadok apaizari: <pb/>—Hara, itzul zaitezte bakean hirira Abiatar eta biok eta zeuen bi semeak: Ahimaatz zure semea eta Jonatan Abiatarren semea.


text:
<pb/>Hala, Tzadokek eta Abiatarrek Jerusalemera eraman zuten, ostera, Jainkoaren kutxa, eta bertan gelditu ziren.


text:
<pb/>David Oliamendiko <f>[7]</f> maldan gora zihoan negarrez, burua estalirik eta oinutsik; berarekin zen jende guztia ere, burua estalirik, negarrez zihoan gorantz. <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>Albiste hau eman zioten Davidi: <pb/>—Ahitofel ere Absalomen alde ari da azpilanean. <pb/>Orduan, esan zuen Davidek: <pb/>—Otoi, Jauna, bihur itzazu hutsal Ahitofelen aholkuak. <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>Jainkoa gurtu ohi zuteneko gailurrera heldu zenean, Huxai arkitarra atera zitzaion Davidi bidera, jantziak urraturik eta burua hautsez beterik.


text:
Itzul hirira eta esan Absalomi: «Zeure zerbitzari izanen nauzu, oi errege. Lehen zuen aitarena izan nintzen, orain zurea». Horrela, huts bihurtuko dituzu Ahitofelen aholkuak.


text:
Berekin dituzte beren bi semeak: Ahimaatz, Tzadokena eta Jonatan, Abiatarrena. Hauen bidez jakinarazi entzundako guztia niri.


text:
<pb/>Davidek mendi-gailurra igaro zueneko, Tziba, Mefi-Boxeten <f>[1]</f> morroia, atera zitzaion bidera. Berekin zekartzan bi asto txalmaturik eta berrehun ogiz, ehun mahaspasa-mordoz, garaiko ehun fruitu-multzoz eta ardo-zahagi batez zamaturik. <f>ⓕ</f>


text:
Erregeak esan zion Tzibari: <pb/>—Zertarako dituzu hauek? <pb/>Tzibak erantzun: <pb/>—Astoak, erregearen etxekoak gainean jar daitezen; ogiak eta garaiko fruituak, zure morroiek jan dezaten; ardoa, berriz, basamortuan nekatzen direnek edan dezaten. <f>ⓖ</f>


text:
<pb/>Erregeak galdetu zion: <pb/>—Non da zure jaunaren biloba <f>[2]</f> Mefi-Boxet? <pb/>Tzibak erregeari: <pb/>—Jerusalemen gelditu da. Orain israeldarrek bere aitonaren erreinua itzuliko diotela uste baitu.


text:
<pb/>Erregeak Tzibari: <pb/>—Horra bada, gaurdanik zeureak dituzu Mefi-Boxeten ondasunak oro. <pb/>Tzibak, ahuspezturik, esan zuen: <pb/>—Eskerrik asko, ene errege jauna, mesede horrengatik!


text:
<pb/>Heldu zen David Bahurim <f>[3]</f> zeritzan hiriraino. Ximei izeneko gizon bat, Gera-ren semea eta Saulen senitartekoa, atera zitzaion madarikazioka, <f>ⓗ</f>


text:
David erregearen eta beronen zerbitzari guztien kontra harriak jaurtiz. Gudariak eta jende guztia erregearen ezker-eskuin jarri ziren.


text:
Ximeik honela zioen, erregea madarikatuz: <pb/>—Alde, alde hemendik, odolzale eta maltzur-gaizto hori!


text:
Saulen etxean isuri zenuen odol guztiaren ordaina eman dizu Jaunak! Erregetza kendu zenion, orain Jaunak zure seme Absalomi eman dio erregetza. Gaiztakeria hutsa zara, hiltzaile hori! <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>Tzeruiaren seme Abixaik esan zion erregeari: <pb/>—Horrela madarikatu behar ote du zakur galdu horrek ene errege jauna? Uztazu joaten, eta lepoa moztuko diot. <f>ⓙ</f>


text:
<pb/>Erregeak, aldiz: <pb/>—Hau ez da zuen arazoa, Tzeruiaren semeok. David madarikatzeko Jaunak agindu badio, nor ausartu «Zergatik ari haiz horrela» esatera?


text:
<pb/>Orduan, Davidek esan zien Abixairi eta bere zerbitzari guztiei: <pb/>—Nire erraietatik ateratako semea ni hil nahian badabil, ez da harritzekoa benjamindar hori horrela ari izatea. Utziozue madarika nazan, Jaunak aginduko baitzion hori.


text:
Beharbada, Jaunak nire atsekabea <f>[4]</f> ikusirik, ongia ekarriko dit, gaurko madarikazioaren ordain. <f>ⓚ</f>


text:
<pb/>David bere lagunekin bidez bide zihoalarik, Ximei ere hurbiletik zihoan mendi-maldan barna, madarikatuz, hurbiletik harriak jaurtiz eta hautsa harrotuz.


text:
<pb/>Erregea eta beronen jende guztia nekaturik heldu zen Jordanera <f>[5]</f>, eta atseden hartu zuten han.


text:
<pb/>Sartu zen, bada, Absalom Jerusalemen bere aldeko israeldar jende guztiarekin. Berekin zuen Ahitofel ere.


text:
<pb/>Absalomek galdetu zion Huxairi: <pb/>—Hori al da adiskidearekiko zure leialtasuna? Zergatik ez zara joan berarekin?


text:
<pb/>Huxaik ihardetsi zion Absalomi: <pb/>—Ez horixe! Jaunak eta herri honek eta Israel osoak hautatu duenarekin egongo naiz ni, eta berarekin geldituko. <f>ⓛ</f>


text:
Gainera, nor zerbitzatuko nuke nik Daviden semea izan ezik? Zuen aitaren zerbitzari izan naizen bezala izango naiz zurea ere.


text:
<pb/>Ahitofelek Absalomi: <pb/>—Etzan zaitez zuen aitak etxezain utzi zituen ohaideekin <f>[6]</f>. Horrela, Israel osoak jakinen du zeure aitaren arerio egin zarela; horrela, bizkortu eginen dira zure alde daudenak. <f>ⓜ</f>


text:
<pb/>Ipini zioten, beraz, Absalomi oihal-etxola bat etxe gainean eta bere aitaren ohaideekin etzan zen, Israel osoaren begi-bistan.


text:
<pb/>Izan ere, Ahitofelen aholkuak Jainkoak berak emanak bailiran hartzen zituzten garai hartan. Horrela hartu ohi zuten Ahitofelen aholku oro, bai Davidek, bai Absalomek. <f>ⓝ</f>


text:
<pb/>Behin batean, esan zion Ahitofelek Absalomi: <pb/>—Hamabi mila gizon aukeratu eta gaur gauean bertan Daviden ondoren joango naiz. <f>ⓐ</f>


text:
Nekaturik eta ahuldurik dagoen bitartean, gainera joan eta izutu egingo dut. Berekin dituen guztiek ihes eginen dute, eta erregea bakarrik hilko dut. <f>ⓑ</f>


text:
Horrela, zuregana etorraraziko dut jende guztia, gizon bakarraren <f>[1]</f> biziaren bila baitzabiltza zu. Jendea zuregana etortzean, bakean izanen da herri osoa.


text:
Absalomek, hala ere, esan zuen: <pb/>—Otoi, dei egiozue Huxai arkitarrari ere, entzun dezagun zer dioen.


text:
<pb/>Huxai etortzean, esan zion Absalomek: <pb/>—Hau eta hau esan digu Ahitofelek. Esaguzu egin behar genukeen ala ez berak dioena.


text:
<pb/>Eta gehitu zuen: <pb/>—Badakizu, zuen aita eta berekin dituen gizonak oso ausartak direla, eta mendian bere umeak ostu dizkioten hartz ama bezain amorratuak daudela. Gainera, gudari iaioa duzu aita eta gaua ez du bere jendearekin batera emango. <f>ⓒ</f>


text:
Leizeren batean edota beste tokiren batean gordea izanen duzu orain. Eta borrokan hasirik, gureetako batzuen batzuk erori orduko, zure gudarostea hondatu dutela zabalduko da. <f>ⓓ</f>


text:
Orduan, azkarrena ere, lehoia bezain indartsu izan arren, lur joa geldituko da. Israel osoak daki zuen aita ausarta dela, eta bulartsuak direla berekin dituen guztiak. <f>ⓔ</f>


text:
Nik hau aholkatuko nizuke: Bildu zeuregana Israel osoa, Dandik Beer-Xebarainokoa, itsasertzeko hondarra bezain gudaroste ugaria eta gidatu zeuk. <f>ⓕ</f>


text:
Dagoen tokian dagoela, gainera eroriko gatzaizkio, ihintza lurraren gainera bezala. Ez da inor libratuko, ez bera, ezta berekin dituen gizonetarik bat ere.


text:
Eta hiriren batean sar baledi, berriz, israeldar guztiek lokarriak ekarriko lituzkete eta errekaraino eramango genuke hiri hori arrastaka, harri koxkor bat ere utzi gabe.


text:
<pb/>Orduan, Absalomek eta israeldar guztiek esan zuten: <pb/>—Huxai arkitarraren aholkua hobea da Ahitofelena baino. <pb/>Izan ere, erabakia zuen Jaunak Ahitofelen aholkua, ona izan arren, bertan behera uztea, Absalom hondamenera eramateko <f>[2]</f>. <f>ⓖ</f>


text:
<pb/>Huxaik esan zien, gero, Tzadok eta Abiatar apaizei: <pb/>—Hau eta hau aholkatu die Ahitofelek Absalomi eta Israelgo herri-arduradunei; nik, aldiz, beste hau aholkatu diet.


text:
Bidali bizkor albiste hau Davidi: «Ez eman gaua basamortuko lautadetan; igaro zaitez beste aldera, irents ez zaitzaten zu eta zurekin diren guztiak <f>[3]</f>». <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>Jonatan eta Ahimaatz Rogel iturri <f>[4]</f> ondoan zeuden, hirian sartzen inork ez ikusteko. Neskame bat etorri behar zitzaien dena jakinaraztera, eta beraiek David erregeari adieraztera joan behar zuten.


text:
Baina batek ikusi eta Absalomi jakinarazi zion. Orduan, biak, bizkor ibiliz, Bahurimgo gizon baten etxean sartu eta patioko putzuan gorde ziren.


text:
Etxekoandreak estalki bat hartu, putzu-ahoaren gainean ezarri eta ale garbitua zabaldu zuen gainean; ez zen deus ere igartzen. <f>ⓘ</f>


text:
Absalomen mutilek, etxe hartara heldurik, galdetu zioten etxekoandreari: <pb/>—Non dira Ahimaatz eta Jonatan? <pb/>Etxekoandreak erantzun: <pb/>—Alde egin dute hemendik uretara <f>[5]</f>. <pb/>Ibili ziren bila, baina aurkitzen ez eta Jerusalemera itzuli ziren.


text:
<pb/>Haiek alde egitean, biak putzutik atera eta David erregeari berri ematera joan ziren. Esan zioten: <pb/>—Jaiki eta igaro bizkor ibaiaz beste aldera, Ahitofelek halako aholkua eman baitu zure aurka.


text:
<pb/>Jaiki zen, beraz, David eta harekin zen jende guztia eta Jordan ibaiaz beste aldera igaro ziren; eguna argitu zuenerako ez zen bat ere gelditzen ibaia igarotzeko.


text:
<pb/>Ahitofel, berriz, bere aholkuari jarraitu ez ziotela ikustean, bere astoa txalmaturik, abiatu eta bere hirira, bere etxera, joan zen; eta, etxeko gorabeherak zuzendu ondoren, urkatu egin zuen bere burua. Horrela hil zen, eta bere aitaren hilobian lur eman zioten. <f>ⓙ</f>


text:
<pb/>David Mahanaimera <f>[6]</f> heldu zen. Bitartean, Absalom Jordanez beste aldera igaro zen, berekin zituen israeldar guztiekin.


text:
Amasa zeritzan bat gudalburu ezarria zuen Absalomek, Joaben ordez. Amasa hau Itra izeneko israeldar baten semea zen. Itra Abigailekin ezkondua zegoen; Abigail <f>[7]</f> Nahaxen alaba zen eta Joaben ama Tzeruiaren ahizpa.


text:
<pb/>David Mahanaimera heltzean, amondarren hiri Rabako Xobik, Nahaxen semeak, eta Lo-Debarko Makirrek, Amielen semeak, eta Rogelimgo <f>[8]</f> Bartzilai galaadtarrak <f>ⓚ</f>


text:
oheak, konketak eta buztinezko ontziak ekarri zizkioten Davidi, baita garia, garagarra, ogi-irina, gari-ale xigortua, babarruna, dilista, <f>ⓛ</f>


text:
eztia, gaztanbera, ardi- eta behi-gazta ere <f>[9]</f>. Davidi eta beronekin zen jende guztiari eman zioten dena, jateko, konturatu baitziren jende hark gosea, nekea eta egarria jasan zuela basamortuan.


text:
<pb/>Davidek, berekin zuen gudarosteari begiraldia egin ondoren, milako eta ehuneko gudalburuak ezarri zituen.


text:
Davidek banatu egin zuen gudarostea: hirutatik bat Joaben menpe jarri zuen, beste heren bat Tzeruiaren seme eta Joaben anaia zen Abixairen menpe, eta beste heren bat Gateko Itairen menpe. Esan zien erregeak gudariei: <pb/>—Zuekin aterako naiz ni ere.


text:
<pb/>Gudariek ihardetsi zioten: <pb/>—Ez atera. Ihes egin beharrik bagenu, inor ere ez litzateke gutaz arduratuko; gutariko erdiak hilko balira ere, bost axola. Zuk, aldiz, gutako hamar milak adina balio duzu. Hobe duzu, beraz, hirian gelditu, handik guri laguntzeko. <f>ⓜ</f>


text:
<pb/>Erregeak, orduan: <pb/>—Egokien iruditzen zaizuena eginen dut. <pb/>Erregea, beraz, hiriko ate ondoan jarri zen, gudaroste osoa ehuneko eta milako taldeetan ateratzen zen bitartean.


text:
Erregeak agindu hau eman zien Joabi, Abixairi eta Itairi: <pb/>—Hartu eztiki Absalom gaztea. <pb/>Gudaroste osoak aditu zuen erregeak Absalomi buruz gudalburu guztiei agindutakoa. <f>ⓝ</f>


text:
<pb/>Horrela, bada, atera zen gudarostea zelaira, israeldarrei aurre egitera. Efraimgo oihanean <f>[1]</f> ekin zioten guduari.


text:
Daviden zerbitzariek menderatu egin zituzten israeldarrak. Egun hartan izugarria izan zen triskantza: hogei mila gizon galdu ziren. <f>ⓐ</f>


text:
Lurralde osora zabaldu zen borroka. Egun hartan, ezpatak baino jende gehiago irentsi zuen oihanak. <f>ⓑ</f>


text:
<pb/>Absalom, mando gainean zihoala, Daviden gudariekin aurrez aurre gertatu zen ustekabean. Mandoa arte-arbola handi baten azpian sartzean, arte-adarretan katigatu zitzaion Absalomi ilea; zeru-lurren artean zintzilikaturik gelditu zen, mandoak aurrera egin zuelako. <f>ⓒ</f>


text:
Hori ikusi zuen gizon batek adierazi zion Joabi: <pb/>—Absalom arteondo batetik zintzilik ikusi dut.


text:
<pb/>Joabek esan zion berria ekarri zion gizonari: <pb/>—Ikusi eta zergatik ez duk, bada, bertan lurrari josi? Zilarrezko hamar txanpon eta gerriko bat emango nizkian.


text:
<pb/>Gizonak ihardetsi zion Joabi: <pb/>—Eskuetan zilarrezko mila txanpon ipiniko bazenizkit ere, ez nioke eskurik erantsiko erregearen semeari. Aditu nuen nola esaten zizuen erregeak zuri, Abixairi eta Itairi: «Zaindu Absalom gaztea!»


text:
Haren aurka halako maltzurkeria egin izan banu, erregeak jakingo zukeen, eta orduan zu ere ez zinatekeen nitaz arduratuko. <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>Joabek esan zuen: <pb/>—Ez diat astirik galduko hirekin. <pb/>Hartu zituen bere eskuetan hiru gezi eta bihotzean sartu zizkion Absalomi, oraino bizirik zegoelarik artearen adarretan; <f>ⓔ</f>


text:
Orduan, Joabek adarra jo zuen eta israeldarrei pertsegitzeari utzi zion jendeak, Joabek geldiarazi egin baitzuen gudarostea. <f>ⓕ</f>


text:
Orduan, Absalom hartu eta basoko zulo handi batera bota zuen; gero, harri-pila handia ezarri zioten gainean. Israeldar guztiak beren etxoletara <f>[2]</f> joan ziren ihesi. <f>ⓖ</f>


text:
<pb/>Bizi zelarik, eraikia zuen beretzat Absalomek Errege Haranean <f>[3]</f> dagoen oroitarria, berekiko esanez: «Ez dut ene izena oroitaraziko duen semerik». Eta bere izena ezarri zion oroitarriari. Horregatik deritza gaurdaino «Absalomen oroitarria». <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>Tzadoken seme Ahimaatzek esan zion Joabi: <pb/>—Uztazu, arren, erregeari berri on hau ematera lasterka joaten: Jauna bere alde atera eta etsaiengandik libratu duela.


text:
<pb/>Joabek esan zion: <pb/>—Gaur ezin zara berri onaren eramaile izan; beste egunen batean bai, beharbada. Baina gaur ezin duzu berri onik eraman, hila baita erregearen semea.


text:
<pb/>Orduan, Joabek agindu zion etiopiar bati: <pb/>—Hoa eta adierazi erregeari ikusi duana. <pb/>Etiopiarra, Joaben aurrean ahuspeztu ondoren, lasterka abiatu zen.


text:
Tzadoken seme Ahimaatzek esan zion berriro Joabi: <pb/>—Dena dela, uztazu niri ere lasterka joaten, etiopiarraren atzetik. <pb/>Joabek esan zion: <pb/>—Zertarako nahi duzu joan lasterka, ene seme? Ez baituzu saririk izango berri on horren ordain.


text:
<pb/>Eta Ahimaatzek: <pb/>—Dena dela, banoa lasterka. <pb/>Joabek, orduan: <pb/>—Zoaz, bada. <pb/>Ahimaatz lautadako bidetik joan zen lasterka, eta aurrea hartu zion etiopiarrari.


text:
David hiri-sarrerako bi ateen artean <f>[4]</f> zegoen eseria. Ate gaineko solairura igoa zegoen zaintzaileak begiak jaso eta gizon bat bakarrik lasterka zetorrela ikusi zuen, <f>ⓘ</f>


text:
eta erregeari jakinarazi zion oihuka. Erregeak esan zuen: <pb/>—Bakarrik baldin badator, berri onak dakartza. <pb/>Lasterkaria hurbildu ahala, ordea,


text:
zaintzaileak beste gizon bat ere atzetik lasterka zetorrela ikusi zuen. Zaintzaileak honela egin zion deiadar atezainari: <pb/>—Beste gizon bat dator lasterka, hori ere bakarrik. <pb/>Eta erregeak esan zuen: <pb/>—Horrek ere berri onak dakartza, noski.


text:
<pb/>Zaintzaileak berriro: <pb/>—Lehenengoaren ibilera, Tzadoken seme Ahimaatzena da. <pb/>Erregeak esan zuen: <pb/>—Gizon ona dugu hori; berri onarekin dator. <f>ⓙ</f>


text:
<pb/>Ahimaatzek esan zion oihuka erregeari: <pb/>—Agur, jauna! <pb/>Eta, erregearen aurrean lurreraino ahuspeztuz, jarraitu zuen: <pb/>—Bedeinkatua Jauna, zure Jainkoa, menderatu baititu ene errege jaunaren kontra jaiki ziren gizonak!


text:
<pb/>Erregeak galdegin zion: <pb/>—Onik al da Absalom gaztea? <pb/>Ahimaatzek erantzun: <pb/>—Iskanbila handia ikusi nuen, Joabek ni, zure zerbitzari hau, zuregana bidali ninduenean; baina ez dakit zer gertatuko zen. <f>ⓚ</f>


text:
Orduan, etiopiarrak agertu eta esan zuen: <pb/>—Berri onak dakarzkizut, ene errege jauna. Alde atera zaizu gaur Jauna eta libratu zaitu aurka jaikitako guztien eskuetatik. <f>ⓛ</f>


text:
<pb/>Erregeak galdegin zion etiopiarrari: <pb/>—Onik al da Absalom gaztea? <pb/>Etiopiarrak erantzun zuen: <pb/>—Gertatuko ahal zaie ene errege jaunaren etsaiei eta erregearen kontra kalte egiteko jaiki ziren guztiei mutilari gertatu zaiona!


text:
<pb/>Erregea dar-darka gelditu zen; ate gaineko solairura igo eta negarrari eman zion. Bidean honela zioen: <pb/>—Ai ene seme Absalom, ene seme, ene seme Absalom! Zergatik ez naiz ni hil zure ordez? Absalom, ene seme, ene seme! <f>ⓜ</f>


text:
Egun hartan garaipena dolu bihurtu zen gudaroste osoarentzat, entzun baitzuten gudariek erregea atsekabetua zegoela bere semearengatik. <f>ⓐ</f>


text:
Horregatik, gudarostea isilka sartu zen hirira, gudutik ihesi datorren gudarostea lotsaz isilka sartu ohi den bezala.


text:
Erregeak, aurpegia estalirik, oihu handiz honela zioen: <pb/>—Ai ene seme Absalom, Absalom ene seme, ene seme! <f>ⓑ</f>


text:
<pb/>Sartu zen Joab erregearen etxera eta esan zion: <pb/>—Lotsarazi egin dituzu gaur, zuri eta zure seme-alabei, zure emazte eta ohaideei bizia salbatu dizueten gudari guztiak.


text:
Gorrotatzen zaituztenak dituzu maite, eta maite zaituztenak gorrotatzen. Zeure gudalburuek eta zeure gudariek bost axola dizutela adierazten ari zara gaur. Badakit, Absalom bizi eta gu guztiok gaur hil izan bagina, ontzat hartu izango zenuela. <f>ⓒ</f>


text:
Jaiki zaitez, irten eta gogoberotu zeure gudariak. Hara, Jaunarengatik zin degizut: ateratzen ez bazara, ez da inor ere geldituko zurekin gaur gauean; orduan, zeure bizitza osoan ikusi izan dituzunak baino gorriagoak ikusi beharko dituzu.


text:
<pb/>Jaiki zen, bada, erregea eta ate ondoan jarri zen. Jakinarazi zioten jende guztiari erregea ate ondoan jarria zegoela, eta denak erregearen aitzinera etorri ziren. <pb/>Israeldarrak nor bere etxolara ihesi joanak ziren.


text:
<pb/>Israelgo leinu orotan jendea eztabaidan ari zen, esanez: «Erregeak libratu gintuen geure etsaien menpetik, baita filistearren eskuetatik salbatu ere. Absalom dela eta, ordea, ihes egin behar izan du lurralde honetatik. <f>ⓓ</f>


text:
Guk errege gantzutu genuen Absalom hura hila da guduan. Zergatik ez duzue zerbait egiten, David erregea berriro etorrarazteko?»


text:
<pb/>Davidek Tzadok eta Abiatar apaizak bidali zituen, esanez: <pb/>—Mintza zakizkiete honela Judako herri-arduradunei: «Zuek izan behar al duzue azkenak erregea bere jauregira etorrarazten?


text:
Amasari, berriz, esan: «Ez al zaitut neure odolekoa? Zigor nazala Jainkoak gogor, baldin eta gudalburu egiten ez bazaitut betiko, Joaben ordez!»


text:
<pb/>Honela bereganatu zituen Judako gizon ororen bihotzak batean, eta eskari hau bidali zioten erregeari: «Itzul zakizkigu, zeure zerbitzari guztiekin».


text:
Erregea, beraz, itzuli zen eta Jordaneraino heldu. Judakoak Gilgaleraino <f>[1]</f> etorri ziren erregearen bila, Jordan igarotzean lagun egiteko.


text:
<pb/>Geraren seme Ximei ere, Bahurimgo benjamindar hura, lehiatu zen Judako gizonekin batera Daviden bila jaisten; <f>ⓔ</f>


text:
berekin zituen mila gizon benjamindar eta Tziba, Saulen etxeko morroia, ere bai, beronen hamabost seme eta hogei zerbitzariekin. Hauek Jordan igaro zuten erregearen bila, <f>ⓕ</f>


text:
erregearen etxekoak zekartzan txanela abiatzeko zegoen unean <f>[2]</f>. Beren laguntza eskaini nahi zioten erregeari. Hau Jordan igarotzeko zegoenean, Geraren seme Ximei aurrean ahuspeztu zitzaion,


text:
eta honela mintzatu: <pb/>—Ene jauna, ez izan kontuan nire okerra; ez oroitu, ene errege jauna, Jerusalemdik atera zinen egun hartan nik, zure morroi honek, esan nizunaz. Ez hartu gogoan, ene errege jauna. <f>ⓖ</f>


text:
Aitortzen dizut oker jokatu nuela; baina hara, Joseren ondorengo <f>[3]</f> guztietatik neu izan nauzu lehena ene errege jaun horren bila etortzen. <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>Tzeruiaren seme Abixaik esan zuen: <pb/>—Ez al du heriotza merezi Ximeik, Jaunaren gantzutuari bota zion madarikazioagatik?


text:
<pb/>Davidek, ordea: <pb/>—Hau ez da zuen arazoa, Tzeruiaren semeok! Zergatik ari zatzaizkidate oztopoak jartzen? Badakit orain Israelgo erregea naizela; beraz, gaur ez da inor hilko Israelen. <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>Saulen seme Mefi-Boxet ere atera zitzaion erregeari bidera. Oinak garbitu gabe, bizarra txukundu gabe eta jantziak ere garbitu gabe egon zen Mefi-Boxet erregeak alde egin zuen egunetik bizirik eta onik itzuli zen arte. <f>ⓚ</f>


text:
Jerusalemera erregeagana etorri zenean, esan zion Davidek: <pb/>—Nolaz ez zinen nirekin etorri, Mefi-Boxet?


text:
<pb/>Honek erantzun: <pb/>—Ene errege jauna, engainatu egin ninduen morroiak. Nik, zure zerbitzari honek, astoa txalmatzeko agindu nion, gainean jarri eta erregearekin joateko, herrena naiz eta. <f>ⓛ</f>


text:
<pb/>«Hark, ordea, gezurrez salatu <f>[4]</f> ninduen zure aurrean, ene errege jauna. Hala ere, Jainkoaren aingerua bezalakoa zarenez, egin egoki iruditzen zaizuna. <f>ⓜ</f>


text:
Gure aitaren senitartean denok merezi genuen heriotza zure eskutik, ene errege jauna. Baina zeure mahaian jarri ninduzun, zeure zerbitzari hau. Ba ote dut oraindik eskubiderik erregeari zerbait eskatzeko?» <f>ⓝ</f>


text:
<pb/>Erregeak esan zion: <pb/>—Zertarako honenbeste berriketa? Agindua dut lurrak Tziba <f>[5]</f> eta bion artean banatzeko. <f>ⓐ</f>


text:
<pb/>Mefi-Boxetek ihardetsi zion: <pb/>—Har ditzala denak beretzat. Aski dut zu etxera bizirik eta onik etorri izana, ene errege jauna.


text:
<pb/>Bartzilai galaadtarra ere jaitsi zen Rogelimdik, Jordan ibaia erregearekin igaro eta ibai ertzean agur egiteko. <f>ⓑ</f>


text:
Bartzilai oso zaharra zen, bazituen laurogei urte. Erregea Mahanaimen izan zen bitartean, hark hornitu zuen janariz, gizon oso handikia baitzen.


text:
Erregeak esan zion Bartzilairi: <pb/>—Zatoz nirekin Jerusalemera; behar duzun guztia izango duzu nire ondoan.


text:
<pb/>Bartzilaik, aldiz, erregeari: <pb/>—Beste zenbat urtez biziko naiz, bada, erregearekin Jerusalemera joan behar izateko?


text:
Baditut, dagoeneko, laurogei urte. Uste al duzu badudala ahalmenik ona eta txarra bereizteko? Edota janari-edariez gozatzeko? Edota kantariei entzuteko? Zuretzat oztopo baizik ez nintzateke izango, ene errege jauna. <f>ⓒ</f>


text:
Otoi, uztazu itzultzen, neure herrian neure aita-amen hilobi ondoan hil nadin. Baina hona hemen Kimham zure morroia: doala bera zurekin, ene errege jaun horrekin; egiozu egokien iruditzen zaizuna. <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>Erregeak esan zion: <pb/>—Betor, bada, nirekin Kimham, eta zuri egokien iruditzen zaizuna eginen diot. Eskatzen didazun guztia emango dizut.


text:
<pb/>Igaro zuten denek Jordan ibaia. Erregeak, igaro zuenean, Bartzilai besarkatu zuen eta bedeinkatu. Hau bere herrira itzuli zen. <f>ⓔ</f>


text:
Erregea, berriz, Gilgalerantz joan zen, Kimham berekin zeramalarik. Juda herri osoa eta Israel erdia ere erregearekin batera zihoan.


text:
<pb/>Israeldarrek erregeagana hurbildu eta galdetu zioten: <pb/>—Zergatik hartu zaituzte berentzat bakarrik Judako gure senideek, zuri, zure etxekoei eta zeurekin dituzun guztiei Jordan igarotzen laguntzerakoan?


text:
<pb/>Judakoek erantzun zieten Israelgoei: <pb/>—Geurea dugu erregea. Zergatik haserretzen zarete horregatik? Erregearen bizkar jan ote dugu, bada? Edota, hartu ote dugu inolako ordainik?


text:
<pb/>Israeldarrek, berriz, erantzun zieten Judakoei: <pb/>—Zuek baino hamar aldiz <f>[6]</f> eskubide handiagoa dugu erregea eta David bera ere gurea izateko. Zergatik gutxiesten gaituzue? Ez al dugu lehenengo guk erabaki erregea itzularaztea? <pb/>Baina Judakoen erantzuna latzagoa izan zen Israelgoena baino.


text:
<pb/>Inguru haietan gertatu zen benjamindar maltzur-gaizto bat. Xeba zeritzan, eta Bikriren semea zen. Borrokarako adarra jo zuen, esanez: <pb/><t>«Guk ez dugu zerikusirik Davidekin, </t><t>ez dugu ezer nahi <f>[1]</f> </t><t>Jeseren seme horrekin! </t><t>Etxoletara denok, israeldarrok!» <f>ⓕ</f> </t>


text:
<pb/>Israeldar guztiek Davidengandik aldendu eta Bikriren seme Xebari jarraitu zioten. Judakoak, aldiz, beren erregeari atxiki zitzaizkion, Jordandik hasi eta Jerusalemeraino. <f>ⓖ</f>


text:
<pb/>David erregeak, Jerusalemera bere etxera heldu zenean, hartu zituen etxezain utziak zituen hamar ohaide <f>[2]</f> haiek eta etxe batean zaintzapean ipini zituen. Berak mantentzen zituen, baina ez zen gehiago etzan haiekin. Giltzapean eduki zituen bizitza guztian, bizi-alargun betiko. <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>Erregeak, behin batez, esan zion Amasari: <pb/>—Bildu Judako gizonak gudurako eta zatozkit zeu ere haiekin batera hiru egunen buruan. <f>ⓘ</f>


text:
Orduan, Davidek esan zion Abixairi: <pb/>—Absalomek baino kalte handiagoa egin behar digu orain Xebak, Bikriren seme horrek. Har itzazu zeure jaunaren gudariak eta zoaz haren ondoren. Ez dadila heldu hiri gotorretara, ihes eginen digu bestela. <f>ⓙ</f>


text:
<pb/>Abixairekin atera ziren Jerusalemdik Joaben gizonak, keretarrak, peletarrak eta gudaririk adoretsuenak Bikriren seme Xebaren ondoren.


text:
Gabaonen dagoen harri handiaren ingurura heltzean, han non datorkien Amasa. Joabek guda-jantzia zeraman soinean, gerrikoz loturik eta gerrikotik zintzilik ezpata bere zorroan. Amasarengana aurreratzean, ezpata erori zitzaion Joabi.


text:
Honek esan zion Amasari: <pb/>—Ongi al zara, ene anaia? <pb/>Eta eskuineko eskuaz bizarretik heldu zion musu emateko. <f>ⓚ</f>


text:
Amasa ez zen ohartu Joabek beste eskuan zuen ezpataz; honek sabeletik sartu zion, hesteak lurrean barreiatuz. Ez zuen bigarrenez jo beharrik izan; bertan hil zen. Gero, Joabek eta beronen anaia Abixaik Bikriren semearen ondoren jarraitu zuten. <f>ⓛ</f>


text:
<pb/>Joaben gudarietako bat Amasaren ondoan gelditu zen, eta honela zioen: <pb/>—Joaben eta Daviden alde dagoen orok jarraitu Joabi!


text:
<pb/>Amasa, odoletan blai, bidearen erdian zetzan. Jende guztia gorpuaren ondoan gelditzen zela ikustean, gudari hark bidetik zelaira eraman eta oihalez estali zuen Amasa; bestela, haren ondora heltzen ziren guztiak gelditu egiten baitziren. <f>ⓜ</f>


text:
Bidetik baztertu zuenean, aurrera egin zuten denek, Joabi jarraiki, Bikriren seme Xeba harrapatzeko.


text:
<pb/>Xebak Israelgo leinu guztien lurraldeak igaro zituen Abel-Bet-Maakaraino <f>[3]</f>; Bikriren senitarteko guztiak bildu eta Xebaren atzetik sartu ziren hirira.


text:
Heldu ziren Joaben gizonak eta setiatu zuten Abel-Bet-Maaka; hiriari erasotzeko, harresiaren gailurreraino lurra pilatuz, harresia hausten eta botatzen saiatu ziren denak. <f>ⓝ</f>


text:
<pb/>Hortan, hiriko emakume argi batek honela egin zuen oihu: <pb/>—Adizue, adizue! Esan, arren, Joabi hona hurbiltzeko, berarekin mintzatu nahi dut eta. <f>ⓐ</f>


text:
<pb/>Hurbildu zen Joab eta emakumeak esan zion: <pb/>—Zu al zara Joab? <pb/>Joabek erantzun: <pb/>—Bai! <pb/>Emakumeak esan zion: <pb/>—Entzun zeure mirabe honek esan behar dizuna. <pb/>Eta Joabek: <pb/>—Adi nago.


text:
<pb/>Emakumeak, orduan: <pb/>—Antzina esan ohi zuten: «Galdetzekotan, galdetu Abel hirian, eta kito».


