# verses

text:
<t>Hor agertuko digu Jaunak </t><t>bere ospe handia. </t><t>Ibai eta ubide zabaleko </t><t>lurraldea izango da; </t><t>baina etsaien arraun-txaluparik </t><t>ez da handik igaroko, </t><t>ez ontzi handirik bertan ibiliko. <f>ⓒ</f> </t>


text:
<t> <n>[22-23]</n> Ontzien sokak lasaituak daude, </t><t>ezin diote mastari eutsi, </t><t>eta belarik zabaldu ezin. </t><t>Orduan, </t><t>harrapakinak banatuko ditugu; </t><t>hain ugari banatu ere, </t><t>ezen herrenak ere </t><t>izango baitu partea. </t><t>Izan ere, </t><t>Jauna dugu epaile eta legegile. </t><t>Jauna dugu errege: </t><t>berak salbatuko gaitu. <f>ⓓ</f> </t>


text:
<t>Jerusalemen bizi den inork </t><t>ez du esango: «Gaixo nago». </t><t>Jainkoak </t><t>barkatu egingo dizkio bekatuak </t><t>bertako jendeari. <f>ⓔ</f></t>


text:
<pb/><t>Zatozte <f>[1]</f> entzutera, </t><t>nazio guztiok, </t><t>adi egon, herriok! </t><t>Entzun beza lurrak </t><t>eta bertan bizi direnek, </t><t>munduak </t><t>eta munduko sorkari guztiek. <f>ⓕ</f> </t>


text:
<t>Haserre baitago Jauna nazioekin, </t><t>sumindua haien gudarosteekin: </t><t>erabat suntsitzea erabaki du, </t><t>hilketara eman ditu. <f>ⓖ</f> </t>


text:
<t>Hildakoak bazterretan </t><t>botako dituzte: </t><t>haien gorpuek kiratsa botako dute, </t><t>mendiak haien odolez bustiko dira. <f>ⓗ</f> </t>


text:
<t>Zeruko izar guztiak hauts egingo dira </t><t>eta zerua </t><t>erroilua bezala biribilduko; </t><t>izar guztiak erori egingo dira, </t><t>piku-hostoak eta mahats-hostoak </t><t>zimeldu eta erortzen diren bezala. <f>ⓘ</f> </t>


text:
<t>Jaunaren ezpata egarri da zeruan: </t><t>horra, Edomgo <f>[2]</f> herriaren aurka, </t><t>Jaunak hondamendira </t><t>kondenatua duen </t><t>herriaren aurka dator erasoz. <f>ⓙ</f> </t>


text:
<t>Jaunaren ezpata odolez betea, </t><t>gantzetan bustia dago: </t><t>sakrifizioetako bildots </t><t>eta akerren odolez </t><t>eta aharien giltzurrun-gantzez. </t><t>Izan ere, </t><t>sakrifizioa burutu behar du Jaunak </t><t>Botzra hirian, </t><t>hilketa izugarria Edom herrian. <f>ⓚ</f> </t>


text:
<t>Bufalo, zekor eta zezenak, </t><t>batera eroriko dira denak; </t><t>odoletan blai geldituko da </t><t>haien lurraldea, </t><t>gantzetan bustia bertako hautsa. </t>


text:
<t>Bai, Sionen aldeko auzian </t><t>erabakia du Jaunak </t><t>etsaiei ordaina emateko </t><t>eta haien lepotik mendekua </t><t>hartzeko garaia. <f>ⓛ</f> </t>


text:
<t>Edomgo errekak bike bihurtuko dira </t><t>eta lurra sufre. </t><t>Bikeak bezala </t><t>su hartuko du lurraldeak. <f>ⓜ</f> </t>


text:
<t>Ez da itzaliko ez gau eta ez egun, </t><t>ketan egongo da etengabe. </t><t>Hutsik geldituko da </t><t>menderik mende, </t><t>handik ez da sekula inor igaroko. </t>


text:
<t>Hontza eta kirikinoa </t><t>jabetuko dira hartaz, </t><t>hontz zuria eta belea </t><t>jarriko han bizitzen. </t><t>Nahas-mahas eta huts </t><t>bihurtuko du <f>[3]</f> Jaunak. <f>ⓝ</f> </t>


text:
<t>Ez da han gehiago </t><t>erregerik izendatuko, </t><t>handiki eta buruzagiak, </t><t>denak galduko dira. </t>


text:
<t>Laharrak aterako dira </t><t>hango jauregietan, </t><t>sasiak eta garduak gotorlekuetan. </t><t>Basa txakurren bizileku izango da, </t><t>ostruken gordeleku. <f>ⓐ</f> </t>


text:
<t>Han bilduko dira </t><t>basakatu eta hienak, </t><t>basakerrak </t><t>bata bestearekin elkartuko. </t><t>Gau-mamuaren <f>[4]</f> egoitza </t><t>eta atseden-toki izango da. </t>


text:
<t>Han egingo du sugeak habia, </t><t>han egin eta berotuko arrautzak, </t><t>eta bere babespean aterako umeak. </t><t>Hantxe bilduko dira saiak ere, </t><t>arra emearekin elkartuz. </t>


text:
<t>Hartu Jaunaren liburua <f>[5]</f> eta irakurri: </t><t>hauetako abere batek ere </t><t>ez du huts egingo, </t><t>arrari ez zaio lagunik faltako, </t><t>Jaunak berak agindu baitu, </t><t>haren espirituak elkartu ditu. </t>


text:
<t>Bere eskuz lurraldea neurtu du </t><t>eta bakoitzari bere saila izendatu. </t><t>Betiko izango dira haren jabe, </t><t>menderik mende biziko bertan.</t>


text:
<pb/><t>Poztu bitez basamortua </t><t>eta lur elkorra, </t><t>alai bedi eta loratu landa lehorra, <f>ⓑ</f> </t>


text:
<t>jantzi bedi lorez, </t><t>irrintzi eta jauzi egin beza </t><t>pozaren pozez! </t><t>Libano bezain ospetsu </t><t>egingo du Jainkoak, </t><t>Karmel mendia eta Xaron lautada <f>[1]</f> </t><t>bezain eder. </t><t>Denek ikusiko dute Jaunaren ospea, </t><t>gure Jainkoaren ederra. </t>


text:
<t>Esan bihotz-eroriei: </t><t>«Eutsi gogor, ez beldurtu! </t><t>Horra zuen Jainkoa! </t><t>Berbera dator zuek salbatzera </t><t>eta merezia duten zigorra </t><t>etsaiei ematera». <f>ⓓ</f> </t>


text:
<t>Oreinak bezala </t><t>salto egingo du herrenak, </t><t>pozaren pozez irrintzi mutuak. </t><t>Basamortuan iturriak sortuko dira, </t><t>landa lehorrean errekak, <f>ⓕ</f> </t>


text:
<t>hareatza kiskalietan aintzirak, </t><t>paraje agorretan iturburuak. </t><t>Basa txakurren bizilekuetan </t><t>belarra, kanabera eta ihia </t><t>aterako dira. <pb/> </t>


text:
<t>Eta galtzada bat izango da han; </t><t>«Bide santu» deituko zaio. </t><t>Kutsaturiko inor </t><t>ez da handik igaroko, </t><t>ezta zentzugabeak <f>[2]</f> ere </t><t>handik ibiliko. </t><t>Jaunak berak irekiko du bidea. <f>ⓖ</f> </t>


text:
<t>Ez da han lehoirik izango, </t><t>ez piztia gaiztorik ibiliko, </t><t>ezta bat bakarrik ere. </t><t>Bide horretatik itzuliko dira </t><t>Jaunak askatuak, <f>ⓗ</f> </t>


text:
<t>Jaunak libre eginak; </t><t>poz-oihuka etorriko dira Sionera: </t><t>amaigabeko alaitasuna </t><t>haien aurpegian! </t><t>Zoriona eta alaitasuna </t><t>izango dituzte lagun; </t><t>nahigabeak eta negarra kito!</t>


text:
<pb/>Ezekiasen erregealdiko hamalaugarren urtean <f>[1]</f>, Asiriako errege Senakeribek Judako hiri gotor guztiei eraso eta hartu egin zituen. <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>Asiriako erregeak ordezkari nagusia bidali zuen Lakixtik, gudaroste handi batekin, Jerusalemera Ezekias erregearen aurka. Goiko urtegirako ubide ondoan gelditu zen, oihal-garbitzailearen sororako bidean <f>[2]</f>.


text:
Hilkiasen seme Eliakim jauregizaina, Xebna idazkaria <f>[3]</f> eta Asafen seme Joah, erregearen bozeramailea, atera ziren harengana. <f>ⓙ</f>


text:
Asiriar ordezkari nagusiak esan zien: <pb/>—Eramaiozue Ezekias erregeari errege handiaren, Asiriako erregearen, mezu hau: «Zer dela-eta zaude hain ziur? <f>ⓚ</f>


text:
Uste al duzu hitz hutsek gerrako planak eta ausardiak bezainbat balio dutela? Norengan duzu zeure ustea, nire kontra jaikitzeko? <f>ⓛ</f>


text:
Egiptorengan? Hara, kanabera printzatua bezala da Egipto: euskarritzat hartzen duenari eskua zulatzen dio alderik alde. Horrelakoxea da Egiptoko errege faraoia, ustea berarengan duten guztientzat. <f>ⓜ</f>


text:
“Jaunarengan, geure Jainkoarengan, dugu ustea”, erantzungo didazu. Baina ez al ditu, bada, Jainko horren muinoetako kultu-leku eta aldareak kendu Ezekiasek, Juda eta Jerusalemgo jendeari Jauna Jerusalemgo aldarean bakarrik gurtzeko aginduz? <f>ⓝ</f>


text:
Ezin diozu-eta atzera eragin nire ofizialik txikienetariko bati ere! Egiptok guda-gurdiak eta zaldiak emango dizkizulakoan al zaude? <f>ⓐ</f>


text:
Gainera, uste al duzu Jaunaren baimenik gabe etorri naizela lurralde honi eraso egin eta hondatzera? Jaunak berak esan dit lurralde honi eraso eta hondatzeko!» <f>ⓑ</f>


text:
<pb/>Orduan, Eliakimek, Xebnak eta Joahek hau erantzun zioten asiriar ordezkari nagusiari: <pb/>—Mesedez, hitz egiguzu arameeraz, ulertzen baitugu. Ez mintzatu hebreeraz, harresi gainean dagoen jendea entzuten ari da eta.


text:
<pb/>Ordezkari nagusiak ihardetsi zuen: <pb/>—Zer uste duzu? Mezu hau zure erregeari eta zuri bakarrik esatera bidali nauela neure jaunak? Harresi gainean dagoen jende horrentzat ere bada, horiek ere beren kaka jan eta pixa edan beharko baitute, zuek bezalaxe.


text:
Ez diezazuela Ezekiasek ustea Jaunarengan jarrarazi, Jaunak libratuko zaituztelakoan eta hiri hau Asiriako erregearen menpean eroriko ez delakoan». <f>ⓒ</f>


text:
Eta gero, zuena bezalako beste lurralde batera, garia eta ardoa, ogia eta mahastiak dituen lurraldera, eramango zaituztet.


text:
Ez zaitzatela Ezekiasek engaina, Jaunak libratuko zaituztela esanez. Beste herrietako jainkoek libratu ote dituzte beren lurraldeak Asiriako erregearen eskutik?


text:
Zer egin dute Hamat eta Arpadeko jainkoek? Zer Sefarbaimgo jainkoek <f>[4]</f>? Libratu al dute Samaria nire eskutik? <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>Haiek isilik gelditu ziren; ez zioten hitzik erantzun, erregeak agindua baitzien ez erantzuteko.


text:
Hilkiasen seme Heliakim jauregizainak, Xebna idazkariak eta Asafen seme Joah bozeramaileak, jantziak urraturik, Ezekiasengana joan eta ordezkari nagusiak esana adierazi zioten.


text:
Eta Amotzen seme Isaias profetagana bidali zituen Eliakim jauregizaina, Xebna idazkaria eta apaizik zaharrenak, doluz jantzirik,


text:
esatera: «Hau dio Ezekiasek: Larritasun-, zigor- eta lotsa-eguna dugu gaurkoa. Haurra izateko zorian eta egiteko indarrik gabe dagoen emakumearen antzeko gara. <f>ⓔ</f>


text:
Jainko bizia laidotzera bidali du Asiriako erregeak bere ordezkari nagusia. Entzungo al zituen Jaunak, zure Jainkoak, hark esan dituen irainak, eta zigortuko al du, entzun behar izan dituen irain guztiengatik! Eta zuk egizu otoitz oraindik bizirik dirautenen alde». <f>ⓕ</f>


text:
Isaiasek erantzun zien: «Emaiozue zeuen nagusiari Jaunaren mezu hau: “Ez beldurtu entzun dituzun hitzengatik; ni iraintzeko esan dituzte halakoak Asiriako erregearen ofizial horiek. <f>ⓖ</f>


text:
Hara, zurrumurruren bat helaraziko diot eta, orduan, bere lurraldera itzuliko da. Han hil egingo dute ezpataz”». <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>Ordezkari nagusiak, itzultzean, jakin zuen Asiriako erregea Lakixtik joana zela Libna hiriari erasotzera; eta han aurkitu zuen.


text:
Handik, Etiopiako errege Tirhaka borrokatzeko asmoz zetorkiola jakin zuelarik, Senakeribek mezulariak bidali zizkion berriro Ezekiasi,


text:
Judako erregeari, esatera: «Ustea berarengan duzun arren, ez zaitzala engaina zeure Jainko horrek, Jerusalem nire eskuetan ez dela eroriko esaten badizu ere.


text:
Nire aurreko erregeek Gozan, Harran, Retzef eta Telasarren bizi ziren edendarrak hondatu zituztenean, libratu al zituzten beren jainkoek? <f>ⓘ</f>


text:
«Jaun ahalguztiduna, Israelen Jainkoa, hegaldun izakien arteko tronuan eseria zauden hori, zu zara munduko erreinu guztien Jainko bakarra. Zuk eginak dira zeru-lurrak.


text:
Itzul belarria niregana, Jauna, eta entzun. Zabal begiak, Jauna, eta ikusi. Entzun nolako irainak zuzendu dizkizun Senakeribek zuri, Jainko bizi horri. <f>ⓙ</f>


text:
eta suari eman dizkiotela berauen jainkoak; ez baitziren jainko, zurezko nahiz harrizko irudi hutsak baizik, giza eskuek eginak. Horregatik xehatu ahal izan dituzte. <f>ⓚ</f>


text:
Zuk, ordea, Jauna, gure Jainko horrek, salba gaitzazu Senakeriben eskuetatik. Horrela, lurreko erreinu guztiek jakingo dute, Jauna, zu bakarrik zarela Jainko». <f>ⓛ</f>


text:
<pb/>Amotzen seme Isaiasek honako mezu hau bidali zion Ezekiasi: «Hau dio Jaunak, Israelen Jainkoak: Aditu dut Asiriako errege Senakerib dela-eta egin didazun otoitza. <f>ⓜ</f>


text:
Hona hemen zer diodan haren aurka: <pb/><t>«Mespretxu eta barre degizu, </t><t>Senakerib, </t><t>Sion neska gazte ederrak; </t><t>buruaz keinuka ari zaizu atzetik </t><t>Jerusalem hiri ederra. </t>


text:
<t>Nori egin diozu irain eta iseka? </t><t>Noren aurka jaso duzu ahotsa </t><t>eta altxatu begiak harro? </t><t>Nire aurka, </t><t>Israelgo Jainko santuaren aurka! <f>ⓝ</f> </t>


text:
<t>Ni, Jaun hau, iraindu nauzu </t><t>zeure mezularien bidez. </t><t>Zera esan duzu: </t><t>“Neure guda-gurdi ugariei esker </t><t>mendi-gailurretara igo naiz, </t><t>Libanoko tontor hurbilgaitzetara. </t><t>Hango zedrorik tantaienak </t><t>eta zipresik bikainenak bota ditut. </t><t>Tontorrik garaienetara </t><t>eta basarterik itxienetara heldu naiz. <f>ⓐ</f> </t>


text:
<t>Atzerrietan <f>[1]</f> putzuak zulatu ditut </t><t>eta bertako ura edan; </t><t>hankapean zapalduz </t><t>lehortu egin ditut </t><t>Egiptoko ubide guztiak”. </t>


text:
<t>Haietako bizilagunak </t><t>indarrik gabe, </t><t>ikaraturik eta burumakur </t><t>utzi dituzu, </t><t>larre-belarra bailiran, </t><t>hazi baino lehen ihartua. </t>


text:
<t>Badakit zure egintzen </t><t>eta nondik norako guztien berri; </t><t>badakit noiz zauden </t><t>amorru bizitan nire kontra. <f>ⓑ</f> </t>


text:
<t>Nire kontra amorruz zaudelako </t><t>eta zure harrokeria </t><t>nireganaino iritsi delako, </t><t>sudurrekoa eta ahokoa </t><t>ezarriko dizkizut, </t><t>etorri zaren bidetik itzularazteko». <f>ⓒ</f> </t>


text:
<pb/>Ondoren, hau esan zion Isaiasek Ezekiasi <f>[2]</f>: <pb/><t>«Hauxe izanen duzu ezaugarri: </t><t>aurten, alorrean utzitako hazitik </t><t>sortua jango duzu; </t><t>datorren urtean, </t><t>bere kasa erneko dena; </t><t>baina hurrengo urtean </t><t>erein ahal izango duzue </t><t>eta uzta bildu, </t><t>mahatsondoak landatu </t><t>eta mahatsa jan. <f>ⓓ</f> </t>


text:
<t>Judako erreinuan bizirik geldituak, </t><t>lurrean sustraiak botatzen </t><t>eta adarretan fruituak </t><t>ematen dituzten </t><t>zuhaitz izango dira berriro. <f>ⓔ</f> </t>


text:
<t>Izan ere, bakar batzuk </t><t>bizirik geldituko dira Jerusalemen, </t><t>onik aterako Sion mendian. </t><t>Jaun ahalguztidunaren </t><t>maitemin sutsuak egingo du hori! <f>ⓕ</f> <pb/> </t>


text:
<t>«Hau dio Jaunak </t><t>Asiriako erregeari buruz: </t><t>“Ez da hiri honetan sartuko, </t><t>ez dio gezirik jaurtiko, </t><t>ez ezkutuen babespean erasoko, </t><t>ez hiria hartzeko betelanik egingo. </t>


text:
<t>Neuk gerizatuko dut </t><t>eta salbatuko hiri hau, </t><t>naizena naizenagatik </t><t>eta neure zerbitzari Davidengatik”». <f>ⓖ</f> </t>


text:
<pb/>Gau hartan bertan <f>[3]</f>, Jaunaren aingeruak ehun eta laurogeita bost mila gizon jo eta hil zituen asiriarren kanpalekuan; denak hilda aurkitu zituzten biharamun goizean, jaiki zirenean. <f>ⓗ</f>


text:
Egun batez, bere jainko Nisrok-en jauretxean ahuspeztua zegoelarik, Adramelek eta Saretzer bere semeek ezpataz jo eta hil egin zuten; gero, Ararat inguruko lurraldera egin zuten ihes hiltzaileek. Beste seme bat, Asarhadon, izan zen hurrengo errege.


text:
<pb/>Egun batez, larriki gaixotu zen Ezekias. Amotzen seme Isaias profetak berarengana joan eta esan zion: <pb/>—Hau dio Jaunak: «Konpondu etxeko arazoak, hil egingo zara eta. Ez zara luzaro biziko».


text:
«Arren, Jauna! Oroit zaitez leial eta zintzo jokatu izan dudala beti zurekin, atsegin zaizuna eginez». Eta negarrari eman zion saminki.


text:
Ezekiasengana itzultzeko, honako hau esatera: «Hona zer dioen Jaunak, zure arbaso Daviden Jainkoak: Aditu dut zure eskaria eta ikusi ditut zure malkoak; beste hamabost urtez luzatuko dizut bizia.


text:
Libratuko zaituztet zu eta Jerusalem Asiriako erregearen eskuetatik eta babestuko dut hiri hau». <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>Orduan <f>[1]</f>, Ezekiasi pikuz eginiko enplastoa ekartzeko agindu zuen Isaiasek eta zauriaren gainean ezartzeko, senda zedin.


text:
Ezekiasek galdetu zion Isaiasi: <pb/>—Zer izango dut berriz ere Jaunaren tenplura joango naizenaren ezaugarri? <pb/> <n>[7]</n> Isaiasek erantzun: <pb/>—Hona hemen Jaunak emango dizun ezaugarria, agindutakoa beteko duela adierazteko: <f>ⓙ</f> <n>[8]</n> Akazen mailadian, jaitsiak dituen hamar mailak igoaraziko dizkiot eguzkiaren itzalari. <pb/>Eta eguzkiaren itzalak ordurako jaitsiak zituen hamar mailak igo egin zituen. <pb/><n>Ezekiasen gorespen-kanta</n> <pb/> <n>[9]</n> Judako errege Ezekiasek, bere gaitzetik sendatu zenean, gorespen-kanta hau <f>[2]</f> egin zuen: <f>ⓚ</f> <pb/><t> <n>[10]</n> «Hau pentsatu nuen: </t><t>Bizitzako sasoirik onenean </t><t>joan behar; </t><t>Hildakoen Egoitzara naramate, </t><t>gainerako bizi-urteak </t><t>kentzen dizkidate. <f>ⓛ</f> </t><t> <n>[11]</n> Hau pentsatu nuen: </t><t>Ez dut gehiago Jauna ikusiko </t><t>bizidunen lurrean, </t><t>ez eta gizakirik </t><t>mundu honetako </t><t>bizilagunen artean. <f>ⓜ</f> </t><t> <n>[12]</n> Bizia kentzen didate </t><t>eta urruti eramaten, </t><t>artzainaren oihal-etxola bezala. </t><t>Ehotzen amaitu ondoren, </t><t>ehuleak mozten duen </t><t>ehunaren antzeko da nire bizia. </t><t>Gau eta egun hilzorian naukazu. <f>ⓝ</f> </t><t> <n>[13]</n> Goiza arte <f>[3]</f> negar-zotinka ari naiz, </t><t>lehoiak bezala hausten </t><t>baitizkidazu hezurrak. </t><t>Gau eta egun hilzorian naukazu. <f>ⓐ</f> </t><t> <n>[14]</n> Enara txioka bezala </t><t>ari naiz intzirika, </t><t>usoa urrumaka bezala. </t><t>Ahulduak ditut begiak </t><t>zerura begira. </t><t>Estu naiz, Jauna! </t><t>Egizu zerbait nire alde! <f>ⓑ</f> </t><t> <n>[15]</n> Baina zer esango diot, zer, </t><t>berak egin baitu hau guztia? </t><t>Ezinez ibili behar bizialdi osoan, </t><t>barruko saminaren saminez. </t><t> <n>[16]</n> Jaunak gordetzen dituenak </t><t>biziko dira, </t><t>eta ni ere haiekin biziko naiz. </t><t>«Sendatu egin nauzu, </t><t>bizia berritu didazu! <f>ⓒ</f> </t><t> <n>[17]</n> Hara, samina bake bihurtu zait. </t><t>Nire bizia hondamen-leizean </t><t>erortzetik gorde duzu, </t><t>bizkarra eman baitiezu </t><t>nire bekatu guztiei. <f>ⓓ</f> </t><t> <n>[18]</n> Hildakoen Egoitzan </t><t>ez dago zu goresterik, </t><t>hildakoek ezin zaituzte zu laudatu, </t><t>hilobiratuek ezin </t><t>zure leialtasunean itxaron. <f>ⓔ</f> </t><t> <n>[19]</n> Biziek, biziek bakarrik, </t><t>zaituzte goresten, </t><t>orain nik goresten zaitudan bezala. </t><t>Gurasoek haurrei ematen diete </t><t>zure leialtasunaren berri. <f>ⓕ</f> </t><t> <n>[20]</n> Salbatu egin nauzu, Jauna! </t><t>Soinua joko dugu eta kantu egin </t><t>Jaunaren etxean, </t><t>bizi garen artean».</t>


text:
<pb/>Aldi hartan, Baladanen seme Merodak-Baladan Babiloniako erregeak, Ezekias gaixorik egona zela jakin zuelarik, gutuna eta erregaluak bidali zizkion. <f>ⓖ</f>


text:
Ezekiasek ongi hartu zituen mandatariak eta bere gordailu guztiak, hango zilar, urre, lurrin eta usain gozoko olioak, erakutsi zizkien, baita bere armategia eta bere altxortegian zituen ondasun guztiak ere. Ez zien deus ere erakutsi gabe utzi, ez bere jauregian, ez erresuma osoan.


text:
«Egunen batean —eta badator egun hori—, etxean daukazun guztia, zure aurrekoek gaurdaino bildu duten guztia, Babiloniara eramango dute. Ez da ezer ere geldituko —dio Jaunak—. <f>ⓗ</f>


text:
Zuregandik jaio diren, zeuk sortu dituzun seme-alabetariko batzuk ere eraman egingo dituzte, Babiloniako erregearen jauregian zerbitzari izateko».


text:
<pb/><t>Hau dio zuen Jainkoak: </t><t>«Kontsola ezazue, </t><t>kontsolatu nire herria! <f>ⓘ</f> </t>


text:
<t>Mintza bihotzera Jerusalemi; </t><t>hots egiozue </t><t>burutu duela bere morrontza, </t><t>ordaindu bere erruen zorra, </t><t>gogor ordainarazi baitizkio Jaunak </t><t>bere bekatuak». </t>


text:
<t>Ahots bat oihuka: </t><t>«Prestatu basamortuan </t><t>bidea Jaunari, </t><t>berdindu eremuan galtzada </t><t>gure Jainkoari. <f>ⓙ</f> </t>


text:
<t>Bete daitezela sakanak, </t><t>beheratu mendi-muinoak; </t><t>bihur bitez zelai eta lautada </t><t>paraje latz eta malkarrak. <f>ⓚ</f> </t>


text:
<t>Orduan, Jaunak </t><t>bere ospea agertuko du </t><t>eta gizaki guztiek batera </t><t>ikusiko dute. </t><t>Jaunak berak esan du». <f>ⓛ</f> <pb/> </t>


text:
<t>Ahots batek dio: «Hots egin!» </t><t>Eta nik: «Zer behar dut hots egin?» </t><t>«Gizaki oro belarraren pareko da, </t><t>landako lorea bezain sendo: <f>ⓜ</f> </t>


text:
<t>ihartzen da belarra, zimeltzen lorea, </t><t>Jaunak haizeari joaraztean. </t><t>Bai, belarraren pareko da gizateria: </t>


text:
<t>ihartzen da belarra, zimeltzen lorea; </t><t>gure Jainkoaren hitzak, ordea, </t><t>betiko dirau». <f>ⓝ</f> <pb/> </t>


text:
<t>Igo mendi garai batera, Sion, </t><t>albiste pozgarria hots egitera <f>[1]</f>; </t><t>goratu indarrez ahotsa, Jerusalem, </t><t>goratu beldurgabe ahotsa, </t><t>esan Judako hiriei: </t><t>«Hemen da zuen Jainkoa! <f>ⓐ</f> </t>


text:
<t>Hara, ahalmen osoz dator </t><t>Jainko Jauna, </t><t>bere nagusigoa indartsu ezarriz. </t><t>Hara, berekin dakar garaipen-agiria, </t><t>berak askaturiko herria <f>[2]</f>. <f>ⓑ</f> </t>


text:
<t>Artzainak bezala </t><t>zaintzen du artaldea: </t><t>arkumea besoan hartu </t><t>eta altzoan eramaten du, </t><t>ama berria arduraz gidatzen». <f>ⓒ</f> </t>


text:
<t>Nork neurtu du itsasoa esku beteka, </t><t>edo zeruen zabala arra beteka, </t><t>edo lurreko hautsa lakarika? </t><t>Nork pisatu </t><t>mendi-muinoak balantzan? </t>


text:
<t>Nork eman dio </t><t>kontseilu eta argibide, </t><t>nork irakatsi jokabide zuzena? </t><t>Nork irakatsi jakintza </t><t>eta eginbide burutsua? <f>ⓔ</f> </t>


text:
<t>Nazioak, harentzat, </t><t>suilean ur-tanta dira, </t><t>balantza gainean hautsa baino ez; </t><t>itsas herriak <f>[3]</f>, </t><t>hondar-alea bezain astun. <f>ⓕ</f> </t>


text:
<t>Libanok <f>[4]</f> ez du aski abere </t><t>harentzat oparitan erretzeko, </t><t>ezta egurrik aski ere sutarako. </t>


text:
<t>Artisauak urtzen du idoloa, </t><t>zilarginak estaltzen urrez </t><t>eta apaintzen zilarrezko katez. <f>ⓗ</f> </t>


text:
<t>Horretarako ahalbiderik ez duenak </t><t>zur ustelgaitza aukeratzen du </t><t>eta artisau treberen bat bilatzen, </t><t>zartatuko ez den irudia </t><t>molda diezaion. <pb/> </t>


text:
<t>Ez al dakizue? </t><t>Ez al duzue inoiz entzun? </t><t>Ez al dizuete hasieratik </t><t>horren berri eman? </t><t>Ez al duzue ulertu </t><t>nork eraiki zuen mundua? <f>ⓘ</f> </t>


text:
<t>Lurraren gaineko sabaian </t><t>du Jainkoak tronua </t><t>eta handik lurtarrek </t><t>matxinsaltoak dirudite; </t><t>oihala bezala hedatu du zerua, </t><t>oihal-etxola bezala zabaldu, </t><t>bizitzeko. <f>ⓙ</f> </t>