text:
Israelen hiri baketsu eta zintzorik bada, gure hauxe da bat. Akabatu egin behar al duzu hainbat israeldarren ama den hiri hau? Zer dela-eta nahi duzu hondatu Jaunaren ondarea?


text:
Ez natorkizue horretara. Baina baduzue hor, bere eskua erregearen kontra jaso duen gizon bat, Efraimgo mendialdekoa. Xeba du izena, Bikriren semea. Emadazue hori, eta alde egingo dut hiritik. <pb/>Emakumeak, orduan, Joabi: <pb/>—Hara, harresi gainetik botako dizugu horren burua. <f>ⓑ</f>


text:
<pb/>Joan zen emakumea jendearengana eta argi mintzatu zitzaion. Moztu zioten, beraz, lepoa Bikriren seme Xebari eta Joabi bota zioten. Orduan, Joabek adarra jo zuen, nork bere etxolara alde egin zezan. Joab Jerusalemera joan zen, erregeagana. <f>ⓒ</f>


text:
<pb/><f>[4]</f> Joab zen israeldar gudaroste osoaren buruzagi nagusia; Benaias, Joiadaren semea, keretarren eta peletarren buruzagia; <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>Daviden garaian, hiru urtez iraun zuen gosetea izan zen. Davidek Jaunari kontsulta egin zion eta Jaunak erantzun: <pb/>—Odola zor dute oraino Saulek eta beronen senitartekoek, gabaondarrak <f>[1]</f> hil zituztelako. <f>ⓔ</f>


text:
<pb/>Erregeak gabaondarrei dei egin zien, beraiekin mintzatzeko. Gabaondarrak ez ziren israeldar, amortarren artetik bizirik geldituak baizik. Egina zuten hitzarmena <f>[2]</f> israeldarrekin; baina Saulek, Israel eta Judakoenganako gehiegizko axolaz, galdu egin nahi izan zituen haiek.


text:
Davidek esan zien gabaondarrei: <pb/>—Zer egin dezaket zuen alde? Zerez ordain diezazueket, Jaunaren ondarea bedeinka dezazuen?


text:
<pb/>Gabaondarrak erantzun zioten: <pb/>—Saulekin eta beronen senitartekoekin duguna, ez da zilar-, ez urre-kontua; ezta Israelgo inor hilaraztea ere <f>[3]</f>. <pb/>Erregeak berriro: <pb/>—Nahi duzuena eginen dizuet.


text:
<pb/>Haiek esan zioten: <pb/>—Gizon hark hondatu egin gintuen; hala uste izan zuen bederen: suntsituak ginela Israelen lurralde osoan bizi direnen artetik. <f>ⓕ</f>


text:
Emazkiguzu orain haren ondorengoetako zazpi gizon, eta hil egingo ditugu Jaunaren aurrean, Saulen hiria den Gibean, Jaunak hautatu zuenaren hirian. <pb/>Erregeak esan zien: <pb/>—Emango dizkizuet, bada.


text:
<pb/>Mefi-Boxeti, ordea, Saulen seme Jonatanen semeari, barkatu egin zion, Jonatanek eta Davidek Jaunaren aurrean egina zuten zinarengatik <f>[4]</f>.


text:
Hartu zituen, aldiz, Aiaren alaba Ritzpak Sauli eman zizkion bi semeak, Armoni eta Mefi-Boxet, eta Saulen alaba Mikalek <f>[5]</f> Adrieli, Meholako Bartzilairen semeari, eman zizkion bost semeak, <f>ⓖ</f>


text:
eta gabaondarren esku utzi zituen. Hauek urkatu egin zituzten mendian, Jaunaren aitzinean. Zazpiak batera hil ziren, uztaroaren lehen egunetan, garagarra biltzen hastean <f>[6]</f>.


text:
<pb/>Aiaren alaba Ritzpa zaku bat hartu eta harkaitzaren gainean gelditu zen, uztaroaren hasieratik gorpuen gainera euria egin zuen arte. Egunez ez zien uzten zeruko hegaztiei haien gainean kokatzen, ezta basapiztiei ere gauez. <f>ⓗ</f>


text:
joan eta Saulen eta beronen seme Jonatanen hezurrak Galaadeko Jabexeko bizilagunen eskuetatik hartu egin zituen; izan ere, ostuak zituzten hauek Bet-Xango plazatik, Saul Gilboan <f>[7]</f> hil ondoren filistearrek zintzilikatu zituzten tokitik. <f>ⓘ</f>


text:
Gero, Saulen eta beronen seme Jonatanen hezurrak handik eraman zituen Davidek eta urkatutako haien hezurrekin bildu zituen.


text:
Azkenik, Saulen eta beronen seme Jonatanen hezurrekin batera ehortzi zituzten Tzelan, Saulen aita Kixen hilobian, Benjaminen lurraldean. Erregeak agindu guztia egin zuten. Honen ondoren, Jainkoa errukitu egin zen herrialdeaz. <f>ⓙ</f>


text:
<pb/>Hasi ziren berriro borrokan filistearrak israeldarren aurka. Jaitsi zen David bere gizonekin filistearren kontra gudukatzera, baina nekatu egin zen. <f>ⓚ</f>


text:
Refatarren <f>[8]</f> ondorengoetarikoa zen Ixbi-Benobek David hilko zuela esan zuen; guda-jantzi berria zeraman; lantzaren punta hiru kilo baino gehiago zen.


text:
Tzeruiaren seme Abixaik, ordea, erregeari laguntzera etorriz, filistearra jo eta hil egin zuen. Orduan, zin eragin zioten bere gizonek Davidi: <pb/>—Ez zara aurrerantzean gudura aterako gurekin, Israelen zuzia itzal ez dadin <f>[9]</f>. <f>ⓛ</f>


text:
<pb/>Gerora, beste gatazka bat izan zen God hirian filistearren kontra. Huxako Sibekaik hil egin zuen Saf, refatarren <f>[10]</f> ondorengoa hau ere.


text:
<pb/>God hirian filistearren kontra izan zen beste gatazka batean, Belengo Jairren seme Elhananek Gateko <f>[11]</f> Goliat hil zuen; honen lantza-kirtena ehuleen ardatza adinakoa zen.


text:
<pb/>Izan zen gero beste gatazka bat ere Gat hirian. Bazen han gizon erraldoi bat esku-oinetan seina behatz, orotara hogeita lau behatz zituena, refatarren ondorengoa.


text:
Erronka egin zien israeldarrei; baina Jonatanek, Daviden anaia Ximaren semeak, hil egin zuen. <f>ⓜ</f>


text:
<pb/>Lau erraldoi haiek refatarren ondorengoak ziren, Gat hirikoak. Davidek eta beronen gizonek hil zituzten.


text:
<pb/>Jaunak bere etsai guztietatik eta Saulen eskuetatik askatu zuenean, gorazarre <f>[1]</f> hau kantatu zion Davidek Jaunari:


text:
<t>ene Jainkoa </t><t>nire harkaitz babesgarri, </t><t>nire babeski eta indar salbatzailea, </t><t>nire gotorlekua, </t><t>nire ihesleku eta salbatzailea. </t><t>Zuk nauzu indarkeria-zaleengandik salbatzen. </t>


text:
<t>«Larrialdian dei egin nion Jaunari, </t><t>dei ene Jainkoari. </t><t>Eta aditu zuen bere tenplutik </t><t>nire oihua, </t><t>haren belarrietaraino heldu zen </t><t>nire deiadarra. </t>


text:
<t>Ikaratu zen lurra eta dardaratu, </t><t>zeruaren oinarriak mugitu, </t><t>Jainkoaren haserreak </t><t>baitzituen astindu. </t>


text:
<t>Itsas hondoa agertu zen, </t><t>lurraren oinarriak agerian jarri </t><t>Jaunaren orroaz, </t><t>haren haserre-ziztuaz. <pb/> </t>


text:
<t>Etsai indartsuagandik </t><t>salbatu ninduen, </t><t>ni baino indartsuago ziren arerioengandik. </t>


text:
<t>«Neure zuzentasunaren ordaina </t><t>eman dit Jaunak, </t><t>neure jokabide garbiaren saria. </t>


text:
<t>Haren aginduak oro </t><t>aurrean izan ditut beti, </t><t>eta ez naiz saihestu </t><t>haren arauetatik. </t>


text:
<t>Neure zuzentasunaren ordaina </t><t>eman dit Jaunak, </t><t>beraren begietan </t><t>garbi jokatu dut eta. <pb/> </t>


text:
<t>Zure laguntzaz </t><t>ihes eragiten diot gudari-taldeari, </t><t>zurekin, ene Jainko, </t><t>harresiak igarotzen gainetik. <pb/> </t>


text:
<t>«Jainkoaren bidea on-ona, </t><t>Jaunaren hitza sinesgarria. </t><t>Bera da </t><t>harengana jotzen dutenen babesa. </t>


text:
<t>Oreinarenak bezain arin </t><t>dizkit oinak egin, </t><t>eta neure tontorretan </t><t>sendo nau ezarri. </t>


text:
<t>«Etsaiak pertsegitu nituen </t><t>eta triskatu, </t><t>eta ez nintzen itzuli </t><t>denak suntsitu arte. </t>


text:
<t>Suntsitu nituen eta desegin, </t><t>ez ziren aurrerantzean jaiki; </t><t>nire oinazpira erori ziren. </t>


text:
<t>Begiratu zuten, baina inork salbatu ez; </t><t>Jaunarengana jo, </t><t>baina hark entzun ez. </t>


text:
<t>Lurreko hautsa bezala </t><t>xehatu nituen, </t><t>kaleko lokatza bezala </t><t>oinpean zapaldu. <pb/> </t>


text:
<t>«Ene herriaren liskarretatik </t><t>atera ninduzun, </t><t>atzerritarren buruzagi izendatu. </t><t>Herri ezezaguna </t><t>jarri zitzaidan zerbitzari, </t>


text:
<t>Atzerritarrak kikildu egin ziren, </t><t>eta beren gordelekuetatik </t><t>dar-darka irten. <pb/> </t>


text:
<t>«Gora Jauna, </t><t>bedeinkatua ene harkaitza! </t><t>Goretsia Jainkoa, </t><t>salbatzen nauen haitza! </t>


text:
<t>Etsaien artetik atera nauzu, </t><t>oldartzen zaizkidanen gainetik jaso, </t><t>gizon zakarrarengandik askatu. <pb/> </t>


text:
<t>«Horregatik, Jauna, </t><t>atzerritarren artean goresten zaitut, </t><t>zure omenez kantatzen dut. </t>


text:
<t>Garaipen handiak eman dizkio </t><t>bere erregeari, </t><t>maitasunez jokatu du </t><t>bere gantzutuarekin, </t><t>Davidekin </t><t>eta beraren ondorengoekin betiko».</t>


text:
<pb/><t>Hona Daviden azken hitzak: </t><t>«Honela mintzo da </t><t>Jeseren seme David, </t><t>goienean ezarritako gizona, </t><t>Jakoben Jainkoaren gantzutua, </t><t>Israelgo kantari <f>[1]</f> eztia. <f>ⓝ</f> </t>


text:
<t>Israelen Jainkoa mintzatu da, </t><t>Israelen Harkaitzak esan dit: </t><t>“Gizon-emakumeen </t><t>agintari zuzena, </t><t>Jainkoarekiko begirunez </t><t>agintzen duena, <f>ⓑ</f> </t>


text:
<t>egunsentiko argia bezalakoa da, </t><t>goiz-alba garbian </t><t>jaikitzen den eguzkia, </t><t>lur bustian ernetako belarrari </t><t>diz-diz eragiten dion goiz-argia”. </t>


text:
<t>Horrelakoxea nire ondorengotza </t><t>Jainkoaren babespean. </t><t>Egin du nirekin betiereko ituna, </t><t>denetan ongi arautua eta sendoa <f>[2]</f>. </t><t>Berak ematen dit garaipen betea, </t><t>berak betetzen nire irrika guztiak. <f>ⓒ</f> </t>


text:
<t>Maltzur-gaiztoak, aldiz, </t><t>eskuan hartu gabe </t><t>botatzen diren sasien antzeko, <f>ⓓ</f> </t>


text:
<t>ukitu behar dituenak </t><t>burdina eta lantza-kirtena </t><t>hartzen ditu, </t><t>sutara bota eta erretzeko». </t>


text:
<pb/>Hona hemen Daviden gudari adoretsuen izenak: <pb/>Ix-Baal hakmondarra, hiru ausarten <f>[3]</f> buruzagia; hau da, bere lantza astinduz, zortziehun gizonen gainera oldartu eta denak batera hil zituen Adino etznetarra.


text:
<pb/>Honen ondoren Eleazar, Dodo ahohitarraren semea. Davidekin batera ziren hiru gudari adoretsuen artean zegoen hau ere, gudurako bilduak ziren filistearrei erronka egin zietenean. Israeldarrek atzera egin zuten,


text:
baina hark tinko eutsi zion eta eskua, nekearen nekez, ezpatari itsatsia gelditu zitzaion arte jo zituen filistearrak. Egun hartan garaipen handia lortu zuen Jaunak. Jendea etorri zen berriro Eleazarrengana, baina harrapakinak hartzera bakarrik. <f>ⓔ</f>


text:
<pb/>Honen ondoren, Xama, Age-ren semea, harartarra. Bilduak ziren filistearrak Lehi-n, eta jendea ihes egina zen filistearren aurretik. Bazen han dilista-sail bat.


text:
Sailaren erdian tinkaturik, Xamak defendatu egin zuen sail hura, filistearrak hilez. Garaipen handia lortu zuen Jaunak.


text:
<pb/>Uztaroan, gudari ausarten hiru buruzagi Davidengana etorri ziren Adulamgo leizera. Filistear gudari-talde bat refatarren haranean <f>[4]</f> zegoen etxolatua.


text:
Davidek gogo hau adierazi zuen: «Norbaitek Belengo atean dagoen urtegitik ura ekarriko balit edateko… !»


text:
Hiru adoretsuek, filistearren gudari-tokira sartu, Belengo atean dagoen urtegitik ura atera eta eraman zioten Davidi. Honek, ordea, ez zuen edan nahi izan, eta isuri <f>[5]</f> egin zuen Jaunarentzako eskaintza bezala. <f>ⓕ</f>


text:
Esan zuen: «Inola ere ez! Libra nazala Jaunak ur hau edatetik! Gizon horien odola edatea izango litzateke, beren bizia arriskatuz joan baitira». Eta ez zuen edan nahi izan. <pb/>Hauxe egin zuten hiru gudari adoretsu haiek.


text:
<pb/>Tzeruiaren seme eta Joaben anaia Abixai zen ausarten buruzagi. Hirurehunen kontra astindu zuen honek bere lantza, eta izen handia hartu zuen hiru adoretsuen artean.


text:
Hogeita hamarren artean bera izan zen ospetsuena eta guztien buruzagia. Hala ere, ez zen hiru haiek adinakoa izan.


text:
<pb/>Benaias, Joiadaren semea, gizon kementsua zen eta egintza handiak egina; Kabtzeelgoa zen. Honek hil zituen Ariel izeneko bi moabdar. Elurra ari zuen batean, urtegira jaitsi eta lehoia akabatu zuen bertan. <f>ⓖ</f>


text:
Berak hil zuen itxura bikaineko gizon egiptoar bat ere. Honek lantza zuen eskuan; hark, berriz, makila bat baizik ez. Kendu zion Benaiasek lantza eskutik egiptoarrari eta bere lantzaz hil zuen. <f>ⓗ</f>


text:
Horra, bada, zer egin zuen Joiadaren seme Benaiasek; horregatik, izen handia izan zuen hiru adoretsuen artean.


text:
Hogeita hamarrak baino ospetsuago izan zen; baina ez zen hiru haiek adinakoa izan. Davidek bere zaintzaileen buru egin zuen.


text:
<pb/>Hogeita hamar haien artekoa zen Asahel, Joaben anaia; baita Belengo Elhanan ere, Dodoren semea. Eta <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>Sutu zen berriro <f>[1]</f> ere Jaunaren haserrea israeldarren kontra eta, zigortzeko, esan zion Davidi: <pb/>—Tira, egin israeldarren eta judatarren zenbaketa. <f>ⓚ</f> <f>ⓛ</f>


text:
<pb/>Erregeak esan zion Joab bere gudalburuari: <pb/>—Zoaz Israelen barna leinuz leinu, Dandik Beer-Xebaraino, eta egin herritar guztien zenbaketa, zenbat diren jakin dezadan.


text:
<pb/>Joabek ihardetsi zion erregeari: <pb/>—Orain dena baino ehun bider handiago egin dezala herria Jaunak, zure Jainkoak, eta ikus dezala bere begiz errege jaunak! Baina zertarako nahi du ene errege jaunak halakorik egin <f>[2]</f>? <f>ⓜ</f>


text:
<pb/>Hala ere, erregeak bere agindua betearazi zien Joabi eta gudalburuei. Beraz, Joab, gudalburu guztiekin, erregearen aurretik atera eta israeldarren zenbaketa egitera joan zen.


text:
Iragan zuten Jordan ibaia, eta Aroer-tik <f>[3]</f> eta ibarraren erdian dagoen hiritik hasirik, Gad lurraldean zehar, Jazer-eraino heldu ziren.


text:
Gero, Galaadera eta hititen lurraldera, Kadexera, joan ziren; baita Dan-Jaanera eta Sidongo inguruetara ere.


text:
Tiroko hiri gotorrera ere iritsi ziren; baita hibiarren eta kanaandarren hiri guztietara ere. Azkenik, Judako Negev-erantz abiatu ziren, Beer-Xebara.


text:
Horrela zeharkatu zuten lurralde osoa eta, bederatzi hilabete eta hogei egunen buruan, Jerusalemera heldu ziren.


text:
Herritarrak zenbat ziren adierazi zion Joabek erregeari: Israelen zortziehun mila ziren ezpata erabil zezaketen gerra-gizonak, eta Judan bostehun mila.


text:
<pb/>Herritarren zenbaketa egin ondoren, bihotzeko harra sentitu zuen Davidek eta esan zion Jaunari: <pb/>—Bekatu astuna egin dut, bai. Hala ere, Jauna, barkatu zeure zerbitzari honen bekatua, erokeria egin baitut. <f>ⓝ</f>


text:
<pb/>Biharamun goizean David jaiki zenerako, zuzendua zion Jaunak bere hitza Gad-i, Daviden zerbitzura zegoen profetari, esanez:


text:
«Zoaz Davidengana eta esaiozu: “Hau dio Jaunak: Hiru zigor ipiniko dizkizut aukeran; hautatu bat eta huraxe ezarriko dizut”».


text:
<pb/>Joan zen, beraz, Gad Davidengana eta horren berri eman zion, esanez: <pb/>—Zer nahi duzu: zazpi urteko gosealdia zeure lurraldean, hiru hilabeteko ihesaldia etsaia ondoren duzularik, ala hiru eguneko izurritea zeure lurraldean? Hausnar ezazu, beraz, ea zer erantzun behar diodan bidali nauenari. <f>ⓐ</f>


text:
<pb/>Davidek, orduan, Gadi: <pb/>—Hau larriaren handia! Hobe Jaunaren eskuetan erori, handia baita haren errukia. Ez nadila, ordea, eror giza eskuetan! <f>ⓑ</f>


text:
<pb/>Jaunak, orduan, izurritea bidali zuen Israelera, goiz hartatik hasi eta esaniko epea bete arte. Herriko hirurogeita hamar mila gizon hil ziren Dandik Beer-Xebaraino.


text:
Eta aingerua Jerusalem hondatzeko eskua luzatzen ari zelarik, atzera egin zuen Jaunak kalte hura bidaltzetik eta esan zion herria xehatzen ari zen aingeruari: <pb/>—Atzera esku hori! Aski da! <pb/>Une hartan Jaunaren aingerua Arauna jebustarraren <f>[4]</f> larrain ondoan zegoen. <f>ⓒ</f>


text:
Herria xehatzen ari zen aingerua ikustean, honela mintzatu zitzaion Jaunari David: <pb/>—Neuk egin dut bekatu! Artzain hau da errudun! Bildots hauek, ordea, zer egin dute? Zigor gaitzazu, arren, ni eta nire senitartekoak.


text:
<pb/>Egun hartan joan zen Gad Davidengana eta esan zion: <pb/>—Igo zaitez Arauna deritzan jebustarraren larrainera, aldarea eraikitzera.


text:
Erregea eta beronen zerbitzaria zetozkiola ikustean, Araunak, bidera irten eta erregearen aurrean ahuspezturik,


text:
esan zuen: <pb/>—Zer dela-eta dator ene errege jauna bere zerbitzari honengana? <pb/>Davidek erantzun: <pb/>—Larraina erosi nahi dizut, Jaunari aldarea eraikitzeko, horrela izurritea herriarengandik urrun dezan. <f>ⓓ</f> <f>ⓔ</f>


text:
<pb/>Araunak Davidi: <pb/>—Har beza ene errege jaunak nahi duen guztia erre-oparia eskaintzeko. Horra, hor dituzu idiak erre-oparitarako, eultzia eta idien uztarria egurretarako. <f>ⓕ</f>


text:
Hau guztia zuretzat ematen du Araunak, oi errege. <pb/>Araunak beste hau ere esan zion erregeari: <pb/>—Izan dezala atsegin zuregan Jaunak, zeure Jainkoak!


text:
<pb/>Erregeak, aldiz, erantzun zion Araunari: <pb/>—Ez, balio duena ordainduz erosi nahi dizut. Jaunari, ene Jainkoari, ez diot eskainiko kostatu ez zaidan erre-oparirik. <pb/>Horrela bada, zilarrezko berrogeita hamar txanponetan erosi zizkion Davidek larraina eta idiak.


text:
<pb/>Hantxe bertan eraiki zion aldarea Davidek Jaunari, eta erre-opariak eta elkartasun-opariak eskaini zituen. <pb/>Errukitu zen Jauna lurralde hartaz eta urrundu egin zuen izurritea Israelengandik. <f>ⓖ</f>


text:
<pb/>David zahartua zegoen, urtetan aurreratua. Estalkiak botatzen zizkioten arren, ezin zen berotu.


text:
Zerbitzariek esan zioten: «Neska gazte birjina bat bilatu behar genizuke, errege jauna; zure zerbitzura egongo litzateke, zu zaintzeko. Eta zurekin oheratuz, berotuko zintuzke». <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>Beraz, Israel lurralde osoan neska gazte polit baten bila ibili ondoren, Abixag aurkitu zuten, Xunemgoa <f>[1]</f>, eta bera eraman zioten erregeari.


text:
Oso polita zen neska; berak zaintzen eta zerbitzatzen zuen erregea. Hala ere, erregeak ez zuen sexu-harremanik izan berarekin.


text:
<pb/>Bitartean, Daviden eta Hagit-en seme Adonias harrotzen hasi zen, errege izanen zela pentsatuz. Guda-gurdiak, zaldiak <f>[2]</f> eta aurretik joango zitzaizkion berrogeita hamar gizon eskuratu zituen. <f>ⓘ</f>


text:
Aitak ez zion sekula haserrerik egin, ezta galdetu ere zergatik jokatzen zuen horrela. Bestalde, Adonias oso liraina zen; Absalomen ondoren jaioa Davidi.


text:
Harremanetan zebilen Tzeruiaren seme Joabekin eta Abiatar <f>[3]</f> apaizarekin; bere alde zituen hauek.


text:
Baina Tzadok apaiza, Joiadaren seme Benaias, Natan profeta, Ximei, Rei eta Daviden gudaririk ausartenak ez ziren Adoniasen aldeko. <f>ⓙ</f>


text:
<pb/>Behinola, ardi, idi eta zekor gizenduak hil zituen Adoniasek opari bezala Zohelet haitzaren ondoan, Rogel iturriaren <f>[4]</f> inguruetan, eta erregearen seme ziren bere anaia guztiak eta erregearen zerbitzari ziren Judako gizon guztiak gonbidatu zituen. <f>ⓚ</f>


text:
Natan profeta, Benaias, Daviden gudari adoretsuak eta bere anaia Salomon, ordea, ez zituen gonbidatu.


text:
<pb/>Orduan, esan zion Natanek Betsaberi, Salomonen amari: <pb/>—Ez al duzu aditu, Hagit-en seme Adoniasek bere burua errege izendatu duela, David gure jaunak deus ere jakin gabe? <f>ⓛ</f>


text:
Zoaz David erregeagana eta esaiozu hau: «Ez al zenidan, ene errege jaun horrek, zin egin nire seme Salomon izango zela zure hurrengo erregea eta bera jarriko zela zure errege-aulkian? Hortaz, zergatik izendatu du Adoniasek bere burua errege?» <f>[5]</f>


text:
Eta zu erregearekin mintzatzen ari izango zaren bitartean, sartuko naiz ni zure ondoren eta zure esanak baietsiko ditut.


text:
<pb/>Horrela, bada, sartu zen Betsabe erregearen gelara. Erregea oso zahartua zegoen; Abixag xunemdarrak zerbitzatzen zuen.


text:
<pb/>Betsabek erantzun: <pb/>—Jaunarengatik, zeure Jainkoarengatik, zin egin zenidan, ene jaun horrek, nire seme Salomon izanen zela zure hurrengo erregea eta bera jarriko zela zure errege-aulkian.


text:
Idi, zekor gizendu eta ardi ugari hil du, eta zure seme guztiak, Abiatar apaiza eta Joab gudalburua gonbidatu ditu; baina zure zerbitzari Salomon ez du gonbidatu.


text:
Zeuri begira dituzu israeldar guztien begiak, zure ondoren errege-aulkian nor jarriko den zuk esateko zain.


text:
Bestela, ene errege jauna, zu hiltzean, neure seme Salomon eta biok hil egin nahi izango gaituzte. <f>ⓜ</f>


text:
eta jakinarazi zioten erregeari Natan profeta etorri zela. Erregearen aitzinera sartu eta ahuspeztu egin zen.


text:
Natanek esan zuen: <pb/>—Ene errege jauna, zuk izendatu al duzu Adonias zure ondorengo errege izan eta zure errege-aulkian eser dadin?


text:
Izan ere, idi, zekor gizendu eta ardi ugari hil du gaur, eta zure seme guztiak, gudalburuak eta Abiatar apaiza gonbidatu ditu. Han ari dira denak berarekin jan-edanean eta oihuka: «Gora Adonias erregea!»


text:
Baina ni ez naute gonbidatu, eta ez Tzadok apaiza, ez Joiadaren seme Benaias, ez zure zerbitzari Salomon ere.


text:
Egiaz zuk agindurik egin al dute hori? Guri, zeure zerbitzarioi, ez diguzu esan nor izanen den zure hurrengo erregea.


text:
<pb/>Erregeak, orduan, agindu zuen: <pb/>—Dei egin Betsaberi! <pb/>Betsabe sartu eta zutik gelditu zen erregearen aurrean.


text:
Zin egin nizun, bai, Jaunarengatik, Israelen Jainkoarengatik, zure seme Salomon izanen zela nire ondorengo erregea eta bera jarriko zela nire errege-aulkian. Hara, gaur beteko dut zin hura!


text:
<pb/>Betsabek, erregearen aitzinean lurreraino ahuspezturik, esan zuen: <pb/>—Gora beti David erregea, ene jauna!


text:
<pb/>Davidek, orduan: <pb/>—Dei egin Tzadok apaizari, Natan profetari eta Joaiadaren seme Benaiasi. <pb/>Hauek sartu zirenean,


text:
erregeak esan zien: <pb/>—Hartu zeuekin nire funtzionarioak eta jaitsi Gihon-era <f>[6]</f> nire seme Salomon, nire mando gainean jarririk. <f>ⓝ</f>


text:
Tzadok apaizak eta Natan profetak gantzutu dezatela han Salomon Israelgo errege, eta zuek, adarra joz, egin oihu honela: «Gora Salomon erregea!» <f>ⓐ</f>


text:
Igo, gero, beraren ondoren, eta hona heltzean, jar dadila nire errege-aulkian, nire ondoren errege izateko. Bera izendatzen dut Israelgo eta Judako buruzagi.


text:
<pb/>Joiadaren seme Benaiasek erantzun zion: <pb/>—Hala bedi! Hala nahi izan dezala Jaunak, gure erregearen Jainkoak!


text:
Izan bedi Jauna Salomonentzat ere zuretzat izan dena; egin dezala haren erregetza zurea baino handiago, oi ene errege David!


text:
<pb/>Tzadok apaizak, Natan profetak, Joiadaren seme Benaiasek, keretarrek eta peletarrek <f>[7]</f> Salomon David erregearen mando gainean ezarri eta Gihonera eraman zuten.


text:
Orduan, Tzadok apaizak, hartua baitzuen Jaunaren oihal-etxolatik olio-adarra, gantzutu egin zuen Salomon. Jo zuten adarra eta herri osoak deiadar egin zuen: «Gora Salomon erregea!» <f>ⓑ</f>


text:
Jende guztia Salomonen ondoren igo zen bozkario handiz eta txirulak joz. Lurrak ere dar-dar egin zuen haien oihuengatik.


text:
<pb/>Bazkaria bukatzen ari ziren, Adoniasek eta beronen bazkaldar guztiek zarata-hots hura aditu <f>[8]</f> zutenean. Joabek, adar-hotsa entzutean, esan zuen: <pb/>—Zer dela-eta halako iskanbila hiritarren artean?


text:
<pb/>Hizketan ari zen, Abiatar apaizaren seme Jonatan heldu zenean. Adoniasek esan zion: <pb/>—Sar zaitez. Zu bai ausarta! Berri onak al dakarzkiguzu? <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>Jonatanek erantzun zion Adoniasi: <pb/>—Ez, bada. David gure errege jaunak Salomon egin du errege.


text:
Tzadok apaiza, Natan profeta, Joiadaren seme Benaias, keretarrak eta peletarrak bidali ditu Salomonekin, eta hauek erregearen mando gainean ezarri dute Salomon.


text:
Tzadok apaizak eta Natan profetak errege gantzutu dute Gihonen. Eta handik bozkarioz beterik igo dira. Hiritarren artean iskanbila handia dago. Hori da entzun duzuen zarata.


text:
Erregearen zerbitzariak David gure errege jauna zoriontzera joan dira eta honela esan diote: «Egin dezala Jainkoak Salomon zu baino ospetsuago, eta haren erregetza zurea baino handiago!» Erregea bera makurtu egin da ohe gainean,


text:
eta esan du: «Bedeinkatua Jauna, Israelen Jainkoa, nire aulkian nire ondorengoetariko bat jartzea eta nik ikustea eman didalako!»


text:
Adoniasek, Salomonen beldurrez, joan eta etxolako aldareak ertzetan zituen adarrei heldu zien <f>[9]</f>.


text:
Orduan, esan zioten Salomoni: <pb/>—Salomon erregearen beldur da Adonias eta aldareko adarrei atxikia dago. Honela dio: «Zin egin diezadala Salomonek ez nauela ezpataz hilko».


text:
<pb/>Salomonek, orduan: <pb/>—Jator jokatzen badu, ez zaio ile bat ere eroriko lurrera; baina nolabaiteko gaiztakeriarik aurkitzen badiogu, heriotza izango du. <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>Orduan, Salomonek Adonias aldaretik jaitsarazteko agindu zien batzuei. Adonias etorri eta ahuspeztu egin zen Salomon erregearen aitzinean. Salomonek esan zion: <pb/>—Zoaz zeure etxera!


text:
<pb/>Azken egunak hurbiltzen ari zitzaizkiolarik, agindu hauek eman zizkion Davidek bere seme Salomoni:


text:
Bete Jaunaren, zeure Jainkoaren nahia, haren bidean ibiliz. Gorde Moisesen arauetan idatziak dauden lege, agindu, erabaki eta burubideak. Horrela, ongi izango zara zeure egintza eta ibilbide guztietan,


text:
eta Jaunak beteko dizu niri eman didan hitza <f>[1]</f>: “Zure semeok zintzo jokatzen badute, bihotz osoz eta gogo guztiz nire aurrean leial ibiltzen badira, beti izanen da zureetariko norbait Israelgo errege-aulkian”. <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>«Bestalde, badakizu zer egin zidan Tzeruiaren seme Joabek: Israelgo bi gudalbururi, Ner-en seme Abnerri eta Jeter-en seme Amasari, egin ziena. Hil egin zituen, guduan isuritako odola bakealdian mendekatuz; horrela, odolez zikindu zituen nire jantziak. Hilketa horien errudun da <f>[2]</f>.


text:
Galaadeko Bartzilairen <f>[4]</f> semeak, aldiz, har itzazu ongi eta jar daitezela zure mahaian, ni ere ongi hartu baininduten haiek, zure anaia Absalomengandik ihesi nenbilen garai hartan. <f>ⓖ</f>


text:
Hor duzu Gera-ren seme Ximei ere, Bahurimgo benjamindarra; izugarrizko madarikazioak bota zizkidan Mahanaimera nindoalarik. Alabaina, bera ere etorri zitzaidan gero bila Jordanera, eta nik Jaunarengatik zin egin nion ez nuela ezpataz hilko <f>[5]</f>.


text:
Orain, ordea, zuk ez utzi bera zigortu gabe; argia zara eta badakizu zer egin behar diozun: hil ezazu indarrez bere zahartzaroan <f>[6]</f>».


text:
Berrogei urtez izan zen David Israelgo errege: zazpi urtez Hebronen eta beste hogeita hamahiru urtez Jerusalemen <f>[7]</f>. <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>Behinola, Salomonen ama Betsaberengana etorri zen Adonias, Hagiten semea. Betsabek galdetu zion: <pb/>—Bake asmotan al zatoz? <pb/>Adoniasek erantzun: <pb/>—Bai, bake asmotan.


text:
<pb/>Adoniasek, orduan: <pb/>—Badakizu neurea nuela erregetza, eta Israel osoak begiz jo ninduela, errege izan nendin. Alabaina, erregetza niri kendu eta nire anaiari eman diote, harentzat baitzuen Jaunak erabakia. <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>Eta Adoniasek: <pb/>—Esaiozu, arren, Salomon erregeari eman diezadala emaztetzat Abixag xunemdarra. Zuri ez dizu ukatuko.


text:
<pb/>Horrela, beraz, joan zen Betsabe Salomon erregeagana Adoniasen alde mintzatzeko. Erregea jaiki egin zen amaren bila irteteko, eta makurtu beraren aurrean. Gero, bere errege-aulkian jarri eta beste aulki bat ezarrarazi zuen amarentzat, eta semearen eskuinaldean eseri zen ama. <f>ⓙ</f>


text:
Orduan, esan zion amak: <pb/>—Mesede txiki bat eskatu behar dizut. Ez ahal didazu ukatuko! <pb/>Erregeak erantzun: <pb/>— Eska ezazu, ama; ez dizut ukatuko.