text:
<t>Handikiak ezereztu egiten ditu, </t><t>munduko gobernariak </t><t>hutsaren pareko bihurtzen. <f>ⓚ</f> </t>


text:
<t>Oraindik lurrean </t><t>sendo sustraitu gabeko landareen, </t><t>erein edo landatu berrien </t><t>antzeko dira: </t><t>Jainkoak haize eman </t><t>eta ihartu egiten dira; </t><t>haize-erauntsiak eramaten </t><t>lastoa bezala. <pb/> </t>


text:
<t>Jainko santuak galdetzen dizue: </t><t>«Norekin konparatuko nauzue, </t><t>norekin berdinduko?» <f>ⓛ</f> </t>


text:
<t>Jaso begiak gorantz eta ikus: </t><t>Nork egin zuen hori guztia? </t><t>Banan-banan aterarazten ditu </t><t>zeruko astroak, </t><t>bakoitzari bere izenez deitzen dio; </t><t>hain baita ahaltsu, </t><t>hain biziki indartsu, </t><t>batek ere ez dio </t><t>haren deiari huts egiten. <f>ⓜ</f> <pb/> </t>


text:
<t>Zergatik, Israel, </t><t>Jakoben herri hori, </t><t>zergatik ari zara esaten: </t><t>«Jauna ez da nire zoriaz arduratzen, </t><t>nire eskubideek ez diote axola?» <f>ⓝ</f> </t>


text:
<t>Ez al dakizu? </t><t>Ez al duzu inoiz entzun? </t><t>Jauna betiereko Jainkoa da, </t><t>lurbira osoa egin duena: </t><t>ez da nekatzen, ez akitzen; </t><t>ulermenaz gaindikoa </t><t>haren adimena. <f>ⓐ</f> </t>


text:
<t>Gazteak ere </t><t>nekatzen dira eta akitzen, </t><t>sasoitsuenak ere </t><t>ahuldu eta erortzen, </t>


text:
<t>baina Jaunarengan itxaro dutenek </t><t>indarrak berritzen dituzte: </t><t>arrano-hegoak hazten zaizkie, </t><t>lasterka egin eta ez dira nekatzen, </t><t>ibili eta ez akitzen. <f>ⓑ</f></t>


text:
<pb/><t>«Entzun niri isilik, </t><t>urrutiko herriok <f>[1]</f>; </t><t>jantzi adorez, naziook. </t><t>Etorri hitz egitera, </t><t>bil gaitezen elkarrekin auzitara. <f>ⓒ</f> </t>


text:
<t>Nork sorrarazi du ekialdean </t><t>edonon garaile ateratzen den hori <f>[2]</f>? </t><t>Nork eskuratzen dizkio nazioak </t><t>eta menpean jartzen erregeak? </t><t>Hauts egiten ditu bere ezpataz, </t><t>haizeak daraman lasto bihurtzen </t><t>bere uztaiaz. <f>ⓓ</f> </t>


text:
<t>Pertsegitu egiten ditu </t><t>eta aurrera doa seguru, </t><t>bere oinez lurrik ia ukitu gabe. </t>


text:
<t>Nork egin eta burutu du </t><t>hori guztia? </t><t>Ni, Jauna, neu naiz lehena, </t><t>hasieratik gizaldiak mundura </t><t>ekartzen dituena, </t><t>eta azkenekoak iristean ere </t><t>ni betiko berbera. <f>ⓔ</f> </t>


text:
<t>Ikusi eta beldur dira </t><t>urrutiko herriak, </t><t>ikaraz lurraren azken bazterrak; </t><t>hurbiltzen ari dira, hor datoz». <pb/> </t>


text:
<t>Artisauak zilarginari </t><t>ematen dio adore, </t><t>mailukari leuntzaileak </t><t>ingude-jotzaileari, </t><t>esanez: «Ederra soldaketa!» </t><t>Eta gero </t><t>iltzez gogortzen dute irudia, </t><t>ez dadin zarta. </t>


text:
<t>«Zu, Israel, nire zerbitzaria; </t><t>zu, Jakob, nik aukeraturiko herria, </t><t>nire adiskide Abrahamen </t><t>ondorengoa. <f>ⓖ</f> </t>


text:
<t>Lurraren azken bazterretatik </t><t>hartu zintudan, </t><t>urrutieneko zokoetatik deitu </t><t>eta esan: “Zu nire zerbitzaria”. </t><t>Baztertu ez, </t><t>baino aukeratu egin zaitut. </t>


text:
<t>Ez izan beldur, zeurekin bainauzu; </t><t>ez larritu, zure Jainkoa bainaiz. </t><t>Neure laguntzaz </t><t>ahaltsu egiten zaitut, </t><t>neure esku garaileaz eusten dizut. <f>ⓗ</f> </t>


text:
<t>Lotsaz eta laidoz geldituko dira </t><t>zure aurka lehiatzen direnak; </t><t>ezerezean galduko dira </t><t>zure kontra liskarrean ari direnak. </t>


text:
<t>Bilatu eta inon ez dituzu aurkituko </t><t>borroka egiten zizutenak; </t><t>ezerez eta huts bihurtuko dira </t><t>gerra egiten zizutenak. </t>


text:
<t>Nik, Jaunak, zeure Jainkoak, </t><t>eskutik heltzen baitizut </t><t>eta esaten: “Ez beldurtu, </t><t>neuk laguntzen dizut!”» <pb/> </t>


text:
<t>Hau dio Jaunak: </t><t>«Ez izan beldur, Israel, </t><t>Jakoben herri, </t><t>hartxo bat bezain ezerez </t><t>eta ahul zaren hori! </t><t>Neuk laguntzen dizut; </t><t>ni, Israelen Jainko santua, </t><t>nauzu askatzaile. <f>ⓘ</f> </t>


text:
<t>Eultziaren antzeko bihurtzen zaitut, </t><t>hortz zorrotzeko </t><t>eultzi berriaren antzeko; </t><t>mendiak xehatu </t><t>eta hauts egingo dituzu, </t><t>muinoak lasto bihurtuko. </t>


text:
<t>Zuk astindu </t><t>eta haizeak eramango ditu, </t><t>haize-erauntsiak barreiatuko. </t><t>Zu, berriz, </t><t>pozik izango zara Jaunaz, </t><t>harro Israelen Jainko santuaz. <pb/> </t>


text:
<t>«Dohakabe eta behartsuak </t><t>ur bila dabiltza, baina alferrik; </t><t>lehor dute mihia egarriz. </t><t>Nik, Jaunak, </t><t>erantzungo diot haien premiari, </t><t>nik, Israelen Jainkoak, </t><t>ez ditut bazterrera utziko. </t>


text:
<t>Mendi-kasko soiletan errekak </t><t>sortuko ditut, </t><t>ibarretan iturriak; </t><t>basamortua aintzira bihurtuko dut, </t><t>lur lehorrean </t><t>iturburuak sorraraziko. <f>ⓙ</f> </t>


text:
<t>Zedro, arkazi, mirto eta olibondoak </t><t>landatuko ditut basamortuan; </t><t>zipres, zumar eta izeiak eremuan. </t>


text:
<t>Horrela ikusiko dute denek </t><t>eta jakingo, </t><t>ohartuko dira eta behingoz ulertuko </t><t>nik, Jaunak, egin dudala hori guztia, </t><t>nik, Israelen Jainko santuak, </t><t>dudala sortu». </t>


text:
<t>Hau dio Jaunak, </t><t>Jakoben herriaren erregeak <f>[3]</f>: </t><t>«Aurkeztu zeuen auzia, idolook, </t><t>ekarri frogak. <f>ⓚ</f> </t>


text:
<t>Zatozte eta iragarri </t><t>gero gertatzekoa. </t><t>Esan guri </t><t>zeuen lehengo iragarpenak </t><t>eta arretaz entzungo dugu; </t><t>adierazi etortzekoak, </t><t>betetzen diren ikus dezagun. <f>ⓛ</f> </t>


text:
<t>Iragarri geroko gertakizunak </t><t>eta aitortuko dugu jainko zaretela. </t><t>Eman zoriona edo zoritxarra, </t><t>ohar gaitezen eta zuen beldur izan. </t>


text:
<t>Baina hara: zuek ez zarete ezer, </t><t>zuen egintzak hutsaren hurrengo. </t><t>Mespretxagarria, zuek jainkotzat </t><t>aukeratzen zaituztena. <f>ⓜ</f> <pb/> </t>


text:
<t>«Gizon bat sorrarazi dut ekialdean, </t><t>bere izenez egin diot dei <f>[4]</f>; </t><t>iparraldetik etorri da. </t><t>Lokatza bezala </t><t>zapalduko ditu gobernariak, </t><t>eltzegileak buztina </t><t>zapaltzen duen bezala. <f>ⓝ</f> </t>


text:
<t>Nork iragarri zuen hau hasieratik, </t><t>nork aurrez adierazi, </t><t>jakin genezan </t><t>eta egia zela aitortu? </t><t>Ez, ez zuen inork iragarri, </t><t>ez zuen inork adierazi, </t><t>ez zizuen inork ezer entzun. </t>


text:
<t>Nik jakinarazi diot </t><t>lehendabizi Sioni <f>[5]</f>, </t><t>nik bidali albistari pozgarria </t><t>Jerusalemi. <f>ⓐ</f> </t>


text:
<t>Idoloei begiratu diet: ez zen inor, </t><t>inortxo ere ez kontseilu emateko, </t><t>nire galderei erantzuteko. <f>ⓑ</f> </t>


text:
<t>Idolo guztiak ez dira ezer, </t><t>horien egintzak hutsaren hurrengo, </t><t>irudiak haizea bezain hutsal».</t>


text:
<pb/><t>Jaunak dio <f>[1]</f>: </t><t>«Hona hemen nire zerbitzaria, </t><t>nik eusten diodana, </t><t>nik hautatua, atsegin dudana. </t><t>Beronen gain ezarri dut </t><t>neure espiritua: </t><t>nazioei justizia ekarriko die. <f>ⓒ</f> <f>ⓓ</f> </t>


text:
<t>Ez du oihu egingo, </t><t>ez ahotsa goratuko, </t><t>ez kaleetan bere mintzoa </t><t>entzunaraziko. </t>


text:
<t>Kanabera printzatua ez du hautsiko, </t><t>ahulduriko argi-metxa </t><t>ez du itzaliko. </t><t>Justizia ekarriko du leialki. <f>ⓔ</f> </t>


text:
<t>Ez du adorea galduko, ez etsiko, </t><t>lurrean justizia ezarri arte. </t><t>Haren legearen zain egongo dira </t><t>urrutiko herriak». <pb/> </t>


text:
<t>Hau diotso bere zerbitzariari </t><t>Jainko Jaunak, </t><t>zeru zabalak egin zituenak, </t><t>lurra finkatu eta landaretza </t><t>sortu zuenak, </t><t>gizakiei eta lurrean mugitzen diren </t><t>guztiei bizi-arnasa eman zienak: </t>


text:
<t>«Nik, Jaun honek, </t><t>salbamen-ekintzarako dei egin dizut </t><t>eta eskutik heldu; </t><t>nik eratu zaitut </t><t>eta egiteko hau ezarri: </t><t>herriarentzat nire ituna berritu </t><t>eta nazioei argi egitea, <f>ⓕ</f> </t>


text:
<t>itsuen begiak zabaldu </t><t>eta presoak espetxetik ateratzea, </t><t>ilunpetan bizi direnak kartzelatik. <f>ⓖ</f> </t>


text:
<t>Ni naiz Jauna, horixe dut izena: </t><t>ez diot neure ospea inori utziko, </t><t>ez niri zor zaidan gorespena </t><t>idoloei emango. <f>ⓗ</f> </t>


text:
<t>Begira, bete dira </t><t>lehen iragarri nituenak; </t><t>orain gauza berriak iragartzen ditut, </t><t>gertatu baino lehen </t><t>adierazten dizkizuet». <f>ⓘ</f> </t>


text:
<t>Kanta Jaunari kantu berria, </t><t>goretsazue </t><t>lurraren azken bazterretan ere; </t><t>goretsazue, </t><t>itsas gizon eta piztia guztiok, </t><t>goretsi, urrutiko bizilagunok. <f>ⓙ</f> </t>


text:
<t>Poz bitez basamortua </t><t>eta bertako kanpalekuak, </t><t>Kedar leinuaren bizilekuak. </t><t>Sela <f>[2]</f> hiriko bizilagunek </t><t>egin bezate poz-oihu, </t><t>mendi-gailurretan irrintzi. <f>ⓚ</f> </t>


text:
<t>Heroi baten antzera atera da Jauna, </t><t>borrokarako gartsu, </t><t>gerlari baten antzera, </t><t>guda-irrintzi zolia eginez, </t><t>etsaiei bulartsu aurre emanez. <f>ⓛ</f> </t>


text:
<t>Jaunak dio: </t><t>«Luzaro egon naiz geldi, </t><t>ezer esan eta egin gabe; </t><t>baina orain garrasika ari naiz, </t><t>intzirika eta aienez, </t><t>emakumea erdiminetan bezala. <f>ⓜ</f> </t>


text:
<t>Mendi eta muinoak lehortuko ditut, </t><t>belar guztia ihartuko, </t><t>ibaiak lur lehor bihurtu </t><t>eta putzuak agortuko. <f>ⓝ</f> </t>


text:
<t>Ezagutzen ez duten bidetik </t><t>eramango ditut itsuak, </t><t>ibilbide ezezagunetan barrena. </t><t>Ilunpea argi bihurtuko diet, </t><t>paraje malkarrak bide lau. </t><t>Horra zer egiteko asmotan naizen, </t><t>eta ez dut etsiko. </t>


text:
<t>Atzera egingo dute, lotsaren lotsaz, </t><t>idoloetan uste on dutenek, </t><t>irudiei “Zuek zaituztegu jainko” </t><t>esaten dietenek». </t>


text:
<t>Ba al da inor </t><t>nire zerbitzaria bezain itsu </t><t>eta nik bidalitako mezularia </t><t>bezain gor? </t><t>Inor ez nik aukeratua bezain itsu, </t><t>Jaunaren zerbitzaria bezain gor <f>[3]</f>! </t>


text:
<t>Gauza asko ikusi ditu, </t><t>baina gogoan hartu ez; </t><t>zabalik ditu belarriak, </t><t>baina ezer entzuten ez. </t>


text:
<t>Jaunak, </t><t>bere salbamen-asmoari <f>[4]</f> leial, </t><t>handi eta eder egin nahi izan du </t><t>bere legea; <f>ⓑ</f> </t>


text:
<t>baina herri larrutu eta pipildua da, </t><t>denak presondegian sartu </t><t>eta kartzelan loturik daude; </t><t>larrutu egin dituzte, </t><t>eta inork askatzen ez; </t><t>pipildu, eta inork ez </t><t>haien egoera aldatzeko ardurarik». <pb/> </t>


text:
<t>Zuetariko nork </t><t>egingo dio jaramon honi guztiari? </t><t>Nork entzungo du arretaz </t><t>hemendik aurrera? </t>


text:
<t>Nork jarri du Israel, Jakoben herria, </t><t>larrutu eta pipildu dutenen esku? </t><t>Ez ote Jaunak berak? </t><t>Beraren kontra egin baitute bekatu, </t><t>ez dute nahi izan haren bidetik ibili, </t><t>ez haren legea onartu. </t>


text:
<t>Horregatik, gainera isuri zien </t><t>bere haserre-sumina, </t><t>gudu latza jasanaraziz: </t><t>haren sugarrak inguratu zituen, </t><t>oso-osorik kiskali; </t><t>baina haiek ez zuten </t><t>ezer jakin nahi izan, </t><t>ezta arretarik jarri ere. <f>ⓒ</f></t>


text:
<pb/><t>Baina orain, Israel, </t><t>Jakoben herri, </t><t>honela mintzo zaizu Jauna, </t><t>sortu eta eratu zaituena: </t><t>«Ez izan beldur, </t><t>askatu egin baitzaitut </t><t>eta zeure izenez deitu: nirea zara zu. <f>ⓓ</f> </t>


text:
<t>Ibaiak pasatzean, </t><t>zurekin izango naiz: </t><t>urek ez zaituzte hondoratuko; </t><t>sutatik igarotzean, ez zara erreko, </t><t>ez zaitu sugarrak kiskaliko. <f>ⓔ</f> </t>


text:
<t>Neu bainaiz Jauna, zure Jainkoa, </t><t>Israelen Jainko santua da </t><t>zure salbatzailea. </t><t>Egipto eman dut zure askapen-sari, </t><t>Etiopia eta Seba, <f>[1]</f> <f>ⓕ</f> zure ordainetan </t>


text:
<t>hain preziatua baitzara niretzat: </t><t>biziki estimatzen </t><t>eta maite zaitudalako, </t><t>gizakiak ematen ditut zure truke, </t><t>herriak zure biziaren ordain. </t>


text:
<t>Ez izan beldur, zurekin bainago. </t><t>Ekialdetik eta mendebaldetik </t><t>bildu eta ekarriko ditut </t><t>zure herritarrak. <f>ⓖ</f> </t>


text:
<t>Iparraldeari esango diot: </t><t>“Itzul itzazu”, </t><t>eta hegoaldeari: “Ez eduki hor”. </t><t>Itzul itzazue lurraren urrutieneko </t><t>bazterretatik nire seme-alabak, </t>


text:
<t>nire izena daramaten guztiak, </t><t>neuk sortu eta eratu nituenak, </t><t>neure aintzarako egin nituenak. <f>ⓗ</f> </t>


text:
<t>Utzi etortzen nire herriari, </t><t>begiak eduki arren itsu </t><t>eta belarriak eduki arren </t><t>gor dagoenari. <f>ⓘ</f> </t>


text:
<t>«Bil bitez nazio guztiak, </t><t>elkar bitez herriak: </t><t>horietako zeinek iragarri zuen </t><t>hau guztia </t><t>edo lehengo gertakizunak </t><t>jakinarazi? </t><t>Aurkez bitzate lekukoak, </t><t>beren buruak zuri ditzaten, </t><t>entzun diezaiegun </t><t>eta aitortu egia zela. <f>ⓙ</f> </t>


text:
<t>Honela diot nik, Jaun honek: </t><t>Zuek zarete nire lekuko, </t><t>israeldarrok, </t><t>zuek nire zerbitzari; </t><t>nik aukeratu zaituztet, </t><t>ni ezagutu, niregan sinetsi </t><t>eta ni beti berbera naizela </t><t>uler dezazuen. </t><t>Nire aurretik ez da jainkorik izan, </t><t>ezta izango ere nire ondoren. <f>ⓚ</f> </t>


text:
<t>Nik iragarri dut </t><t>eta aurrez adierazi, </t><t>nik salbatu zaituztet, </t><t>eta ez zen zuen artean </t><t>jainko arrotzik. </t><t>Zuek nire lekuko </t><t>eta ni zuen Jainko, <f>ⓜ</f> </t>


text:
<t>aurrerantzean ere beti berbera. </t><t>Ezin dit inork eskutik ezer kendu. </t><t>Nik egina nork desegin?» <f>ⓝ</f> <pb/> </t>


text:
<t>Hau dio Jaunak, zuen askatzaileak, </t><t>Israelen Jainko santuak: </t><t>«Zuen onerako, </t><t>gudarostea bidaliko dut Babiloniara </t><t>eta denak ihesi aterako dira, </t><t>ihesi babiloniarrak, </t><t>beren ontzietan babesturik. <f>[2]</f> <f>ⓐ</f> </t>


text:
<t>Hau dio Jaunak: </t><t>«Nik ireki nuen bidea itsasoan, </t><t>ur oldartsuetan zehar; <f>ⓒ</f> </t>


text:
<t>gurdi eta zaldizko gudaroste ahaltsua </t><t>aterarazi nuen gudura: </t><t>bat-batean lur jo zuten, </t><t>eta berriz jaiki ez; </t><t>kandela-metxa bezala </t><t>itzali ziren eta galdu. </t>


text:
<t>Hara, zerbait berria egitera noa: </t><t>hasia da sortzen, </t><t>ez al diozue antzematen? </t><t>Bidea irekiko dut basamortuan, </t><t>ibaiak sorraraziko landa lehorrean. <f>ⓓ</f> </t>


text:
<t>Basapiztiek, txakal eta ostrukek, </t><t>ohore emango didate, </t><t>basamortuan ura emango baitut </t><t>eta landa lehorrean </t><t>ibaiak sorraraziko, </t><t>nire herriari, neure aukeratuari, </t><t>edaten emateko. <f>ⓔ</f> </t>


text:
<t>Ez didazu erre-oparitzat </t><t>ardirik eskaini, </t><t>ez nauzu sakrifizioez ohoratu. </t><t>Nik ez zaitut opariak </t><t>eskaintzera behartu, </t><t>ezta intsentsu eske aspertu <f>[3]</f> ere. </t>


text:
<t>Ez duzu niretzat usaingarririk erosi, </t><t>ez nauzu oparigaien gantzez ase. </t><t>Alderantziz, behartu egin nauzu </t><t>zeure bekatuekin, </t><t>aspertu zeure erruekin. </t>


text:
<t>Nik, ordea, </t><t>neure kabuz suntsitu nituen </t><t>zure errebeldiak, </t><t>ez nituen kontuan hartu zure erruak. <f>ⓖ</f> </t>


text:
<t>Emadazu kontu, </t><t>goazen elkarrekin auzitara; </t><t>defenda zaitez, </t><t>arrazoi eman diezazuten. <f>ⓗ</f> </t>


text:
<t>Zure lehen arbasoak ere </t><t>bekatu egin zuen, </t><t>zure ordezkariak <f>[4]</f> </t><t>nire aurka errebelatu ziren. </t>


text:
<t>Horregatik, santutegiko arduradunak </t><t>zapuztu egin nituen, </t><t>Israel suntsipenera eman nuen, </t><t>Jakoben herria irainetara». <f>ⓘ</f></t>


text:
<pb/><t>Hau dio Jaunak: </t><t>«Entzun orain, Israel, </t><t>Jakoben herri, </t><t>nire zerbitzari, nik aukeratu horrek. <f>ⓙ</f> </t>


text:
<t>Neu naiz Jauna, zure egilea, </t><t>amaren sabelean eratu zintuena, </t><t>zure laguntzailea. </t><t>Ez izan beldur, Jakoben herri, </t><t>ene zerbitzari, </t><t>Jexurun <f>[1]</f>, ene aukeratu hori, <f>ⓚ</f> </t>


text:
<t>ura isuriko baitut lur egarrituan, </t><t>ur-lasterrak sortuko landa lehorrean. </t><t>Neure espiritua isuriko diet </t><t>zure ondorengoei, </t><t>neure bedeinkazioa </t><t>zure seme-alabei. <f>ⓛ</f> </t>


text:
<t>“Jaunarena naiz” esango du batak, </t><t>Jakob izena hartuko besteak; </t><t>beste batek </t><t>“Jaunarena” idatzi besoan </t><t>eta Israel izena hartuko </t><t>ohoragarritzat». </t>


text:
<t>Hau dio Jaunak, </t><t>Israelen errege eta askatzaileak, </t><t>Jaun ahalguztidunak: </t><t>«Neu naiz lehena eta azkena; </t><t>ez da ni beste jainkorik. <f>ⓝ</f> </t>


text:
<t>Nor ni bezalakorik? Mintza bedi, </t><t>iragarri eta azal biezat historia, </t><t>aspaldian gizateria </t><t>ezarri nuenetik honakoa <f>[2]</f>. <f>ⓐ</f> </t>


text:
<t>Ez ikaratu, ez beldurtu! </t><t>Ez ote nizuen aspalditik </t><t>iragarri eta adierazi? </t><t>Zeuek zaituztet lekuko: </t><t>Ba ote da ni beste jainkorik? </t><t>Ez dut ezagutzen beste harkaitzik, </t><t>euskarri izan dezakezuenik». <f>ⓑ</f> </t>


text:
<t>Idolo-moldeatzaileak </t><t>hutsa dira denak, </t><t>hain estimatuak dituzten irudiak </t><t>ezertarako ez. </t><t>Horien gurtzaileak </t><t>itsu eta burugabe; </t><t>horregatik, lotsagarri geldituko dira. <f>ⓒ</f> </t>


text:
<t>Idolozaleak, ordea, </t><t>lotsagarri gertatuko, </t><t>gizaki huts baitira egileak. </t><t>Bil bitez, aurkeztu denak: </t><t>ikaraz eta lotsaz </t><t>geldituko dira bat-batean. </t>


text:
<pb/>Errementariak burdin puska hartu <f>[3]</f> eta, txingarretan goriturik, mailuka moldeatzen du, beso indartsuz lantzen. Baina gose baldin bada, indarrak galtzen ditu, eta edaten ez badu, leher egiten.


text:
<pb/>Zurginak, berriz, erregelaz neurtu, arkatzez eta konpasez marraztu eta gubiaz lantzen du eta, giza gorpuzkera eta edertasuna emanik, tenpluan kokatzen.


text:
Aurrez, zedro bat botatzen du, edo arte nahiz haritzen bat aukeratzen; zuhaitzok basoko besteen artean egiten dira mardul. Edo lizarren bat landatzen du, eta hazi egiten da euriarekin.


text:
Jendeak su-egurretarako erabili ohi ditu: nahiz su egin eta berotzeko, nahiz ogia erretzeko. Baina berak jainko-irudi bat egiteko erabiltzen du. Eta gurtu egiten, ahuspezturik.


text:
<pb/>Egurraren erdiarekin sua egiten du, eta gainean okela erre eta asetzeraino jaten. Ondoren, su ondoan berotzen da eta esaten: «Ederki! Bero-bero nago! A zer lamada!»


text:
Beste erdiarekin, berriz, jainko-irudi bat egiten du eta aurrean ahuspezturik gurtzen. Eta otoitz egiten dio, esanez: «Salba nazazu, zu baitzaitut jainko!» <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>Ez dute ulertzen, ez bereizten; begiak itsu dituzte eta ezin ikusi, burua ere ilun eta ezin konprenitu.


text:
Ez dute gogoeta egiten, ez dute zentzurik, ez ulermenik, esateko: «Egurraren erdia sutara bota dut, ogia eta okela txingarretan erre eta jan egin dut. Eta gainerakoarekin, jainko-irudi higuingarria egin? Egur-puska baten aurrean ahuspeztu?» <f>ⓔ</f>


text:
Errautsez janaritzen da, gezurrezko burutapen zoroek okerbidetik daramate; idoloak ez du salbatuko, baina ez du, hala ere, aitortuko gezur huts dela eskuetan duena.


text:
<pb/><t>«Israel, Jakoben herri horrek, </t><t>gogoan izan nire zerbitzari zarela. </t><t>Nik eratu zaitut, </t><t>eta nire zerbitzari zara. </t><t>Israel, ez zaitut ahaztuko. <f>ⓕ</f> </t>


text:
<t>Lainoa bezala suntsitu ditut </t><t>zure errebeldiak, </t><t>gandua bezala zure bekatuak. </t><t>Itzul niregana, </t><t>askatu egin baitzaitut». <f>ⓖ</f> </t>


text:
<t>Egin poz-oihu, zeruok, </t><t>Jaunak ekin baitio! </t><t>Egin irrintzi, lurreko barrunbeok! </t><t>Ekin poz-oihuka, mendi eta baso, </t><t>zuhaitz guztiekin batera! </t><t>Askatu egin du Jaunak Israel, </t><t>Jakoben herria, </t><t>bere ospea agertuz horrela. <f>ⓗ</f> </t>


text:
<t>Hau dio Jaunak, zure askatzaileak, </t><t>amaren sabelean eratu zintuenak: </t><t>«Neu naiz Jauna, </t><t>gauza guztien egilea; </t><t>bakar-bakarrik </t><t>hedatu nuen zerua, </t><t>inoren laguntzarik gabe </t><t>finkatu lurra. <f>ⓘ</f> </t>


text:
<t>Huts eragiten diet aztien zantzuei, </t><t>zentzugabe bihurtzen igarleak; </t><t>jakintsuak hankaz gora botatzen </t><t>eta haien zientzia </t><t>zorakeria bilakarazten. <f>ⓙ</f> </t>


text:
<t>Baina neure zerbitzarien hitza </t><t>betearazten dut, </t><t>neure mezularien egitasmoa </t><t>gauzatzen. </t><t>Jerusalemi diotsot: </t><t>“Berriro izango dituzu bizilagunak”, </t><t>eta Judako hiriei: </t><t>“Berriz eraikiko zaituztete”. </t><t>Neuk jasoko ditut </t><t>bertako horma eroriak. </t>


text:
<t>Itsaso zabalari diotsot: </t><t>“Lehor zaitez; </t><t>neuk agortuko ditut </t><t>zure korronteak”; </t>


text:
<t>eta Zirori <f>[4]</f>: </t><t>“Zu zara nire artzaina, </t><t>nik nahi guztia burutuko duzu”. </t><t>Jerusalemi diotsot: </t><t>“Berriz eraikiko zaituzte”, </t><t>eta tenpluari: </t><t>“Oinarri berriak jarriko dizkizute”». <f>ⓚ</f></t>


text:
<pb/><t>Honela diotso Jaunak </t><t>Ziro erregeari, </t><t>berak aukeratu eta sagaratuari <f>[1]</f>: </t><t>«Eskutik heldurik eusten dizut, </t><t>nazioak zure menpean jarri </t><t>eta erregeei soinetik </t><t>armak kentzeko, </t><t>zure aurrean hiri-ateak zabaltzeko, </t><t>guzti-guztiak zabaldu ere. <f>ⓛ</f> </t>