text:
<pb/>Salomon erregeak erantzun zion bere amari: <pb/>—Zergatik eskatzen didazu Abixag xunemdarra Adoniasentzat? Nire anaia zaharragoa dela eta, Abiatar apaiza eta Tzeruiaren seme Joab bere alde dituela eta, horrentzat erregetza eskatzea <f>[8]</f> besterik ez zaizu falta.


text:
<pb/>Orduan, Salomon erregeak zin hau egin zuen Jaunarengatik: «Zigor nazala gogor Jaunak, baldin eta Adoniasek esan duen hori bere biziaz ordaintzen ez badu!


text:
Ala Jauna, gure aita Daviden errege-aulkian ezarri eta sendotu nauena eta, hitzeman bezala, errege-etxea eman didana! Gaur bertan hilko da Adonias».


text:
<pb/>Abiatar apaizari esan zion erregeak: «Alde hemendik Anatotera, zeure lurretara. Heriotza merezi duzu zuk ere, baina ez zaitut hilko, gure aita Daviden aurrean Jainko Jaunaren kutxa eraman <f>[9]</f> izan duzulako, eta berak jasan zituen nekeak zuk ere jasan izan dituzulako».


text:
<pb/>Beraz, kendu egin zion Salomonek Abiatarri Jaunaren apaiz izatea; honela bete zen Jaunak Xilon Eliren ondorengoen kontra esaniko hitza <f>[10]</f>.


text:
<pb/>Joab ere, Absalomen aldeko ez izan arren, Adoniasen alde jarria zen; horregatik, albiste haien berri izan zuenean, ihesi joan zen eta, Jaunaren oihal-etxolara sarturik, aldare-ertzetako adarrei heldu zien.


text:
Jakinarazi zioten Salomoni Jaunaren oihal-etxolan babestua zela Joab eta aldarearen ondoan zegoela. Orduan, Joiadaren seme Benaias bidali zuen Salomonek, hura hil zezan.


text:
Benaiasek, Jaunaren oihal-etxolara sartu eta esan zion Joabi: <pb/>—Hortik ateratzeko agintzen dizu erregeak. <pb/>Joabek, ordea: <pb/>—Ez! Hementxe hil behar dut! <pb/>Benaiasek erregeari jakinarazi zion Joaben erantzuna.


text:
Erregeak, orduan: <pb/>—Egiozu esan duena; hil ezazu eta ehortzi. Horrela kenduko duzu niregandik eta nire senitartetik Joabek egin zituen hilketen errua.


text:
Bota biezaio berari Jaunak hilketa horien errua, bera baino hobeak ziren bi gizon jator eta zuzen hil baitzituen ezpataz, David gure aitak jakin gabe: Ner-en seme Abner, Israelgo gudarosteen buruzagia, eta Jeter-en seme Amasa, Judakoaren buruzagia.


text:
Eror bekie Joabi eta beronen ondorengoei hilketa haien errua betikotasunean. Davidek, beronen ondorengotzak, senitarteak eta errege-aulkiak, aldiz, izan bezate beti Jaunarengandiko bakea! <f>ⓚ</f>


text:
<pb/>Joan zen, beraz, Joiadaren seme Benaias eta hil egin zuen Joab. Gero, bere etxe ondoan ehortzi zuten, basamortuan.


text:
Ondoren, erregeak Joiadaren seme Benaias egin zuen gudarostearen buruzagi Joaben ordez, eta Tzadok apaiza ezarri zuen Abiatarren tokian.


text:
<pb/>Gero, Salomonek Ximeiri dei egin eta esan zion: <pb/>—Egin zeuretzat etxe bat Jerusalemen eta bizi bertan, inora atera gabe.


text:
Noizbait irten eta Zedron erreka igarotzen baduzu, egon ziur hilko zarela. Eta zeu izanen zara errudun.


text:
<pb/>Ximeik erantzun zion erregeari: <pb/>—Ongi da; errege jaunak esan bezala egingo dut. <pb/>Luzaro bizi izan zen Ximei Jerusalemen.


text:
Behin batez, ordea, hiru urteren buruan, Ximeiren bi morroik ihes egin eta Gateko <f>[11]</f> errege Akixengana, Maakaren semearengana, jo zuten. Morroiak Gaten zirela salatu ziotenean, <f>ⓛ</f>


text:
Ximei, astoa txalmatu eta Gatera joan zen Akixengana, bere morroien bila. Gaten morroiak hartu eta itzuli egin zen.


text:
dei egin eta esan zion: <pb/>—Ez al nizun Jaunarengatik zin eginarazi eta ez al nizun zorrotz esan norabait ateratzen bazinen, ziur hilko zinela? Ongi zela erantzun zenidan, bazenekiela.


text:
<pb/>Eta esan zion, gainera: <pb/>—Ongi aski dakizu nolako kaltea egin zenion gure aita Davidi. Bota diezazula Jaunak gainera zeure gaiztakeria.


text:
<pb/>Erregearen aginduz, Joiadaren seme Benaiasek hil egin zuen Ximei. Horrela, sendotu egin zen erregetza Salomonen eskuetan.


text:
<pb/>Egiptoko errege faraoiaren senitarteko <f>[1]</f> egin zen Salomon, haren alaba emaztetzat hartuz. Daviden Hirira eraman zuen, harik eta bere jauregia, Jaunaren etxea eta Jerusalem inguruko harresiak eraiki arte. <f>ⓜ</f>


text:
Maite zuen Salomonek Jauna eta betetzen zituen bere aita Daviden arauak; alabaina, berak ere muinoetan eskaini ohi zituen opariak eta erretzen intsentsua.


text:
<pb/>Behinola, Gabaonera <f>[2]</f> joan zen erregea opariak eskaintzera, huraxe baitzen kultu-lekurik nagusiena. Mila erre-opari eskaini zituen Salomonek aldare gainean.


text:
Gau hartan Jauna agertu zitzaion ametsetan Gabaonen, eta esan zion: <pb/>—Eskatu nahi duzuna, eta emanen dizut. <f>ⓝ</f>


text:
<pb/>Salomonek erantzun zion: <pb/>—Onginahi handia izan zenuen zeure zerbitzari David gure aitarentzat, berak zure aurrean leial, zuzen eta bihotz zintzoz jokatu zuelako. Eta onginahi hori gorde egin diozu, gaur haren aulkian jarria dagoen seme hau berari emanez.


text:
Ene Jainko Jauna, gure aita Daviden ordez ni, zeure zerbitzari hau, egin nauzu errege. Ni, berriz, mutil gaztea nauzu eta gobernatzen ikasi gabea.


text:
Zehazki zenbatu ezin ahalako herri ugaria hautatu zenuen, eta neu egin nauzu herri horren buru. <f>ⓐ</f>


text:
Emadazu adimen argia zure herria gobernatzeko, eta ona eta txarra bereizteko. Bestela, nola izan zure herri handi hau gobernatzeko gauza?


text:
Orduan, Jainkoak esan zion Salomoni: <pb/>—Halako eskaria egin didazulako eta zeuretzat urte asko, aberastasuna edota zeure etsaien heriotza eskatu ordez, zuzen gobernatzeko adimena eskatu didazulako,


text:
emango dizut eskatu duzuna. Begira, zure aurretik inork izan ez dituen eta zure ondoren ere inork izango ez dituen bezainbateko jakinduria eta adimena damazkizut. <f>ⓑ</f>


text:
Gainera, eskatu ez duzuna ere emango dizut: aberastasuna eta ospea, zure egunetan inongo erregek izango ez duen neurrian.


text:
Zuen aita David ibili zen bezala zu ere nire bideetan zintzo eta nire arau eta aginduak betez ibiltzen bazara, bizitza luzea emanen dizut.


text:
<pb/>Esnatzean, Salomon ohartu zen Jauna ametsetan agertu zitzaiola. Jerusalemera itzuli eta Jaunaren itun-kutxaren aurrera sarturik, erre-opariak eta elkartasun-opariak eskaini zituen. Gero, otordua egin zuen bere zerbitzari guztiekin.


text:
Hau zioen haietarik batek: <pb/>—Otoi, ene jauna! Hara, emakume hau eta biok etxe berean bizi gara, eta hau etxean zela haurra izan nuen nik.


text:
Ni haurraz erdi eta handik hiru egunera, emakume honek ere haurra izan zuen. Biok batera geunden; ez zen beste inor gurekin etxean, gu biok izan ezik.


text:
Gauerdian jaiki eta, ni lo nengoen bitartean, nire ondotik nire haurra hartu eta bere ondoan etzan zuen; bere seme hila, berriz, nire ondoan ezarri.


text:
Goizean, nire semeari bularra emateko jaiki nintzenean, hila zegoen. Eguna argitzean, ordea, begiratu nion ongi eta ikusi nuen ez zela nik izandako semea.


text:
<pb/>Beste emakumeak, aldiz, hau zioen: <pb/>—Ez! Nire semea dun bizi dena, eta hirea hildakoa! <pb/>Besteak, berriz: <pb/>—Ez! Hildakoa dun hirea; bizi dena nirea. <pb/>Horrela ari ziren ezbaian, erregearen aurrean.


text:
<pb/>Orduan, erregeak esan zuen: <pb/>—Beraz, batak dio berea duela bizi dena eta bestearena hildakoa; besteak, berriz, alderantziz <f>[3]</f>.


text:
<pb/>Orduan, haur biziaren amari hunkitu zitzaion barrua bere semearengatik eta esan zion erregeari: <pb/>—Otoi, ene jauna! Emaiozu horri haur bizia; baina ez hil inola ere.


text:
<pb/>Orduan, erregeak esan zuen: <pb/>—Ez hil haurra. Emaiozue lehenengoari; horixe da haurraren ama.


text:
<pb/>Israel osoak jakin zuen erregearen erabakiaren berri, eta ordudanik begirune handia izan zioten, zuzen epai zezan Jainkoak nolako jakinduria eman zion ikusirik. <f>ⓒ</f>


text:
eskualdeburuen arduradun: Azarias, Natanen semea; erregearen aholkulari: Zabud apaiza, Natanen semea;


text:
<pb/>Salomonek hamabi eskualdeburu zituen Israel osoan. Bakoitzak urtean hilabete batez hornitu behar zituen erregea eta beronen etxekoak.


text:
Baana, Ahiluden semea, Taanak-en, Megidon eta Tzartan ondoan dagoen Bet-Xanen, Izreel baino beherago, Bet-Xandik Abel-Meholaraino, Jokmoam baino harantzago;


text:
Geberren semea, Galaadeko Ramot hirian; bere ardurapekoak zituen honek Manasesen seme Jairen Herrixkak, Galaaden zeudenak; bere ardurapekoa zuen Baxan lautadan dagoen Argob eskualdea ere: harresiak eta brontzezko morroiloak zituzten hirurogei hiri handi; <f>ⓓ</f>


text:
Geber, Uriren semea, Galaad lurraldean, amortarren errege Sihon-en eta Baxango errege Og-en lurralde izanikoan. Judan ere eskualdeburu bat zegoen.


text:
<pb/>Juda eta Israelgo jendea itsasertzeko hondarra bezain ugaria zen. Bazuten jan-edaririk aski eta pozik bizi ziren. <f>ⓔ</f>


text:
<pb/>Salomonen agintea Eufrates ibaitik filistearren lurralderaino eta Egiptoko mugetaraino hedatzen zen. Zergak ordaintzen zizkioten denek eta bere bizitza osoan menpean izan zituen <f>[1]</f>. <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>Hona zenbat elikagai behar zuen Salomonek egunero: ia zazpi tona ogi-irin garbi eta hamalau tona ogi-irin arrunt;


text:
hamar idi gizen eta hogei idi larreko; ehun ardi eta, gainera, hainbat orein, basahuntz, orkatz eta hegazti gizen.


text:
<pb/>Eufrates ibaiaz mendebaldera, Tifsahetik <f>[2]</f> Gazaraino, Salomonek agintzen zuen; ibaiaz mendebaldeko errege guztiak haren menpeko ziren, eta bakean bizi zen inguruetako lurralde guztietakoekin.


text:
Salomonen bizitza osoan lasai bizi izan ziren Juda eta Israelgo guztiak, nor bere mahatsondo edota pikondoaren itzalean. <f>ⓖ</f>


text:
<pb/>Salomonek lau mila <f>[3]</f> zalditegi zituen bere guda-gurdietarako zaldientzat eta hamabi mila zaldizko. <f>ⓗ</f>


text:
Aipaturiko eskualdeburu haiek, nork berari zegokion hilabetean, Salomon erregea eta honen mahaikideak hornitzen zituzten, ezeren faltarik izan ez zezaten.


text:
<pb/>Jainkoak jakinduria eta zuhurtzia handia eman zizkion Salomoni, baita itsasertzeko hondartza bezainbateko jakite zabala ere.


text:
gizonetan jakintsuena izan baitzen: Etam ezratarra, Mahol-en seme Heman, Kalkol eta Darda baino jakintsuago. Salomonen izena inguruetako lurralde guztietan zabaldu zen. <f>ⓘ</f>


text:
Zuhaitzei buruz ere mintzatu zen, nola Libanoko zedroez hala horma-harrietan ernetzen den itze belarraz <f>[5]</f>; orobat, abere, hegazti, narrasti eta arrainei buruz ere.


text:
Salomonen jakinduriaren berri izan zuten herrialde eta erresuma guztietatik etorri ohi ziren Salomonen mintzaldi jakintsuak entzutera.


text:
<pb/>Tiroko errege Hiram-ek, aitaren ondorengo errege Salomon gantzutu zutela jakitean, bere zerbitzariak bidali zizkion; Hiram bizitza osoan Daviden adiskide izana zen <f>[6]</f>. <f>ⓚ</f>


text:
«Badakizu gure aita Davidek ezin izan ziola Jaunari, bere Jainkoari, tenplurik eraiki, bere ingurukoekin egin behar izan zituen guduengatik, Jaunak bere etsaiak oinpean jarri zizkion arte.


text:
Orain, aldiz, Jainko Jaunak lasaitasuna eman dit inguru guztian; ez dut etsairik, ez arazo larririk.


text:
Horregatik, Jaunari, ene Jainkoari, tenplua eraikitzea erabaki dut, hala esan baitzion Jaunak gure aita Davidi: “Zure ondoren errege-aulkian ipiniko dudan zure semeak eraikiko dit etxea”. <f>ⓛ</f>


text:
Agindu ezazu, beraz, ebaki dezatela niretzat Libanoko zedro-sail bat. Nire morroiek zureekin batera jardungo dute, eta ordainduko dizut zeure morroientzat eskatzen didazun lansaria. Badakizu gure artean ez dela inor sidondarrak <f>[7]</f> bezain trebe zuhaitz botatzen». <f>ⓜ</f>


text:
<pb/>Salomonen eskari hau hartzean, Hiram biziki poztu zen eta esan zuen: «Bedeinkatua Jauna, Davidi halako seme jakintsua eman diolako, herri ugari hori goberna dezan».


text:
<pb/>Hiramek erantzun zion Salomoni: «Hartu dut zure eskaria eta emango dizut nahi bezainbat zedro- eta zipres-zur.


text:
Nire morroiek Libanotik itsasoraino jaitsiko dute; gero, almadiak egin eta itsasoz bidaliko dizkizut, zuk esandako tokiraino. Zuk, ordainez, janariz hornituko didazu etxea, nik nahi bezala».


text:
Honek, ordainez, sei mila tona gari eta zortzi mila litro olio garbi eman ohi zizkion Hirami urte oroz, bere etxekoak elikatzeko.


text:
<pb/>Hitzemaniko jakinduriaz bete zuen Jaunak Salomon. Honen eta Hiramen artean bakea izan zen eta, gainera, ituna egin zuten biek.


text:
<pb/>Salomon erregeak lan behartuak antolatu zituen eta Israel osoan hogeita hamar mila gizon bildu zituen horretarako. <f>ⓝ</f>


text:
Hilero hamar mila laguneko txandatan bidaltzen zituen Libanora. Hilabete Libanon egin ohi zuten eta beste bi hilabete beren etxeetan. Adoniram zen langile behartu haien arduraduna.


text:
Gainera, baziren beste hiru mila eta hirurehun lan-arduradun, Salomonen eskualdeburuek ezarriak, langileak zain zitzaten.


text:
Harri handi eta aukeratuak ebakitzeko agindu zuen erregeak, tenpluaren oinarritarako, eta landu zitzatela.


text:
Salomonen eta Hiramen langileek eta Gebalgo <f>[8]</f> jendeak landu zituzten. Horrela prestatu zuten tenplua eraikitzeko zura eta harria.


text:
<pb/>Israeldarrak Egiptotik irten eta handik laurehun eta laurogei urtera, Salomonek Israelgo erregetzan lau urte zeramatzala, bigarren hilabetean, Zib hilean, hasi zen Salomon Jaunaren etxea eraikitzen. <f>ⓐ</f>


text:
Salomonek Jaunari eraiki zion etxe hura hogeita hamar metro zen luze, hamar metro zabal eta hamabost metro gora. <f>ⓑ</f>


text:
Tenpluko sala handiaren aurreko atalondoa <f>[1]</f> hamar metro zabal zen —tenpluaren zabalera bera—, eta bost metro luze tenplu barnerantz.


text:
Tenpluaren inguru guztian, sala handiaren eta santutegiaren hormei atxikia, eraikuntza bat egin zuen, hiru solairukoa.


text:
Beheko solairua bi metro eta erdi zabal zen, erdikoa hiru metro eta hirugarrena hiru metro eta erdi. Solairu bakoitzean tenpluko horma kanpoaldetik meheagoa zen, maila moduko batzuk eginez, eta maila hauen gainean ezarri zituzten habeak, tenpluko hormak zulatu beharrik gabe.


text:
<pb/>Jaunaren etxea eraikitzeko, harrobian bertan landuriko harriak ezarri zituzten; horrela, ez zen mailu, pikatxoi edota burdinazko beste tresna-hotsik entzun tenplua eraikitzean.


text:
Erdiko solairurako sarrera tenpluaren eskuinaldeko saihetsean zegoen; eskailera biribil batetik igo zitekeen erdiko solairura eta hemendik gorenekora.


text:
Tenpluari inguru guztian erantsi zion eraikuntza hartako solairu bakoitzak bi metro eta erdiko altuera zuen; zedrozko habez zeuden tenpluko hormari atxikiak.


text:
«Etxe hau egiten ari zatzaizkit. Hara, nire legeei dagokienez ibiltzen bazara, nire erabakiak bete eta nire aginduak gordetzen badituzu, beraiei dagokienez jokatuz, beteko dizut zuen aita Davidi eman nion hitza.


text:
zedrozko oholez estali zituen tenplu barneko hormak, behetik hasi eta goiko habeetaraino, barne osoa zurez jantziz. Tenpluaren behea zipres-oholez estali zuen.


text:
Tenpluaren barneneko azken hamar metroak, berriz, zedrozko oholez estali zituen, behetik hasi eta goiko habeetaraino, eta toki hori santutegia <f>[3]</f>, hots, toki santu-santua, izateko antolatu zuen.


text:
Tenplu barruko zedrozko oholtza hura fruitu- <f>[4]</f> eta lore-sortazko irudiz apaindua zegoen. Dena zedrozkoa zen; ez zen harririk ikusten.


text:
Tenplu barne-barneko toki hura, santutegia, Jaunaren itun-kutxa ezartzeko antolatu zuen Salomonek. <f>ⓓ</f>


text:
Santutegia hamar metro zen luze, hamar metro zabal eta hamar metro gora, eta urre garbiz jantzi zuen Salomonek. Santutegiaren aurrez aurre zegoen aldarea, berriz, zedroz jantzi zuen. <f>ⓔ</f>


text:
Jaunaren etxe barnea ere urre garbiz estali zuen Salomonek, santutegia bezala, eta honen aurrean urrezko kateak <f>[5]</f> ipini zituen.


text:
Lehenengo hegaldun izakiaren hegoak, zein bata zein bestea, bina metro eta erdi ziren; hego-mutur batetik besteraino bost metro.


text:
Jaunaren etxeko santutegian ezarri zituen Salomonek hegaldun izakiak, hegoak zabalik: bataren kanpoaldeko hegoak alde bateko horma ukitzen zuen eta bestearenak beste aldekoa; erdi aldeko bi hegalek, berriz, elkar ukitzen zuten tenpluaren erdialdean.


text:
<pb/>Nola barruko hala kanpoko hormetan, inguru guztian, hegaldun izaki-irudiak, palmondo eta lore-sorten irudiak zizelkatu zituen. <f>ⓖ</f>


text:
<pb/>Santutegiaren sarrerarako olibondo-zurezko ateak egin zituen. Ateburuak eta ate-zangoek bosna koska <f>[6]</f> zituzten.


text:
Bi ate-orriak olibondo-zurezkoak ziren; haietan ere hegaldun izaki-irudiak, palmondo- eta lore-sorten irudiak zizelkatu zituen, guztiak urrez estaliz.


text:
Hauetan ere hegaldun izakiak, palmondoak eta lore-sortak zizelkatu zituen, eta guztiak urrez estali.


text:
<pb/>Azkenean, harlanduzko hiru lerroko eta zedrozko habe-lerro bateko horma eraikiz, barneko ataria egin zuen <f>[8]</f>. <f>ⓗ</f>


text:
eta hamaikagarren urteko Bul hilean, hots, zortzigarren hilabetean bukatu zuten oso-osorik, egitamu guztien arabera. Beraz, zazpi urtetan eraiki zuen tenplua Salomonek.


text:
«Libanoko Oihana» <f>[1]</f> zeritzan aretoa ere egin zuen; berrogeita hamar metro zen luze, hogeita bost zabal eta hamabost gora. Zedrozko lau zutabe-lerro zituen, eta zutabeen gainean zedrozko habeak.


text:
Zutabeen gaineko habe haiek berrogeita bost ziren, lerro bakoitzean hamabost, eta habe haien gainaldean zedrozko oholtza.


text:
<pb/>Zutabedun ataria ere egin zuen; hogeita bost metro zen luze eta hamabost zabal. Honen aurrean zutabedun beste atari bat ere egin zuen, bere aterpe <f>[2]</f> eta guzti.


text:
<pb/>Egin zuen, orobat, «Errege-aulkiaren aretoa» edo «Epaitegi-aretoa» zeritzana ere, bertan epaiketak egiteko. Behetik goraino zedroz jantzi zuen.


text:
Salomonen bizilekua errege-aulkiaren aretotik aparte zegoen, beste areto batean; biak tankera berekoak ziren. Bere emaztetzat hartu zuen faraoiaren alabarentzat egin zuen jauregia ere areto haren tankerakoa zen. <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>Eraikuntza hauek guztiak, nola barnetik hala kanpotik, neurrira landu eta zerraturiko harri bikainez egin zituzten oinarrietatik habeetaraino <f>[3]</f>, etxearen kanpoaldetik areto nagusiraino.


text:
Areto nagusiaren inguruko hormek harlanduzko hiruna erreskada eta zedrozko ohol-erreskada bana zituzten, Jaunaren etxe-barruko aretoaren eta atalondoaren tankerara.


text:
Neftaliren leinuko emakume alargun baten semea zen; aita, berriz, Tiroko brontzegile bat izan zuen. Hiram oso argi, trebe eta iaioa zen edozein brontze-lanetarako. Etorri zen, beraz, Salomonengana eta honek aginduriko lan guztiak egin zituen.


text:
<pb/>Brontzea urtuz, bi zutabe egin zituen; bederatzina metro ziren gora eta seina metro lodi. <f>ⓚ</f>


text:
Zutabe-buruetan zeuden kapitel haietarako sare antzeko apaindurak egin zituen eta kate-sortak, kapitel bakoitzerako zazpi.


text:
Zutabe-buruetako kapitel bakoitza apaintzeko, sare haien inguruan, bi lerrotan, granada-fruitu antzekoak egin zituen.


text:
Hauen gainean, sare haiez beste aldean, biribil bana zegoen, inguruan berrehuna granada-fruitu zituztelarik, lerrotan jarriak.


text:
Sala handiaren aurreko atalondo aitzinean ezarri zituen Hiramek zutabeak. Eskuinekoari «Jakin» deitu zion, eta ezkerrekoari «Boaz» <f>[5]</f>.


text:
<pb/>Ondoren, Hiramek brontzea urtu eta «Itsaso» <f>[6]</f> deitu zuen uraska biribil bat egin zuen; ertz batetik bestera bost metroko diametroa zuen, bi metro eta erdiko sakona eta hamabost metroko ingurua. <f>ⓛ</f>


text:
Ertzaren azpialdean, inguru guztian, fruitu-irudiak zituen, hogei fruitu metro bakoitzeko, bi lerrotan jarriak, uraska egin zeneko urtzaldi berean eginak.


text:
Hamabi zezenen gainean zegoen uraska; hiru zezen iparraldera begira, beste hiru mendebaldera, beste hiru hegoaldera eta beste hiru ekialdera; atzeak barnealdera zituzten.


text:
Uraskaren lodiera arra betekoa zen. Ezpainak koparenak bezalakoak ziren, lili-lorearen tankerakoak; laurogei mila litro ur hartzen zuen uraskak.


text:
<pb/>Hiramek brontzezko hamar orga egin zituen; bi metro luze ziren, bi metro zabal eta metro eta erdi sakon. <f>ⓜ</f>


text:
eta markoen arteko paneletan zizelkaturik lehoiak, idiak eta hegaldun izakiak, baita goiko markoetan ere; lehoi eta idien azpialdean lore-sortak zintzilik.


text:
Orga bakoitzak brontzezko lau gurpil zituen eta brontzezko ardatzak. Lau hanketan brontzezko euskarriak zituzten; euskarri haiek ur-ontziaren azpian zeuden, bakoitza kanpoaldetik lore-sortaz apaindua.


text:
Orgaren gainaldean ur-ontzi <f>[7]</f> baten ezpainak ateratzen ziren metro erdi bat gorantz; ur-ontzia biribila zen, hirurogeita hamabost zentimetroko diametroa zuelarik. Ezpain haietan ere baziren irudi zizelkatuak, panel koadratueetan, ez biribiletan.


text:
Lau gurpilak panelen azpialdean zeuden eta haien ardatzak orgari atxikiak. Gurpil bakoitzak hirurogeita hamabost zentimetroko altuera zuen.


text:
Gurpil haien tankera guda-gurdiena bezalakoxea zen. Haien ardatzak, uztaiak, erradioak eta gurpegiak ere brontzezkoak ziren denak.


text:
Orga bakoitzaren gainaldean hogeita bost zentimetroko biribila zegoen, euskarriak eta panelak itsatsiak zituelarik.


text:
Orgaren zabalgunetan, euskarrietan eta paneletan hegaldun izaki, lehoi eta palmondoak zizelkatu zituen Hiramek, ahal zituen toki guztiak erabiliz, eta inguruan lore-sortak egin zituen.


text:
<pb/>Brontzezko hamar ur-ontzi ere egin zituen, orga bakoitzerako bana; bina metroko diametroa zuten, eta mila eta seiehuna litro ur hartzen. <f>ⓝ</f>


text:
Bost orga tenpluaren eskuinaldean jarri zituen eta beste bostak ezkerraldean; «Itsaso» zeritzan uraska handia, berriz, tenpluaren eskuinaldean jarri zuen, hego-ekialdera.


text:
<pb/>Pertzak, hauts-palak eta isipu-ontziak <f>[8]</f> ere egin zituen Hiramek. Hona hemen Hiramek, Salomon erregearen aginduz, Jaunaren etxerako egin zituen lanen zerrenda: <f>ⓐ</f>


text:
bi zutabe, zutabe horien buruan zeuden bi kapiteletarako bola bana; zutabeburuetako kapiteletan zeuden bola haiek apaintzeko sare bana;


text:
laurehun granada-fruitu, bi sareetan ezartzeko, bina lerro sare bakoitzean, zutabeburuetan zeuden kapiteletako bi bolak apaintzeko;


text:
pertzak, hauts-palak eta isipu-ontziak. <pb/>Hiramek, Salomon erregearen aginduz, Jaunaren etxerako egin zituen tresna hauek brontze leunduzkoak ziren denak.


text:
Jordango lautadan urtarazi zuen erregeak brontze hura, lurra buztintsua den tokian, Sukot eta Tzartan <f>[9]</f> artean.


text:
Hain ugari eginarazi zituen Salomonek tresna hauek, ezen ezin baitzen jakin zenbat pisatzen zuen brontze-multzo hark.


text:
<pb/>Era berean, Jaunaren etxerako behar ziren beste gauza guztiak ere eginarazi zituen Salomonek: aldarea, urrezkoa; eskainiriko ogiak jartzeko mahaia <f>[10]</f>, urrezkoa; <f>ⓑ</f>


text:
santutegiaren aurrean ezker-eskuin ezartzeko hamar argimutil, alderdi bakoitzean bost, urrezkoak; loreak, kriseiluak eta su-hatzak, urrezkoak; <f>ⓒ</f>


text:
azpilak, labanak, isipu-ontziak, intsentsu-ontziak eta errautsontziak, urre hutsezkoak; santutegiaren aurrean zegoen sala handiaren aurreko ate-orpoak, urrezkoak. <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>Salomonek, Jaunaren etxea eraikitzeko lan hauek guztiak bukatzean, bere aita Davidek sagaratuak ziren urrezko eta zilarrezko gauza eta ontzi guztiak bertara eraman eta Jaunaren etxeko altxortegian gorde zituen. <f>ⓔ</f>


text:
<pb/>Orduan, Salomonek bere inguruan, Jerusalemen, bildu zituen Israelgo herri-arduradun guztiak, leinuburuak eta israeldar senitarteburuak. Jaunaren itun-kutxa igoarazi nahi zuen Daviden Hiritik, hau da, Siondik. <f>ⓕ</f>


text:
Etanim zeritzan hilean, hau da, zazpigarren hilabetean, egin ohi ziren jaietan <f>[1]</f>, bildu ziren israeldar guztiak Salomon erregearekin.


text:
eta, lebitarrekin batera, igo zituzten Jaunaren kutxa, elkarketa-etxola eta etxolan zeuden tresna guztiak.


text:
Salomon erregeak eta beronekin kutxaren aitzinean bildua zegoen israeldar batzar osoak ezin zenbatu ahalako ardi- eta idi-multzo handia eskaini zuten opari.


text:
Apaizek bere tokian ezarri zuten Jaunaren itun-kutxa, tenpluko santutegian, hau da, toki santu-santuan, hegaldun izakien hegalpean. <f>ⓖ</f>


text:
Izan ere, kutxa zegoen tokiaren gainera zabalduak zituzten hegaldun izaki haiek beren hegoak, kutxa eta honen hagak gainetik estaliz.


text:
Haga hauek luzeak zirenez, berauen muturrak santutegiaren aurrean zegoen sala handitik ikus zitezkeen, baina kanpotik ez. Han daude gaurdaino.


text:
Kutxan ez zegoen, Horeb <f>[2]</f> mendian Moisesek bertan ipini zituen bi harlauzak baizik, Egiptotik irten ondoren Jaunak israeldarrekin eginiko itunaren harlauzak, alegia. <f>ⓗ</f>


text:
Apaizak ezin ziren han egon beren eginkizuna betetzen laino hura zela eta; izan ere, Jaunaren aintzak bete zuen Jaunaren etxea.


text:
<pb/>Orduan, Salomonek esan zuen: <pb/><t>«Jauna, </t><t>ilunpean biziko zinela esan zenuen, <f>ⓙ</f> </t>


text:
<pb/>Israeldarren biltzar osoa zutik zegoen. Erregeak, haiengana itzulirik, biltzarra bedeinkatu zuen,


text:
“Neure herri Israel Egiptotik atera nuen egunetik ez dut Israelgo leinu guztien artean inongo hiririk hautatu, nire egoitza izango zen etxea egin ziezadaten; baizik eta David aukeratu nuen, ene herri <f>[4]</f> Israelen buruzagi izan zedin”. <f>ⓛ</f>


text:
Jaunak, ordea, esan zion gure aita Davidi: “Asmo ona izan duzu zeure bihotzean, niretzat etxea eraikitzekoa. <f>ⓜ</f>


text:
Horra bada, bete du Jaunak emaniko hitza. Ni egin naiz errege gure aita Daviden ondoren, eta Israelgo errege-aulkian eseri naiz, Jaunak esan bezala. Nik eraiki diot etxea Jaunari, Israelen Jainkoari,


text:
eta han toki berezia egin diot bertan ezartzeko: gure gurasoak Egiptotik atera zituenean Jaunak beraiekin eginiko itunaren agiria daukan kutxa».


text:
<pb/>Salomonek, Jaunaren aldare aurrean zutik, israeldarren biltzar osoaren aitzinean, eskuak zerurantz zabalik,


text:
otoitza egin zuen: «Jauna, Israelen Jainkoa, ez da zu bezalako beste jainkorik, ez goian zeruan, ez behean lurrean. Betetzen duzu ituna eta onbera zara zure aurrean bihotzez zintzo dabiltzan zeure mirabeentzat. <f>ⓝ</f>


text:
Bete duzu zeure zerbitzari Davidi, gure aitari, hitzeman zeniona; zeure ahoz hitzemana zeure eskuz bete duzu, gaur ikus dezakegunez.


text:
Beraz, Jauna, Israelen Jainkoa, bete ezazu zeure zerbitzari Davidi, gure aitari, hitzeman <f>[5]</f> zenion beste hau ere: “Ez zaizu faltako nire laguntzaz Israelgo errege-aulkian eseriko den ondorengorik, baldin eta zure semeak nire aurrean bide zuzenean ibiltzen badira, zu ibili zaren bezala”. <f>ⓐ</f>


text:
<pb/>«Baina egia ote, Jainkoa lurrean biziko dela? Zeru eta ortziaren zabalak ezin zaitu eduki, eta nik eraiki dizudan tenplu honek eduki ote zaitzake, bada? <f>ⓑ</f>


text:
Hala ere, Jauna, ene Jainkoa, adi ezazu zeure zerbitzari honen otoitza eta eskaria; entzun gaur zure aurrean egiten dudan oihua eta erregua.


text:
Begira etxe honi gau eta egun, zure bizilekua berau izanen dela esan baituzu. Entzun, zure zerbitzariak toki honetarantz begira eginiko otoitza. <f>ⓒ</f>


text:
Entzun, arren, zure zerbitzari honek eta zure herri Israelek toki honetarantz begira zuzenduriko eskaria. Entzun bizi zaren toki horretatik, zerutik. Entzun eta barkatu.


text:
<pb/>«Baten batek bere lagun hurkoari kalte egin eta honek madarikaziopean zin egitera behartuko <f>[6]</f> balu, eta hau tenplu honetako zure aldare aurrean zin egitera etorriko balitz, <f>ⓓ</f>


text:
entzun zuk zerutik eta erabaki bien arteko auzia: gaitzetsi erruduna, bere jokabide okerra egotziz, eta agertu zein den zuzena, bere jokabide zuzenaren arabera hartuz.