text:
<t>Neu joango naiz zure aurretik, </t><t>goraguneak berdinduz, </t><t>brontzezko ateak apurtuz, </t><t>burdinazko morroiloak txikituz. <f>ⓜ</f> </t>


text:
<t>Zoko ilunetan pilaturiko altxorrak, </t><t>ongi gorderiko ondasunak </t><t>emango dizkizut. </t><t>Horrela jakingo duzu </t><t>neu naizela Jauna, Israelen Jainkoa, </t><t>zeure izenez dei egiten dizuna. </t>


text:
<t>Israel neure zerbitzariaren onerako, </t><t>Jakob, neuk aukeraturiko </t><t>herriarengatik, </t><t>deitu zaitut zeure izenez </t><t>eta ohorezko eginkizuna ezarri, </t><t>ezagutzen ez nauzun arren. <f>ⓝ</f> </t>


text:
<t>Neu naiz Jauna, ez da besterik; </t><t>ez da ni beste jainkorik. </t><t>Aginpidez jantzi zaitut, </t><t>ezagutzen ez nauzun arren, </t>


text:
<t>ekialdetik mendebaldera </t><t>jakin dezaten </t><t>ez dela inor ni besterik. </t><t>Neu naiz Jauna, ez da besterik. </t>


text:
<t>Neu naiz argiaren egilea </t><t>eta ilunpearen sortzailea, </t><t>neu zorionaren egilea </t><t>eta zoritxarraren sortzailea: </t><t>neu, Jaun hau, horren guztiaren egilea! <f>ⓐ</f> </t>


text:
<t>«Isuri goitik, zeruok, ihintza bezala, </t><t>isuri garaipena <f>[2]</f>, hodeiok, </t><t>euria bezala! </t><t>Har beza lurrak zabalik: </t><t>sor bedi salbamena, </t><t>erne justizia harekin batean! </t><t>Nik, Jaunak, egin dut hori guztia». <f>ⓑ</f> </t>


text:
<t>Zoritxarrekoa, </t><t>lurrontzi hutsa izanik, </t><t>bere egilearekin eztabaidan </t><t>hasten den gizakia! </t><t>Buztinak buztinlariari esango ote: </t><t>«Zertan ari zara?», </t><t>edota «Zure ontziak ez du </t><t>heldulekurik»? <f>ⓒ</f> </t>


text:
<t>Zoritxarrekoa aitari esaten diona: </t><t>«Zergatik sortu ninduzun?», </t><t>eta amari: </t><t>«Zergatik </t><t>ekarri ninduzun mundura?» </t>


text:
<t>Hau dio Jaunak, </t><t>Israelen Jainko santuak, </t><t>haren egileak: </t><t>«Neure seme-alabengatik </t><t>kontuak eskatuko ote dizkidazue, </t><t>edo neure lanean </t><t>aginduak emango ote? </t>


text:
<t>Neuk egin dut lurra </t><t>eta lur gainean gizakia sortu; </t><t>neuk hedatu ditut neure eskuz zeruak, </t><t>eta neuk agintzen </t><t>bertako astro guztiei. </t>


text:
<t>Neuk sorrarazi dut Ziro </t><t>salbamen-ekintzarako, </t><t>eta bide guztiak zelaituko dizkiot; </t><t>berak berreraikiko du nire hiria </t><t>eta libre ateraraziko </t><t>nire erbesteratuak, </t><t>ordain eta saririk eskatu gabe». </t><t>Jaun ahalguztidunak esan du. <f>ⓓ</f> </t>


text:
<t>Hau diotso Jaunak Israeli: </t><t>«Egiptoko langileak, </t><t>Etiopiako merkatariak </t><t>eta altuera handiko sebatarrak <f>[3]</f> </t><t>zure menpean jarriko dira, </t><t>zureak izango; </t><t>zure atzetik joango dira, </t><t>katez loturik; </t><t>zure aurrean ahuspeztuko dira </t><t>eta erreguka esango dizute: </t><t>“Zuregan bakarrik dago Jainkoa, </t><t>ez da besterik; </t><t>beste jainkoak ezer ez dira”». <f>ⓔ</f> <pb/> </t>


text:
<t>Israel, berriz, Jaunak salbatu du, </t><t>behin betiko salbatu, </t><t>eta ez da, ez, sekula </t><t>lotsaz eta laidoz geldituko. <pb/> </t>


text:
<t>Jaunak sortu du zerua, </t><t>bera da Jainkoa; </t><t>berak eratu eta egin du lurra, </t><t>berak finkatu; </t><t>ez du hutsik egoteko sortu, </t><t>bizileku izateko baizik. </t><t>Hau dio Jaunak: </t><t>«Neu naiz Jauna, ez da besterik. <f>ⓕ</f> </t>


text:
<t>Ez naiz mintzatu ezkutuan, </t><t>lur-zoko ilunen batean; </t><t>ez diet esan Jakoben ondorengoei: </t><t>“Bila nazazue ezerez hutsean”. </t><t>Ni naiz Jauna, zuzen dena iragarri </t><t>eta bidezkoa adierazten dudana. <f>ⓖ</f> </t>


text:
<t>«Bil zaitezte, etorri, </t><t>hurbildu denok, </t><t>nazioetan bizirik geldituok. </t><t>Burugabeak dira zurezko idoloak </t><t>prozesioan daramatzatenak, </t><t>salbatu ezin dituen jainkoari </t><t>otoitz degiotenak. <f>ⓗ</f> </t>


text:
<t>Galdegin elkarri, </t><t>mintza zaitezte, azaldu frogak: </t><t>nork adierazi zuen hau lehendanik, </t><t>nork iragarri aspalditik? </t><t>Ez ote nik, Jaunak? </t><t>Ez baita ni beste jainkorik. </t><t>Jainko garaile eta salbatzailerik </t><t>ez da neu besterik. <f>ⓘ</f> </t>


text:
<t>Lurreko bazter guztiok, </t><t>itzuli niregana, salba zaitezten, </t><t>neu bainaiz Jainkoa, </t><t>eta ez da besterik. <f>ⓙ</f> </t>


text:
<t>Neure buruarengatik egin dut zin, </t><t>promes sendoa, </t><t>hitz aldaezina eman dut: </t><t>Belaun oro </t><t>nire aurrean makurtuko da, </t><t>eta mihi orok </t><t>nire izenean zin egingo, <f>ⓚ</f> </t>


text:
<t>esanez: “Jaunarengan bakarrik </t><t>garaipena eta ahalmena”. </t><t>Lotsaren lotsaz etorriko zaizkit </t><t>nire aurka lehiatzen diren guztiak. <f>ⓛ</f> </t>


text:
<pb/><t>Makurtu da Bel jainkoa, </t><t>lur jo du Nebo <f>[1]</f> jainkoak. </t><t>Zamariek daramatzate </t><t>haien irudiak, </t><t>abere nekatuen gainean </t><t>karga astun. <f>ⓜ</f> </t>


text:
<t>Lur jota daude </t><t>eta makurturik idoloak, </t><t>ezin dituzte eramaileak salbatu; </t><t>beraiek ere erbestera doaz. <pb/> </t>


text:
<t>«Entzun niri, </t><t>Jakoben ondorengook, </t><t>Israel herrian bizirik geldituok: </t><t>neure gain hartuak zaituztet </t><t>amaren sabeletik, </t><t>neuk zaramaztet altzotik bertatik, <f>ⓝ</f> </t>


text:
<t>eta zuek zahartzean ere, </t><t>ni beti berbera: </t><t>zuei ilea zuritzean ere, </t><t>nik eutsiko dizuet. </t><t>Orain arte bezala, </t><t>aurrerantzean ere </t><t>nik eramango zaituztet, </t><t>nik eutsi eta salbatuko. <f>ⓐ</f> </t>


text:
<t>Norekin konparatuko nauzue, </t><t>norekin berdinduko? </t><t>Norekin parekatuko nauzue, </t><t>nire ondoan nor jarriko? <f>ⓑ</f> </t>


text:
<t>Batzuek urrea poltsatik atera, </t><t>zilarra balantzan pisatu </t><t>eta zilargina alokatzen dute, </t><t>jainkoa egin diezaien, </t><t>eta ahuspezturik huraxe gurtzen. <f>ⓒ</f> </t>


text:
<t>Lepoan harturik eramaten dute; </t><t>gero, bere lekuan kokatu </t><t>eta hantxe gelditzen da, </t><t>inora mugitu gabe. </t><t>Deiadar egiten badiote ere, </t><t>ez du erantzuten, </t><t>ez du inor </t><t>bere larrialditik salbatzen. <f>ⓓ</f> </t>


text:
<t>gogoratu </t><t>antzinatik gaurdaino gertatuak. </t><t>Neu naiz Jainkoa, ez da besterik; </t><t>neu Jainkoa, ez da ni besterik. <f>ⓔ</f> </t>


text:
<t>Hasieratik iragarri dut etorkizuna, </t><t>lehendanik </t><t>oraindik gertatzekoa dena. </t><t>Hauxe diot: </t><t>“Nire egitasmoa beteko da, </t><t>nik nahi guztia burutuko dut”. <f>ⓕ</f> </t>


text:
<t>Ekialdetik dei egin diot gizon bati <f>[3]</f>, </t><t>urrutiko herrialdetik: </t><t>hegazti harrapariaren antzera etorri </t><t>eta nire egitasmoa beteko du. </t><t>Hala esan dut eta hala gertaraziko, </t><t>hala erabaki eta hala egingo. <f>ⓖ</f> </t>


text:
<t>gertatzear da nire askapen-ekintza, </t><t>nire salbamena ez da luzatuko. </t><t>Salbamena ekarriko diot Sioni, </t><t>neure ospea emango Israeli. <f>ⓗ</f></t>


text:
<pb/><t>«Makurtu lurrera, eseri hautsetan, </t><t>Babilonia neskatxa eder <f>[1]</f>; </t><t>eseri lurrean, tronua utzirik, </t><t>babiloniarren hiriburu: </t><t>ez dizute deituko gehiago </t><t>hiri gozo, hiri dotore. <f>ⓘ</f> </t>


text:
<t>Hartu errota eta egin irina; </t><t>kendu musu-estalkia, </t><t>jaso gonak, </t><t>agertu izterrak, </t><t>ibaiak oinez igarotzeko: </t>


text:
<t>ager bedi zure gorputza biluzik, </t><t>zeure lotsariak bistan dituzula. </t><t>Mendeku hartuko dut, </t><t>ez dit inork eragotziko». <f>ⓙ</f> <pb/> </t>


text:
<t>Hau dio gure askatzaileak, </t><t>Israelen Jainko santuak, </t><t>Jaun ahalguztiduna deritzanak: </t>


text:
<t>«Eser zaitez isilik, </t><t>babiloniarren hiriburu, </t><t>zoaz ilunpetara: </t><t>ez dizute deituko gehiago </t><t>“Erreinuen erregina”. </t>


text:
<t>Neure herriarekin haserre nintzela, </t><t>neure ondarea zapuztu egin nuen </t><t>eta zure eskuetara eman. </t><t>Zuk ez zenien gupidarik izan, </t><t>zaharrak ere lehertu egin zenituen </t><t>zeure uztarri astunaz. <f>ⓚ</f> </t>


text:
<t>Esan zenuen: </t><t>“Beti-betiko izango naiz erregina”, </t><t>gertaera hauei arretarik jarri gabe, </t><t>ondorenak kontuan hartu gabe. <f>ⓛ</f> <pb/> </t>


text:
<t>«Entzun, bada, orain, </t><t>emakume atseginzale, </t><t>tronuan lasai zauden horrek; </t><t>zeurekiko zenion: </t><t>“Neu, eta beste inor ez! </t><t>Ez naiz alargunduko, </t><t>ez haurrik gabe geldituko”. <f>ⓜ</f> </t>


text:
<t>Zoritxar biok gertatuko zaizkizu, </t><t>bat-batean, egun berean: </t><t>haurrik gabe eta alargun </t><t>geldituko zara </t><t>—zoritxarraren zoritxarra!—; </t><t>ez dizute balioko </t><t>zeure sorginkeria ugariek </t><t>eta aztikerien ahalmen handiak <f>[2]</f>. <f>ⓝ</f> </t>


text:
<t>Zeure gaiztakerian seguru zeunden, </t><t>pentsatuz: “Ez nau inork ikusten”. </t><t>Zeure jakinduriak eta zientziak </t><t>desbideratu zaituzte, </t><t>eta pentsarazi: </t><t>“Neu, eta beste inor ez!” <f>ⓐ</f> </t>


text:
<t>Ba, uxaezineko zoritxarra </t><t>gertatuko zaizu, </t><t>saihestu ezineko ezbeharra </t><t>jausiko gainera, </t><t>ustekabean hartuko zaituen </t><t>bat-bateko hondamendia etorriko. </t>


text:
<t>Eutsi gogor, beraz, </t><t>gaztetandik </t><t>hain gogoko izan dituzun </t><t>aztikeria eta sorginkeria guztiei: </t><t>ea ezertarako balio dizuten, </t><t>ea inor izutzea lortzen duzun. </t>


text:
<t>Aspertu gabe ibili zara </t><t>hainbat eta hainbat kontseilarirekin: </t><t>betoz, bada, salba zaitzatela, </t><t>zerua aztertu </t><t>eta izarrak ikertzen dituztenek, </t><t>hilero etorkizuna </t><t>iragartzen dizutenek! <f>ⓑ</f> </t>


text:
<t>Hara, suak irensten duen </t><t>lastoaren antzeko izango dira; </t><t>ezin izango dituzte beren buruak </t><t>sugarretatik libratu. </t><t>Ez da, ez, txingar-sua izango, </t><t>ondoan eseri eta berotzekoa. <f>ⓒ</f> </t>


text:
<t>Horra zer etekin </t><t>emango dizuten aztiek, </t><t>gaztetandik arduraz </t><t>zaindu dituzun horiek. </t><t>Bakoitza bere bidetik galduko da, </t><t>eta zu salbatzeko inor ez.</t>


text:
<pb/><t>«Entzun ezazue, </t><t>Jakoben ondorengook, </t><t>Israel izena daramazuenok, </t><t>Judaren hazitik <f>[1]</f> sortuok. </t><t>Jaunaren izenean egiten duzue zin </t><t>eta Israelen Jainkoa aitortzen, </t><t>baina ez egiaz eta zintzotasunez; <f>ⓓ</f> </t>


text:
<t>“Hiri Santukoak” omen duzue izen, </t><t>Israelen Jainkoa, </t><t>Jaun ahalguztidun deritzana, </t><t>euskarri. <f>ⓔ</f> </t>


text:
<t>Aspalditik iragarriak nituen </t><t>gertatu direnak, </t><t>neuk hitzeman nituen eta adierazi; </t><t>bat-batean ekin nion </t><t>eta denak gertatu. <f>ⓕ</f> </t>