text:
<pb/>«Zure herri Israel, zure aurka bekatu egiteagatik etsairen batek menderatzean, zuregana itzultzen bada eta, zuri dei eginez, tenplu honetan eskatu eta otoitz egiten badizu, <f>ⓔ</f>


text:
entzun zuk zerutik, barkatu zeure herri Israelen bekatua, eta itzularazi beraren arbasoei eman zenien lurraldera <f>[7]</f>.


text:
<pb/>«Herriak zure kontra bekatu egin duelako zerua itxi eta euririk egin ez dezanean, toki honetarantz begira otoitz egin eta zure izena goresten badute, eta zuk emaniko zigorrarengatik beren bekatuaz damutzen badira, <f>ⓕ</f>


text:
entzun zuk zerutik, barkatu zeure zerbitzarien eta zeure herri Israelen bekatua, erakutsi ibili behar duten bide zuzena, eta isurarazi euria zeure herriari ondaretzat eman zenion lurrera.


text:
<pb/>«Lurralde honetan gosea edota izurritea izatean, gorrinak nahiz herdoilak, larrapoteak nahiz harrak jotzean, etsaiak hiriren batzuei erasotzean, edonolako ezbehar nahiz gaitzalditan, <f>ⓖ</f>


text:
norbaitek nahiz Israel zeure herri osoak, bihotzean daukan okerraz oharturik, tenplu honetarantz eskuak luzatuz, edozein otoitz nahiz eskari egiten badizu,


text:
entzun zuk zerutik, bizi zaren toki horretatik, eta barkatu. Egizu har dezala nork bere jokaeraren ordaina, ongi baitakizu halakoaren barruaren berri; izan ere, zuk bakarrik dakizu gizon-emakume guztien barruaren berri.


text:
<pb/>«Eta urrutiko lurraldetik, zure izen handiaren eta zure egintza ahaltsuen berri aditurik, zure herri Israelgoa ez den arrotzen bat <f>ⓗ</f>


text:
—izan ere adituko dute zure izen handiaren, zure egintza ahaltsuen berri <f>[8]</f>— tenplu honetara otoitz egitera etortzen bada,


text:
entzun zuk zerutik, bizi zaren toki horretatik, eta egiozu atzerritar horri eskatuko dizun guztia. Horrela, lurreko herri guztiek jakingo dute zure izenaren berri eta begirune izanen dizute, zeure herri Israelek bezala. Gainera, jakingo dute, nik eraiki dizudan tenplu honetan egiten zaiola dei zure izenari.


text:
<pb/>«Zure herriak, zuk agindutako bidetik etsaia borrokatzera joatean, zuk aukeratu duzun hiri honetarantz eta nik eraiki dizudan tenplu honetarantz begira, zuri, Jaun horri, otoitz egiten badizu, <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>«Zure kontra bekatu egitean —ez baita inor bekatu egiten ez duenik—, zuk, haien kontra haserreturik, etsaien esku utziko dituzu, eta menderatzaileek urrutiko nahiz hurbileko lurralde etsairen batera eramango dituzte <f>[9]</f>.


text:
Orduan, eramango dituzten lurralde horretan, beren baitan hausnartuz, zuregana itzuli eta beren menderatzaileen lurraldean otoitz egingo dizute esanez: “Bekatu egin dugu, gaiztakeria egin dugu, errudun gara!”


text:
Horrela, etsaiek atzerriratuko dituzten lurralde horretan, beren bihotz osoz eta gogo guztiz zuregana itzuli eta beren gurasoei eman zenien lurralderantz begira, zuk hautatu duzun hirirantz begira eta nik eraiki dizudan tenplurantz begira otoitz egiten badizute,


text:
Barkatu zeure herriari zure kontra egin duen bekatua, zure kontra egin dituen bihurrikeria guztiak, eta egizu menderatzaileek har dezatela errukiz, urrikal daitezela hartaz.


text:
Zeure herri baituzu Egiptotik, burdin labe goritik <f>[10]</f> bezala, atera zenuen ondare hau. <f>ⓙ</f>


text:
<pb/>«Hartzazu, beraz, onez zeure zerbitzari honen eskaria eta zeure herri Israelen otoitza; entzun iezaiezu dei eginen dizuten bakoitzean.


text:
Izan ere, Jainko Jauna, lurreko herri guztien artetik ondaretzat bereizi baitzenituen, zeure zerbitzari Moisesen bitartez esan zenuen bezala, gure gurasoak Egiptotik atera zenituenean». <f>ⓚ</f>


text:
<pb/>Jaunari, aldare aurrean belauniko, otoitz eta eskari hauek zuzendu ondoren, Salomonek, jaiki eta eskuak zerurantz luzatuz,


text:
«Bedeinkatua Jauna, hitzeman bezala bere herri Israeli atsedena eman diolako! Ez du bete gabe utzi bere zerbitzari Moisesen bitartez emaniko hitz on bat ere. <f>ⓛ</f>


text:
Izan bedi gurekin Jauna, gure Jainkoa, gure gurasoekin izan zen bezala. Ez gaitzala utz, ez baztertu; <f>ⓜ</f>


text:
baizik eta beregana dezala gure bihotza, gu beraren bidean ibil gaitezen eta gure gurasoei eman zizkien agindu, lege eta erabakiak bete ditzagun.


text:
Izan bitza gau eta egun bere aurrean Jaunak, gure Jainkoak, nik egin dizkiodan eskariok. Erabaki beza beti nire alde eta bere herri Israelen alde, eguneroko beharretan.


text:
Eta zuek izan zaitezte Jaunaren, zeuen Jainkoaren, esaneko, beraren lege-bidean ibiliz eta beraren aginduak betez, gaur egin duzuen bezala». <f>ⓐ</f>


text:
Hogeita bi mila idi eta ehun eta hogei mila ardi eskaini zituen Salomonek elkartasun-oparitzat. Horrela sagaratu zioten Jaunari tenplua erregeak eta israeldar guztiek. <f>ⓑ</f>


text:
Egun hartan Jaunaren etxe aurreko atariaren erdi aldea sagaratu zuen erregeak, erre-opariak, labore-opariak eta elkartasun-oparietako gantzak bertan eskaintzeko. Izan ere, Jaunaren aitzinean zegoen brontzezko aldarea txikiegi gertatu zen hainbeste erre-opari, labore-oparia eta elkartasun-oparietako gantza hartzeko.


text:
<pb/>Orduan, Salomonek Israel osoarekin, Hamateko sarreratik hasi eta Egiptoko errekara <f>[11]</f> bitarteko lurraldeetatik etorri eta batzartua zegoen jendetza izugarri harekin, zazpi eguneko jaia egin zuen eta beste zazpi egunekoa gero, orotara hamalau egun.


text:
Biharamunean Salomonek bidali egin zuen herria. Jendea, erregea agurtu ondoren, bere etxeetara <f>[12]</f> itzuli zen, alai eta bihotza bozkarioz betea zuela, Jaunak bere zerbitzari Davidi eta bere herri Israeli egin zien on guztiarengatik.


text:
Jaunak esan zion: «Entzun dut egin didazun otoitza eta eskaria. Sagaratu dut eraiki didazun tenplua, betikotasunean nire bizileku izan dadin. Hemen izango ditut beti neure begi-bihotzak. <f>ⓒ</f>


text:
Eta zu nire aurrean zuen aita David bezala ibiltzen bazara, bihotz osoz eta zuzenbidez, nik agindu dizudan guztiaren arabera, nire lege eta erabakiak betez,


text:
betikotasunean iraunaraziko dut zure erregetza Israelen gainean. Hala hitzeman bainion zuen aita Davidi: “Beti izanen duzu zeure ondorengoetako bat Israelgo errege-aulkian jartzeko”. <f>ⓓ</f>


text:
Baina zuek eta zuen seme-alabak niregandik urruntzen bazarete, nik eman dizkizuedan agindu eta legeak betetzen ez badituzue, beste jainko batzuk zerbitzatzera jo eta haien aurrean ahuspezten bazarete,


text:
suntsiarazi eginen dut Israel herria eman diodan lurrazaletik. Arbuiatu eginen dut neuretzat sagaratu dudan etxe hau. Koplak atera eta barre egingo diote Israeli herri guztiek. <f>ⓔ</f>


text:
Erabat hondatuko dut tenplu hau, eta tenplu honen aurretik igaroko diren guztiek, harriturik eta txistuka, galdetuko dute: “Zergatik egin ote die hau Jaunak lurralde honi eta tenplu honi?”


text:
Eta erantzungo diete: “Beren gurasoek Egiptotik atera zituen Jauna, beren Jainkoa, utzi eta jainko arrotzengana jo dutelako, haien aurrean ahuspeztuz eta haiei kultua emanez. Horregatik ekarri die Jaunak halako zoritxarra”».


text:
<pb/>Hogei urte behar izan zituen Salomonek bi etxeak, hau da, Jaunaren etxea eta bere jauregia, eraikitzeko.


text:
Tiroko errege Hiramek eskuratu zion Salomoni nahi bezainbat zedro- eta zipres-zur eta urre. Salomonek, ordainetan, Galilea aldeko hogei herrixka eman zizkion Hirami.


text:
Atera zen, bada, Tirotik Hiram Salomonek eman zizkion herrixkak ikusteko; baina ez zituen atsegin izan.


text:
Orduan, honela esan zuen: «Hauek herrixkak eman dizkidazunak, ene anaia!» Eta «Kabul» <f>[2]</f> deitu zion lurralde hari. Hala deritza gaurdaino.


text:
<pb/>Jaunaren etxea, bere jauregia, Milo-ko lubeta <f>[3]</f>, Jerusalemgo harresia, Hatzor, Megido eta Gezer egiteko, lan behartuak antolatu zituen Salomon erregeak. <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>Izan ere, Egiptoko errege faraoiak eraso eta hartu egin zuen Gezer hiria, su eman eta hirian bizi ziren kanaandarrak hil egin zituen; gero, bere alabari, Salomonen emazteari, eman zion ezkonsari.


text:
Era berean, janari-biltegi izateko herrixkak berreraiki zituen Salomonek, baita guda-gurdiak eta zaldiak gordetzekoak ere. Nahi izan zuen guztia eraiki zuen Salomonek, nola Jerusalemen hala Libanon eta bere menpeko lurralde osoan.


text:
Israeldar ez ziren amortar, hitita, periztar, hibiar eta jebustar jende haietatik bizirik gelditu zirenak, <f>ⓖ</f>


text:
hau da, israeldarrek xehatu <f>[4]</f> ezinik lurraldean gelditu ziren haien ondorengoak, lan behartuetarako bildu zituen Salomonek, gaurdaino. <f>ⓗ</f>


text:
Israeldarren artetik, ordea, ez zuen inor <f>[5]</f> ere esklabo izatera behartu; baizik eta bere gudari, ofizial, gudalburu, ezkutari eta bere gurditeria eta zalditeriaren arduradun egin zituen.


text:
Salomonek antolatu zituen lanen arduradun-buruak bostehun eta berrogeita hamar ziren; haiek gainbegiratzen zituzten jendeak egindako lanak.


text:
<pb/>Faraoiaren alaba Daviden Hiritik Salomonek eraiki zion jauregira igo zenean, erregeak Milo-ko betelana eginarazi zuen.


text:
<pb/>Urtean hiru bider Salomonek erre-opariak eta elkartasun-opariak eskaini ohi zituen Jaunarentzat eraikia zuen aldarearen gainean, eta intsentsua erre ohi zuen Jaunaren aitzinean zegoen aldarean. Horrela bukatu zuen tenpluaren eraikuntza.


text:
<pb/>Bestalde, Salomonek itsas ontziteria eginarazi zuen Etzion-Geberren; hiri hau Elat <f>[6]</f> ondoan zegoen, Itsaso Gorriaren ertzean, Edom lurraldean. <f>ⓘ</f>


text:
Hiramek bere zerbitzari batzuk, itsasgizon trebeak, bidali zituen ontzietara, Salomonen zerbitzariekin batera ibil zitezen.


text:
<pb/>Sabako erregina, Salomonek Jaunaren osperako <f>[1]</f> nolako izena zuen aditurik, asmakariak ipiniz probatzera etorri zitzaion. <f>ⓚ</f>


text:
Lagun-talde handia berekin zuela eta usaingarriz, urre ugariz eta harribitxiz zamaturiko gameluak zekartzala heldu zen Jerusalemera. Salomonengana joanik, buruan zituen arazo guztiez mintzatu zitzaion.


text:
nolako janariak zeuden haren mahaian, nolako biziera dotorea zeramaten haren funtzionarioek, zeinen lirain eta ongi jantziak zeuden haren mahai-zerbitzariak eta edari-emaileak, eta nolako erre-opariak eskaini ohi zituen Jaunaren etxean, eta harri eta zur egina gelditu zen.


text:
Ez nuen sinesten, harik eta neu etorri eta neure begiz ikusi dudan arte. Alafede, erdia ere ez zidaten esan! Aditua nuena baino askoz handiagoak dituzu, bai jakinduria, bai ondasunak.


text:
Dohatsuak zure emazteak <f>[2]</f>! Dohatsuak zure jakinduria entzunez beti zure aurrean dauden zerbitzari hauek!


text:
Bedeinkatua Jauna, zure Jainkoa, Israelgo errege-aulkian ezarri nahi izan baitzaitu! Jaunak Israel beti maite izan duelako egin zaitu zu errege, zuzenbidez eta zuzentasunez goberna dezazun».


text:
<pb/>Gero, Sabako erreginak ia lau mila kilo urre eta, gainera, egundoko usaingarri- eta harribitxi-multzo handia eman zion erregeari. Aurrerantzean ez zen sekula etorri Sabako erreginak Salomon erregeari eman zion bezainbateko usaingarri-multzorik.


text:
<pb/>Bestalde, Hiram erregearen ontziteriak ere, Ofirko urreaz gainera, sandalo-zur ugari eta harribitxiak ekarri zituen.


text:
Erregeak, sandalo-zurez, Jaunaren etxerako eta bere jauregirako barandak eta kantarientzat zitarak eta harpak egin zituen. Aurrerantzean ez zen halako sandalo-zurik etorri, ez ikusi egundaino.


text:
<pb/>Salomon erregeak ere, Sabako erreginak nahi zuen eta eskatu zion guztia eman zion; gainera, erregeak ohi zuen eskuzabaltasunez, erregali ugari egin. Ondoren, erregina bere lurraldera itzuli zen bere zerbitzariekin.


text:
eta hori, bidaiariek eta merkatariek, mendebaldeko erregeak <f>[4]</f> eta Israel lurraldeko gobernariek ordaintzen zizkioten zergak zenbatu gabe.


text:
<pb/>Salomon erregeak berrehun babeski handi egin zituen urre garbiz, babeski bakoitza egiteko ia zazpi kilo urre behar izan zelarik.


text:
Beste hirurehun babeski txiki ere egin zituen urre garbiz, babeski bakoitza egiteko ia bi kilo urre behar izan zelarik. Eta «Libanoko Oihana» <f>[5]</f> zeritzan jauregian ipini zituen.


text:
Sei maila zituen errege-aulkiak; bizkarraldea biribila <f>[6]</f> zuen eta jarlekuaren alde banatan besoak. Besoen ondoan bi lehoi zeuden zutik,


text:
Salomon erregearen edalontziak oro urrezkoak ziren; ez zegoen zilarrezkorik, zilarra ez baitzen aintzakotzat hartzen Salomonen garaian.


text:
Izan ere, bazituen erregeak itsasoan ur handietarako merkataritzako ontziak <f>[7]</f>, Hiram erregearen ontziteriarekin batera ibiltzeko; hiru urtetik behin ur handietako merkataritzako ontzi haiek urrez, zilarrez, marfilez, tximinoz eta indioilarrez beterik itzuli ohi ziren. <f>ⓛ</f>


text:
Etortzen zirenek nork bere esku-erakutsia ekarri ohi zion: zilarrezko nahiz urrezko gauzak, janzkiak, armak, usaingarriak, zaldiak, mandoak. Eta horrelaxe urte oroz.


text:
<pb/>Salomonek mila eta laurehun guda-gurdi eta hamabi mila zaldi inguratu eta hirietako gudari-tokietara eraman zituen, baita bere ondora ere, Jerusalemera. <f>ⓝ</f>


text:
Salomon erregeak zilarra harriak bezain ugari bildu zuen Jerusalemerako, eta zedroak ere Xefela itsas hegian hazten diren basapikuak bezainbat. <f>ⓐ</f>


text:
Salomonen zaldiak Mutzri eta Kue-koak <f>[8]</f> ziren jatorriz; Kuen erosi ohi zituzten erregearen merkatariek.


text:
Mutzritik ekarritako guda-gurdi batek zilarrezko seiehun txanpon balio zuen, eta zaldi batek ehun eta berrogeita hamar. Salomonen merkatariek hititen eta aramearren errege guztientzat ekarri ohi zituzten halakoak.


text:
<pb/>Salomon erregeak emakume atzerritar ugari maite izan zuen. Faraoiaren alabaz gainera, moabdar, amondar, edomdar, sidondar eta hitita emakumeak ere bai. <f>ⓑ</f>


text:
Halako emakume atzerritarrei buruz, hau zien agindua Jaunak israeldarrei: «Ez elkartu halakoekin, eta haiek ez bitez zuekin elkartu; izan ere, beren jainkoengana makurraraziko dizkizuete bihotzak, segur aski». Hala ere, Salomon, amodioz, halakoekin elkartu zen. <f>ⓒ</f>


text:
Zazpiehun emazte goi-mailako eta hirurehun ohaide <f>[1]</f> izan zituen. Emakume haiek desbideratu egin zuten Salomon.


text:
Honen bihotza jainko arrotzengana makurrarazi zuten zahartzaroan; ez zuen oso-osorik izan Jaunarentzat, bere Jainkoarentzat, beraren aita Davidek izan zuen bezala. <f>ⓓ</f>


text:
Sidondarren jainkosa zen Astarte gurtu zuen; baita amondarren sasijainko nardagarria zen Milkom ere.


text:
Jaunari atsegin ez zaiona egin zuen <f>[2]</f> Salomonek, eta ez zen bere aita David bezain zintzo izan Jaunarentzat.


text:
Jerusalemen aurrez aurre dagoen mendian kultu-leku bana eraiki zien Kemox-i, moabdarren sasijainko nardagarriari, eta Milkomi <f>[3]</f>, amondarren sasijainko higuingarriari.


text:
Orobat bere emazte atzerritar guztien jainkoei ere, emazte haiek beren jainkoei intsentsua eta sakrifizioak eskain ziezazkieten.


text:
<pb/>Haserretu zitzaion Jauna Salomoni, honek bere bihotza Jaunarengandik, Israelen Jainkoarengandik, aldendu zuelako. Bi bider agertua <f>[4]</f> zitzaion,


text:
eta agindua zion, hain zuzen ere, ez zezala jo jainko atzerritarrengana; hark, ordea, ez zuen bete Jaunak agindua.


text:
Orduan, esan zion Jaunak Salomoni: «Horrela jokatu duzulako, nire ituna, nik emaniko aginduak gorde ez dituzulako, hara: kendu eginen dizut erregetza eta zure zerbitzarietako bati emanen diot.


text:
Hala ere, zuen aita Davidengatik <f>[5]</f>, ez dizut kenduko zu bizi zaren artean. Zure semeari kenduko diot. <f>ⓔ</f>


text:
Eta erreinu osoa ere ez diot kenduko; ene zerbitzari Davidengatik eta hautatu dudan Jerusalemengatik, leinu bat utziko diot zure semeari».


text:
Antzina, Davidek Edom lurraldea menderatu zuenean, haren gudalburu Joabek, israeldar hilei lur ematera joan zelarik, hil egin zituen Edomgo gizaseme guztiak. <f>ⓕ</f>


text:
Hadad, ordea, mutiko gazte zelarik, ihesi joan zen Egiptora, bere aitaren zerbitzari ziren edomdar batzuekin.


text:
Madiandik atera eta Paranera <f>[6]</f> heldu ziren; Parango gizon batzuek berekin hartu eta Egiptora jo zuten, hango errege faraoiagana. Honek etxebizitza eman zion Hadadi, baita janaria eta lurzati bat ere.


text:
Oso begikoa izan zuen faraoiak Hadad, eta bere emaztearen ahizpa eman zion emaztetzat, hau da, Tahpene erreginaren ahizpa.


text:
Tahpeneren ahizpak seme bat ekarri zion, Genubat. Eta Tahpene erreginak faraoiaren jauregian hazi zuen. Genubat faraoiaren jauregian bizi izan zen; beraz, faraoiaren seme-alabekin batera.


text:
<pb/>Entzun zuen Hadadek David eta honen gudalburu Joab hilak zirela eta esan zion faraoiari: <pb/>—Uztazu neure herrira joaten.


text:
<pb/>Faraoiak galdetu zion: <pb/>—Zergatik nahi duzu zeure herrira alde egin? Falta al duzu ezer hemen, nire ondoan? <pb/>Hark erantzun: <pb/>—Deus ere ez; baina uztazu, arren, joaten.


text:
<pb/>Beste etsai bat ere sortu zion Jainkoak Salomoni: Rezon, Eliadaren semea. Bere jaun Tzobako <f>[7]</f> errege Hadadezerrengandik ihesi joana zen Rezon <f>ⓖ</f>


text:
eta, bere inguruan zenbait gizon bildurik, taldeburu egina. Baina Davidek Hadadezer menderatu zuen garaian, Damaskora jo zuen Rezonek eta Damaskoko eskualdeaz nagusitu zen.


text:
Salomon bizi izan zen artean, Israelen etsai izan zen Rezon hura. <pb/>Hadadek ere kalte handiak egin zituen; gorroto izan zuen Israel. Edomgo <f>[8]</f> errege izan zen.


text:
<pb/>Jeroboam, Salomonen zerbitzaria, Nebaten semea, Tzeredako <f>[9]</f> efraimdarra zen; Tzerua izeneko alargun bat zuen ama. Erregearen kontra jaiki zen Jeroboam.


text:
Hona zergatik: Miloko betelana egiten ari zen Salomon eta bere aita Daviden Hiriko harresietako etena ixten.


text:
Jeroboam gizon adoretsu eta indartsua zen; gizon gazte hark lana nola egiten zuen ikustean, Salomonek Joseren leinuko <f>[10]</f> langile behartu guztien arduradun ipini zuen.


text:
Behinola, Jeroboam Jerusalemdik atera zen batean, Xiloko Ahias profetak aurkitu zuen bidean; soingaineko berria zeraman honek soinean. Biak bakarrik gertatu ziren landan.


text:
eta esan zion Jeroboami: «Hartu hamar zati; hau baitio Jaunak, Israelen Jainkoak: “Zatitu eginen diot Salomoni erreinua, eta zuri hamar leinu emango. <f>ⓗ</f>


text:
Leinu bakarrarekin <f>[11]</f> geldituko da hura, eta hori ere David ene zerbitzariagatik eta Israelgo hiri guztien artetik hautatu dudan Jerusalem hiriarengatik. <f>ⓘ</f>


text:
Izan ere, utzi egin naute israeldarrek eta sasijainkoak adoratu dituzte: Astarte sidondarren jainkosa, Kemox moabdarren jainkoa eta Milkom amondarren jainkoa. Ez dira nire bideetan ibili, niri atsegin zaidana eginez, nire lege eta erabakiak betez, beren aita Davidek bete zituen bezala.


text:
Hala ere, ez diot erreinu osoa kenduko eskutik; bizi den bitartean buruzagitzan eutsiko diot, nik aukeratu nuen David neure zerbitzariagatik; hark bai bete zituela nire aginduak eta legeak.


text:
Haren semeari leinu bakarra utziko diot; horrela, neure egoitza izateko aukeratu nuen hirian, Jerusalemen, ene zerbitzari Davidek argi-zuzi bat izanen du beti nire aurrean. <f>ⓙ</f>


text:
Nik agindutako guztia betetzen baduzu, nire lege eta aginduak gordez, ene zerbitzari Davidek egin zuen bezala, zeurekin izango nauzu. Errege-etxe iraunkorra emango dizut, Davidi eman niona bezalakoa. Israel emango dizut;


text:
<pb/>Jeroboam hil nahian ibili zen Salomon; hark, ordea, Egiptora egin zuen ihes, Egiptoko errege Xixak-engana, eta han egon zen, Salomon hil arte.


text:
<pb/>Salomonen gainerako jarduerak, egin zuen guztia eta haren jakinduria «Salomonen Kronika» liburuan daude idatziak.


text:
Hil zenean, bere aita Daviden Hirian ehortzi zuten. Haren ondorengo erregea beraren seme Roboam izan zen.


text:
<pb/>Roboam Sikemera joan zen, Sikemen <f>[1]</f> batzartua baitzegoen Israel herri osoa, bera errege izendatzeko.


text:
Nebaten seme Jeroboam Egipton zen, Salomonengandik ihesi joana. Sikemgoa jakin zuen arren, Egipton gelditu zen <f>[2]</f>.


text:
Baina etortzeko dei egin zioten. Orduan, Jeroboam, israeldar biltzar osoarekin, Roboamengana joan zen, esatera:


text:
<pb/>—Zuen aita Salomonek uztarri astuna ezarri zigun. Arindu, bada, zuen aitak ezarri zizkigun morrontza gogorra eta uztarri astuna, eta zerbitzari izanen gaituzu. <f>ⓛ</f>


text:
<pb/>Roboamek erantzun zien: <pb/>—Zoazte orain, eta itzul zaitezte etzi. <pb/>Eta jendeak alde egin zuen.


text:
<pb/>Roboam erregeak galdetu zien, beraren aita Salomon bizi zelarik haren zerbitzari izaniko kontseilariei: <pb/>—Zer aholkatzen didazue? Zer erantzun behar diot jende honi?


text:
<pb/>Kontseilariek erantzun zioten: <pb/>—Zeure herriaren zerbitzari egiten bazara, amore eman eta hitz onez erantzuten badiezu, zerbitzari izanen dituzu beti.


text:
<pb/>Roboamek, ordea, ez zuen aintzat hartu kontseilarien aholkua; baizik eta berarekin batera hazi ziren eta bere zerbitzura zituen gazteei galdegin zien:


text:
<pb/>—Zer aholkatzen didazue? Zer erantzun behar nioke, gure aitak ezarri zion uztarria arintzeko eskatu didan jende horri?


text:
<pb/>Erregearekin batera hazi ziren gazte haiek erantzun zioten: <pb/>—Hona zer erantzun behar zeniokeen, zure aitak ezarri zion uztarria arintzeko eskatu dizun jende horri: «Nire atzamar txikia lodiago da gure aitaren gerria baino <f>[3]</f>.


text:
Gure aitak uztarri astuna ezarri zizuela? Astunagoa ezarriko dizuet nik! Gure aitak larruzko zartailuz zigorkatzen zintuztela? Burdinazko muturdunez zigorkatuko zaituztet nik!»


text:
<pb/>Hiru egunen buruan etorri zen Jeroboam, herri osoarekin, Roboamengana, beronek esana baitzien itzultzeko.


text:
eta gazteek emana ziotenari jarraiki. Hau esan zion jendeari: «Gure aitak uztarri astuna ezarri zizuela? Astunagoa ezarriko dizuet nik! Gure aitak larruzko zartailuz zigorkatzen zintuztela? Burdinazko muturdunez zigorkatuko zaituztet nik!»


text:
<pb/>Erregeak, beraz, ez zion entzun jendeari, halaxe erabakia baitzuen Jaunak, Xiloko Ahias profetaren bidez Jaunak Nebaten seme Jeroboami esana betetzeko.


text:
<pb/>Israel herriak, erregeak kasurik ere ez ziola egiten oharturik, ihardetsi zion: <pb/><t>«Ez dugu deus ere nahi Davidekin! </t><t>Ez dugu parterik nahi </t><t>Jeseren semearekin! </t><t>Zeuen etxoletara, israeldarrok! </t><t>Zaindu zeuk zeure etxea, David!» </t> <pb/>Horrela, bada, israeldarrak beren etxoletara joan ziren <f>[4]</f>. <f>ⓜ</f>


text:
<pb/>Lanera behartuen arduradun zen Adoram <f>[5]</f> bidali zuen Roboamek; baina israeldar guztiek harrika eman zioten eta hil egin zuten. Orduan, igo zen bizkor Roboam erregea bere guda-gurdira eta Jerusalemera joan zen ihesi.


text:
<pb/>Israeldarrek, Jeroboam itzulia zela jakin zutenean, biltzarrera deitu eta Israel osoaren errege izendatu zuten. Daviden errege-etxeari Juda leinuak beste inork ez zion jarraitu <f>[6]</f>.


text:
<pb/>Roboamek, Jerusalemera heltzean, Juda eta Benjaminen leinuetako jende guztia bildu zuen: aukerako ehun eta laurogei mila gizon ziren gudurako gai. Israeldarren aurka borrokatzeko asmoa zuen Salomonen seme Roboamek, erreinua berreskuratzeko.


text:
«Esaiozu Salomonen seme eta Judako errege Roboami, baita Juda eta Benjaminen leinuetakoei eta gainerako jendeari ere:


text:
“Hau dio Jaunak: Ez joan zeuen senide dituzuen israeldarren kontra borrokatzera. Itzul bedi nor bere etxera, nire erabakiz gertatu baita gertatu dena”». <pb/>Aditu zuten Jaunaren hitza eta itzuli egin ziren, Jaunak esan bezala. <f>ⓐ</f>


text:
<pb/>Jeroboamek gotortu egin zuen Sikem hiria Efraimgo mendialdean eta bertan gelditu zen. Gero, handik irten eta Penuel <f>[7]</f> gotortu zuen.


text:
<pb/>Jeroboamek honela zioen bere baitan: «Oraindik ere Daviden ondorengoak nagusi daitezke erreinu osoaz.


text:
Nire erreinuko jende hau opariak eskaintzeko Jerusalemera, Jaunaren etxera, igotzen bada, Judako errege Roboamengana, lehengo bere jaunarengana, itzuli egingo da jende honen bihotza. Orduan, hil egingo naute eta Judako errege Roboamengana itzuliko dira».


text:
<pb/>Hala, Jeroboam erregeak, aholku eskatu ondoren, bi zekor-irudi egin zituen eta esan zion jendeari: «Aurrerantzean ez duzue Jerusalemera igo beharrik. Israel herri, hona hemen Egiptotik atera zintuen Jainkoa! <f>[8]</f>»


text:
Honek guztiak bekatura <f>[10]</f> eragin zion jendeari. Herria bi zekor haietariko baten atzetik joan zen Daneraino.


text:
<pb/>Jeroboamek kultu-lekuak egin zituen muinoetan eta, haietarako, Lebiren ondorengoak ez ziren apaizak izendatu zituen jende artetik.


text:
<pb/>Jeroboamek, gainera, Judan egin ohi zenaren antzeko jai bat <f>[11]</f> egin zuen zortzigarren hilabeteko hamabosgarren egunean. Betelen ere bera igo zen aldarera, berak egindako zekor-irudiei opariak eskaintzera, eta bertan izendatu zituen berak eginiko kultu-lekuetako apaizak.


text:
<pb/>Zortzigarren hilabeteko hamabosgarren egunean, bere kasketaz asmatua zuen jaiegunean, Betelen eraikitako aldarera igo zen Jeroboam. Israeldarrentzat antolatu zuen jai hura, aldarera intsentsua erretzera igoz. <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>Jeroboam aldarean intsentsua erretzen ari zela, Jainkoaren gizon bat heldu zen, Jaunaren aginduz, Judatik Betelera.


text:
Eta Jaunaren aginduz, deiadar egin zuen aldarearen kontra, esanez: «Aldarea, aldarea! Hau dio Jaunak: “Daviden ondorengoen artean seme bat jaioko da; Josias deituko diote. Zure gainean intsentsua erretzen duten kultu-lekuetako apaizak hil eta eskaini egingo ditu zure gainean. Giza hezurrak erreko <f>[1]</f> dituzte zure gainean!”»


text:
<pb/>Egun hartan bertan, ezaugarri bat eman zuen Jainkoaren gizonak, esanez: «Honetan igarriko duzue Jaunak hitz egin duela: Zartatu egingo da aldarea eta lurrera isuriko gainean duen errautsa».


text:
<pb/>Jainkoaren gizonak Betelgo aldarearen aurka oihukatu zuen mehatxua entzutean, Jeroboam erregeak aldare gainetik besoa luzatu eta agindu zuen: «Harrapa ezazue!» Baina Jainkoaren gizonaren aurka luzatutako besoa gogortu egin zitzaion eta ezin izan zuen bildu. <f>ⓓ</f>


text:
Aldarea zartatu egin zen eta errautsa aldaretik behera isuri, Jainkoaren gizonak, Jaunaren aginduz, emaniko ezaugarriaren arabera.


text:
<pb/>Orduan, esan zion erregeak Jainkoaren gizonari: <pb/>—Bare ezazu, otoi, Jauna, zeure Jainkoa; eskatu berari nire alde, besoa bere onera itzul dakidan. <pb/>Jainkoaren gizonak baretu zuen Jauna eta besoa bere onera etorri zitzaion erregeari, lehen bezalaxe geldituz.


text:
Orduan, esan zion erregeak Jainkoaren gizonari: <pb/>—Zatoz gurera zerbait jatera. Esku-erakutsi bat egin nahi nizuke.


text:
<pb/>Jainkoaren gizonak, aldiz, erantzun zion erregeari: <pb/>—Zeure ondasunen erdia emango bazenit ere, ez nintzateke zurekin joango, ezta ogirik jango, ez urik edango ere toki honetan. <f>ⓔ</f>


text:
Izan ere, agindu hau eman dit Jaunak: «Ez jan ogirik, ez edan urik, ez itzuli lehen joan zaren bidetik».


text:
<pb/>Bazen Betelen profeta zahar bat. Jainkoaren gizonak egun hartan Betelen egin zuena adierazi zioten semeek <f>[2]</f>; baita gizon hark erregeari esan ziona ere.


text:
Aitak galdetu zien semeei: <pb/>—Zein bidetatik joan da? <pb/>Ikusia zuten semeek zein bidetatik joan zen Judatik etorririko Jainkoaren gizon hura.


text:
Aitak agindu zien semeei: <pb/>—Txalmatu iezadazue astoa! <pb/>Astoa txalmatu ziotenean, gainean jarri


text:
eta Jainkoaren gizonaren bila abiatu zen. Zuhaitz handi baten itzalean eseria aurkitu zuen eta galdetu zion: <pb/>—Zu al zara Judatik etorri den gizona? <pb/>Hark erantzun: <pb/>—Neu nauzu.