text:
<t>Banekien, jakin, tematsuak zaretela, </t><t>burdina bezain gogorra </t><t>duzuela lepoa </t><t>eta brontzezkoa kopeta; <f>ⓖ</f> </t>


text:
<t>horregatik, </t><t>aspalditik iragarri nizuen dena, </t><t>gertatu baino lehen adierazi, </t><t>esan ez zenezaten: </t><t>“Nire idoloak egin du, </t><t>nire zurezko nahiz metalezko </t><t>irudiek gertarazi”. </t>


text:
<t>Entzun zenuten iragarpena: </t><t>den-dena bete dela ikusirik, </t><t>ez ote duzue iragarriko? </t><t>Eta orain gauza berriak </t><t>adieraziko dizkizuet, </t><t>ez dakizkizuen gerta gauza ezkutuak; <f>ⓗ</f> </t>


text:
<t>sortu berriak dira, ez aspaldikoak, </t><t>eta ez zenuten haien berri </t><t>orain arte, </t><t>esan ez zenezaten: </t><t>“Banekien lehendik”. </t>


text:
<t>Ez, ez zenituzten entzunak, </t><t>ez ezagunak, </t><t>ez zenekiten ezer, </t><t>belarriak itxiak baitzeneuzkaten </t><t>betidanik. </t><t>Banekien, bai, jakin, </t><t>zeharo desleial zaretela, </t><t>errebelde deitzen dizuetela </t><t>jaio zinetenetik. <f>ⓘ</f> </t>


text:
<t>Neure izenaren ohoreagatik </t><t>eutsi diot haserreari, </t><t>zor zaidan gorespenagatik </t><t>egin dut atzera </t><t>eta ez zaituztet suntsitu. <f>ⓙ</f> </t>


text:
<t>Garbitu egin zaituztet, </t><t>baina ez zilarra bezala, </t><t>sufrimenduaren arragoan </t><t>probatuz baizik. <f>ⓚ</f> </t>


text:
<t>Neuregatik jokatu dut horrela, </t><t>neuregatik bakarrik, </t><t>ezin baitut neure izena belzten utzi. </t><t>Ez diot neure ospea inori utziko. <f>ⓛ</f> </t>


text:
<t>«Entzun, Israel, Jakoben herri, </t><t>entzun, nik deitu horrek: </t><t>Ni beti berbera, </t><t>neu lehena eta neu azkena. <f>ⓜ</f> </t>


text:
<t>Neure eskuz oinarritu nuen lurra, </t><t>neure eskuz hedatu zerua; </t><t>nik dei egin orduko </t><t>hasi ziren izaten. </t>


text:
<t>Bildu denok eta entzun! </t><t>Zuetako nork </t><t>iragarri du horrelakorik? </t><t>Nire adiskideak </t><t>burutuko du nire nahia, </t><t>Babilonia eta bertako jendearen <f>[2]</f> </t><t>aurkako erabakia. <f>ⓝ</f> </t>


text:
<t>Neuk hitzeman nuen, </t><t>neuk egin nion dei eta etorrarazi, </t><t>eta haren egitekoak </t><t>arrakasta izango du. </t>


text:
<t>Hurbildu niregana eta entzun: </t><t>Ez dut ezkutuan hitz egin, </t><t>eta iragarriak gertatzean, </t><t>bertan naiz ni». </t><t>(Eta orain, Jaunak bidali nau, </t><t>bere espiritua emanik <f>[3]</f>). <f>ⓐ</f> <pb/> </t>


text:
<t>Hau dio Jaunak, zure askatzaileak, </t><t>Israelen Jainko santuak: </t><t>«Neu naiz Jauna, zure Jainkoa, </t><t>zeure onerako irakasten dizudana, </t><t>ibili beharreko bidetik </t><t>gidatzen zaitudana. </t>


text:
<t>Ai nire aginduei jaramon </t><t>egin izan bazenie! </t><t>Ibaika izango zenuke zoriona, </t><t>uholdeka salbamena; <f>ⓑ</f> </t>


text:
<t>itsas hondarra bezain ugari </t><t>izango lirateke zure ondorengoak, </t><t>hondar-aleak bezainbat </t><t>zure seme-alabak; </t><t>haien izena ez litzateke suntsituko, </t><t>inoiz ere ez </t><t>nire aurretik ezabatuko». <f>ⓒ</f> </t>


text:
<t>Irten Babiloniatik, </t><t>ihes egin babiloniarren artetik! </t><t>Adierazi mezua, iragarri poz-oihuz, </t><t>helarazi lurraren bazterretaraino: </t><t>«Jaunak askatu du Israel </t><t>bere zerbitzaria!» <f>ⓓ</f> </t>


text:
<t>Ez zuten izan egarririk, </t><t>eremu lehorretan zehar </t><t>eraman zituenean; </t><t>harkaitzetik ura </t><t>jarioarazi zuen haientzat: </t><t>harkaitza zulatu eta ura sortu zen. <f>ⓔ</f> </t>


text:
<pb/><t>Entzun, itsas herriok <f>[1]</f>, </t><t>adi egon, urrutiko naziook. </t><t>Jaio aurretik izan ninduen </t><t>gogoan Jaunak, </t><t>amaren sabelean nengoela, </t><t>neure izenez deitu. <f>ⓕ</f> </t>


text:
<t>Ezpata zorrotz bihurtu zidan mihia, </t><t>bere eskupean babestu ninduen; </t><t>gezi zorrotz ninduen bihurtu </t><t>eta geziontzian gorde. <f>ⓖ</f> </t>


text:
<t>Esan zidan: </t><t>«Zu zara nire zerbitzaria, Israel, </t><t>zure bidez agertuko dut </t><t>neure ospea». <f>ⓗ</f> </t>


text:
<t>Ni, berriz, </t><t>hau ari nintzen pentsatzen: </t><t>«Alferrik nekatu naiz, </t><t>hutsean eta zertarako gabe </t><t>akitu ditut indarrak». </t><t>Baina Jaunaren eskuetan zegoen </t><t>nire eskubidea, </t><t>nire Jainkoaren eskuetan </t><t>nire lansaria. <f>ⓘ</f> </t>


text:
<t>Ohorez jantzi nau Jaunak </t><t>eta neure Jainkoa dut indar. </t><t>Amaren sabelean eratu ninduen </t><t>bere zerbitzari izateko, </t><t>Jakoben leinuak berarengana </t><t>bihurrarazteko </t><t>eta Israel herria biltzeko. </t><t>Orain, honela mintzo zait Jauna: </t>


text:
<t>«Ez da aski zu nire zerbitzari izatea </t><t>Jakoben leinuak susperrarazi </t><t>eta berritzeko </t><t>eta Israelen bizirik geldituak </t><t>itzularazteko; </t><t>nazioen argitzat ezarriko zaitut, </t><t>nire salbamena </t><t>lurraren bazterreraino </t><t>eraman dezazun». <f>ⓙ</f> <pb/> </t>


text:
<t>Hau diotso Jaunak, </t><t>Israelen askatzaile </t><t>eta Jainko santuak, </t><t>erabat mespretxatua izan denari, </t><t>mundu guztiak gorrotatu </t><t>eta zapaltzaileek esklabo </t><t>bihurtu dutenari: </t><t>«Zu ikustean, </t><t>altxatu egingo dira erregeak, </t><t>makurtu buruzagiak, </t><t>leiala den Jaunarenganako </t><t>begirunez, </t><t>aukeratu zaituen </t><t>Israelen Jainko santua dela eta». <f>ⓚ</f> </t>


text:
<t>Hau dio Jaunak: </t><t>«Onginahi-garaian </t><t>erantzungo dizut, </t><t>salbamen-egunean lagunduko. </t><t>Nik eratu zaitut eta izendatu, </t><t>herriarentzat ituna berritzeko, </t><t>herrialdea susperrarazi </t><t>eta leheneratzeko, </t><t>hondaturiko lurraldea </t><t>ondaretzat banatzeko. <f>ⓛ</f> </t>


text:
<t>Presoei esango diezu: “Kanpora!”, </t><t>eta ilunpetan daudenei: </t><t>“Irten argitara!” </t><t>Bide-bazter guztietan </t><t>aurkituko dute larrea, </t><t>muino gorri guztietan bazka. <f>ⓜ</f> </t>


text:
<t>Ez dira gose, ez egarri izango, </t><t>ez ditu sargoriak, ez eguzkiak joko, </t><t>gupidaz hartuko baititut </t><t>eta gidatuko, </t><t>iturburu freskoetara eramango. <f>ⓝ</f> </t>


text:
<t>Bideak zabalduko ditut </t><t>mendietan zehar, </t><t>galtzada erosoak </t><t>prestatuko dizkiet». <pb/> </t>


text:
<t>Horra non datozen urrutitik: </t><t>ipar eta mendebaldetik datoz, </t><t>Egipto <f>[2]</f> aldetik ere bai. <f>ⓐ</f> </t>


text:
<t>Egin poz-oihu, zeruok! </t><t>Alai zaitez, lurra! </t><t>Egin poz-irrintzi, mendiok! </t><t>Jaunak bere herria kontsolatu baitu, </t><t>atsekabean gupida izan dio. <f>ⓑ</f> </t>


text:
<t>Ahaztu ote dezake amak </t><t>bere haurtxoa </t><t>edo bere sabeleko umeari </t><t>errukia ukatu? </t><t>Ba, amak haurra ahaztuko balu ere, </t><t>nik ez zaitut ahaztuko. <f>ⓓ</f> </t>


text:
<t>Zure berregileak </t><t>bizkorragoak izan bitez </t><t>desegileak baino; </t><t>urruti zuregandik hondatzaileak! <f>ⓔ</f> </t>


text:
<t>Begira ingurura eta ikus: </t><t>seme-alaba guztiak </t><t>zuregana datoz, bildurik. </t><t>Neure biziarengatik egiten dut zin: </t><t>Jantzi zoragarri </t><t>izango dituzu soinean, </t><t>andregai-jantziz bezala </t><t>inguratuko zaituzte. <f>ⓕ</f> </t>


text:
<t>Orain hondatuak, erraustuak, </t><t>dituzu bazterrak, </t><t>suntsitua herrialdea; </t><t>baina laster estuegi </t><t>gertatuko da bizilagunentzat; </t><t>irentsi zintuztenak, berriz, </t><t>urruti joango dira. </t>


text:
<t>Kendu zizkizuten seme-alabek </t><t>hurbildu eta esango dizute: </t><t>“Estuegia dugu toki hau: </t><t>emaguzu lekua bizitzeko”. <f>ⓖ</f> </t>


text:
<t>Orduan, zeure baitan esango duzu: </t><t>“Nork eman dizkit </t><t>seme-alaba hauek? </t><t>Haur gabe nengoen eta antzu, </t><t>erbestean eta baztertua: </t><t>nork hazi dizkit hauek? </t><t>Bakarrik gelditua nintzen: </t><t>nondik datozkit haurrak?”» <f>ⓗ</f> <pb/> </t>


text:
<t>Hau dio Jainko Jaunak: </t><t>«Keinu egingo diet nazioei, </t><t>neure bandera jasoko herrientzat: </t><t>besoetan ekarriko dituzte </t><t>zure semeak, </t><t>lepoan zure alabak. <f>ⓘ</f> </t>


text:
<t>Erregeak izango dituzu haurtzain, </t><t>printzesak inude. </t><t>Lurreraino ahuspeztuko dira </t><t>zure aurrean </t><t>eta oinetako hautsa </t><t>miazkatuko dizute. </t><t>Horrela jakingo duzu </t><t>ni naizela Jauna; </t><t>niregan itxaro dutenei </t><t>ez die inoiz usteak huts egingo. <f>ⓙ</f> </t>


text:
<t>Ken ote dakioke harrapakina </t><t>garaileari? </t><t>Ihes egin ote diezaioke </t><t>presoak indartsuari <f>[3]</f>? </t>


text:
<t>Hauxe diot nik, Jaunak: </t><t>Bai noski! </t><t>Kenduko diote garaileari presoa, </t><t>ihes egingo dio </t><t>indartsuari harrapakinak. </t><t>Neuk borrokatuko ditut </t><t>borrokatzen zaituztenak, </t><t>neuk salbatuko zure seme-alabak. <f>ⓚ</f> </t>


text:
<t>Zure zapaltzaileei beren okela </t><t>janaraziko diet, </t><t>beren odolez mozkorraraziko ditut, </t><t>ardo berriz bezala. </t><t>Horrela jakingo dute gizaki guztiek </t><t>ni, Jauna, naizela zure salbatzailea, </t><t>ni, Jakoben Jainko indartsua, </t><t>zure askatzailea». <f>ⓛ</f></t>


text:
<pb/><t>Hau dio Jaunak: </t><t>«Jerusalem zuen ama </t><t>zapuztu egin omen nuen: </t><t>ea, non da dibortzio-agiria? </t><t>Saldu egin omen zintuztedan: </t><t>ea, non da nire hartzekoduna? </t><t>Saldu bazintuztedan, </t><t>zeuen erruengatik </t><t>zintuztedan saldu, </t><t>zuen errebeldiengatik </t><t>nuen ama zapuztu. <f>ⓜ</f> </t>


text:
<t>Zergatik ez zegoen inor, </t><t>etorri naizenean? </t><t>Zergatik ez du inork erantzun, </t><t>deitu dudanean? </t><t>Nire eskua laburregia ote </t><t>zuek askatzeko? </t><t>Nik ez ote aski indar </t><t>zuek libratzeko? </t><t>Mehatxu-hitz bat aski dut, </t><t>itsasoa lehortu </t><t>eta ibaiak basamortu bihurtzeko: </t><t>urik gabe arrainak egarriz hil </t><t>eta usteldu egiten dira. <f>ⓝ</f> </t>


text:
<t>Jainko Jaunak </t><t>hitz egiteko trebatu nau <f>[1]</f>, </t><t>bihotz-eroriak adore-hitzez </t><t>bizkor ditzadan. </t><t>Goizero dit belarria ernearazten, </t><t>ikasle onak bezala </t><t>entzun diezaiodan. <f>ⓑ</f> </t>


text:
<t>Bizkarra eskaini nien </t><t>zigorkatzen nindutenei, </t><t>eta masailak, </t><t>bizarretik tiraka ari zitzaizkidanei. </t><t>Ez nien aurpegia saihestu </t><t>iraintzen </t><t>eta listua botatzen zidatenei. <f>ⓒ</f> </t>


text:
<t>Baina Jauna dut laguntzaile: </t><t>horregatik ez didate </t><t>irainek etsiarazten; </t><t>horregatik gogortu dut aurpegia </t><t>harkaitza bezala, </t><t>bai baitakit ez didala </t><t>usteak huts egingo. <f>ⓓ</f> </t>


text:
<t>Ondoan dut defendatzailea: </t><t>nork du zerbait nire kontra? </t><t>Goazen elkarrekin auzitara! </t><t>Nork salatuko nau? </t><t>Datorrela! <f>ⓔ</f> </t>