text:
<pb/>Jainkoaren gizonak ihardetsi zuen: <pb/>—Ezin naiz itzuli, ezta joan ere zurekin. Ez dut ogirik jango, ez urik edango toki honetan,


text:
<pb/>Beste profetak, alabaina: <pb/>—Profeta nauzu ni ere zu bezala, eta mezulari bat mintzatu zait Jaunaren izenean, esanez: «Itzularazi hori zeure etxera; jan dezala ogia eta edan ura». <pb/>Gezurra zioen. <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>Hortan, mahaian zeudelarik, Jainkoaren hitza etorri zitzaion itzularazi zuen profeta zaharrari,


text:
eta honela egin zion oihu Judatik etorritako Jainkoaren gizonari: <pb/>—Hona zer dioen Jaunak: «Ez duzu egin Jaunaren esana; ez duzu bete Jaunak, zeure Jainkoak, eman zizun agindua.


text:
Itzuli egin baitzara eta debekatu nizun tokian jan duzu ogia eta edan ura. Horregatik, zure gorpua ez dute zure gurasoen hilobian lurperatuko». <f>ⓖ</f>


text:
eta joan egin zen hau. Lehoia atera zitzaion bidera eta hil egin zuen gizona. Gorpua bidean etzana gelditu zen, astoa eta lehoia alde banatan zituela. <f>ⓗ</f>


text:
Bide hartatik zihoazen gizon batzuk, gorpua lurrean eta lehoia aldamenean ikustean, profeta zaharra bizi zen hirira joan ziren aditzera ematera.


text:
<pb/>Gizon hura itzularazia zuen profeta zaharrak, berri hori jakitean, esan zuen: «Jainkoaren gizona da! Ez du bete Jaunaren agindua, eta Jaunak lehoiaren atzaparretara eman du; lehoiak zatikatu eta hil egin du, Jaunak aurrez esana zion bezala».


text:
joan egin zen. Eta han aurkitu zuen hilotza lurrean, astoa eta lehoia aldamenean zutik zituela. Lehoiak ez zuen gorpua jan, ezta astoa zatikatu ere.


text:
Profeta zaharrak Jainkoaren gizonaren gorpua hartu, asto gainera jaso eta eraman egin zuen. Hirira itzulirik, hiletak egin eta lur eman zion.


text:
Lur eman ondoren, esan zien bere semeei: <pb/>—Ni hil nadinean, ehortz nazazue Jainkoaren gizona ehortzia dagoeneko hilobian. Ezarri nire hezurrak haren hezurren ondoan.


text:
Beteko da bai mehatxua, Betelen dagoen aldarearen kontra eta Samariako hirietan dauden muinoetako kultu-leku guztien kontra gizon hark, Jaunaren aginduz, oihukatu zuen mehatxua.


text:
<pb/>Gertakari honen ondoren, Jeroboamek, bere jokabide okerretik aldendu ordez, kultu-lekuetako apaizak herriko jende xehearen artetik hartzen jarraitu zuen. Kargu hori gogoko zuen edonor sagaratu <f>[4]</f> ohi zuen kultu-lekuetako apaiz izateko.


text:
Honetan datza Jeroboamen errege-etxearen bekatua; horregatik desegin eta suntsiarazi zuten lur gainetik.


text:
Jeroboamek esan zion emazteari: <pb/>—Tira, jantzi zaitez Jeroboamen emaztea zarela ez igartzeko eran eta zoaz Xilora. Han duzu Ahias <f>[1]</f>, herri honen erregea izango nintzela iragarri zidan profeta. <f>ⓘ</f>


text:
Hartu hamar ogi, sutopil batzuk eta ontzi bat ezti, eta zoaz harengana. Hark esango dizu zer gertatuko zaion mutikoari.


text:
<pb/>Horixe egin zuen Jeroboamen emazteak: Xilora abiatu eta heldu zen Ahiasen etxera. Ahiasek ezin zuen ikusi, zaharraren zaharrez itsutua baitzegoen.


text:
Jaunak, ordea, esan zion: «Jeroboamen emaztea datorkizu, gaixorik duen semeari zer gertatuko zaion galdetzera. Hau eta hau erantzun behar diozu. Beste baten itxurak eginez etorriko zaizu».


text:
<pb/>Ahiasek, emakumearen oin-hotsak ate ondoan sumatzean, esan zion: <pb/>—Sar zaitez, Jeroboamen emazte hori. Zergatik zatozkit itxuraldatua? Berri txarra eman behar dizut Jaunaren izenean.


text:
Esaiozu Jeroboami: «Hau dio Jaunak, Israelen Jainkoak: Nik goratu zaitut jendearen artetik, ene herri Israelen buruzagi eginez. <f>ⓙ</f>


text:
Nik kendu nien erregetza Daviden ondorengoei, zuri emateko. Zu, ordea, ez zara nire zerbitzari Daviden antzeko izan. Hark bete zituen nire aginduak eta bihotz osoz jarraitu zidan, niri atsegin zaidana baizik ez eginez.


text:
Zure aurretik izan direnek baino gaiztakeria handiagoa egin duzu, sasijainkoak eta irudiak eginez, ni haserrarazteko. Niri, berriz, bizkarra eman didazu.


text:
Horregatik, zoritxarra ekarriko diot Jeroboamen etxeari; Jeroboamen etxeko gizasemeak <f>[2]</f> oro suntsituko ditut, libre nahiz esklabo, Israel osoan. Desagerraraziko ditut Jeroboamen ondorengoak, simaurra erabat desagerrarazi ohi den bezala. <f>ⓚ</f>


text:
Jeroboamen etxekoren bat, hirian hiltzen delarik, zakurrek jango dute; landan hiltzen delarik, zeruko hegaztiek jango dute. Hala esan du Jaunak». <f>ⓛ</f>


text:
Israel osoak eginen dio dolu. Hau bai, hau hilobiratuko dute; Jeroboamen etxekoen artetik horixe bakarra hilobiratuko dute, Jaunak, Israelen Jainkoak, horrexengan izan ezik, ez baitu Jeroboamen senitarteko beste inorengan deus onik aurkitu.


text:
Jeroboamen ondorengotza suntsiaraziko duen erregea sortuko du Jaunak Israelen gaur bertan. Zer gaur bertan? Oraintxe bertan <f>[3]</f>


text:
astinduko du Jaunak Israel! Uretan dardaratzen den kanabera bezala izango da. Beraien gurasoei eman zien lurralde eder honetatik bota egingo ditu israeldarrak eta Eufrates ibaiaz beste aldean barreiatuko. Izan ere, israeldarrek zutoin sakratuak <f>[4]</f> egin dituzte eta Jauna haserrarazi.


text:
Jeroboamek egin dituen eta Israeli eginarazi dizkion bekatuengatik Jaunak utzi egingo du Israel eskutik.


text:
<pb/>Orduan, Jeroboamen emaztea joan egin zen, eta Tirtza <f>[5]</f> hirira heltzean, etxeko atetik sartzen ari zelarik, mutikoa hil egin zen.


text:
Ehortzi zuten eta Israel osoak egin zion dolu, Jaunak bere zerbitzari Ahias profetaren bidez esana zuen bezala.


text:
<pb/>Jeroboamen gainerako jarduerak, izan zituen guduak eta nola gobernatu zuen «Israelgo Erregeen Kronika» liburuan daude idatziak.


text:
Hogeita bi urtez izan zen Jeroboam errege. Hil zen, eta haren ondorengo erregea beraren seme Nadab izan zen.


text:
<pb/>Judan Salomonen seme Roboam zen errege. Berrogeita bat urte zituen Roboamek errege izaten hastean, eta hamazazpi urtez izan zen errege Jerusalemen, Jaunak Israelgo leinu guztien artetik bere egoitza jartzeko hautatu zuen hirian. Roboam erregearen amak Naama zuen izena eta amondarra zen.


text:
<pb/>Judakoek gaizki jokatu <f>[6]</f> zuten Jaunaren begietan. Egin zituzten bekatuez, beren gurasoek baino askoz gehiago haserrarazi zuten Jauna. <f>ⓜ</f>


text:
Kultu-lekuak, zutarri eta zutoin sakratuak <f>[7]</f> egin zituzten muino guztien gailurretan eta zuhaitz hostotsu guztien azpian. <f>ⓝ</f>


text:
Lurralde hartan baziren prostituzio sakraturako <f>[8]</f> gizon eta emakumeak. Israeldarren aurretik Jaunak bota zituen jentilen likiskeria guztiak egin zituzten. <f>ⓐ</f>


text:
<pb/>Roboamen erregealdiaren bosgarren urtean, Egiptoko errege Xixak Jerusalemi erasotzera etorri zen


text:
eta Jaunaren etxeko eta erregearen jauregiko altxorrez jabetu. Dena harrapatu zuen, baita Salomonek eginiko urrezko babeskiak ere. <f>ⓑ</f>


text:
Hauen ordez, Roboamek brontzezko babeskiak egin eta jauregiko sarrera zaintzen zuen taldearen buru zirenei utzi zizkien.


text:
Erregea Jaunaren etxera joaten zen aldi bakoitzeko, zaintzaile-taldeak babeskiak hartu ohi zituen, eta gero berriro zaintzaile-gelara ekartzen.


text:
<pb/>Roboamen gainerako jarduerak eta egintza guztiak «Judako Erregeen Kronika» liburuan daude idatziak.


text:
<pb/>Hil zenean, Daviden Hirian ehortzi zuten Roboam, bere arbasoen ondoan. (Amak Naama zuen izena eta amondarra zen). Ondorengo erregea Roboamen seme Abiam izan zen.


text:
<pb/>Nebaten seme Jeroboamen erregealdiko hemezortzigarren urtean hasi zen Abiam Judako errege izaten.


text:
Aitak eginiko bekatu guztiak egin zituen Abiamek ere; honen bihotza ez zen oso-osorik izan Jaunarentzat, bere Jainkoarentzat, haren arbaso Daviden bihotza izana zen bezala.


text:
Hala ere, Davidengatik bederen <f>[2]</f>, Jaunak, haren Jainkoak, ez zuen errege-etxearen argia itzaltzen utzi Jerusalemen; seme bat eman zion, beraren ondoren errege izan zedin eta Jerusalemen iraun zezan.


text:
Izan ere, zuzen jokatua zen David Jaunaren begietan, bere bizitzako egun orotan Jaunaren aginduetatik aldendu gabe, Urias hititaren <f>[3]</f> arazo hartan izan ezik.


text:
<pb/>(Roboam eta Jeroboam erregeek beren artean etengabeko borroka egin zuten, bizi izan ziren artean).


text:
<pb/>Abiamen gainerako jarduerak eta egintza guztiak «Judako Erregeen Kronika» liburuan daude idatziak. Abiamen eta Jeroboamen artean ere izan zen borroka.


text:
Berrogeita bat urtez izan zen errege Jerusalemen. Amak Maaka zuen izena <f>[4]</f> eta Absalomen alaba zen.


text:
Bota egin zituen lurralde hartatik prostituzio sakraturako gizon eta emakumeak eta kendu bere aurrekoek eginiko idolo guztiak. <f>ⓒ</f>


text:
Bere ama Maakari berari ere ama-erreginari zegokion duintasuna kendu zion, Axera jainkosaren omenez irudi higuingarria egina zuelako. Asak irudi higuingarri hura hautsi eta Zedron errekan erre zuen. <f>ⓓ</f>


text:
Baina kultu-leku haiek ez ziren zeharo desagertu; hala ere, Asak zintzo jokatu zuen Jaunaren aitzinean bere bizitza osoan.


text:
Israelgo errege Baxak, Juda borrokatzera etorri zelarik, Rama <f>[5]</f> gotortu zuen, Judako errege Asaren joan-etorriak eragozteko.


text:
Orduan, Asak, Jaunaren etxe eta bere jauregiko altxortegietan gelditzen zen zilar eta urre guztia hartu eta, bere zerbitzarien bidez, Siriako erregeari bidali zion. Ben-Hadad zen hura, Tabrimon-en semea eta Hezion-en biloba; Damaskon bizi zen. Honako mezu hau eman behar zioten:


text:
«Egin dezagun ituna bion artean, zuen aitak eta gureak beren artean egin zuten bezala. Hona, zilarra eta urrea igortzen dizkizut esku-erakutsi. Hauts ezazu Israelgo errege Baxarekin egina duzun ituna; horrela, utzi egin beharko dio nire aurkako borrokari».


text:
<pb/>Onartu zuen Ben-Hadadek Asa erregeak esana eta bere gudarosteko ofizialak Israelgo hiriei erasotzera bidali zituen; Iion, Dan, Abel-Bet-Maaka, Kinereteko eskualde osoa eta, gainera, Neftaliren eskualde osoa hondatu zituzten.


text:
<pb/>Orduan, Asak Judako biztanle guztiei, batere utzi gabe, dei egin eta Baxak Rama gotortzeko erabili zituen harri eta oholak eraman zituzten, Benjamingo Geba eta Mitzpa <f>[6]</f> gotortzeko.


text:
<pb/>Asaren gainerako jarduerak, egintza adoretsuak, egin zuen guztia eta nola gotortu zituen hiriak «Judako Erregeen Kronika» liburuan daude idatziak. Zahartzaroan hanketako gaitzez egon zen gaixorik.


text:
Hil zenean, bere arbaso Daviden Hirian ehortzi zuten. Ondorengo erregea haren seme Josafat izan zen.


text:
<pb/>Judako Asaren erregealdiaren bigarren urtean hasi zen Jeroboamen seme Nadab Israelgo errege izaten. Bi urtez izan zen Israelgo errege.


text:
Jaunari atsegin ez zaiona egin zuen, bere aitarenaren antzeko jokabidea hartuz, eta Israeli hark bezalako bekatuak eginaraziz.


text:
<pb/>Ahiasen seme eta Isakarren leinukoa zen Baxak jaiki eta hil egin zuen Nadab erregea, israeldar guztiekin Gibeton, filistearren hiria, setiatzen ari zenean. Hantxe bertan hil zuen Baxak.


text:
Judako Asaren erregealdiko hirugarren urtean hil zuen Baxak Nadab, eta bera jarri zen errege, haren ordez.


text:
Errege izaten hastean, Baxak Jeroboamen etxeko guztiak hilarazi zituen. Ez zuen Jeroboamen etxeko bat ere utzi hil gabe, halaxe esana baitzuen Jaunak <f>[7]</f> Xiloko Ahias bere zerbitzariaren bidez. <f>ⓔ</f>


text:
Izan ere, bekatu egina zen Jeroboam, baita Israeli eginarazia ere, Jauna, Israelen Jainkoa, haserraraziz.


text:
<pb/>Nadaben gainerako jarduerak eta egin zuen guztia «Israelgo Erregeen Kronika» liburuan daude idatziak.


text:
<pb/>Judako Asaren erregealdiko hirugarren urtean hasi zen Baxa, Ahiasen semea, Israel osoko errege izaten Tirtzan; hogeita lau urtez izan zen errege.


text:
Jaunari atsegin ez zaiona egin zuen, Jeroboamen antzeko jokabidea hartuz eta Israeli hark bezalako bekatua eginaraziz.


text:
«Nik jaso zaitut hautsetatik eta ene herri Israelen buruzagi egin; hala ere, Jeroboamen jokabide bera hartu duzu eta bekatu eginarazi diozu ene herri Israeli, bekatu horiez ni haserraraziz. <f>ⓕ</f>


text:
Horregatik, ezabatu egingo zaitut, baita zure errege-etxea ere. Nebaten seme Jeroboamen errege-etxea utzi nuen egoera berean utziko dut zurea ere. <f>ⓖ</f>


text:
Zure etxekoren bat hirian hiltzen delarik, zakurrek jango dute; landan hiltzen delarik, zeruko hegaztiek jango dute». <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>Baxaren gainerako jarduerak, egin zuen guztia eta egintza adoretsuak «Israelgo Erregeen Kronika» liburuan daude idatziak.


text:
<pb/>Hona zergatik zuzendu zuen Jaunak hitz hura Baxaren eta beronen etxekoen aurka, Hananiren seme Jehu profetaren bitartez: alde batetik, Jeroboamen etxekoek bezalaxe, Jaunari atsegin ez zaion guztia egin zuelako, bere egintzengatik Jauna haserraraziz; bestetik, Jeroboamen etxekoak suntsitu zituelako.


text:
<pb/>Judako Asaren erregealdiko hogeita seigarren urtean hasi zen Baxaren seme Ela Israelgo errege izaten Tirtza hirian. Bi urtez izan zen errege.


text:
Zerbitzari zuen Zimri, guda-gurditeria erdiaren buruzagia, erregearen kontra oldartu zen. Erregea Tirtzan zegoen, Tirtzako jauregizaina zen Artzaren etxean, edaten eta mozkorturik. <f>ⓘ</f>


text:
Hortan, sartu zen Zimri eta hil egin zuen Ela. Judako Asaren erregealdiko hogeita zazpigarren urtea zen. Zimri jarri zen errege, Elaren ordez.


text:
Errege-aulkian eseri bezain agudo, Baxaren etxeko guztiak hilarazi zituen; ez zuen utzi bizirik ez gizasemerik, ez ahaiderik <f>[2]</f>, ez adiskiderik. <f>ⓙ</f>


text:
Jaunak Baxaren aurka Jehu profetaren bidez esan bezala, Zimrik Baxaren etxe osoa suntsitu zuen, beraz. <f>ⓚ</f>


text:
Izan ere, Baxak eta beronen seme Elak bekatu asko eginak zituzten eta Israeli eginaraziak, idolo hutsal haiek eginez, eta horrela Jauna haserrarazia zuten.


text:
<pb/>Elaren gainerako jarduerak eta egin zuen guztia «Israelgo Erregeen Kronika» liburuan daude idatziak.


text:
<pb/>Judako Asaren erregealdiko hogeita zazpigarren urtean egin zen errege Zimri; zazpi egunez izan zen errege Tirtzan. Gudarostea, aldi hartan, filistearren hiri Gibeton setiatzen ari zen.


text:
Borrokan ari zelarik, gudarosteak jakin zuen Zimrik erregearen kontra oldartu eta hil egin zuela. Egun hartan bertan, kanpalekuan, Israel osoak Omri gudalburua izendatu zuen Israelgo errege <f>[3]</f>.


text:
Eginak zituen bekatuengatik gertatu zitzaion hori, Jaunari atsegin ez zaiona <f>[4]</f> egin baitzuen, Jeroboamen jokabide bera hartuz, hark egina zuen eta Israeli eginarazia zion bekatu bera eginez.


text:
<pb/>Zimriren gainerako jarduerak «Israelgo Erregeen Kronika» liburuan daude idatziak; han aipatzen da beronen altxamendua ere.


text:
<pb/>Israel herria bitan banandu zen: erdiak Ginat-en seme Tibni izendatu zuen errege; beste erdiak, berriz, Omriri jarraitu zion.


text:
Omriren aldeko jendea, ordea, Ginaten seme Tibniren aldekoari nagusitu zitzaion. Tibni hil egin zen eta Omri errege bihurtu.


text:
Judako Asaren erregealdiko hogeita hamaikagarren urtea zen Omri Israelgo errege izaten hasi zenean. Hamabi urtez izan zen errege eta horietatik sei Tirtzan.


text:
Gero, Samaria mendixka erosi zion, ia hirurogeita hamar kilo zilar ordainduz, Xemer zeritzan bati. Mendixka gotortu eta hiri bat eraiki zuen; Samaria <f>[5]</f> deitu zion, mendixkaren jabe izan zen Xemerren izena ezarriz.


text:
Nebaten seme Jeroboamen jokabide bera hartu zuen, hark egin eta Israeli eginarazi zizkion bekatu berak eginez.


text:
<pb/>Omriren gainerako jarduerak eta egintza adoretsuak «Israelgo Erregeen Kronika» liburuan daude idatziak.


text:
<pb/>Judako Asaren erregealdiko hogeita hemezortzigarren urtean hasi zen Omriren seme Akab Israelgo errege izaten. Hogeita bi urtez izan zen errege Samarian.


text:
Nebaten seme Jeroboamen bekatu berak egitea aski ez eta, Sidongo <f>[6]</f> errege Etbaalen alaba Jezabel-ekin ezkondu zen. Baal sasijainkoa adoratu zuen eta beraren aitzinean ahuspeztu zen.


text:
Axera jainkosaren ohorezko zutoin sakratua ere ezarri zuen. Honela jokatuz, bere aurretik Israelgo errege izan ziren beste guztiek baino gehiago haserrarazi zuen Jauna, Israelen Jainkoa.


text:
<pb/>Aldi hartan berean, Betelgo Hielek Jeriko berreraiki zuen; oinarriak bota zituenean bere seme zaharrena, Abiram, galdu zuen, eta ateak ezarri zituenean, bere seme gazteena, Segub. Honela bete zuen Jaunak Nun-en seme Josueren bitartez <f>[7]</f> esana.


text:
<pb/>Galaad eskualdean zegoen Tixbe herriko Eliasek esan zion Akab erregeari: «Ala Jauna, Israelen Jainkoa! Haren zerbitzari nauzu ni. Horra, ez du ihintzik, ez euririk <f>[1]</f> egingo hurrengo urteetan, nik agintzean baizik». <f>ⓛ</f>


text:
«Abia zaitez hemendik, zoaz ekialderantz eta gorde zaitez Jordan ibaiaz beste aldera dagoen Kerit erreka inguruan.


text:
<pb/>Beraz, Elias abiatu eta, Jaunak agindu bezala, Jordan ibaiaz beste aldera dagoen Kerit errekan gelditu zen.


text:
Beleek goizean ogia eta haragia ekarri ohi zioten, eta orobat arratsean ere, eta errekatik edaten zuen ura. <f>ⓜ</f>


text:
«Ea, zoaz Sidongo Sareptara <f>[3]</f> eta geldi zaitez bertan bizitzen. Zuri jaten emateko agindu diot hango emakume alargun bati». <f>ⓝ</f>


text:
<pb/>Elias Sareptara joan zen. Hiriko ateetatik sartzean, emakume alargun bat ikusi zuen egurra biltzen. Dei egin eta esan zion: <pb/>—Ekardazu, arren, antoxinean ur pixka bat, edan dezadan.


text:
<pb/>Emakumea ur bila zihoanean, Eliasek dei egin eta esan zion: <pb/>—Ekardazu, arren, ogi-puska bat ere.


text:
<pb/>Emakumeak ihardetsi zion: <pb/>—Ala Jauna, zure Jainkoa! Ez dut batere ogirik; eskutada bat ogi-irin baizik ez dut katiluan, eta olio pittin bat pitxerrean. Zotzak biltzen ari nintzen, neure semearentzat eta biontzat ogi pixka bat egin, jan eta gero hil gaitezen.


text:
<pb/>Eliasek esan zion: <pb/>—Ez izan beldurrik. Joan eta egin esan duzuna; baina egidazu aurrena niri sutopiltxo bat eta ekarri. Gero, egingo duzu semearentzat eta biontzat.


text:
Hau baitio Jaunak, Israelen Jainkoak: «Ogi-irinaren katilua ez da hustuko, ezta oliontzia agortuko ere, Jaunak lur gainera euria egin dezan arte».


text:
<pb/>Joan zen, bada, emakumea eta egin zuen Eliasek esana. Eta luzaroan jan ahal izan zuten Eliasek, emakumeak eta beronen semeak.


text:
Ogi-irinaren katilua ez zen hustu, ezta oliontzia agortu ere, Jaunak Eliasen bidez esana zuen bezala.


text:
<pb/>Aldi baten buruan, etxekoandre haren semea gaixotu egin zen, oso larriki gaixotu ere, arnasarik gabe gelditzeraino <f>[4]</f>.


text:
Emakumeak esan zion Eliasi: <pb/>—Ez dut zurekin deus ere nahi, Jainkoaren gizon! Nire errua oroitaraztera eta nire semea hilaraztera etorri al zara?


text:
<pb/>Eliasek erantzun: <pb/>—Emadazu semea. <pb/>Hartu zion haurra magaletik, eraman zuen gora, bera bizi zen gelara, eta bere ohean etzan zuen.


text:
Ondoren, honela egin zion dei Jaunari: «Jauna, ene Jainkoa, ni bere etxean hartu nauen alargun hau ere atsekabetu egin behar al duzu, semea hilaraziz?»


text:
Gero, etzan zen hiru aldiz haurraren gainean eta dei egin zion Jaunari, esanez: «Jauna, ene Jainkoa, otoi, etor dakiola bizi-arnasa haur honi».


text:
Eliasek, orduan, haurra hartu, etxe goiko gelatik jaitsi eta amari eman zion. Eliasek esan zuen: <pb/>—Hona! Bizi da zure semea!


text:
<pb/>Emakumeak erantzun zion Eliasi: <pb/>—Orain badakit Jainkoaren gizona zarena, eta zuk diozuna egiaz Jaunaren hitza dena.


text:
<pb/>Handik luzarora, lehortearen hirugarren urtean, honela hitz egin zion Jaunak Eliasi: «Zoaz Akab erregeagana; euria eginarazi behar dut lur gainera». <f>ⓐ</f>


text:
<pb/>Akabek Obadiasi, jauregizain nagusiari, dei egin zion. Obadias honek begirune handia zion Jaunari.


text:
Jezabel erregina Jaunaren profetak suntsitzen ari izan zenean, Obadiasek ehun profeta hartu eta leizeetan gorde zituen berrogeita hamarnako taldetan, ura eta ogia eramanez. <f>ⓑ</f>


text:
<pb/>Behin batez, Akabek esan zion Obadiasi: <pb/>—Ibil zaitez lurraldean zehar, iturri eta erreka guztiak ikusiz, ea larrerik aurkitzen dugun geure zaldi eta mandoei bizirik eusteko. Bestela, kito gure abereak!


text:
<pb/>Erdibanatu zuten lurraldea, ikustera joateko. Akab bide batetik joan zen eta Obadias beste batetik, nor bere aldetik.


text:
Obadias bere bidetik zihoalarik, Elias atera zitzaion. Ezagutu zuen Obadiasek eta, lurreraino ahuspeztuz, esan zion: <pb/>—Ene jauna, ez al zara zu Elias?


text:
<pb/>Obadiasek ihardetsi zuen: <pb/>—Zein oker egin dizut, ni Akaben eskuetara emateko? Hil nazan nahi al duzu?


text:
Ala Jauna, zure Jainkoa! Hamaika lurralde eta erreinutara bidali izan du Akabek jendea zure bila. Eta nonbait bertan ez zinela esaten ziotenean, zin eginez baieztatu behar izaten zion lurralde edo erreinu hark ez zintuela aurkitu.


text:
Izan ere, ni zuregandik aldendu orduko Jaunaren espirituak eraman egingo zaitu ez dakit nora eta ikusi zaitudala Akabi esan eta aurkitzen ez bazaitu, hil egingo nau. Izan gogoan gaztetandik diodala begirune Jaunari. <f>ⓒ</f>


text:
Ez al dizute zuri, ene jaun horri, adierazi Jezabel erregina Jaunaren profetak suntsitzen ari izan zenean zer egin nuen? Jaunaren ehun profeta gorde nituen leizeetan, berrogeita hamarnako taldetan, ogiz eta urez janarituz.


text:
Eta orain, joan eta nire nagusiari «Hemen da Elias» adierazteko esango didazu, bada? Hil egingo nau!


text:
<pb/>Eliasek erantzun: <pb/>—Bere zerbitzari nauen Jaun ahalguztiduna bizi dela bezain egia da, ni gaur bertan agertuko naizela Akaben aurrera.


text:
<pb/>Eliasek ihardetsi: <pb/>—Ez naiz ni Israeli zorigaitza dakarkiona. Zu eta zure senitartekoak bai zaretela, Jaunaren aginduak baztertu dituzuelako, Baal idoloen ondoren joateko. <f>ⓓ</f>


text:
Bil itzazu israeldar guztiak niregana Karmel mendian, baita Jezabelen mahaian jaten duten Baal sasijainkoaren laurehun eta berrogeita hamar profetak eta Axera <f>[1]</f> jainkosaren laurehunak ere.


text:
Orduan, Eliasek herri osoarengana hurbildu eta esan zion: <pb/>—Noiz arte ibili behar duzue bi doinutara dantzan? Jauna Jainko baldin bada, jarraitu Jaunari, eta Baal Jainko baldin bada, jarraitu Baali! <pb/>Herriak ez zuen hitzik ere erantzun.


text:
<pb/>Eliasek, orduan: <pb/>—Jaunaren profeten artetik ni bakarra gelditu naiz; Baalen profetak, berriz, laurehun eta berrogeita hamar dira.


text:
Bekarzkigute bi zekor. Aukera bezate horiek bat, zatikatu eta ezar bezate egur-sortaren gainean, baina surik eman gabe. Nik ere horixe bera eginen dut beste zekorrarekin: egur-sortaren gainean ezarri, baina surik eman gabe.


text:
Orduan, horiek beren jainkoari dei egingo diote; nik, berriz, Jaunari egingo diot dei. Sua bidaliz erantzungo duen Jainkoa izanen da egiazko Jainkoa. <pb/>Herri osoak erantzun zuen: <pb/>—Ederki esana!


text:
<pb/>Orduan, Eliasek esan zien Baalen profetei: <pb/>—Aukera ezazue zekorra eta prestatu zuek aurrena, zuek baitzarete ugarien. Egin dei zeuen jainkoari, baina ez su eman.


text:
<pb/>Hartu zuten, bada, eman zieten zekorra, prestatu zuten eta goizetik eguerdiraino Baali deika ari izan ziren, esanez: «Baal, erantzun!» Han ez zen, ordea, inolako ahotsik, ez eta erantzungo zuenik. Dantzan ari izan ziren, egina zuten aldarearen inguruan.


text:
<pb/>Eguerdian iseka egiten hasi zitzaien Elias, esanez: <pb/>—Egizue dei ozenkiago! Jainkoa duk, eta oso lanpetua egongo duk, edo alde egin beharra izango zian edota bidaian izango duk. Behar bada, lo egongo duk eta iratzarri beharra izanen dik.


text:
<pb/>Haiek, orduan, deiadar handiagoak egiten zituzten eta, ohi zutenez, ebakiak egiten <f>[2]</f> zizkioten beren buruari ezpataz eta zulagailuz, gorputzean behera odola zeriela gelditzeraino.


text:
Eguerdi ostean, beren profeta-trantzean jarraitu zuten arratsaldeko oparia eskaintzeko ordu arte; han ez zen, ordea, inolako ahotsik izan, ezta erantzun-arrastorik ere.


text:
<pb/>Orduan, esan zion Eliasek herri osoari: <pb/>—Hurbil zakizkidate! <pb/>Herri osoa hurbildu zitzaion. Desegina zegoen Jaunaren aldarea berreraiki zuen Eliasek.


text:
Hartu zituen hamabi harri, Jakoben —Jaunak «Israel izango duzu izena» esan zion haren— ondorengoen leinu bakoitzeko bana, <f>ⓔ</f>


text:
eta harri haiez aldarea eraiki zuen Jaunarentzat. Aldarearen inguru guztian hogeita hamarren bat litro har zezakeen erretena egin ondoren,


text:
Orduan, agindu zuen: <pb/>—Bete urez lau ontzi eta isuri erre-oparigai eta egurraren gainera. <pb/>Eta gero: <pb/>—Berriz ere bai! <pb/>Halaxe egin zuten berriro ere. Gero, esan zuen: <pb/>—Hirugarren aldiz! <pb/>Eta hirugarren aldiz egin zuten.


text:
<pb/>Arratsaldeko oparia eskaintzeko orduan, Elias profetak aurreratu eta esan zuen: «Jauna, Abrahamen, Isaaken eta Israelen Jainkoa, adieraz ezazu gaur zu zarela Israelen Jainkoa, ni zure zerbitzaria naizela eta zure aginduz egin ditudala gauza hauek guztiak. <f>ⓖ</f>


text:
Erantzun iezadazu, Jauna, erantzun! Ikus dezala herri honek, Jauna, zu zarela Jainkoa, eta zuk itzularaziko diozula bihotza zeuregana».


text:
<pb/>Orduan, Jaunak sua bidali zuen eta dena kiskali: erre-oparigaia, egurra, baita harriak eta errautsa ere, eta erreteneko ura idortu egin zuen. <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>Eliasek esan zuen: <pb/>—Harrapa itzazue Baalen profetak! Ez dezala batek ere ihes egin! <pb/>Harrapatu zituztenean, Kixon errekara jaitsarazi eta lepoa moztu zien <f>[3]</f> Eliasek.


text:
<pb/>Gero, Eliasek esan zion Akabi: <pb/>—Zoaz jatera eta edatera <f>[4]</f>, zaparrada handi baten hotsa sumatzen da eta.


text:
<pb/>Hala, Akab jatera eta edatera joan zen; bitartean, Karmel mendiaren gailurrera igo zen Elias eta ahuspeztu, aurpegia belaun artean jarriz. <f>ⓘ</f>


text:
Orduan, agindu zion bere mutilari: <pb/>—Igo eta begira itsasaldera. <pb/>Igo zen mutila eta esan zuen: <pb/>—Ez dago ezer. <pb/>Eliasek zazpi bider esan zion itzultzeko.


text:
Zazpigarrenean morroiak esan zuen: <pb/>—Esku-arra beteko laino koxkor bat dator itsasaldetik. <pb/>Eliasek esan zion: <pb/>—Igo eta esaiok Akabi atontzeko guda-gurdia eta jaisteko, zaparradak bidea itxi baino lehen.


text:
<pb/>Zerua geroz eta ilunago jarri zen, hodei eta aldagoi-haizearen eraginez, eta izugarrizko erauntsia egin zuen. Akab guda-gurdira igo eta Izreelera joan zen.


text:
Jaunaren indarrak eraginik, Elias jantzia gerrian lotu eta lasterka joan zen Akaben aurretik Izreeleraino.


text:
<pb/>Akabek Jezabeli adierazi zion Eliasek egin zuen guztia eta Baalen profetak oro ezpataz hilarazi zituela.


text:
Orduan, Jezabelek mezularia igorri zion Eliasi, esatera: «Zigor nazatela gogor jainkoek, bihar ordu berean bizia kentzen ez badizut, zuk profeta haiei kendu diezun bezala».


text:
<pb/>Beldurtu zen Elias eta ihesi joan, bere bizia salbatzeko. Judako Beer-Xebara <f>[1]</f> heltzean, bertan utzi zuen bere mutila.


text:
Bera, berriz, basamortuan aurrera joan zen eta egun osoan ibili. Azkenean, ipuru baten azpian eseri zen. Heriotza opa zion bere buruari. Hau zioen: «Aski da! Orain, Jauna, hartzazu ene bizia, ez bainaiz ni neure gurasoak baino hobea». <f>ⓙ</f>


text:
<pb/>Gero, etzan zen eta loak hartu zuen ipuru haren azpian. Hortan, aingeru batek ukitu eta esan zion: «Jaiki eta jan!»