text:
<t>Jainko Jauna dut laguntzaile: </t><t>nork kondenatuko nau? </t><t>Sitsak jandako arropak bezala </t><t>galduko dira nire etsai guztiak. <f>ⓕ</f> <pb/> </t>


text:
<t>Zuek, Jaunari begirune diozuen </t><t>eta haren zerbitzariaren ahotsa </t><t>entzuten duzuenok, </t><t>ilunpetan eta argi-izpirik gabe </t><t>bizi baldin bazarete ere, </t><t>jarri konfiantza Jaunarengan, </t><t>hartu Jainkoa euskarri. <f>ⓖ</f> </t>


text:
<t>Baina zuek, sua egin </t><t>eta suzko azkonak </t><t>pizten dituzuenok, </t><t>eror zaiteztela zeuen sugarretan, </t><t>erori zeuek pizturiko </t><t>azkonen pean! </t><t>Horixe da Jaunak </t><t>emango dizuen zigorra: </t><t>oinazetan hilko zarete.</t>


text:
<pb/><t>Jaunak dio: </t><t>«Entzun niri, Jaun honi, </t><t>zuzenbidearen atzetik lehiatzen </t><t>eta nire bila zabiltzatenok. </t><t>Begira zein harkaitzetan ebakiak, </t><t>nongo harrobitik </t><t>ateratakoak zareten: <f>ⓗ</f> </t>


text:
<t>begira Abraham zeuen aitari, </t><t>eta mundura ekarri zintuzten Sarari. </t><t>Bat bakarra zen Abraham, </t><t>nik deitu nionean, </t><t>baina bedeinkatu egin nuen </t><t>eta ugaldu <f>[1]</f>». <f>ⓘ</f> <pb/> </t>


text:
<t>Bai, Jaunak Sion kontsolatzen du, </t><t>hondatua dagoen hiriari </t><t>poz ematen. </t><t>Herrialde erraustua </t><t>Edengo baratze <f>[2]</f> bihurtuko du, </t><t>eremua Jaunaren paradisu. </t><t>Zoriona eta alaitasuna izango dira, </t><t>gorespena eta kantu-hotsa. <f>ⓙ</f> <pb/> </t>


text:
<t>«Adi egon, ene herri, </t><t>entzun arretaz, ene hiri <f>[3]</f>: </t><t>neure irakaspena emango dut, </t><t>eta nire esanak </t><t>herrientzat argi izango dira. </t>


text:
<t>Hurbil da nire garaipena, </t><t>badator nire salbamena </t><t>goiz-argia bezala; </t><t>aginpidez gobernatuko ditut nazioak. </t><t>Urrutiko herriak </t><t>nire zain egongo dira, </t><t>nire aginpidean </t><t>izango dute itxaropen. <f>ⓚ</f> </t>


text:
<t>Jaso begiak zerura, </t><t>begira behera, lurrera: </t><t>kea bezala desagertuko da zerua, </t><t>jantzia bezala gastatuko lurra </t><t>eta eltxoak bezala hilko </t><t>bertako bizilagunak. </t><t>Baina nire salbamenak </t><t>beti iraungo du, </t><t>nire garaipenak </t><t>ez du azkenik izango. <f>ⓛ</f> <pb/> </t>


text:
<t>«Entzun niri, zuzenbidean adituok, </t><t>nire legea bihotzean </t><t>daramazun herri horrek. </t><t>Ez izan beldurrik gizakien isekei, </t><t>ez kikildu haien irainengatik, <f>ⓜ</f> </t>


text:
<t>sitsak jandako jantzia bezala, </t><t>harrak jotako artilea bezala </t><t>galduko baitira. </t><t>Baina nire garaipenak </t><t>beti iraungo du, </t><t>nire salbamenak gizaldiz gizaldi». <f>ⓝ</f> </t>


text:
<t>Esna zaitez, esnatu, </t><t>Jaun ahaltsu hori, </t><t>jantzi zaitez indarrez! </t><t>Esnatu, aspaldi bezala, </t><t>antzinako garaietan bezala! </t><t>Ez al zenuen zuk </t><t>itsas munstroa <f>[4]</f> txikitu </t><t>eta herensugea sarraskitu? </t>


text:
<t>Ez al zenituen zuk itsaso zabaleko </t><t>ur handiak lehortu </t><t>eta itsas hondoa bide bihurtu, </t><t>askatuak igaro zitezen? <f>ⓐ</f> </t>


text:
<t>Halaxe itzuliko dira </t><t>Jaunak libratuak, </t><t>poz-oihuka etorriko dira Sionera: </t><t>amaigabeko alaitasuna </t><t>haien aurpegian! </t><t>Zoriona eta alaitasuna </t><t>izango dituzte lagun; </t><t>nahigabeak eta negarra kito! <f>ⓑ</f> </t>


text:
<t>Jaunak dio: </t><t>«Neuk kontsolatuko zaitut, neuk: </t><t>zer dela-eta diozu beldur </t><t>gizaki hilkorrari, </t><t>belarra bezain igarokor den gizakiari? <f>ⓒ</f> </t>


text:
<t>Ahaztu egiten zara Jaunaz, </t><t>zeure egileaz, </t><t>zerua hedatu </t><t>eta lurra oinarritu zuenaz, </t><t>eta ikara zara egun osoan, etengabe, </t><t>zu suntsitu nahian suturik </t><t>dabilen zapaltzailearen aurrean! </t><t>Non da, bada, </t><t>zapaltzailearen sumina? <f>ⓓ</f> </t>


text:
<t>Berehala aterako dira libre gatibuak: </t><t>ez dira kartzela-zuloan hilko, </t><t>ez zaie ogirik faltako. </t>


text:
<t>Neu naiz Jauna, zure Jainkoa, </t><t>itsasoa astintzen duena, </t><t>olatuei orroa eraginez. </t><t>Jaun ahalguztiduna, </t><t>horixe dut izena. <f>ⓔ</f> </t>


text:
<t>Neuk hedatu dut zerua </t><t>eta oinarritu lurra, </t><t>eta Sioni esaten diot: Zu nire herria! </t><t>Neure mezuaren bozeramaile </t><t>egin zaitut, </t><t>eta neure eskupean babestu <f>[5]</f>». <f>ⓕ</f> </t>


text:
<t>Esna zaitez, esnatu, </t><t>jaiki, Jerusalem! </t><t>Edan baituzu Jaunak emaniko </t><t>zigor-edari samina, </t><t>hondoraino edan duzu </t><t>zorabiozko kopa <f>[6]</f>. <f>ⓖ</f> </t>


text:
<t>Izan dituzun semeetan, </t><t>inor ez da zu gidatzeko; </t><t>hazi dituzunen artean, </t><t>inor ez zu eskutik eramateko. </t>


text:
<t>Zoritxar biok gertatu zaizkizu: </t><t>herrialdea hondatua eta desegina, </t><t>jendea goseak eta gerrak hila. </t><t>Baina nor errukitzen zaizu? </t><t>Nork kontsolatzen zaitu? <f>ⓗ</f> </t>


text:
<t>Hor daude zure seme-alabak, </t><t>kaleburu guztietan etzanik, </t><t>ezinaren ezinez, </t><t>sarean harrapaturiko </t><t>antilopeak bailiran, </t><t>Jaunaren suminak, </t><t>zure Jainkoaren zigorrak jota. </t>


text:
<t>entzun zer diotsun Jaunak, </t><t>zeure Jainkoak, </t><t>bere herria defendatzen duenak: </t><t>«Eskutik kenduko dizut </t><t>zorabiozko kopa; </t><t>ez duzu gehiago </t><t>nire zigor-edari samina edango. </t>


text:
<t>Zure borreroei emango diet, </t><t>zuri esaten zizutenei: </t><t>“Etzan lurrean, </t><t>gainetik igaro gaitezen!” </t><t>Eta bizkarra </t><t>eskaini behar izan zenien, </t><t>zoru eta kale gisa, </t><t>gainetik igaro zitezen». <f>ⓙ</f></t>


text:
<pb/><t>Esna zaitez, Sion, esnatu, </t><t>jantzi indarrez! </t><t>Jantzi soinekorik ederrenak, </t><t>Jerusalem, hiri santu horrek! </t><t>Atzerritar sinesgaberik <f>[1]</f>, </t><t>kutsaturiko inor </t><t>ez baita berriro zuregan sartuko. <f>ⓚ</f> </t>


text:
<t>Astindu hautsa, Jerusalem, </t><t>jaiki esklabotzatik! </t><t>Puskatu lepoko kateak, </t><t>Sion hiri gatibu horrek! <pb/> </t>


text:
<t>Hau dio Jaunak: </t><t>«Ordainik hartu gabe </t><t>saldu zintuztedan, </t><t>ordainik eman gabe </t><t>askatuko zaituztet». <f>ⓛ</f> </t>


text:
<t>Bai, hau dio Jainko Jaunak: </t><t>«Hasieran nire herria </t><t>Egiptora joan zen, </t><t>atzerritar gisa bertan bizitzera; </t><t>gero, Asiriak zapaldu zuen </t><t>arrazoirik gabe. </t>


text:
<t>Orain, berriz, zer ari naiz ikusten? </t><t>Nire herria hutsaren truke </t><t>eraman dute gatibu, </t><t>eta menderatzaileek </t><t>ulu dagite harro, </t><t>nire izena egun osoan </t><t>etengabe gaitzetsiz. <f>ⓜ</f> </t>


text:
<t>Baina laster jakingo du nire herriak </t><t>nor naizen; </t><t>ekingo diodan egunean jakingo du </t><t>neu naizela hitz egin diona. </t><t>Hona hemen ni!» <f>ⓝ</f> <pb/> </t>


text:
<t>Bai ederra mendi gainetan </t><t>albistaria etortzen ikustea! </t><t>Bakea iragartzen du, </t><t>zorionaren berri ona ematen, </t><t>askapena aldarrikatzen. </t><t>Sioni diotso: </t><t>«Errege da zure Jainkoa!» <f>ⓐ</f> </t>


text:
<t>Zure begiraleak deiadarka! </t><t>Poz-oihu dagite denek, </t><t>beren begiz ikusten baitute </t><t>Jauna Sionera itzultzen. <f>ⓑ</f> </t>


text:
<t>Ekin denok poz-oihuka, </t><t>Jerusalemgo horma eroriok, </t><t>Jaunak bere herria kontsolatu baitu, </t><t>Jerusalem askatu. <f>ⓒ</f> </t>


text:
<t>Bere jainkozko indar paregabea </t><t>azaldu du Jaunak </t><t>nazio guztien aurrean. </t><t>Mundu-bazter guztiek ikusiko dute </t><t>gure Jainkoaren garaipena. <f>ⓓ</f> </t>


text:
<t>Alde, alde! Irten hortik! </t><t>Ez ukitu ezer kutsaturik! </t><t>Irten Babiloniatik, zaudete garbi, </t><t>Jaunaren kultu-tresnak <f>[2]</f> </t><t>daramatzazuenok! <f>ⓔ</f> </t>


text:
<t>Baina ez zarete zalapartaka irtengo, </t><t>ezta arrapaladan ihes egingo ere, </t><t>Jauna izango baituzue </t><t>aurretik gidari </t><t>eta bera, Israelen Jainkoa, </t><t>ondoren babesgarri. <f>ⓕ</f> </t>


text:
<t>Jaunak dio <f>[3]</f>: </t><t>«Nire zerbitzariak </t><t>arrakasta lortuko du, </t><t>goratua, gorengo mailan jarria </t><t>izango da. <f>ⓖ</f> </t>


text:
<t>Asko eta asko ikaratu ziren hartaz, </t><t>hain baitzegoen itxuragabetua, </t><t>giza antzik ere gabe, </t><t>gizaki ez zirudiela; <f>ⓗ</f> </t>


text:
<t>era berean, </t><t>nazio asko harrituko dira <f>[4]</f>, </t><t>erregeak haren aurrean </t><t>mutu geldituko, </t><t>inoiz esan gabeko zerbait ikustean, </t><t>inoiz entzun gabekoa aditzean». <f>ⓘ</f></t>


text:
<pb/><t>Nork sinetsi du gure mezua? </t><t>Nori agertu dio Jaunak </t><t>bere ahalmena? <f>ⓙ</f> </t>


text:
<t>Jaunak nahi izan zuen </t><t>bere zerbitzaria </t><t>lur agorrean sustraiak dituen </t><t>kimu berria bezala haztea. </t><t>Ez zuen duintasunik, </t><t>ez edertasunik, </t><t>ez gure begientzat </t><t>itxura erakargarririk. <f>ⓚ</f> </t>


text:
<t>Mespretxatua zen, </t><t>eta jendeak baztertua, </t><t>oinaze-gizona, sufritzen ikasia. </t><t>Ikusteak ere nazka ematen duen </t><t>norbait bezalaxe, </t><t>mespretxatu egin genuen, </t><t>eta aintzakotzat hartu ez. <f>ⓛ</f> </t>


text:
<t>Baina gure gaitzak </t><t>hartu zituen bere gain, </t><t>gure oinazeen zama jasan. </t><t>Guk, berriz, </t><t>Jainkoak zauritu zuela uste genuen, </t><t>Jainkoak zigortu </t><t>eta atsekabetu zuela. <f>ⓜ</f> </t>


text:
<t>Baina gure errebeldiengatik </t><t>zulatu zuten, </t><t>gure erruengatik birrindu; </t><t>berak jasan zuen </t><t>guretzat salbagarri </t><t>izango zen zigorra: </t><t>haren zauriek sendatu gintuzten. <f>ⓝ</f> </t>


text:
<t>Ardiak bezala genbiltzan galdurik, </t><t>bakoitza geure bidetik, </t><t>eta Jaunak haren gain bota zuen </t><t>gu guztion errua. <f>ⓐ</f> </t>


text:
<t>Gaizki tratatu zuten, </t><t>eta bera apaldu egin zen, </t><t>ahorik zabaldu gabe; </t><t>hiltzera daramaten </t><t>arkumeak bezala, </t><t>moztaileen aurrean isilik dagoen </t><t>ardiak bezala, </t><t>ez zuen ahorik zabaldu. <f>ⓑ</f> <f>ⓒ</f> </t>


text:
<t>Gogorkeriaz eta bidegabez </t><t>eraman zuten; </t><t>baina haren zoria nori axola? </t><t>Bizidunen lurretik kanpora </t><t>atera zuten, </t><t>bere herriaren <f>[1]</f> errebeldiagatik jota. <f>ⓓ</f> </t>


text:
<t>Gaiztoekin batera hilobiratu zuten, </t><t>gaizkileekin eman zioten lur <f>[2]</f>, </t><t>nahiz eta berak </t><t>bidegabekeriarik ez egin </t><t>eta haren ahoan </t><t>maltzurkeriarik ez izan. <f>ⓔ</f> </t>