text:
<pb/>Begiratu zuen Eliasek eta horra non ikusten dituen, bere buru aldean, harri goritu baten gainean erretako sutopila eta antoxin bat ur. Jan eta edan ondoren, etzan egin zen berriro.


text:
Itzuli zen bigarren aldiz Jaunaren aingerua, ukitu eta esan zion: «Jaiki eta jan, oso bide luzea baituzu».


text:
<pb/>Jaiki zen Elias, jan eta edan zuen, eta janari haren indarrez berrogei egun eta berrogei gau ibili zen, Horeberaino <f>[2]</f>, Jainkoaren mendiraino.


text:
Hara heltzean, leize-zulo <f>[3]</f> batera sartu eta bertan eman zuen gaua. <pb/>Jaunak honela egin zion hitz: <pb/>—Zertan zaude hemen, Elias?


text:
<pb/>Eliasek erantzun: <pb/>—Jauna, Jainko ahalguztiduna, zureganako maiteminak erretzen nau, israeldarrek zurekiko ituna hautsi dutelako, zure aldareak hondatu eta zure profetak ezpataz hil dituztelako. Ni bakarra gelditu naiz, eta nire bila ere badabiltza bizia kentzeko. <f>ⓚ</f>


text:
<pb/>Jaunak, orduan: <pb/>—Irten eta egon zutik mendian, Jaunaren aitzinean; Jauna igaroko da. <pb/>Jaunaren aurretik haize zakar indartsuak jo zuen; mendiak urratu eta haitzak zartatzen zituen. Jauna, ordea, ez zen haizean. Haizearen ondoren lurrikara izan zen; Jauna, ordea, ez zen lurrikaran. <f>ⓛ</f>


text:
Lurrikararen ondoren, sua; Jauna, ordea, ez zen suan ere. Suaren ondoren, zuzmur apal baten hotsa <f>[4]</f>. <f>ⓜ</f>


text:
Entzun zuenean, Eliasek aurpegia estali zuen bere soingainekoaz; gero, irten eta zutik gelditu zen leizearen ahoan, eta ahots batek galdegin zion: <pb/>—Zertan zaude hemen, Elias? <f>ⓝ</f>


text:
<pb/>Eliasek erantzun: <pb/>—Jauna, Jainko ahalguztiduna, zureganako maiteminak erretzen nau, israeldarrek zurekiko ituna hautsi dutelako, zure aldareak hondatu eta zure profetak ezpataz hil dituztelako. Ni bakarra gelditu naiz, eta nire bila ere badabiltza bizia kentzeko.


text:
<pb/>Jaunak esan zion: <pb/>—Tira, itzul zaitez zeure bidetik, basamortuan barrena, Damaskoraino. Hara heltzean, gantzutu Hazael <f>[5]</f> Siriako erregetzat.


text:
Gantzutu Nimxiren seme Jehu Israelgo erregetarako. Gantzutu Abel-Meholako Xafaten seme Eliseo <f>[6]</f>, zure ondorengo profeta izan dadin.


text:
Hazaelen ezpatari ihes egin diezaiona Jehuk hilko du, eta Jehuren ezpatari ihes egin diezaiona Eliseok hilko du.


text:
Hala ere, utziko ditut batzuen batzuk neuretzat Israelen: zazpi mila gizon, Baalen aurrean belaunikatu ez diren guztiak, musu eman <f>[7]</f> ez dioten guztiak. <f>ⓐ</f>


text:
<pb/>Joan zen handik Elias eta Xafaten seme Eliseo aurkitu zuen goldean; hamabi idi-pare zituen aurretik, Eliseok hamabigarrena zeramalarik. Ondotik igarotzean, Eliasek bere soingainekoa bota <f>[8]</f> zion Eliseori gainera. <f>ⓑ</f>


text:
Eliseo, orduan, idi-parea utzirik, Eliasen ondoren joan zen lasterka, eta esan zion: <pb/>—Uztazu, arren, aita-amei agur esaten, eta joango naiz zure ondoren. <pb/>Eliasek erantzun: <pb/>—Zoaz, baina itzul zaitez. Oroitu zer egin zaitudan <f>[9]</f>. <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>Aldendu zen Eliseo Eliasengandik, hartu zuen idi-parea eta oparitzat eskaini zuen; idien uztarriaz sua egin eta erre zuen okela eta jaten eman zion jendeari. Jaiki zen gero eta Eliasi jarraitu zion morroi bezala.


text:
<pb/>Siriako errege Ben-Hadadek <f>[1]</f> bere gudaroste osoa bildu zuen. Hogeita hamabi errege, zaldiak eta guda-gurdiak berekin zituela, Samaria hiria inguratu eta erasotzera igo zen.


text:
mezu honekin: «Hau dio Ben-Hadadek: Neuretzat nahi ditut zure zilar eta urreak, zure emakumeak eta semerik ederrenak».


text:
<pb/>Israelgo erregeak erantzun zion: «Nahi duzuna, ene errege jauna; zeurea nauzu ni, baita dudan guztia ere».


text:
<pb/>Mezulariak berriro etorri ziren, esanez: «Hau dio Ben-Hadadek: Lehen ere eman dizut aditzera: Niri eman behar dizkidazu zeure zilar eta urreak, zeure emakume eta semeak.


text:
Beraz, bihar ordu berean, neure zerbitzariak bidaliko ditut, zure eta zure zerbitzarien etxeak araka ditzaten. Begiko duzun guztiari eskua erantsi eta hartu egingo dute».


text:
<pb/>Israelgo erregeak lurraldeko arduradun guztiei dei egin eta esan zien: <pb/>—Garbi ikusten duzue gizon horrek kalte egin nahi didana. Eta hori, neure emakume eta semeak, neure zilar eta urreak ukatu ez dizkiodalarik.


text:
<pb/>Orduan, erantzun zien erregeak Ben-Hadaden mezulariei: <pb/>—Esaiozue ene errege jaunari: «Lehenbizi eskatu zenidana egingo dut; baina orain eskatzen didazuna ezin dut egin <f>[2]</f>». <pb/>Mezulariek eraman zioten erantzuna Ben-Hadadi.


text:
<pb/>Ben-Hadadek, berriz, beste erantzun hau igorri zion: «Zigor nazatela gogor jainkoek, nirekin diren lagun hauek Samaria horretatik eskutada bana hartzeko adina hauts gelditzen bada».


text:
<pb/>Israelgo erregeak ihardetsi zion: <pb/>—Esaiozue hau: «Ez harrotu borrokara joatean, borrokatik itzultzean baizik <f>[3]</f>». <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>Ben-Hadad, beste erregeekin batera, oihal-etxoletan edaten ari zen erantzun hau hartu zuenean. Orduan, agindu zien bere ofizialei: «Eraso!» Eta Samaria hiriari erasotzeko prestatu ziren.


text:
<pb/>Hortan, profeta bat hurbildu zitzaion Israelgo errege Akabi, eta esan zion: <pb/>—Hau dio Jaunak: «Ikusten al duzu jendetza handi hori? Zeure eskura emango dizut gaur. Horrela jakingo duzu ni naizela Jauna».


text:
<pb/>Akabek esan zuen: <pb/>—Noren bidez? <pb/>Profetak erantzun: <pb/>—Hau dio Jaunak: «Eskualdeburuen laguntzaile diren gazteen bidez». <pb/>Akabek, berriro: <pb/>—Nork ekingo dio borrokari? <pb/>Profetak erantzun: <pb/>—Zuk.


text:
<pb/>Zenbatu zituen Akabek eskualdeburuen laguntzaile ziren gazte haiek: berrehun eta hogeita hamabi ziren. Ondoren, israeldar gudarosteko gainerako jendea zenbatu zuen: zazpi mila gizon ziren.


text:
<pb/>Eguerdian, Ben-Hadad, bere laguntzaile zituen hogeita hamabi erregeekin batera, horditu arte oihal-etxoletan edaten ari zen bitartean, irtenaldi bat egin zuten israeldarrek, <f>ⓔ</f>


text:
eskualdeburuen laguntzaile haiek aurretik zituztela. Zer ote zen ikustera bidali zituen batzuk Ben-Hadadek eta honela jakinarazi zioten: <pb/>—Gizon batzuk atera dira Samariatik.


text:
<pb/>Ben-Hadadek esan zuen: <pb/>—Bake-asmoz atera baldin badira, atzeman itzazue bizirik; borroka-asmoz atera badira ere, atzeman itzazue bizirik.


text:
eta bakoitzak aurrean jarri zitzaiona hil zuen. Siriarrek ihes egin zuten, israeldarrak atzetik zituztela. Siriako errege Ben-Hadadek ere ihes egin zuen zaldiz, beste zaldun batzuekin batera.


text:
Atera zen Israelgo erregea ere, triskatu zuen zalditeria eta guda-gurditeria eta izugarrizko hondamendia egin zien siriarrei.


text:
<pb/>Hurbildu zitzaion profeta Israelgo erregeari eta esan zion: <pb/>—Sendo ezazu gudarostea eta begira ongi zer egin; izan ere, urte bete barru, berriro erasoko dizu Siriako erregeak.


text:
<pb/>Ofizialek esan zioten Siriako erregeari: <pb/>—Mendietako jainkoa dute israeldarrek beren jainko. Horregatik izan dira gu baino indartsuago. Borroka ditzagun, beraz, lautadan; baietz izan orduan gu haiek baino indartsuago <f>[4]</f>!


text:
Bil ezazu galdu zenuena bezain indartsua izanen den gudarostea, baita zaldiak eta guda-gurdiak ere, lehen bezain ugari, eta lautadan borrokatuko gara. Baietz izan gu haiek baino indartsuago! <pb/>Aditu zien erregeak eta halaxe egin zuen.


text:
<pb/>Hurrengo urtean, beraz, zenbatu zituen Ben-Hadadek siriarrak, eta Afekera <f>[5]</f> igo zen Israel borrokatzera.


text:
Zenbatu zituzten israeldarrak ere, eman zizkieten beren janariak, eta siriarrei aurre egitera abiatu ziren. Aurrez aurre kanpatu ziren israeldarrak eta siriarrak. Hauek zelaia bete gudari ziren; haiek, aldiz, bi ahuntz-talde ziruditen. <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>Orduan, Jainkoaren gizon batek Israelgo erregeagana hurbildu eta esan zion: <pb/>—Hau dio Jaunak: «Siriarrek diotenez, mendietako jainkoa naiz ni, ez lautadakoa. Hara bada, zeure eskura emango dizut jendetza hori. Horrela jakinen dute ni naizela Jauna».


text:
<pb/>Zazpi egunez egon ziren aurrez aurre kanpatuak. Zazpigarren egunean ekin zioten borrokari, eta israeldarrek ehun mila siriar hil zituzten egun hartan.


text:
Gainerakoek Afek hirira egin zuten ihes; baina harresia hogeita zazpi mila gizon haien gainera erori zen. Ben-Hadadek berak ere hiri hartara egin zuen ihes eta gelaz gela ezkutatzen ibili behar izan zuen.


text:
Ofizialek esan zioten: <pb/>—Aditua dugu Israelgo erregeak bihotz onekoak direla. Irten gaitezen Israelgo erregeagana soinean zakua jantzirik eta lepoan soka loturik <f>[6]</f>. Baliteke zu bizirik uztea.


text:
<pb/>Halaxe, bada, soinean zakua jantzi eta lepoan soka loturik, heldu ziren Israelgo erregeagana eta esan zioten: <pb/>—Hau diotsu zeure zerbitzari Ben-Hadadek: «Otoi, utz nazazu bizirik». <pb/>Akabek galdetu zuen: <pb/>—Bizi al da, bada, oraindik? Neure anaia dut!


text:
<pb/>Seinale ona iruditu zitzaien gizon haiei hori eta, erregeari hitza hartuz, esan zioten: <pb/>—Bai, anaia duzu Ben-Hadad. <pb/>Orduan, Akabek: <pb/>—Ekardazue. <pb/>Etorri zitzaion, beraz, Ben-Hadad eta Akabek bere guda-gurdira igo zuen.


text:
Ben-Hadadek esan zion: <pb/>—Itzuli egingo dizkizut gure aitak zuenari kendu zizkion hiriak <f>[7]</f>. Gainera, antola ditzakezu Damaskon zeure salmenta-tokiak, gure aitak Samarian antolatu zituen bezala. <pb/>Akabek erantzun: <pb/>—Baldintza hauekin, joaten utziko dizut. <pb/>Horrela, bada, egin zuen harekin hitzarmena eta joaten utzi zion.


text:
<pb/>Profeta-talde bateko gizon batek esan zion, Jaunaren aginduz, bere lagunetariko bati: <pb/>—Jo nazazu, arren! <pb/>Lagunak, ordea, ez zuen jo nahi izan.


text:
<pb/>Orduan, lehenengoak esan zion: <pb/>—Jaunaren agindua bete ez duzulako, niregandik alde egitean, lehoiak hilko zaitu. <pb/>Halaxe, lagun hura, joan zenean, lehoiak harrapatu eta hil egin zuen. <f>ⓖ</f>


text:
Profeta berak, gero, beste lagun bat aurkitu eta esan zion: <pb/>—Jo nazazu, arren! <pb/>Lagun honek, bai, jo eta zauritu zuen.


text:
Orduan, bidera atera zen profeta, erregeari itxarotera. Ezin zitzaion igarri nor zen, begiak zapi batez estaliak baitzituen. <f>ⓗ</f>


text:
Erregea igarotzean, honela egin zion oihu profetak: <pb/>—Ni, zure zerbitzari hau, borrokaren erdian ari nintzela, gudutik kanpora zetorren batek preso bat eman zidan eskura, esanez: «Zaindu gizon hau! Ihes egiten badik, heure biziaz erantzun beharko duk; edota, bestela, zilarrezko hiru mila txanpon ordaindu».


text:
Baina ni honetan eta hartan nenbilen bitartean, desagertu egin zitzaidan gizon hura. <pb/>Israelgo erregeak erantzun zion: <pb/>—Zeuk eman duzu zeure epaia.


text:
<pb/>Profetak erantzi zuen berehala begiak estaltzen zizkion zapia, eta Israelgo erregeak antzeman zion profetetariko bat zela <f>[8]</f>.


text:
Orduan, esan zion profetak erregeari: <pb/>—Hau dio Jaunak: «Zuk hiltzea <f>[9]</f> nahi nuen gizonari ihes egiten utzi diozu. Horregatik, zeure bizia eman beharko duzu harenaren ordez, eta zeure herria harenaren ordez».


text:
<pb/>Hona zer gertatu zen hurrengo batean. Bazuen Izreelgo Nabotek mahasti bat Izreelen, Samariako errege Akaben jauregi ondoan.


text:
Akab honela mintzatu zitzaion Naboti: <pb/>—Emadazu zeure mahastia, neuretzat baratze bat egin dezadan, nire etxe ondoan baitago. Ordainetan, mahasti hobea emanen dizut; nahiago baduzu, berriz, zilarretan ordainduko dizut. <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>Nabotek erantzun zion Akabi: <pb/>—Ez diezadala Jaunak utzi gure arbasoengandiko ondarea zuri ematen! <f>ⓙ</f>


text:
<pb/>Akab etxera goibel eta haserre joan zen, Izreelgo Nabotek arbasoengandiko ondarea eman nahi izan ez ziolako. Eta ohean etzan zen, aurpegia gorderik, deus ere jan gabe.


text:
Jezabel emaztea etorri zitzaion, esanez: <pb/>—Zer duzu goibel egoteko? Zergatik ez duzu ezer ere jan nahi?


text:
<pb/>Erregeak erantzun: <pb/>—Izreelgo Naboti esan diot bere mahastia diruaren truke niri saltzeko edota, nahiago bazuen, beste mahasti bat emango niola berearen ordez. Baina ez didala emango bere mahastia erantzun dit.


text:
<pb/>Jezabel emazteak, orduan: <pb/>—Ez ote zara, bada, zu Israelgo erregea? Jaiki zaitez, jan, poztu barru hori. Nik emanen dizut Izreelgo Naboten mahastia.


text:
<pb/>Jezabelek Akaben izenean gutun batzuk idatzi, erregearen zigiluz jo eta Naboten hiri berean bizi ziren arduradun eta handikiei igorri zizkien.


text:
baita bi gizon maltzur-gaizto ere Naboten aurrean, eta egin dezatela testigantza hau Naboten aurka: “Jainkoa eta erregea madarikatu dituzu! <f>[1]</f>” Gero, atera ezazue Nabot eta emaiozue harrika hil arte». <f>ⓚ</f>


text:
<pb/>Hiri hartako jendeak eta bertan bizi ziren arduradun eta handikiek bete zuten Jezabelek bidalitako gutunetan idatzi zien agindua.


text:
gero, bi gizon maltzur-gaizto etorri eta Naboten aurrean jarri ziren. Maltzur-gaizto haiek testigantza hau egin zuten Naboten kontra herriaren aurrean: «Jainkoa eta erregea madarikatu ditu Nabotek!» Hiritik kanpora atera eta harrikatu egin zuten hil arte.


text:
<pb/>Nabot harrikatu eta hil zutela jakitean, Jezabelek esan zion Akabi: <pb/>—Jaiki eta egin zaitez Izreelgo Nabotek diruaren truke ere eman nahi izan ez zizun mahastiaren jabe. Ez da bizi Nabot, hil da.


text:
<pb/>Hala, Nabot hila zela jakin zuelarik, jaiki eta Izreelgo Naboten mahastira jaitsi zen Akab, haren jabe egiteko. <f>ⓛ</f>


text:
«Jaitsi zaitez Samarian Israelgo errege den Akabengana. Naboten mahastian dago, beronen jabe egiteko jaitsi baita bertara.


text:
Mintza zakizkio honela: “Hau dio Jaunak: Gizon bat hil eta, gainera, harenaz jabetu? Hara, bada: Zakurrek Naboten odola miazkatu duten toki berean miazkatuko dute zure odola ere”». <f>ⓜ</f>


text:
<pb/>Akabek esan zion Eliasi: <pb/>—Orain ere harrapatu al nauzu, etsai halako horrek? <pb/>Eliasek erantzun: <pb/>—Bai, harrapatu zaitut, bada; egon ere beti prest baitzaude Jaunari atsegin ez zaiona egiteko. Horregatik, hau dio Jaunak:


text:
«Hara, zoritxarra bidaliko dizut; desagerraraziko ditut zure ondorengoak eta suntsituko Akaben etxeko gizasemeak <f>[2]</f> oro, libre nahiz esklabo, Israel osoan.


text:
Nebaten seme Jeroboamen eta Ahiasen seme Baxaren senitarteetakoei egin niena bera eginen diet zure senitartekoei ere, haserrarazi nauzulako eta Israeli bekatu eginarazi diozulako». <f>ⓝ</f>


text:
Akaben etxekoren bat hirian hiltzen delarik, zakurrek jango dute, eta landan hiltzen delarik, zeruko hegaztiek jango dute». <f>ⓑ</f>


text:
<pb/>(Egiaz ez zen inor egon Akab bezain prest Jaunari atsegin ez zaiona egiteko; izan ere, bere emazte Jezabelek okerrera bultzatu zuen.


text:
Sasijainkoen ondoren joanez, likiskeria izugarriak egin zituen, Jaunak israeldarren aurretik egotziak zituen amortarrenak adinakoak).


text:
<pb/>Akabek, hitz hauek aditzean, urratu zituen bere jantziak, hartu zuen soinean zakua eta barau egin zuen. Zakua erantzi gabe etzaten zen eta buru-apal zebilen.


text:
«Ikusi al duzu nola apaldu den Akab nire aurrean? Hara, nire aurrean apaldu denez gero, zoritxarra ez diot bera bizi den artean bidaliko, bere semearen egunetan bidaliko diot zoritxarra haren senitarteari». <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>Israelgo erregeak esana zien bere funtzionarioei: <pb/>—Badakizue Galaadeko Ramot <f>[1]</f> hiria geurea dugula. Zertan gaude, bada, hemen geldirik, Siriako erregeari kendu gabe?


text:
<pb/>Beraz, hau galdetu zion Josafati: <pb/>—Nahi al duzu nirekin etorri Galaadeko Ramot hiriari erasotzera? <pb/>Josafatek erantzun zion Israelgo erregeari: <pb/>—Biok bat gara, nire gudarostea eta zurea, nire zalditeria eta zurea ere bai. <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>Bildu zituen Israelgo erregeak profetak <f>[3]</f>, laurehun inguru, eta galdegin zien: <pb/>—Joango al naiz Galaadeko Ramoti erasotzera, ala utzi egingo dut? <pb/>Profetek erantzun zioten: <pb/>—Eraso! Zeure eskuetara emango dizu Jaunak.


text:
<pb/>Josafatek, ordea, galdetu zuen: <pb/>—Ez al da hemen Jaunaren beste profetarik, beraren bidez Jaunari kontsulta egiteko? <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>Israelgo erregeak erantzun zion Josafati: <pb/>—Bai, bada beste gizon bat: Mikeas, Imlaren semea. Galdegin diezaiokegu Jaunari berorren bitartez. Baina gorroto dut gizon hori, gauza txarrak baizik ez baitit iragartzen, onak iragarri beharrean. <pb/>Josafatek esan zuen: <pb/>—Ez zaitez horrela mintza, errege jauna.


text:
<pb/>Israelgo erregeak funtzionario bati dei egin eta agindu zion: <pb/>—Bizkor, etorrarazi Mikeas, Imlaren semea!


text:
<pb/>Israelgo erregea eta Josafat, Judakoa, errege-jantzi ederretan, aulki banatan jarriak zeuden, Samariako sarrera aurreko zabalgunean. Haien aitzinean, han ari ziren profeta guztiak profeta-jardunean.


text:
Haietarik batek, Kenaanaren seme Sedekias deituak, burdinazko adar batzuk eginak zituen eta hau zioen: «Hau dio Jaunak: Adar hauez adarkatuko dituzu siriarrak, desegin arte». <f>ⓖ</f>


text:
<pb/>Halaxe zioten gainerako profeta guztiek ere: «Eraso Galaadeko Ramoti! Onik aterako zara. Eskura emanen dizu Jaunak hiria!»


text:
<pb/>Bitartean, Mikeasen bila joana zen mezulariak esan zion profetari: <pb/>—Hara, profeta guztiak aho batez zoriona iragartzen ari zaizkio erregeari. Zure hitza ere betor bat haienarekin. Iragar ezazu zoriona zuk ere. <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>Mikeas heldu zenean, esan zion erregeak: <pb/>—Mikeas, joan al gaitezke Galaadeko Ramoti erasotzera, ala utzi egin behar dugu? <pb/>Mikeasek erantzun: <pb/>—Eraso! Onik aterako zara. Nola ez dizu, bada, eskura emanen Jaunak hiria?


text:
<pb/>Erregeak, orduan: <pb/>—Zenbat aldiz zin eragin behar dizut egia baizik ez esateko Jaunaren izenean?


text:
<pb/>Mikeasek erantzun: <pb/><t>«Mendietan barreiatua </t><t>ikusi dut Israel osoa, </t><t>artzainik gabeko ardiak bezala. </t><t>Hona zer dioen Jaunak: </t><t>“Ez du jaberik jende horrek, </t><t>itzul bedi nor bere etxera bakean”». <f>ⓙ</f> </t>


text:
<pb/>Orduan, Israelgo erregeak esan zion Josafati: <pb/>—Ez al dizut esan ez didala gizon honek ezer onik iragartzen, txarra baizik?


text:
<pb/>Mikeasek, berriz, honela jarraitu zuen: <pb/>—Entzun, bada, Jaunaren hitza. Bere aulkian jarria ikusi dut nik Jauna, zeruko bere zerbitzari guztiak ezker-eskuin bere ondoan zutik zituela. <f>ⓚ</f>


text:
Hau zioen Jaunak: «Nork konbentzituko ote luke Akab, Galaadeko Ramoti eraso diezaion, bera bertan eror dadin?» Batek gauza bat zioen, besteak bestea.


text:
Orduan, aurreratu zen espirituetariko bat, Jaunaren aitzinean gelditu eta esan zuen: «Neuk konbentzituko dut». Jaunak galdetu zion: «Nola?»


text:
Hark erantzun: «Erregearen profeta guztiei gezurra esanaraziko diet». Jaunak, orduan, esan zion: «Konbentzituko duzu, bai. Baduzu horretarako ahalmena. Zoaz eta egizu horrela».


text:
Beraz, Jaunak zure profeta hauen guztien ahoan gezur-espiritua ezarri duenez, garbi dago erabaki duela zure hondamena.


text:
<pb/>Orduan, Kenaanaren seme Sedekiasek masailekoa eman zion Mikeasi, esanez: <pb/>—Nondik atera zait niri Jaunaren espiritua, zuri mintzatzeko?


text:
<pb/>Orduan, Israelgo erregeak agindu zuen: <pb/>—Heldu Mikeasi! Eraman hiri-gobernari Amonengana eta Joax printzearengana.


text:
Eta esan hau agintzen dudala: giltzapean sartu eta emateko ogia eta ura neurtuak, harik eta ni borrokatik garaile itzuli arte. <f>ⓛ</f>


text:
<pb/>Mikeasek erantzun zuen: <pb/>—Benetan zu garaile itzultzen bazara, Jaunak ez du nire bidez hitz egin <f>[4]</f>. <f>ⓜ</f>


text:
Israelgo erregea honela mintzatu zitzaion Josafati: <pb/>—Nik jantziak aldatuko <f>[5]</f> ditut borroka hasteko; zuk jarraitu zeure errege-jantziekin. <pb/>Israelgo erregea, beraz, jantziz aldatu eta borrokara abiatu zen. <f>ⓝ</f>


text:
Siriako erregeak agindu hau emana zien bere guda-gurditeriaren hogeita hamabi arduradunei: «Ez eraso inori, ez txiki, ez handiri, Israelgo erregeari baizik».


text:
<pb/>Horrela, bada, guda-gurditeriaren arduradunek Josafat ikustean esan zuten: <pb/>—Hori izango da, segur aski, Israelgo erregea! <pb/>Eta haren kontra oldartu ziren. Baina Josafat <f>[6]</f> deiadarka hasi zen


text:
Baina gudari batek jaurti zuen gezia itsu-itsuan eta Israelgo erregea zauritu zuen bular-oskolaren juntura artetik. Orduan, erregeak esan zion gurdi-gidariari: <pb/>—Itzuli eta atera nazazu guda-zelaitik. Zauritu egin naute.


text:
<pb/>Egun hartan oso gogorra izan zen gudua; erregeari zutik eutsi behar izan zioten bere gurdian, siriarrei aurre eginez. Zauritik odola zerion guda-gurdiaren zoruraino. Arratsaldean hil egin zen.


text:
Guda-gurdia Samariako uraskan garbitu zuten. Zakurrek miazkatu zuten Akaben odola eta emagalduak uraska hartan garbitu ziren, Jaunak esan bezala <f>[7]</f>. <f>ⓐ</f>


text:
<pb/>Akaben gainerako jarduerak eta egin zuen guztia, nola eraiki zuen marfilezko etxea eta zenbat hiri gotortu zuen «Israelgo Erregeen Kronika» liburuan daude idatziak.


text:
<pb/>Israelgo errege Akaben erregealdiko laugarren urtean hasi zen Asaren seme Josafat Judako errege izaten.


text:
Hogeita hamabost urte zituen Josafatek errege izaten hastean, eta hogeita bost urtez izan zen errege Jerusalemen. Beraren amak Azuba zuen izena eta Xilhiren alaba zen.


text:
<pb/>Bere aita Asaren jokabidea bera hartu zuen denetan Josafatek, ezertan ere okertu gabe. Jaunari atsegin zaiona egin zuen.


text:
<pb/>Hala ere, ez ziren desagertu muinoetako kultu-lekuak; haietan opariak eskaintzen eta intsentsua erretzen jarraitzen zuen herriak.


text:
<pb/>Josafaten gainerako jarduerak, haren egintza adoretsuak eta izan zituen borrokak «Judako Erregeen Kronika» liburuan daude idatziak.


text:
<pb/>Desagerrarazi egin zituen bere aita Asaren garaitik gelditzen ziren prostituzio sakraturako azken gizon eta emakumeak.


text:
<pb/>Josafatek ur handietako itsasontziak egin zituen Ofirrera urre bila joateko. Baina ezin izan zen joan, ontziak Etzion-Geberreko <f>[8]</f> kaian deseginak gertatu baitziren.


text:
Orduan, esan zion Akaben seme Akaziasek Josafati: «Joan daitezela batera zure eta nire itsasgizonak itsasontzietan». Josafatek, ordea, ez zuen nahi izan.


text:
<pb/>Hil zenean, bere gurasoen ondoan ehortzi zuten Josafat bere arbaso Daviden Hirian. Ondorengo erregea haren seme Joram izan zen.


text:
<pb/>Judako Josafaten erregealdiko hamazazpigarren urtean hasi zen Akazias Israelgo errege izaten Samarian. Bi urtez izan zen hango errege.


text:
Jaunari atsegin ez zaiona egin zuen bere aitaren eta amaren jokabide bera jarraituz eta Israeli bekatu eginarazi zion Nebaten seme Jeroboamen jokabide bera jarraituz.


text:
Baal zerbitzatu zuen eta beronen aurrean ahuspeztu zen, Jauna, Israelen Jainkoa, haserraraziz beraren aitak egina zuen bezalaxe.


text:
Akazias Samarian zuen etxeko goiko gelako barandatik amildu zen eta larriki zauritu. Mezulariak bidali zituen mandatu honekin: «Zoazte eta galdetu Ekrongo jainko Baal-Zebubi <f>[2]</f> ea onik aterako naizen zauri hauetatik». <f>ⓓ</f>


text:
Jaunaren aingeruak, ordea, esan zion Tixbeko Eliasi: «Zoaz Samariako erregeak bidali dituen mezularien bila eta esaiezu: “Ez al duzue Jainkoa Israelen, Ekrongo jainko Baal-Zebubi kontsulta egitera joan behar izateko?” <f>ⓔ</f>


text:
Hona, bada, Jaunak esan: “Ez zara jaikiko etzana zauden ohetik; hil eginen zara”». Eta joan egin zen Elias. <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>Haiek erantzun: <pb/>—Gizon bat atera zaigu bidera eta esan digu: «Tira, itzul zaitezte bidali zaituzten erregeagana eta esaiozue: Hau dio Jaunak: “Ez al duzue Jainkoa Israelen, Ekrongo jainko Baal-Zebubi kontsulta egitera hauek bidali beharra izateko? Hara, ez zara jaikiko etzana zauden ohetik; hil eginen zara” ».


text:
<pb/>Erregeak galdetu zien: <pb/>—Nolako itxura zuen bidera atera eta horrelakoak esan dizkizuen gizon horrek?


text:
<pb/>Haiek erantzun: <pb/>—Larruz jantzia <f>[3]</f> zegoen eta gerria larruzko uhalez lotua zeraman. <pb/>Orduan, erregeak: <pb/>—Tixbeko Elias!


text:
<pb/>Erregeak buruzagi bat bidali zuen, berrogeita hamar gizonekin, Eliasengana. Igo zen buruzagia Eliasen bila eta mendi tontorrean eseria aurkitzean, esan zion: <pb/>—Jainkoaren gizon, jaisteko agintzen dizu erregeak.


text:
<pb/>Baina Eliasek erantzun zion buruzagiari: <pb/>—Jainkoaren gizona baldin banaiz, jaits dadila sua zerutik eta kiskal zaitzatela zeu eta zeure berrogeita hamar gizonak! <pb/>Bat-batean sua zerutik jaitsi eta kiskali egin zituen buruzagia eta berrogeita hamar gizonak. <f>ⓖ</f>


text:
<pb/>Erregeak berriro beste buruzagi bat bidali zuen Eliasengana, beste berrogeita hamar gizonekin. Buruzagiak esan zion Eliasi: <pb/>—Jainkoaren gizon, berehala jaisteko agintzen dizu erregeak.


text:
<pb/>Eliasek, berriro ere: <pb/>—Jainkoaren gizona baldin banaiz, jaits dadila sua zerutik eta kiskal zaitzatela zeu eta zeure berrogeita hamar gizonak. <pb/>Bat-batean zerutik sua jaitsi eta kiskali egin zituen beste buruzagi hura eta berrogeita hamar gizonak.


text:
<pb/>Erregeak, hirugarrenez, beste buruzagi bat bidali zuen, berrogeita hamar gizonekin. Hirugarren buruzagi hau ere igo zen Eliasengana; baina, heldu zenean, belaunikatu egin zen haren aitzinean eta honela erregutu zion: <pb/>—Jainkoaren gizon, utz gaitzazu bizirik, bai ni, bai zeure berrogeita hamar zerbitzariok.


text:
Badakit zerutik jaitsitako suak kiskali dituela beste bi buruzagiak eta beren gizonak; baina ni utz nazazu bizirik.


text:
<pb/>Jaunaren aingeruak esan zion Eliasi: <pb/>—Jaits zaitez horrekin. Ez izan horren beldur. <pb/>Horrela, bada, Elias buruzagi harekin jaitsi zen erregeagana.


text:
Eta esan zion: <pb/>—Hau dio Jaunak: «Mezulariak bidali dituzu Ekrongo jainko Baal-Zebubi kontsulta egitera. Ez ote duzue Israelen arazo horretaz kontsulta egin dakiokeen Jainkoa? Horregatik, beraz, ez zara jaikiko etzana zauden ohetik; hil eginen zara».


text:
<pb/>Eta hil egin zen Akazias, Jaunak Eliasen bidez esan bezala. Eta ez baitzuen semerik ukan, haren anaia <f>[4]</f> Joram hasi zen errege izaten beraren ondoren, Judako errege Joramen, Josafaten semearen, erregealdiko bigarren urtean.


text:
<pb/>Akaziasen gainerako jarduerak eta egin zuen guztia «Israelgo Erregeen Kronika» liburuan daude idatziak.


text:
<pb/>Jaunak haize-zurrunbiloan eraman zuen Elias zerura. Hona nola gertatu zen: Elias eta Eliseo Gilgaldik <f>[1]</f> abiatuak zirelarik, <f>ⓗ</f>


text:
Eliasek esan zion Eliseori: <pb/>—Gelditu hemen, Jaunak ni Betelera bidaltzen bainau. <pb/>Eliseok erantzun: <pb/>—Ala Jauna, ala zu! Ez zaitut bakarrik utziko! <pb/>Eta biak jaitsi ziren Betelera. <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>Betelen zegoen profeta-taldea bidera atera eta honela mintzatu zitzaion Eliseori: <pb/>—Ba al dakizu maisua gaur airean eramango dizula Jaunak? <pb/>Eliseok erantzun: <pb/>—Bai, badakit, baina egon isilik! <f>ⓙ</f>


text:
<pb/>Eliasek, orduan, Eliseori: <pb/>—Gelditu hemen, Jaunak ni Jerikora bidaltzen bainau. <pb/>Eliseok erantzun: <pb/>—Ala Jauna, ala zu! Ez zaitut bakarrik utziko! <pb/>Eta Jerikora joan ziren. <f>ⓚ</f>


text:
Jerikon zegoen profeta-taldea Eliseorengana hurbildu eta honela mintzatu zitzaion: <pb/>—Ba al dakizu gaur maisua airean eramango dizula Jaunak? <pb/>Eliseok erantzun: <pb/>—Bai, badakit, baina egon isilik!


text:
<pb/>Eliasek, berriro, Eliseori: <pb/>—Gelditu hemen; Jaunak ni Jordanera bidaltzen nau. <pb/>Eliseok erantzun: <pb/>—Ala Jauna, ala zu! Ez zaitut bakarrik utziko. <pb/>Eta biak joan ziren. <f>ⓛ</f>


text:
Profeta-taldeko berrogeita hamar lagun ere joan eta urrutian gelditu ziren begira; Elias eta Eliseo, berriz, Jordan ibai ondoan gelditu ziren.


text:
Eliasek bere soingainekoa hartu, biribilkatu eta urak jo zituen harekin. Urak erdiz erdi banandurik, biak lehorrean igaro ziren. <f>ⓜ</f>


text:
Igaro zirenean, esan zion Eliasek Eliseori: <pb/>—Esadazu zer nahi duzun nik zure alde egitea, Jaunak zure ondotik eraman nazan baino lehen. <pb/>Eliseok erantzun: <pb/>—Izan nadila, otoi, zure profeta-espirituaren oinordeko <f>[2]</f>. <f>ⓝ</f>


text:
<pb/>Eliasek ihardetsi zion: <pb/>—Gauza zaila eskatzen duzu. Jaunak zure ondotik eramango nauenean ikusten banauzu, hala izango zara; bestela, ez.


text:
<pb/>Biak bidean aurrera hizketan zihoazelarik, suzko zaldiek zeramaten suzko guda-gurdi batek bereizi egin zituen bat-batean bata bestearengandik. Elias zerurantz igo zen haize-zurrunbiloan. <f>ⓐ</f>


text:
Eliseo begira zegoen, eta oihuka zioen: <pb/>—Ene aita! Ene aita! Israelen zaintzaile indartsua <f>[3]</f>! <pb/>Ez zuen gehiago ikusi. Orduan, bere jantziak hartu eta erdibi egin zituen.


text:
Gero, Eliasi soinetik jausi zitzaion soingainekoa jaso, Jordanera itzuli eta ibai ondoan gelditu zen.


text:
Ondoren, Eliasi soinetik jausia zitzaion soingainekoa <f>[4]</f> hartu eta urak jo zituen, esanez: <pb/>—Jauna, Eliasen Jainkoa, non zara? <pb/>Eliseok urak jo orduko, erdiz erdi banandu ziren eta Eliseo beste aldera igaro zen.


text:
<pb/>Jerikoko profeta-taldea aurrez aurre zegoen eta, hori ikusirik, esan zuten: «Eliasen espiritua Eliseorengan kokatu da!» Bila joan, aurrean ahuspeztu eta <f>ⓑ</f>


text:
esan zioten: <pb/>—Badira zure zerbitzarion artean berrogeita hamar gizon kementsu. Utziezu zure nagusiaren bila joaten. Baliteke Jaunaren espirituak eraman eta mendi nahiz haranen batean hura bota izatea. <pb/>Eliseok erantzun zien: <pb/>—Ez bidali inor ere! <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>Haiek, ordea, baietz eta baietz ari zitzaizkionez, azkenean esan zien: <pb/>—Bidal itzazue, bada. <pb/>Bidali zituzten, beraz, berrogeita hamar gizonak; baina, hiru egunez Eliasen bila ibili arren, ez zuten aurkitu.


text:
<pb/>Jerikoko bizilagunak honela mintzatu zitzaizkion Eliseori: <pb/>—Zeuk, gure jaun horrek, ikus dezakezunez, gure hiri hau toki ederrean egina dago; baina ura txarra dugu eta lurraldea agorra <f>[5]</f>. <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>Eliseok erantzun zien: <pb/>—Ekardazue katilu berri bat eta ipini gatza bertan. <pb/>Eta ekarri zioten. <f>ⓔ</f>


text:
Joan zen Eliseo ur-xirripa ateratzen zen tokira eta gatza bota zuen, esanez: «Hau dio Jaunak: “Nik ontzen dut ur hau; aurrerantzean ez du ekarriko heriotzarik, ez agortasunik <f>[6]</f>” ».


text:
<pb/>Handik Betelera igo zen. Bidean gora zihoala, hiritik ateratako mutiko batzuk iseka hasi zitzaizkion esanez: «Tira, burusoil! Tira! Eutsi, burusoil <f>[7]</f>!»


text:
<pb/>Eliseok, itzulirik, begiratu eta madarikatu egin zituen Jaunaren izenean. Orduan, bi hartzek oihanetik atera eta mutiko haietarik berrogeita bi txikiturik utzi zituzten. <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>Judako Josafaten erregealdiko hemezortzigarren urtean hasi zen Akaben seme Joram Israelgo errege izaten Samarian, eta hamabi urtez izan zen errege.


text:
Jaunari atsegin ez zaiona egin zuen; ez, ordea, aita-amek bezainbat, berak kendu baitzuen aitak Baali eraikia zion zutarri <f>[1]</f> sakratua.


text:
<pb/>Moabeko errege Mexa abeltzaina zen. Ehun mila bildots eta ehun mila ahari, bere ile eta guzti <f>[3]</f>, eman behar zizkion Israelgo erregeari zergatzat. <f>ⓗ</f>


text:
Ondoren, mezu hau bidali zion Judako errege Josafati: «Moabeko erregea kontra jarri zait. Etorriko al zara moabdarrak borrokatzera?» Hark erantzun: «Joango naiz. Biok bat gara; nire gudarostea eta zurea, nire zalditeria eta zurea bat dira». <f>ⓙ</f>


text:
Eta galdetu zuen: «Zein bidetatik joango gara?» Israelgo erregeak erantzun: «Edomgo basamortuko bidetik <f>[4]</f>».


text:
<pb/>Abiatu ziren, bada, Israelgo erregea, Judakoa eta Edomgoa. Zazpi eguneko itzulingurua egin ondoren, urik gabe gelditu ziren, bai gudarostearentzat, bai atzetik zituzten zamarientzat.


text:
Israelgo erregeak esan zuen: <pb/>—Gureak egin du! Moabdarren eskuetan eror gaitezen bildu gaitu hemen Jaunak.


text:
<pb/>Josafatek esan zuen: <pb/>—Ez ote da hemen Jaunaren profetarik, beraren bidez Jaunari galdegin ahal izateko? <pb/>Israelgo erregearen zerbitzarietako batek esan zuen: <pb/>—Hemen dugu Xafaten seme Eliseo. Eliasen laguntzaile <f>[5]</f> izana da. <f>ⓚ</f>


text:
<pb/>Josafatek, orduan: <pb/>—Horren bidez hitz egingo digu Jaunak <f>[6]</f>. <pb/>Eta berarengana jaitsi ziren Israelgo erregea, Josafat eta Edomgo erregea. <f>ⓛ</f>


text:
<pb/>Eliseok esan zion Israelgo erregeari: <pb/>—Utz nazazu bakean! Galdegiezu zeure aita-amen profetei <f>[7]</f>. <pb/>Israelgo erregeak ihardetsi zion: <pb/>—Ez! Moabdarren eskuetan uzteko bildu gaitu Jaunak hiru erregeok.


text:
<pb/>Eliseok, orduan: <pb/>—Ala Jaun ahalguztiduna, bere zerbitzari nauena! Judako errege Josafaten begirunez izan ez balitz, ez nizukeen inolako kasurik egingo, ezta begiratu ere.


text:
Tira! Ekardazue harpa-jotzaile <f>[8]</f> bat. <pb/>Eta harpa-jotzailea jotzen ari zela, Jaunaren indarrak hartu zuen Eliseo, <f>ⓜ</f>


text:
Izan ere, nahiz eta zuek haizerik ez sumatu, ez euririk ikusi, urez beteko da haran hau eta edan ahal izanen duzue bai zeuek, bai zuen abere <f>[9]</f> eta zamariek».


text:
Hiri gotortu eta hiri nagusi guztiak xehatuko dituzue, fruta-arbolak ebakiko, iturburu guztiak itxiko eta lur landuak hondatuko harriz betez. <f>ⓝ</f>


text:
<pb/>Biharamun goizean, oparia eskaintzeko orduan, uholdea etorri zen Edom aldetik, eta lurralde hura urez bete zen.


text:
<pb/>Moabdarrek, beren aldetik, errege haiek erasotzera zetozkiela jakitean, armak hartzeko adinean zeuden guztiak eta zaharragoak ere bildu eta mugetan kokatu zituzten.


text:
Goiz hartan, jaikitzean, eguzkiak diz-diz egiten zuen uraren gainean. Moabdarrei beren aurreko ura odola bezala gorri zegoela iruditu zitzaien,


text:
eta esan zuten: «Odola da hori! Errege horiek borroka egin dute eta elkar hil. Ea, moabdarrok, harrapakinetara!»


text:
<pb/>Moabdarrak israeldarren kanpalekura hurbildu zirenean, ordea, israeldarrek eraso egin zieten moabdarrei. Hauek ihesari eman zioten, eta israeldarrek, Moaben sartuz,


text:
dena hondatu zuten: hiriak xehatu, lur landuak harriz bete, iturburuak itxi eta fruta-arbolak ebaki. Kir-Hareset <f>[10]</f> hiriburua besterik ez zen gelditu; hiri honi ere, setiatu ondoren, eraso egin zioten habailariek. <f>ⓐ</f>


text:
<pb/>Moabeko erregeak, gudua galtzeko zorian zegoela ikusirik, zazpiehun gizon hartu zituen, beren ezpata eta guzti, Edomgo erregearen taldea banatzeko; baina ez zuen deus egin ahal izan.


text:
Orduan, hartu zuen Moabeko erregeak beraren ondoren errege izatekoa zen bere seme zaharrena eta erre-oparitzat eskaini zuen harresi gainean. Ikaragarrizko beldurra <f>[11]</f> sartu zitzaien israeldarrei. Handik alde egin eta beren lurraldera itzuli ziren. <f>ⓑ</f>


text:
<pb/>Behin batez, profeta-taldeko baten emazteak esan zion garrasika Eliseori: <pb/>— Hil egin zait senarra, zure zerbitzari zena. Badakizu Jaunari begirune ziola. Zorrak zituen batekin eta honek neure bi semeak eraman nahi dizkit orain esklabo. <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>Eliseok galdetu zion: <pb/>—Zer egin dezaket zure alde? Esadazu zer duzun etxean. <pb/>Emakumeak erantzun: <pb/>—Ez dut olio-pittin bat besterik neure burua gantzutzeko.


text:
<pb/>Orduan, Eliseok: <pb/>—Zoaz eta eskatu auzoko guztiei ontziak, ontzi hutsak, ahal dituzun guztiak.


text:
Sar zaitez gero etxean zeure semeekin eta itxi atea. Isuri olioa ontzi guztietara eta, bete ahala, eraman denak bazterrera.


text:
<pb/>Emakumea, Eliseogandik alde eginik, bere semeekin etxean sartu zen eta atea itxi. Semeek ontziak ekarri ahala, amak olioa isurtzen zuen barrura.


text:
Bete zituenean, esan zion semeetako bati: <pb/>—Ekarri beste ontzi bat. <pb/>Semeak erantzun: <pb/>—Ez dago besterik. <pb/>Eta gelditu egin zen olio-jarioa.


text:
<pb/>Emakumea gertatuaren berri Jainkoaren gizonari ematera joan zenean, esan zion honek: <pb/>—Saldu olioa, ordaindu zorra, eta gainerakoaz bizi zaitezte semeak eta hirurok.


text:
<pb/>Egun batez, Eliseo Xunemdik <f>[1]</f> igaro zen. Bazen han etxekoandre ospetsu bat, eta bere etxean bazkaltzera sarrarazi zuen Eliseo. Harrezkero, handik igarotzen zen bakoitzean, bertan gelditu ohi zen bazkaltzera.


text:
<pb/>Behinola, esan zion emakumeak senarrari: <pb/>—Hara, badakit gure etxera etorri ohi den hori Jainkoaren gizon santu bat dela.


text:
Egin diezaiogun goian gelatxo bat, horma batzuk jasoz; ohea, mahaia, aulkia eta argiontzia ipiniko dizkiogu bertan. Horrela, etxera etortzean, geldi dadila bertan.


text:
Gero, agindu zion Gehazi bere morroiari: <pb/>—Deitu emakume xunemdar horri. <pb/>Egin zion dei eta etorri zen emakumea morroiarengana.


text:
Eliseok agindua zion hau esateko: «Honenbeste lan hartu duzu guregatik! Zer egin dezakegu zure alde? Nahi al duzu erregeari nahiz gudalburuari zure alde hitz egitea?» <pb/>Emakumeak erantzun zuen: <pb/>—Ez! Ongi bizi naiz neure herritarren artean.


text:
<pb/>Eliseok, berriro, morroiari: <pb/>—Zer egin beraren alde? <pb/>Gehazik erantzun zion: <pb/>—Hara, ez du haurrik eta senarra zahartua du. <f>ⓓ</f>


text:
Eliseok esan zion: <pb/>—Datorren urtean garai honetan semea izanen duzu altzoan. <pb/>Emakumeak ihardetsi: <pb/>—Ez, ene jauna, Jainkoaren gizon hori, ez esan gezurrik zeure mirabe honi.


text:
<pb/>Alabaina, emakumea haurdun gertatu zen eta hurrengo urtean, garai berean, semea izan zuen, Eliseok esana zionez. <f>ⓔ</f>


text:
honela hasi zitzaion aitari: <pb/>—Hau buruko mina! Hau buruko mina! <pb/>Aitak agindu zion morroi bati: <pb/>—Eramazu amarengana!


text:
<pb/>Morroiak eraman zion mutikoa amari eta honek magalean hartu zuen haurra; baina eguerdian hil egin zitzaion. <f>ⓕ</f>


text:
Amak gora eraman eta Jainkoaren gizonaren ohean etzan zuen; gero, gelatik irten eta atea itxi zuen. <f>ⓖ</f>


text:
Eta bere senarrari dei egin eta esan zion: <pb/>—Bidal iezazkidazu, arren, morroi bat eta asto bat. Jainkoaren gizonarengana joan behar dut bizkor. Berehala nator.


text:
<pb/>Senarrak, orduan: <pb/>—Zer dela-eta joan behar duzu gaur bertan? Ez da ilberri-jaia, ezta larunbat-jaia ere. <pb/>Emazteak erantzun: <pb/>—Ez axolatu! <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>Txalmatu zuen astoa eta esan zion morroiari: <pb/>—Eraman astoa uhaletik eta ez gelditu bidean nik esan arte.


text:
<pb/>Abiatu eta heldu zen Karmel mendira, Jainkoaren gizonarengana. Jainkoaren gizonak, emakumea urrutitik ikusi zuenean, esan zion Gehazi bere mutilari: <pb/>—Hara, emakume xunemdarra! <f>ⓘ</f>


text:
Irten agudo bidera eta galdetu ongi den, eta senarra eta semea ere ongi dituen. <pb/>Emakumeak erantzun zuen: <pb/>—Bai, ongi.


text:
<pb/>Emakumeak, mendira Jainkoaren gizonarengana heldu zenean, oinak besarkatu zizkion Eliseori. Hurbildu zen Gehazi emakumea apartatzeko, baina Jainkoaren gizonak esan zion: <pb/>—Utzi, atsekabetua baitago. Hala ere, Jaunak ez dit agertu zergatik; ez dit deus ere jakinarazi. <f>ⓙ</f>


text:
<pb/>Emakumeak, orduan, Eliseori: <pb/>—Eskatu al nizun nik semerik? Ez al nizun esan ez engainatzeko?


text:
<pb/>Eliseok agindu zion Gehaziri: <pb/>—Lotu gerrikoa, hartu nire makila eskuan eta zoaz! Norbait ikusten baduzu, ez agurtu; eta norbaitek agurtzen bazaitu, ez erantzun. Ipini haurrari nire makila aurpegi gainean. <f>ⓚ</f>


text:
<pb/>Haurraren amak, ordea, esan zuen: <pb/>—Ala Jauna, ala zu! Ez dut alde egingo zu gabe! <pb/>Eliseok, orduan, emakumeari jarraitu zion.


text:
Aurretik joana zen Gehazi. Ipini zuen makila haurraren aurpegi gainean, baina haurrak ez zuen hitzik egin, ezta zirkinik ere. Itzuli zen, orduan, Gehazi Eliseoren bila eta esan zion: <pb/>—Haurra ez da esnatu.


text:
Gero, haurraren gainean etzan zen, bere ahoa haurraren aho gainean, begiak begi gainean eta eskuak esku gainean ezarriz. Horrela, haurraren gainean etzana zegoelarik, berotzen hasi zen haurraren gorputza.


text:
Eliseo jaiki eta harat-honat ibili zen etxean barrena. Gero, berriro etzan zen haurraren gainean. Mutikoak eztul <f>[3]</f> egin zuen zazpi aldiz eta begiak ireki zituen.


text:
Eliseok Gehaziri dei egin eta agindu zion: <pb/>—Esan emakume xunemdarrari etortzeko. <pb/>Deitu eta etorri zenean, Eliseok esan zion emakumeari: <pb/>—Tori semea!


text:
<pb/>Eliseo Gilgalera itzuli zen. Gosete handia <f>[4]</f> zegoen lurralde hartan. Behin, profeta-taldea aurrean zuela, agindu zion Eliseok bere mutilari: <pb/>—Ipini sutan eltze handia eta egin eltzekaria profeta-taldearentzat.


text:
<pb/>Profeta haietariko bat landara atera zen belarren batzuk biltzera. Basa mahatsondo-tankerako <f>[5]</f> bat aurkitu eta golkoa bete basafruitu hartu zuen handik. Zer ziren jakin ez arren, itzuli zenean, zatitu eta eltzera sartu zituen.


text:
Atera zieten, gero, eltzekaria gizonei, baina, dastatu bezain agudo, esan zuten garrasika: <pb/>—Honek pozoia du, Jainkoaren gizon! <pb/>Eta ezin izan zuten jan.


text:
Jainkoaren gizonak agindu zuen: <pb/>—Ekardazue irina! <pb/>Eltzera bota eta esan zuen: <pb/>—Atera jendeari eta jan dezatela. <pb/>Ez zegoen ezer txarrik eltzean.


text:
<pb/>Etorri zen behin Baal-Xalixako <f>[6]</f> gizaseme bat, ogi-hasikinak Jainkoaren gizonari ekarriz: hogei garagar-opil eta gari berria bide-zorroan. Eliseok esan zuen: <pb/>—Banatu jendeari, jan dezaten.


text:
<pb/>Morroiak galdetu zion: <pb/>—Nola banatuko dut hau ehun gizonen artean? <pb/>Eliseok erantzun: <pb/>—Banatu jendeari, eta jan dezatela. Hau baitio Jaunak: «Jango dute eta sobera geldituko da».


text:
<pb/>Banatu zuen, beraz, morroiak ogia jende artean, jan zuten eta sobera gelditu zen, Jaunak esan bezala. <f>ⓛ</f>


text:
<pb/>Naaman Siriako erregearen gudalburu nagusia zen. Gizon handitzat zuen bere nagusiak eta oso begiko, haren bidez Jaunak siriarrei garaipena eman zielako. Baina gizon kementsu eta adoretsu hark gaitz bat zuen: legena. <f>ⓜ</f>


text:
<pb/>Siriarrek, erasoa egin zuten batean, Israelgo neskato bat eraman zuten gatibu. Naamanen emazteak bere mirabe egin zuen.


text:
Egun batez, esan zion neskak etxekoandreari: <pb/>—Nire nagusiari, Samariako profetagana joango balitz, hark sendatuko lioke legena.


text:
<pb/>Siriako erregeak erantzun zion: <pb/>—Tira, zoaz, bada! Gutuna emango dizut Israelgo erregearentzat. <pb/>Abiatu zen, beraz, Naaman hirurehun eta berrogeita hamarren bat kilo zilar, urrezko sei mila txanpon eta hamar jantzi-sorta berekin zeramatzala. <f>ⓝ</f>


text:
Naamanek Israelgo erregeari eman zion gutunak hau zioen: «Gutun hau eramanez Naaman neure gudalburua bidaltzen dizut, legena senda diezaiozun».


text:
<pb/>Israelgo erregeak, gutuna irakurtzean, jantziak urratu eta esan zuen: <pb/>—Jainkoa ote naiz, bada, ni, heriotza nahiz bizia emateko? Legena senda diezaiodan igorri omen dit gizon hau. Ikusazue nola dabilen aitzakia bila nire kontra oldartzeko. <f>ⓐ</f>


text:
<pb/>Eliseok, Jainkoaren gizonak, jakin zuen Israelgo erregeak jantziak urratu zituela eta mandatu hau bidali zion: «Zergatik urratu dituzu jantziak? Datorrela niregana gizon hori eta jakinen du badela profetarik Israelen».


text:
<pb/>Joan zen, beraz, Naaman bere zaldi, guda-gurdi eta guzti, eta Eliseoren etxeko ate aurrean gelditu zen.


text:
Eliseok mandataria bidali zion esatera: «Zoaz eta busti zaitez zazpi aldiz Jordan ibaian; gaitza sendatu eta garbi geldituko zara». <f>ⓑ</f>


text:
<pb/>Naamanek, haserreturik, alde egiteko asmoz esan zuen: <pb/>—Uste nuen bera aterako zela eta, zutik, Jaunari, bere Jainkoari, otoitz egingo ziola, gaixorik dudan alderdia eskuz igurtzi eta sendatuko zidala legena.


text:
Damaskoko Abana eta Parpar ibaiak ez ote dira, bada, Israelgo ur guztiak baino hobeak? Ez ote nintekeen horietan busti, gaitza sendatzeko? <pb/>Eta alde egin zuen handik haserre.


text:
Morroiak, ordea, hurbildu eta honela mintzatu zitzaizkion: <pb/>—Ene aita <f>[1]</f>, profetak gauza zailen bat agindu izan balizu ere, ez al zenukeen egingo? «Busti zaitez eta garbi geldituko zara» besterik ez dizu esan. Zergatik ez egin?


text:
<pb/>Horrela, beraz, murgildu zen Naaman Jordan ibaian zazpi aldiz, Jainkoaren gizonak agindu bezala. Azala haur txikiarena bezalakoa bihurtu zitzaion. Erabat sendatu zen Naaman. <f>ⓒ</f>


text:
Orduan, Jainkoaren gizonarengana itzuli zen bere talde osoarekin; profetagana heltzean, zutik gelditu eta esan zion: <pb/>—Orain badakit ez dela lur osoan Jainkorik Israelena baizik. Otoi, onar ezazu zerbitzari honen esku-erakutsia. <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>Eliseok ihardetsi zion: <pb/>—Ala Jauna <f>[2]</f>, bere zerbitzari nauena! Ez dut ezer ere hartuko. <pb/>Naamanek hartzeko eta hartzeko esan arren, Eliseok ez zuen hartu nahi izan.


text:
Naamanek, orduan: <pb/>—Deus ere hartu nahi ez duzunez, emadazu bederen bi mandok eraman dezaketen bezainbat lur <f>[3]</f>; ez baitiot erre-oparirik, ez sakrifiziorik inolako jainkori eskainiko Jaunari baizik. <f>ⓔ</f>


text:
Baina barkatuko al dit hauxe Jaunak: nire nagusia, niri besotik heldurik, Rimon <f>[4]</f> jainkoa bere jauretxean gurtzera sartzean, nik ere harekin batera ahuspeztu beharra izatea. Barkatuko al dit Jaunak ekintza hori!


text:
Gehazik, Jainkoaren gizon zen Eliseoren morroiak, hau zioen bere baitan: «Bigunegia izan da nire jauna Naaman siriar horrekin. Ez dio deus ere hartu nahi izan. Ala Jauna! Noan bizkor beraren atzetik, ea ematen didan zerbait».


text:
<pb/>Abiatu zen, beraz, bizkor Gehazi Naamanen ondoren eta hau, atzetik zetorkiola ikustean, gurditik salto batez jaitsi eta bila joan zitzaion, esanez: <pb/>—Zer dugu?


text:
<pb/>Gehazik esan zion: <pb/>—Hara, neure jaunak bidali nau zuregana esatera, oraintxe etorri zaizkiola Efraimgo menditik <f>[5]</f> profeten taldeko bi mutil gazte, eta haientzat hogeita hamabost kilo zilar eta bi soineko berri emateko, mesedez.


text:
<pb/>Naamanek erantzun: <pb/>—Har itzazu, bai, hirurogeita hamar kilo zilar. <pb/>Eta hartzeko esaten zion behin eta berriro. Sartu zituen Naamanek bi zakutan hirurogeita hamar kilo zilar haiek eta bi soineko berri, eta bere bi morroiri eman zizkien Gehaziri eramateko.


text:
Ofel <f>[6]</f> zeritzan muinora heltzean, hartu zien dena Gehazik eta etxean gorde zuen. Gero, agur egin eta gizon haiek alde egin zuten.


text:
Bera, berriz, Eliseogana joan zen. Orduan, Eliseok esan zion: <pb/>—Nondik hator, Gehazi? <pb/>Honek erantzun: <pb/>—Ez naiz inora joan.


text:
<pb/>Eliseok, berriro: <pb/>—Zer uste duk, gizon hori gurditik jaitsi eta hiregana etortzean, ez nintzela ni han espirituz? Zilarra nahiz soinekoak, olibadiak, mahastiak, artalde eta behi-taldeak eta neskame-morroiak hartzeko garaia dela uste al duk? <f>ⓕ</f>


text:
Hi heu eta hire ondorengoak Naamanen legenaz kutsatuko zarete. <pb/>Hala, legenaz kutsatua, elurra bezain zuri, joan zen Gehazi Eliseogandik. <f>ⓖ</f>


text:
<pb/>Behinola, profeta-taldeak esan zion Eliseori: <pb/>—Zurekin biltzeko dugun biltzar-toki hau estuegia da guretzat.


text:
Utz iezaguzu Jordaneraino joaten, bakoitzak haga bana hartu eta biltzar-toki egokiagoa eraiki dezagun. <pb/>Eliseok erantzun zien: <pb/>—Zoazte, bada. <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>Haietarik batek, ordea, esan zion: <pb/>—Zatoz zu ere gurekin, mesedez. <pb/>Eta Eliseok: <pb/>—Joango naiz, bada.


text:
zuhaitza jotzen ari zen bati aizkora kirtenetik atera eta uretara jausi zitzaion. Garrasika hasi zen hura, esanez: <pb/>—Ai ene jauna! Bestek utzia nuen! <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>Jainkoaren gizonak galdetu zion: <pb/>—Nora jausi zaizu? <pb/>Erakutsi zion hark tokia, eta Eliseok adar bat moztu eta hara bota zuen; orduan, ur-azalean agertu zen aizkora.


text:
<pb/>Siriako erregea liskarretan zebilen Israelgo erregearen kontra. Bere gudalburuekin biltzarra egin zuen batean, esan zien: <pb/>—Ezar ditzagun guda-etxolak halako tokian.


text:
<pb/>Jainkoaren gizonak, orduan, ohar hau bidali zion Israelgo erregeari: «Kontu! Ez igaro toki hartatik, hara jaitsi baitira siriarrak».


text:
Israelgo erregeak gudariak igorri zituen Jainkoaren gizonak esandako tokira. Behin baino gehiagotan gertatu zen hau: Eliseok ohartarazten zuen erregea eta hau erne egoten zen.


text:
<pb/>Urduri zebilen Siriako erregea arazo horrengatik; hala, bere gudalburuei dei egin eta esan zien: <pb/>—Esadazue gure arteko zein dabilen Israelgo erregearen alde!


text:
<pb/>Gudalburu batek erantzun zion: <pb/>—Inor ere ez, errege jauna. Israelen bizi den Eliseo profetak jakinarazten dizkio Israelgo erregeari zuk esaniko guztiak, baita logelan esanikoak ere.


text:
<pb/>Erregeak agindu zuen: <pb/>—Jakizue non den eta harrapatzeko aginduko dut. <pb/>Dotanen <f>[1]</f> zela adierazi ziotenean,


text:
gudari-talde handi bat bidali zuen, zaldi, guda-gurdi eta guzti; gauez heldu eta inguratu egin zuten hiria.


text:
<pb/>Goizean goiz jaiki zen Jainkoaren gizonaren morroia eta, gudariek beren zaldi, guda-gurdi eta guzti hiria inguratua zutela ikustean, esan zion Eliseori: <pb/>—Ai, ene jauna, zer egin behar dugu orain?


text:
<pb/>Eliseok erantzun: <pb/>—Ez beldurtu! Ugariagoak ditugu guk geure aldekoak, horiek beren aldekoak baino.


text:
<pb/>Orduan, Eliseok otoitz egin zuen, esanez: «Jauna, ireki iezazkiozu begiak, ikus dezan». <pb/>Ireki zizkion Jaunak begiak mutilari eta mendi osoa Eliseoren inguruan suzko zaldi eta guda-gurdiz josia zegoela ikusi zuen. <f>ⓙ</f>


text:
<pb/>Siriarrak Eliseoren aurka abiatu zirenean, profetak otoitz egin zion Jaunari: «Itsutu jende hori!» Eta Jaunak itsutu egin zituen, Eliseok eskatu bezala. <f>ⓚ</f>


text:
<pb/>Orduan, Eliseok esan zien: <pb/>—Ez duzue hau bidea, ezta hiria ere. Jarraitu niri, nik gidatuko zaituztet bilatzen ari zareten gizonarengana. <pb/>Eta Samariara eraman zituen.


text:
Samariara heltzean, Eliseok esan zuen: <pb/>—Ireki iezazkiezu begiak, Jauna, eta ikus dezatela. <pb/>Ireki zizkien, beraz, Jaunak begiak eta Samaria erdian zeudela ikusi zuten.


text:
<pb/>Eliseok erantzun: <pb/>—Ez, ez hil! Ezpataz nahiz geziz hiltzen al dituzu, bada, preso hartzen dituzunak <f>[2]</f>? Emaizkiezu ogia eta ura, jan eta edan dezaten. Eta doazela, gero, beren nagusiagana.


text:
<pb/>Otordu handia eman zien orduan erregeak. Jan eta edan zutenean, agurtu egin zituen eta haiek beren nagusiagana itzuli ziren. Aurrerantzean ez zen Israel lurraldean siriar talderik sartu. <f>ⓛ</f>


text:
<pb/>Beste batean, Siriako errege Ben-Hadadek, bere gudaroste osoa bildurik, setiatu egin zuen Samaria. <f>ⓜ</f>


text:
Hain gogor setiatu zuen, izugarrizko gosetea izan baitzen Samarian; astaburu bakar batek zilarrezko laurogei txanpon balio zuen, eta kilo erdi uso-zirinek <f>[3]</f> zilarrezko bost txanpon.


text:
<pb/>Haietako egun batean, Israelgo erregea harresian zebilelarik, emakume batek honela egin zion oihu: <pb/>—Lagun iezadazu, ene errege jauna! <f>ⓝ</f>


text:
<pb/>Gero galdetu zion erregeak: <pb/>—Zer gertatzen zaizu, bada? <pb/>Emakumeak erantzun: <pb/>—Hara, emakume horrek lehengoan esan zidan: «Eman zeure semea gaur, jan dezagun; bihar nirea jango dugu».


text:
Egosi genuen, beraz, nire semea eta jan. Biharamunean, berea emateko esan nion, jan egin behar genuela eta. Baina gorde egin du. <f>ⓐ</f>


text:
<pb/>Erregeak, emakume haren hitzak aditzean, urratu egin zituen jantziak. Harresian zebilenez, ikusi zuen herriak zaku-jantzia <f>[4]</f> zeramala erregeak soinekoen azpitik, larru gainean.


text:
Erregeak esan zuen: <pb/>—Zigor nazala gogor Jaunak, baldin eta Xafaten seme Eliseoren burua gaur lepo gainean gelditzen bada.


text:
<pb/>Etxean zegoen Eliseo, hiriko arduradunekin bildua. Erregeak gizon bat bidali zuen aurretik; gizon hura Eliseogana heldu baino lehen, ordea, honek esan zien arduradunei: <pb/>—Ikusten al duzue? Hiltzailekume <f>[5]</f> horrek gizon bat bidali du, niri burua mozteko. Beraz, gizon hori heltzean, itxi atea eta ez utzi sartzen. Ez al dituzue sumatzen horren atzetik beraren jaunaren oin-hotsak? <f>ⓑ</f>


text:
<pb/>Eliseo hizketan ari zelarik, heldu zen mezularia <f>[6]</f> eta esan zion: <pb/>—Begira, hondamendi hau Jaunak bidalia da. Zer itxaron dezaket Jaunarengandik? <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>Eliseok erantzun zuen: <pb/>—Entzun Jaunak dioena! Hau dio Jaunak: «Bihar ordu honetan huskeria batean <f>[1]</f> erosi ahal izango dituzue Samariako merkatuan zazpi kilo irin garbi nahiz hamalau kilo garagar».


text:
<pb/>Erregearen laguntzaile nagusiak, ordea, esan zion Jainkoaren gizonari: <pb/>—Jaunak zeruko atexkak irekiko <f>[2]</f> balitu ere, gertatuko ote litzateke horrelakorik? <pb/>Eliseok ihardetsi zion: <pb/>—Zeuk ikusiko duzu zeure begiz, baina ez duzu hartatik jango. <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>Hiri-sarreran lau gizon legendun zeuden elkarri esaten: <pb/>—Hemen egon behar al dugu hil arte?


text:
Hirian sartzen bagara, hor gosea besterik ez dago eta hil egingo gara. Hemen gelditzen bagara ere, hil egingo gara. Goazen siriarren kanpalekura. Bizirik uzten bagaituzte, bizirik; hiltzen bagaituzte, hilik.


text:
<pb/>Ilunabarrean siriarren kanpalekura abiatu ziren. Kanpaleku-ertzera heltzean, inor ere ez zegoela ikusi zuten. <f>ⓔ</f>


text:
Izan ere, Jaunak gurdi- eta zaldi-hotsa eta gudaroste handi batena bezalako burrunba entzunarazi zien siriarrei kanpalekuan, eta esan zioten elkarri: «Israelgo erregeak ordaindu egingo zien hitita eta egiptoar erregeei gure kontra oldartzeko». <f>ⓕ</f>


text:
Beraz, arrats hartan ihesi joanak ziren, beren oihal-etxola, zaldi, asto eta kanpalekua bera ere zegoen zegoenean utziz. Ihes egin zuten, bizia salbatzearren. <f>ⓖ</f>


text:
<pb/>Legendun haiek, kanpaleku-ertzera heltzean, oihal-etxola batean sartu eta bapo jan eta edan zuten. Gero, zilarra, urrea eta jantziak harturik, gorde egin zituzten. Berriro itzuli, beste oihal-etxola batean sartu eta handik ere gauza asko harturik, gorde egin zituzten.


text:
Gero, esan zioten elkarri: <pb/>—Ez gara ongi ari. Berri ona izan dugu gaur eta gu hemen deus ere esan gabe. Eguna argitu arte isilik bagaude, Jainkoak zigortu egingo gaitu. Goazen, beraz, erregearen jauregira berri ematera.


text:
<pb/>Hirira heltzean, oihu egin zieten atezainei eta berri eman, esanez: <pb/>—Siriarren kanpalekuan izan gara, eta han ez dago inor; ez da giza hotsik aditzen. Zaldiak eta astoak lotuak eta oihal-etxolak zeuden zeudenean utziak besterik ez dago han.


text:
Erregeak, artean gaua zelarik, jaiki eta esan zien bere ministroei: <pb/>—Nik adieraziko dizuet nolako azpikeria asmatu duten siriarrek gure kontra: goseak gaudela badakitenez, kanpalekutik irten eta landan gorde dira, gu hiritik aterako garelakoan. Orduan, gu bizirik harrapatu eta hirian sartzeko asmoa dute, inondik ere.


text:
<pb/>Ministroetarik bat honela mintzatu zen: <pb/>—Har ditzagun hirian gelditzen diren zaldietarik bost, hirian gelditzen diren israeldar guztien bukaera bera izango baitute bestela ere. Bidal ditzagun eta ikusiko dugu.


text:
<pb/>Bi guda-gurdi beren zaldiekin prestatu eta siriar gudarostearen aztarna bila bidali zituen erregeak, esanez: <pb/>—Zoazte eta ikus!


text:
<pb/>Abiatu ziren, beraz, eta Jordaneraino jarraitu zieten siriarren aztarnei; bide guztia siriarrek beren ihesi zalapartatsuan botatako jantzi eta gauzez josia zegoen. Mandatariak erregeari berri ematera itzuli ziren.


text:
Orduan, jendeak atera eta harrapatu egin zituen siriarren kanpalekuko gauzak. Honela, huskeria batean eros zitezkeen zazpi kilo irin garbi nahiz hamalau kilo garagar, Jaunak esan bezala.


text:
<pb/>Erregeak bere laguntzaile nagusi hura bidali zuen hiri-sarrera <f>[3]</f> zaintzera; baina jendeak zanpatu eta hil egin zuen bertan, Jainkoaren gizonak, erregea etortzean, esan bezala. <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>Izan ere, Jainkoaren gizonak esana zion erregeari: «Bihar, ordu honetan huskeria batean erosi ahal izango dituzue Samariako merkatuan zazpi kilo irin garbi nahiz hamalau kilo garagar».


text:
Ofizialak, aldiz, galdetu zion Jainkoaren gizonari: «Jaunak zeruko atexkak irekiko balitu ere, gertatuko ote litzateke halakorik?» Eta Eliseok ihardetsia zion: «Zeuk ikusiko duzu zeure begiz, baina ez duzu hartatik jango».


text:
<pb/>Egun batez, esan zion Eliseok semea biziarazi zion emakumeari: <pb/>—Alde egizu hemendik zeure etxekoekin eta zoaz ahal duzun tokira, zazpi urteko gosetea bidaliko baitu Jaunak lurralde honetara. <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>Jainkoaren gizonak esan bezala egin zuen emakumeak, eta zazpi urtez filistearren lurraldean bizi izan zen, atzerritar gisa.


text:
Zazpi urteren buruan, itzuli zen emakumea filistearren lurraldetik eta erregeagana jo zuen, bere etxea eta alorra itzultzeko <f>[1]</f> eskatuz. <f>ⓙ</f>


text:
Une hartantxe ari zen hizketan erregea Gehazirekin, Jainkoaren gizonaren morroiarekin, Eliseok eginiko gauza harrigarri guztiei buruz.


text:
Eliseok hildako bat piztu zuela Gehazi kontatzen ari zenean, han agertu zen Eliseok semea bizirik itzuli zion emakume huraxe, bere etxea eta alorra berriro emateko erregeari eskatzera. Gehazik esan zuen: <pb/>—Ene errege jauna, hauexek dituzu aipatzen ari nintzaizun emakumea eta Eliseok biziarazi zion semea.


text:
<pb/>Erregeak galderak egin zizkion emakumeari eta honek bere arazoa adierazi zion. Erregeak funtzionario bat izendatu zion, hau aginduz: <pb/>—Itzul diezaiotela emakume honi hemendik joatean berea zuen guztia, baita alorrak geroztik eman duen guztia ere.


text:
<pb/>Behinola, Eliseo Damaskora joan zen. Siriako errege Ben-Hadad gaixo zegoen. Jainkoaren gizona etorria zela jakinarazi ziotenean,


text:
hau agindu zion erregeak Hazael <f>[2]</f> zeritzan bati: <pb/>—Hartzazu esku-erakutsiren bat eta zoaz Jainkoaren gizonaren bila. Eta horren bitartez egin kontsulta Jaunari ea bizirik aterako naizen gaixoaldi honetatik. <f>ⓚ</f>


text:
<pb/>Damaskoko gauza hoberenetarik erregaluak —berrogei gameluk eraman zezaketen zama— harturik, Eliseoren bila atera zen Hazael. Profetaren aitzinera agertuz, esan zion: <pb/>—Siriako errege Ben-Hadad zure zerbitzariak <f>[3]</f> bidali nau zuregana, gaixoalditik bizirik aterako den galdetzera. <f>ⓛ</f>


text:
<pb/>Eliseok erantzun: <pb/>—Joan eta esan baietz, sendatuko dela; egiaz, ordea, hil egingo dela jakinarazi dit Jaunak.


text:
<pb/>Bat-batean, Eliseo aurpegia gogor <f>[4]</f> eta begirada zorrotz zituela gelditu zen luzaro; gero, negarrari eman zion Jainkoaren gizonak.


text:
Hazaelek galdetu zion: <pb/>—Zergatik ari zara negarrez, ene jauna? <pb/>Eliseok erantzun: <pb/>—Badakidalako nolako kaltea eginen diezun israeldarrei: su emango diezu haien gotorlekuei, ezpataz hilko dituzu haien gazteak, harrien kontra botako haien haurtxoak, sabela irekiko diezu hango emakume haurdunei. <f>ⓜ</f>


text:
<pb/>Hazaelek ihardetsi zuen: <pb/>—Ni ez naiz inor <f>[5]</f> halakoak egiteko. <pb/>Eliseok, orduan: <pb/>—Siriako errege izanen zarela agertu dit Jaunak. <f>ⓝ</f>


text:
<pb/>Hazael Eliseogandik alde egin eta bere jaunarengana joan zen. Erregeak galdetu zion: <pb/>—Zer esan dizu Eliseok? <pb/>Hazaelek erantzun: <pb/>—Baietz, sendatuko zarela.


text:
<pb/>Biharamunean, ordea, ohazal bat hartu, uretan busti eta aurpegian ezarri zion erregeari Hazaelek. Erregea hil egin zen, eta ondorengo erregea Hazael izan zen.


text:
<pb/>Akaben seme eta Israelgo errege Joramen erregealdiko bosgarren urtean, Judako errege Josafaten semea, Joram izenekoa hura ere, errege gertatu zen <f>[6]</f>.


text:
Israelgo beste erregeen jokaera bera izan zuen, Akaben senitartekoenen antzekoa, bere emaztea Akaben alaba baitzuen. Beraz, Jaunari atsegin ez zaiona <f>[7]</f> egin zuen.


text:
Hala ere, Jaunak ez zuen Juda hondatu nahi izan, David bere zerbitzariagatik; hitzemana baitzion Davidi beronen ondorengoak izanen zirela beti errege <f>[8]</f> Jerusalemen.


text:
<pb/>Joramen erregealdian Judaren agintearen aurka jaiki ziren edomdarrak, berentzat erregea izendatuz. <f>ⓐ</f>


text:
Joramek Tzairrera jo zuen bere guda-gurdi guztiekin. Gauez jaiki eta setiatzen ari zitzaizkion edomdarrak eta hauen guda-gurdietan zeuden buruzagiak garaitu zituen arren, Judako gudariek ihes egin <f>[9]</f> zuten nork bere etxolara. <f>ⓑ</f>


text:
Honela, edomdarrak Judaren agintepetik libratu egin ziren gaur arte. Libna <f>[10]</f> hiria ere aldi hartan bertan libratu zen.


text:
<pb/>Joramen gainerako jarduerak eta egintza guztiak «Judako Erregeen Kronika» liburuan daude idatziak.


text:
Hil zenean, Daviden Hirian ehortzi zuten Joram, bere arbasoen ondoan. Ondorengo erregea haren seme Akazias izan zen.


text:
<pb/>Israelgo Akaben seme Joramen erregealdiko hamabigarren urtean hasi zen Judako errege Joramen seme Akazias errege izaten.


text:
Hogeita hamabi urte zituen Akaziasek errege izaten hastean eta urtebetez izan zen errege Jerusalemen. Haren amak Atalia zuen izena eta Israelgo errege Omriren alaba <f>[11]</f> zen.


text:
Akaben senitartekoen jokabide bera hartu zuen Akaziasek, Jaunari atsegin ez zaiona eginez, Akaben senitartekoen antzera, haien ahaide baitzen, izan ere.


text:
<pb/>Galaadeko Ramot <f>[12]</f> hirian Siriako errege Hazaelen kontra borrokatzera joan zen, Akaben seme Joramekin bat eginik. Baina siriarrek zauritu egin zuten Joram, <f>ⓒ</f>


text:
eta hau, atzera eginez, Izreelera <f>[13]</f> joan zen, Hazaelen kontrako borrokan siriarrek Raman egin zizkioten zauriak sendatzera. Joramen seme eta Judako errege Akazias, Akaben seme Joram ikustatzera joan zen Izreelera, zauritua baitzegoen hau.


text:
<pb/>Egun batez, Eliseok profeta-taldeko bati dei egin eta esan zion: <pb/>—Presta zaitez biderako <f>[1]</f>. Hartu eskuan olio-pitxer hau eta zoaz Galaadeko Ramotera.


text:
Hara heltzean, aurkitu nola edo hala Josafaten seme eta Nimxiren biloba den Jehu. Orduan, jaikiarazi bere lagunen artetik eta eraman barneko gelaren batera.


text:
Gero, hartu pitxerra eta isuri olioa haren buru gainera, esanez: «Hau dio Jaunak: Israelgo errege izateko gantzutzen zaitut». Ondoren, ireki atea eta egin ihes gelditu gabe. <f>ⓓ</f>


text:
Heldu zenean, bildurik zeuden gudalburuak. Profetak esan zion buruzagiari: <pb/>—Gauza bat dut esateko, jauna. <pb/>Jehuk galdetu zuen: <pb/>—Gutariko zeini? <pb/>Eta profetak: <pb/>—Zuri.


text:
<pb/>Jehu jaiki eta etxean sartu zen. Orduan, profetak olioa isuri zion buru gainera, esanez: «Hau dio Jaunak, Israelen Jainkoak: “Ene herri Israelen errege gantzutzen zaitut”.


text:
Akab zeure jaunaren senitartea hondatuko duzu; horrela mendekatuko dut Jezabelek <f>[2]</f> isuritako neure profeten eta Jaunaren zerbitzari guztien odola. <f>ⓔ</f>


text:
Akaben senitarte osoa suntsituko da; Akaben ondorengoetariko gizaseme guztiak <f>[3]</f>, libre nahiz esklabo, desagerraraziko baititut Israelen. <f>ⓕ</f>


text:
Nebaten seme Jeroboamen eta Ahiasen seme Baxaren senitarteak zigortu nituen bezalaxe zigortuko dut Akaben senitartea ere.


text:
Jezabel, berriz, zakurrek irentsiko dute Izreelgo landan, eta ez du inork ehortziko». <pb/>Hau esanik, atea ireki eta ihes egin zuen. <f>ⓖ</f>


text:
<pb/>Bere jaunaren buruzagiak bildurik zeuden gelara joan zenean, galdetu zioten Jehuri: <pb/>—Berri onak? Zertara etorri zaizu zoro hori? <pb/>Jehuk erantzun: <pb/>—Zeuek dakizue nor den gizon hori eta nolako kontuak izaten dituen. <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>Haiek esan zioten: <pb/>—Gezurra. Esaguzu zer zioen. <pb/>Jehuk, orduan: <pb/>—Tira, bada; hauxe esan dit: «Hau dio Jaunak: Israelgo errege gantzutzen zaitut».


text:
<pb/>Orduan, nork bere soingainekoa bizkor hartu eta haren oinazpian ipini zuen, eskailera-mailetan <f>[4]</f>. Eta adarra joz, deiadar egin zuten: «Gora Jehu erregea!» <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>Josafaten seme Nimxiren biloba zen Jehu azpilanean hasi zen Joramen kontra. Aldi hartan Joram, israeldar guztiekin, Galaadeko Ramot Siriako errege Hazaelengandik defendatzen ari zen.


text:
Baina Izreelera joan beharrean gertatu zen Joram, Siriako errege Hazaelen kontrako borrokan siriarrek egin zizkioten zauriak sendatzera. Jehuk esan zien bere ofizialkideei: <pb/>—Nire alde baldin bazaudete, ez dezala inork ere ihes egin hiri honetatik, egin dugunaren berri Izreelera eramatera.


text:
<pb/>Jehu bere guda-gurdira igo eta Izreelerantz abiatu zen. Han zegoen Joram oheratua, eta Judako errege Akazias ere bertan zen, Joram ikustatzera joana.


text:
<pb/>Izreelgo dorrean zegoen zelatariak, Jehuren gudari-taldea etortzen ikustean, esan zuen: <pb/>—Gudari-talde bat ageri da han! <pb/>Joramek agindu zuen: <pb/>—Bidali zaldizko bat eta galdegin dezala bakez datozen. <f>ⓙ</f>


text:
<pb/>Hala, joan zen zaldizkoa gudari-taldearengana eta esan zuen: <pb/>—Erregeak bakez zatozten galdetzen du. <pb/>Jehuk, orduan: <pb/>—Zer axola dizu bakeak? Zatoz nire atzetik. <pb/>Zelatariak esan zuen: <pb/>—Heldu da haiengana mezularia, baina ez dator itzulian.


text:
<pb/>Joram erregeak beste zaldizko bat bidali zuen. Taldearengana hurbildu eta esan zuen: <pb/>—Erregeak bakez zatozten galdetzen du. <pb/>Jehuk erantzun: <pb/>—Zer axola dizu bakeak? Zatoz nire atzetik.


text:
<pb/>Zelatariak esan zuen: <pb/>—Heldu da haiengana mezularia, baina ez dator itzulian. Guda-gurdia gidatzeko eran, Nimxiren biloba Jehu dela dirudi, eroak bezala gidatzen baitu.


text:
<pb/>Joramek agindu zuen: <pb/>—Prestatu guda-gurdia! <pb/>Prestatu ziotenean, Israelgo errege Joram eta Judako errege Akazias Jehuren bila atera ziren, nor bere guda-gurdian. Izreelgo Nabot zenaren landan aurkitu zuten.


text:
<pb/>Joramek Jehu begiztatu zuenean, galdetu zion: <pb/>—Bakez al zatoz, Jehu? <pb/>Jehuk ihardetsi zuen: <pb/>—Izan ote daiteke bakerik, zuen ama Jezabel idolatrian <f>[5]</f> eta hainbeste aztikeriatan dabilen bitartean?


text:
<pb/>Baina Jehuk uztaia eskuetan hartu, gezia jaurti eta bizkarraren erdian jo zuen Joram, bihotza zauritu eta aurretik ateraz. Hilik erori zen bere guda-gurdian.


text:
Jehuk esan zion Bidkar bere ezkutariari: <pb/>—Hartu eta bota ezazu Naboten landara. Oroit zaitez, honen aita <f>[6]</f> Akaben taldean biok zaldiz gindoazelarik, Jaunak esan zuela:


text:
«Ikusi nuen, ikusi, atzo arratsaldez Naboten eta beronen seme-alaben odola. Horregatik, diot nik, Jaun honek: Landa honetantxe emanen dizut merezia». Hartzazu, beraz, Joram eta bota landa horretara, Jaunak esan bezala.


text:
<pb/>Hori ikustean, Bet-Ganerako bidetik ihesi joan zen Judako errege Akazias. Baina Jehuk atzetik joan eta agindu zuen: <pb/>—Hil hori ere! <pb/>Eta zauritu egin zuten bere guda-gurdian, Gur-eko aldapan, Ibleamdik <f>[7]</f> hurbil. Akaziasek Megidora egin zuen ihes eta han hil zen.


text:
Bere zerbitzariek gurdi batean hartu eta Jerusalemera eraman zuten, bere hilobian, arbasoen ondoan, lur emateko.


text:
<pb/>Akaben seme Joramen erregealdiko hamaikagarren urtean hasia zen Akazias Judako errege izaten <f>[8]</f>.


text:
<pb/>Gero, Jehu Izreelera joan zen. Hau jakitean, Jezabel leihora atera zen, begiak margotu eta burua apaindurik.


text:
Jehu hiriko atetik sartzean, Jezabelek esan zuen: <pb/>—Ongi al zara, Zimri zeure jaunaren hiltzaile <f>[9]</f> hori?


text:
<pb/>Jehuk gora, leihora, begiratu eta esan zuen: <pb/>—Nor dut neure aldeko? <pb/>Bizpahiru zerbitzari atera ziren orduan leihora eta Jehuri begira jarri.


text:
Honek esan zien: <pb/>—Bota hori behera! <pb/>Eta bota egin zuten; haren odol-zipriztinak hormaraino eta zaldietaraino zabaldu ziren, eta Jehuk bere zaldien hankazpian erabili zuen. <f>ⓚ</f>


text:
Gero, Jehuk, jauregian sarturik, jan eta edan ondoren, agindu zuen: <pb/>- Zoazte eta emaiozue lur emakume madarikatu horri, errege-alaba denez gero.


text:
Itzuli eta Jehuri jakinarazi ziotenean, esan zuen honek: <pb/>—Horrela bete da Jaunak bere zerbitzari Elias tixbitarraren bidez esan zuena: zakurrek irentsiko zutela Izreelgo landan Jezabelen haragia <f>[10]</f>,


text:
eta haren gorpua simaur bihurtuko zela alorrean, Izreelgo landan; inork ere ezin izango zuela «Hau Jezabel da» esan. <f>ⓛ</f>


text:
<pb/>Akabek hirurogeita hamar ondorengo zituen Samarian. Jehuk gutunak igorri zizkien Samariara Izreelgo buruzagi <f>[1]</f>, arduradun eta Akaben ondorengo haien hezitzaileei, esanez: <f>ⓜ</f>


text:
«Gutun honen bidez, zeuen errege izanaren ondorengoak <f>[2]</f> zeuen ardurapean dituzuela jakinarazten dizuet; baita guda-gurdi, zaldi, hiri gotortua eta armak ere.


text:
Begira ezazue zein den zuen errege izanaren ondorengoetarik egokiena eta zuzenena; ezar ezazue bere aitaren errege-aulkian eta borroka zaitezte errege-etxearen alde».


text:
Biziki ikaratu ziren Izreelgo haiek eta esan zuten: <pb/>—Bi erregeek <f>[3]</f> ezin izan diote horri aurre egin; nola egin diezaiokegu guk?


text:
<pb/>Orduan, jauregiko arduradunak, hiriko buruzagiak, arduradunek eta hezitzaileek erantzun hau bidali zioten Jehuri: «Zeure zerbitzari gaituzu eta zuk esana eginen dugu. Ez dugu inor ere errege izendatuko. Egizu egokien iruditzen zaizuna». <f>ⓝ</f>


text:
<pb/>Jehuk beste gutun bat igorri zien, esanez: «Nirekin baldin bazaudete eta nire esana betetzeko prest, har itzazue zeuen nagusiaren ondorengoen buruak eta zatozkidate bihar ordu honetan Izreelera». <pb/>Akaben hirurogeita hamar ondorengoak hiriko handikiekin bizi ziren, hauek baitzituzten hezitzaile.


text:
Gutuna jasotzean, erregearen hirurogeita hamar ondorengoei lepoa moztu zieten eta buruak, saskitan harturik, Izreelera bidali zizkioten Jehuri. <f>ⓐ</f>


text:
Mezulari batek esan zion Jehuri: <pb/>—Erregearen ondorengoen buruak ekarri dituzte. <pb/>Jehuk agindu zuen: <pb/>—Ezarri bi multzotan hiriko sarreran <f>[4]</f>, bihar goiza arte.


text:
<pb/>Goizean atera zen Jehu kanpora eta, zutik, esan zion jendeari: <pb/>—Zuek errugabe zarete. Ni ibili nintzen azpilanean Israelgo errege Joramen aurka, eta nik hil nuen. Baina nork hil ditu hauek guztiak?


text:
Ohar zaitezte, beraz, ez dela bete gabe gelditu Jaunak Akaben senitartearen kontra esaniko hitz bat ere. Bete du Jaunak bere zerbitzari Eliasen bitartez esana zuena <f>[5]</f>.


text:
<pb/>Jehuk, orduan, Izreelen gelditzen ziren Akaben senitarteko guztiak hil zituen, bai handikiak, bai ahaideak eta baita apaizak ere, bizirik inor utzi gabe. <f>ⓑ</f>


text:
<pb/>Ondoren, Samariara abiatu zen Jehu. Bidean, Artzainen Bet-Eked <f>[6]</f> zeritzan tokira heltzean,


text:
Judako errege Akaziasen senideak aurkitu zituen. Jehuk galdetu zien: <pb/>—Zein zarete? <pb/>Haiek erantzun: <pb/>—Akaziasen senide gaituzu. Erregearen eta ama-erreginaren <f>[7]</f> seme-alabak agurtzera gatoz.


text:
<pb/>Orduan, Jehuk bere lagunei: <pb/>—Harrapa itzazue bizirik! <pb/>Bizirik harrapatu, baina Bet-Ekedeko putzu ondoan hil zituzten. Berrogeita bi gizaseme ziren, eta ez zen bat ere bizirik gelditu.


text:
<pb/>Handik alde egin ondoren, Rekaben <f>[8]</f> seme Jonadab aurkitu zuen Jehuk, berarengana zetorrela. Jehuk agurtu eta esan zion: <pb/>—Leiala al zaitut, ni leiala nauzun bezala? <pb/>Jonadabek erantzun: <pb/>—Bai. <pb/>Eta Jehuk: <pb/>—Hala baldin bada, eman eskua. <pb/>Eman zion eskua Jonadabek eta Jehuk bere guda-gurdira igoarazi zuen,


text:
esanez: <pb/>—Zatoz nirekin eta ikusi nolako maitemina diodan Jaunari. <pb/>Eta berekin hartu zuen <f>[9]</f> guda-gurdian Jehuk.


text:
Samariara heltzean, hirian ziren Akaben gainerako ahaide guztiak hil zituen, denak suntsituz, Jaunak Eliasi esana zion bezala.


text:
<pb/>Jehuk Samariako herria bilarazi eta esan zuen: <pb/>—Akabek kultu txikia eman zion Baali; nik handia emango diot. <f>ⓒ</f>


text:
Bildu niregana Baalen profeta guztiak eta haren adoratzaile eta apaiz guztiak. Ez dadila bat ere geldi etorri gabe, opari handia eskaini behar baitiot Baali. Etortzen ez denak heriotza-zigorra izanen du. <pb/>Jehuren tranpa zen hau, Baalen adoratzaileak desagerrarazteko. <f>ⓓ</f>


text:
Jehuk agindu zuen: <pb/>—Dei ezazue jendea batzar santura, Baalen ohorez! <pb/>Hala, egin zuten deia


text:
eta Jehuk Israel osora zabalarazi zuen. Baalen adoratzaile guztiak etorri ziren, ez zen bat ere gelditu etorri gabe. Sartu zirenean, Baalen jauretxea erabat bete zen.


text:
Orduan, Jehuk agindu zion jantzi sakratuen <f>[10]</f> arduradunari: <pb/>—Atera jantzi sakratuak Baalen adoratzaile guztientzat. <pb/>Eta atera zituen. <f>ⓔ</f>


text:
Gero, Jehu eta Rekaben seme Jonadab Baalen jauretxean sartu ziren. Jehuk esan zien Baalen adoratzaileei: <pb/>—Begira ezazue ongi hemen, zeuen artean, Jaunaren adoratzailerik ba ote dagoen, ala Baalenak bakarrik zaudeten.


text:
<pb/>Orduan, Jehu eta Jonadab sakrifizioak eta erre-opariak eskaintzera sartu ziren. Jehuk, ordea, ezarriak zituen kanpoan laurogei gizon, agindu honekin: «Zuen esku uzten ditut adoratzaile horiek. Zuetariko norbaitek horietako bakar bati ihes egiten uzten badio, bere biziaz ordainduko du». <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>Erre-opariaren eskaintza bukatu zuenean, Jehuk gudari eta buruzagiei agindu zien: <pb/>—Aurrera! Hil itzazue! Ez dezala inork ere ihes egin! <pb/>Ezpataz hil eta kanpora bota zituzten. Gero, gudari eta buruzagiek, Baalen jauretxeko barne-gelara sartu,


text:
Baalen zutarri sakratuak desegin ondoren, jauretxea bera ere hondatu zuten eta simaurtegi bihurtu. Halaxe da gaurdaino. <f>ⓖ</f>


text:
Hala ere, Jehu ez zen urrundu Nebaten seme Jeroboamek Israeli eginarazi zizkion bekatuetatik, hau da, Betelgo eta Dango <f>[12]</f> urrezko zekorrak gurtzetik.


text:
Jaunak esan zion Jehuri: «Niri atsegin zaidana eginez ongi jokatu duzulako, eta Akaben errege-etxeari nik nahi nuena egin diozulako, zure ondorengoak jarriko dira, laugarren belaunaldiraino, Israelgo errege-aulkian».


text:
<pb/>Jehuk, ordea, ez zuen hartu bihotz osoz Jaunaren, Israelen Jainkoaren, legea; ez zen urrundu Jeroboamek Israeli eginarazi zizkion bekatuetatik.


text:
<pb/>Aldi hartan, Jauna lurra murrizten hasi zitzaion Israeli; Hazaelek menderatu egin zituen israeldarrak lurraldeko muga guztietan.


text:
Kendu egin zien Jordandik ekialdera eta Arnon erreka ondoko Aroertik iparraldera dagoen lurralde osoa, hau da, Galaad eta Baxan eskualdeak, Gad, Ruben eta Manasesen leinuak bizi zirenekoak.


text:
<pb/>Jehuren gainerako jarduerak, egin zuen guztia eta egintza bizkorrak «Israelgo Erregeen Kronika» liburuan daude idatziak.


text:
<pb/>Akazias zenaren ama Ataliak, semea hila zuela jakitean, erregearen senitarteko guztiak hiltzea erabaki zuen. <f>ⓗ</f>


text:
Baina Judako errege izana zen Joramen alaba eta Akaziasen arreba Joxebak Akaziasen seme Joax hartu, hil behar zituzten errege-senitartekoen artetik atera eta, inudearekin batera, tenpluko logela batean sartu zuen. Horrela atera zuten Ataliaren atzaparretatik, eta ez zuten hil <f>[1]</f>.


text:
Sei urtez egon ziren inudea eta biak Jaunaren etxean gorderik, Atalia lurralde hartan erregina izan zen bitartean.


text:
<pb/>Zazpigarren urtean, kariarren <f>[2]</f> eta gudarien ehuntariak etorrarazi zituen Joiada apaizak bere aurrera, Jaunaren etxera. Haiekin hitzarmena burutu eta zin eragin zien Jaunaren etxean. Ondoren, errege-semea erakutsi zien,


text:
eta agindu hau eman: «Hona zer egin behar duzuen: zuetarik jauregia zaintzera larunbatez sartzen den taldeak,


text:
Sur deritzan atean guardia egiten duen taldeak eta gudari-toki atzeko atean egoten den taldeak txandaka zainduko duzue tenplua.


text:
Zaintzaldia larunbatez bukatzen duten bi taldeek erregea dagoen tenpluko alderdia zainduko dute <f>[3]</f>.


text:
Nork bere armak eskuan dituela, erregearen inguruan jarriko zarete, eta norbaitek zuen tartetik harengana sartu nahi izango balu, hil ezazue. Lagundu erregeari toki guztietara».


text:
<pb/>Ehuntariek zehatz bete zuten Joiada apaizak agindu guztia: zaintzaldia larunbatez hasten nahiz bukatzen zuten gizonak hartu eta Joiadaren aurrera etorri ziren.


text:
Orduan, apaizak David erregearen lantza eta babeskiak eman zizkien ehuntariei, arma haiek Jaunaren etxean baitzeuden jasoak <f>[4]</f>. <f>ⓘ</f>


text:
Guardiak, armak eskuetan, tenpluaren eskuinaldetik ezkerralderaino jarri ziren, aldare eta tenpluaren artean, erregea inguratzeko.


text:
Orduan, Joiadak erregearen seme Joax aterarazi, koroa ezarri eta itunaren agiria <f>[5]</f> eman zion, eta olioa isuriz, errege gantzutu zuen. Jende guztiak, txaloka, honela zioen oihuka: «Gora erregea!» <f>ⓙ</f>


text:
<pb/>Han bildutako guardien eta jendearen zarata-hotsa entzutean, Jaunaren etxera jo zuen Ataliak, jendearengana.


text:
Eta begiratzean, erregea ikusi zuen oholtza gainean <f>[6]</f> zutik, ohi zen bezala. Buruzagiak eta turuta-jotzaileak erregearen ondoan zeuden; herriko jendea, berriz, pozez beterik zebilen, turuten soinura. Ataliak, bere soinekoak urratuz, garrasi egin zuen: <pb/>—Traizioa! Traizioa! <f>ⓚ</f>


text:
<pb/>Orduan, Joiada apaizak, ez baitzuen nahi Atalia Jaunaren etxean hil zezaten, hau agindu zien gudarostearen buruzagi ziren ehuntariei: <pb/>—Atera ezazue tenplutik, zeuen lerro artetik. Norbaitek jarraitzen badio, hil ezpataz. <f>ⓛ</f>


text:
<pb/>Gero, Joiadak ituna egin zuen Jaunaren eta errege eta herriaren artean, herri hura benetan Jaunaren herri izan zedin. Erregearen eta herriaren artean ere egin zuen ituna.


text:
Ondoren, jendeak Baalen jauretxera joan eta lurrera bota zuen; xehe-xehe egin zituen hango aldare eta irudiak, eta Baalen apaiza zen Matan hil egin zuten aldarearen aitzinean. Joiada apaizak zaintzaileak ipini zituen Jaunaren etxean. <f>ⓜ</f>


text:
Gero, ehuntariak, kariarrak, guardiak eta jende guztia bilaraziz, Jaunaren etxetik jaitsi eta guardien atetik sarrarazi zuen Joiadak erregea jauregian. Eta Joax errege-aulkian jarri zen. <f>ⓝ</f>


text:
Jehuren erregealdiko zazpigarren urtea zen, eta berrogei urtez izan zen errege Jerusalemen. Haren amak Tzibia zuen izena eta Beer-Xebakoa zen.


text:
Jaunari atsegin zaiona egin zuen Joaxek bere bizitza osoan, Joiada apaizak irakatsi zionaren arabera.


text:
Hala ere, ez ziren muinoetako kultu-lekuak desagertu; jendeak jarraitu egiten zuen halako muinoetan opariak eskaintzen eta intsentsua erretzen.


text:
<pb/>Joaxek agindu zien apaizei: <pb/>—Jaunaren etxerako biltzen den diru guztia, nahiz nork bere buruarengatik ordaindu beharrekoa <f>[1]</f>, nahiz nork bere gogoz Jaunaren etxerako emana, <f>ⓐ</f>


text:
<pb/>Joaxen erregealdiko hogeita hirugarren urtean, ordea, oraino konpondu gabe zituzten apaizek tenpluko hondaketak.


text:
Erregeak Joiada eta gainerako apaizei dei egin eta esan zien: <pb/>—Zergatik ez dituzue konpondu tenpluko hondaketak? Aurrerantzean ez duzue zeuen laguntzaile horiengandik dirurik hartuko; tenplua konpontzeko eman beharko duzue.


text:
<pb/>Apaizei ongi iruditu zitzaien jendearengandik zetorren dirurik ez hartzea; baita tenpluko hondaketak konpontzeko ardura ez izatea ere.


text:
Orduan, Joiada apaizak atabaka bat hartu, gainean zuloa egin eta aldare ondoan ezarri zuen, Jaunaren etxera sartu eta eskuinaldean. Atezain zeuden apaizek <f>[2]</f> atabaka hartara botatzen zuten jendeak Jaunaren etxera ekarritako diru guztia.


text:
Atabakan diru asko zegoela ikustean, erregearen idazkaria eta apaiz nagusia etorri ohi ziren Jaunaren etxean bilduriko dirua zenbatzera.


text:
Zenbatu ondoren, Jaunaren etxean egiten ari ziren lanen arduradunei ematen zieten dirua, eta hauek Jaunaren etxea konpontzen ari ziren langileei ordaintzen: zurgin, etxegile,


text:
igeltsero eta harginei. Orobat erosi ahal izan zituzten Jaunaren etxeko hondaketak konpontzeko behar ziren ohol eta harlanduak, baita ordaindu ere tenpluaren konponketako gastu guztiak.


text:
Baina Jaunaren etxean sartzen zen diruaz ez zuten egiten <f>[3]</f> zilarrezko erretilurik, ez labanarik, ez ur-ontzirik, ez turutarik, ez urrezko nahiz zilarrezko beste gauzarik.


text:
Dirutza hura lan-arduradunei eman ohi zieten, eta hauek Jaunaren etxea konpontzeko erabiltzen zuten.


text:
Langileei ordaintzeko dirua hartzen zuten arduradunei ez zien inork konturik ere eskatzen, jator jokatzen baitzuten. Baina,


text:
ordain-opariengatik eta bekatuen barkamenerako opariengatik jendeak eman ohi zuen dirua ez zen Jaunaren etxerako izaten, apaizentzat <f>[4]</f> baizik.


text:
<pb/>Aldi hartan, Siriako errege Hazaelek Gat <f>[5]</f> hiriari eraso eta hartu zuen. Ondoren, Jerusalemen kontra jo zuen. <f>ⓑ</f>