text:
<t>Jaunak oinazez josi nahi izan zuen. </t><t>Eta bekatuen ordainetan </t><t>bizia eman zuelarik, </t><t>ondorengoak izango ditu </t><t>eta bizitza luzea, </t><t>eta haren bitartez </t><t>bere nahia burutuko du Jaunak. <f>ⓕ</f> </t>


text:
<t>Jaunak dio: </t><t>«Hainbat neke jasan ondoren, </t><t>argia ikusiko du eta asea izango <f>[3]</f>. </t><t>Bere ezagutzaren bidez, </t><t>nire zerbitzari zuzenak </t><t>asko egingo ditu zuzen, </t><t>haien erruak </t><t>bere gain hartu baitzituen. <f>ⓖ</f> </t>


text:
<t>Horregatik, jendetza ugaria </t><t>emango diot ordainetan, </t><t>eta giza multzoak </t><t>izango ditu garaipen-sari, </t><t>bere burua heriotzara eman zuelako </t><t>eta bekatarien kide iritzi ziotelako, </t><t>guztien bekatuak bere gain hartu </t><t>eta bekatarien alde </t><t>erregutu zuelako». <f>ⓗ</f></t>


text:
<pb/><t>Egin poz-oihu, Jerusalem, </t><t>emakume agor </t><t>eta haur gabe horrek! </t><t>Ekin kantari pozaren pozez, </t><t>erdiminik izan ez duzun horrek! </t><t>Jaunak baitio: </t><t>«Bakarrik utziaren seme-alabak </t><t>gehiago izango dira </t><t>senardunarenak baino». <f>ⓘ</f> </t>


text:
<t>Zabalagotu </t><t>zeure etxolaren esparrua, </t><t>hedatu beldur gabe </t><t>zeure egoitza-oihalak; </t><t>luzatu lokarriak, </t><t>sartu gogor ziriak, <f>ⓙ</f> </t>


text:
<t>ezker-eskuin haziko baitzara; </t><t>zure ondorengoek </t><t>nazio asko berenganatuko dituzte </t><t>eta orain hondaturik dauden </t><t>hirietan biziko dira. </t>


text:
<t>Ez beldurtu, </t><t>ez zara barregarri geldituko; </t><t>ez lotsatu, ez zaituzte laidotuko. </t><t>Ahaztu egingo duzu </t><t>gaztetako lotsaizuna, </t><t>ez zara oroituko </t><t>alargun zineneko laidoaz <f>[1]</f>, </t>


text:
<t>egin zintuenak emaztetzat </t><t>hartuko baitzaitu: </t><t>Jaun ahalguztiduna, horixe du izena. </t><t>Israelen Jainko santua da </t><t>zure askatzailea: </t><t>lur osoaren Jainkoa deritza. <f>ⓚ</f> <pb/> </t>


text:
<t>Senarrak utziriko emaztea, </t><t>emazte atsekabetua zinen, </t><t>baina Jaunak berriro dei egin dizu. </t><t>Hau dio Jaunak: </t><t>«Utz ote daiteke </t><t>gaztetako emaztea? <f>ⓛ</f> </t>


text:
<t>Haserrealdi batean, unetxo batez </t><t>aurpegia ezkutatu nizun, </t><t>baina etengabe maite zaitudalako </t><t>gupidatu naiz zutaz. </t><t>Hala diot nik, Jaunak, </t><t>zure askatzaileak. <f>ⓜ</f> </t>


text:
<t>Noeren uholdekoan bezala </t><t>gertatzen zait: </t><t>zin egin nuen orduan </t><t>ez zela berriro uholderik </t><t>izango munduan, </t><t>eta halaxe egiten dut zin orain </t><t>ez naizela zurekin </t><t>berriro haserretuko, </t><t>ez dizudala gehiago </t><t>mehatxurik egingo. <f>ⓝ</f> </t>


text:
<t>Mendiak beren lekutik aldenduko </t><t>eta muinoak koloka jarriko balira ere, </t><t>nire maitasuna </t><t>ez da zuregandik aldenduko, </t><t>zure zorionaren aldeko </t><t>nire konpromisoak </t><t>ez du kolokarik egingo. </t><t>Hala diot nik, barru-barrutik </t><t>maite zaituen Jaunak». <f>ⓐ</f> </t>


text:
<t>Oi Jerusalem, zoritxarreko hiri, </t><t>ekaitzak astindua, </t><t>inork kontsolatu gabea! </t><t>Jaspezko oinarri gainean </t><t>eraikiko zaitut, </t><t>zafirozko zimendu gainean ezarriko. <f>ⓑ</f> </t>


text:
<t>Dorreak errubiz </t><t>eta ateak esmeraldaz </t><t>egingo dizkizut, </t><t>harribitxiz harresi guztiak. </t>


text:
<t>Zure seme-alabak nire ikasle </t><t>izango dira </t><t>eta denak zorion betean biziko. <f>ⓒ</f> </t>


text:
<t>Justizian sendo ezarria egongo zara. </t><t>Zapalkuntzatik libre izango zara </t><t>eta ez duzu ezeren beldurrik izango, </t><t>ikara ez zaizu inoiz hurbilduko. <f>ⓓ</f> </t>


text:
<t>Inork erasotzen badizu, </t><t>ez da nire baimenaz izango; </t><t>zure kontra lehertuko da erasotzailea. <f>ⓔ</f> </t>


text:
<t>Nik egin dut artisaua, </t><t>txingarrari haize emanez </t><t>helburu ezberdinetarako tresnak </t><t>egiten dituena; </t><t>eta nik egin dut suntsitzailea, </t><t>hondaketa helburu duena. </t>


text:
<t>Baina zure kontra egindako arma, </t><t>huts gertatuko da; </t><t>auzitan salatuko zaituena </t><t>erruduntzat utziko duzu. </t><t>Hauxe da </t><t>Jaunaren zerbitzarien senipartea, </t><t>nik ematen diedan garaipena. </t><t>Nik, Jaunak, esana. <f>ⓕ</f></t>


text:
<pb/><t>«Egarri zareten guztiok, </t><t>etorri uretara, </t><t>etorri, dirurik ez duzuenok ere! </t><t>Etorri, hartu garia eta jan, </t><t>hartu ardoa eta esnea, </t><t>dena hutsean, ordaindu gabe. <f>ⓖ</f> </t>


text:
<t>Zergatik gastatu zeuen dirua </t><t>goserik utziko zaituzten janaritan, </t><t>eta lansaria </t><t>aseko ez zaituzteten gauzetan? </t><t>Entzun niri arretaz, </t><t>eta ongi jango duzue, </t><t>janari gozo mamitsuz </t><t>elikatuko zarete. <f>ⓗ</f> </t>


text:
<t>Etorri niregana eta egon adi, </t><t>entzudazue eta biziko zarete. </t><t>Betiko ituna egingo dut zuekin, </t><t>Davidi eginiko </t><t>maitasunezko agintzariari </t><t>leial eutsiz. <f>ⓘ</f> </t>


text:
<t>Zuk herri ezezagunei </t><t>egingo diezu dei, </t><t>eta ezagutzen ez zintuzten herriek </t><t>zuregana joko dute lasterka, </t><t>nik, zure Jaunak, </t><t>Israelen Jainko santu honek, </t><t>ospez jantzi zaitudalako». <f>ⓙ</f> <pb/> </t>


text:
<t>Bila ezazue Jauna, </t><t>aurki dezakezue eta <f>[1]</f>; </t><t>egiozue dei, hurbil duzue eta. <f>ⓚ</f> </t>


text:
<t>Utz beza gaiztoak bere bidea, </t><t>gaizkileak bere asmo txarrak. </t><t>Bihur dadila Jaunarengana, </t><t>gupidaz hartuko baitu; </t><t>bihurtu gure Jainkoarengana, </t><t>guztiz barkabera baita. <f>ⓛ</f> </t>


text:
<t>Hau dio Jaunak: </t><t>«Egiaz, nire egitasmoak </t><t>ez dira zuenak bezalakoak, </t><t>ezta nire jokabidea ere </t><t>zuena bezalakoa. <f>ⓜ</f> </t>


text:
<t>Nola zerua lurraren gainetik garai, </t><t>halaxe nire jokabidea </t><t>zuenaren gainetik </t><t>eta nire egitasmoak zuenen gainetik. <f>ⓝ</f> <pb/> </t>


text:
<t>«Euria eta elurra zerutik jaitsi </t><t>eta ez dira bertara itzultzen, </t><t>lurra urez ase gabe, </t><t>emankor bihurtu </t><t>eta ernamuindu gabe, </t><t>ereiteko hazia </t><t>eta jateko ogia sor ditzan; <f>ⓐ</f> </t>


text:
<t>berdin nire ahotik irtendako </t><t>hitza ere: </t><t>ez da niregana itzultzen </t><t>bere eragina izan gabe, </t><t>baizik eta nik nahi dudana egiten du </t><t>eta nik ezarritako helburua </t><t>betetzen». <f>ⓑ</f> <pb/> </t>


text:
<t>Pozaren pozez irtengo zarete, </t><t>bake osoan ekarriko zaituztete. </t><t>Zuek ikustean, mendi eta muinoek </t><t>poz-irrintzika ekingo diote, </t><t>landako zuhaitz guztiek txalo joko. <f>ⓒ</f> </t>


text:
<t>Laharren ordez </t><t>zipresak haziko dira, </t><t>asunen ordez mirtoak <f>[2]</f>. </t><t>Jaunarentzat ohoragarri izango da, </t><t>sekula ezabatuko ez den ezaugarri. <f>ⓓ</f></t>


text:
<pb/><t>Hau dio Jaunak: </t><t>«Errespetatu zuzenbidea, </t><t>egin justizia, </t><t>iristear baitago nire salbamena, </t><t>agertzear nire garaipena. <f>ⓔ</f> </t>


text:
<t>Zorionekoa </t><t>nire aginduen arabera jokatzen </t><t>eta horretan leial irauten duena, </t><t>larunbata profanatu gabe </t><t>errespetatzen </t><t>eta ezer txarrik egiten ez duena!» <f>ⓕ</f> <pb/> </t>


text:
<t>Jaunari atxiki zaion atzerritarrak </t><t>ez dezala inola ere esan: </t><t>«Bere herritik baztertu </t><t>egin nau Jaunak». </t><t>Irenduak <f>[1]</f> ere ez dezala esan: </t><t>«Zuhaitz ihartua besterik ez naiz». <f>ⓖ</f> </t>


text:
<t>Izan ere, hau dio Jaunak: </t><t>«Irenduei, </t><t>nire larunbata errespetatzen badute, </t><t>niri atsegin zaidana gogotsu egiten </t><t>eta nire itunari tinko eusten badiote, <f>ⓗ</f> </t>


text:
<t>beren izenaren oroitarria </t><t>egingo diet neure tenpluan </t><t>eta hiriko hormetan: </t><t>seme-alabak edukitzea baino </t><t>hobe izango dute hori, </t><t>sekula ezabatuko ez den izena </t><t>emango baitiet. <f>ⓘ</f> <pb/> </t>


text:
<t>«Eta nire kultu-zerbitzurako, </t><t>ni maitatu eta nire zerbitzari izateko </t><t>atxikiko zaizkidan atzerritarrak, </t><t>larunbata profanatu gabe </t><t>errespetatzen </t><t>eta nire itunari tinko eusten badiote, <f>ⓙ</f> </t>


text:
<t>neure mendi santura <f>[2]</f> </t><t>ekarriko ditut </t><t>eta neure otoitz-etxean </t><t>pozez beteko. </t><t>Atseginez onartuko ditut </t><t>neure aldarean </t><t>haien erre-opari eta sakrifizioak, </t><t>nire etxea herri guztientzat </t><t>otoitz-etxe izango baita». <f>ⓚ</f> </t>


text:
<t>Hau dio israeldar sakabanatuak </t><t>biltzen dituen Jainko Jaunak: </t><t>«Orain arte bildu ditudanak baino </t><t>gehiago ere bilduko ditut». <f>ⓛ</f> </t>


text:
<t>Israelen begiraleak itsu daude, </t><t>ez da inor ezertaz ohartzen. </t><t>Zaunkarik egin ezin duten </t><t>txakur mutuak dira; </t><t>hor daude etzanda, ametsetan, </t><t>beti logura. </t>


text:
<t>Aseezineko txakur goseak dira. </t><t>Eta horiek dira herriaren artzain <f>[3]</f>, </t><t>ezer ulertzeko gauza ez direla! </t><t>Nor bere bidetik doa, </t><t>bere probetxuari baino </t><t>begiratu gabe. <f>ⓜ</f> </t>


text:
<t>Hau diote: «Ea, goazen ardotara. </t><t>Mozkor gaitezen pattarrez! </t><t>Eta bihar beste horrenbeste, </t><t>nahikoa baitago!» <f>ⓝ</f></t>


text:
<pb/><t>Zintzoak hil, </t><t>eta inori axolarik ez; </t><t>leialak desagertu, </t><t>eta inork ulertu nahi ez </t><t>gaiztakeriak desagerrarazten </t><t>duela zintzoa. <f>ⓐ</f> </t>


text:
<t>Baina iritsiko da bakea, </t><t>eta zuzen jokatu dutenek </t><t>hartu ahal izango dute atseden. </t>


text:
<t>Jaunak dio: </t><t>«Etorri hona, zuek, sorginkumeok, </t><t>adulteriogile </t><t>eta prostituziozale <f>[1]</f> zaretenok: <f>ⓑ</f> </t>


text:
<t>Nori egiten diozue barre? </t><t>Noren kontra zabaltzen duzue ahoa </t><t>eta luzatzen mihia? </t><t>Ez zarete, bada, zeuek ere </t><t>bekatukume eta sasi-umealdi? </t>


text:
<t>Edozein haritz </t><t>eta zuhaitz handiren azpian <f>[2]</f> </t><t>berotzen zarete lizunkeriatan; </t><t>erreka ondoko haitzarteetan </t><t>hiltzen dituzue umeak oparitzat. <f>ⓒ</f> </t>


text:
<t>Israel, erreka ondoko harri leunak, </t><t>zeure kultugai izan dituzunak, </t><t>horiexek izango dituzu zorigaitz. </t><t>Horiei eskaini dizkiezu </t><t>isur- eta labore-opariak. </t><t>Eta horrek baretu behar ote du </t><t>nire haserrea? </t>


text:
<t>Mendi-tontor garai batean </t><t>ipini zenuen ohea, </t><t>eta bertara igotzen zinen </t><t>sakrifizioak eskaintzera. </t>


text:
<t>Etxeko ate-alboetan </t><t>ezarri zenituen </t><t>idolatriazko zeure oroigarriak. </t><t>Ni alde batera utzirik, biluzik jarri, </t><t>zeure ohe zabalean etzan </t><t>eta maitaleez aprobetxatzen zinen. </t><t>Atsegin zenuen haiekin oheratzea <f>[3]</f>. <f>ⓓ</f> </t>


text:
<t>Molok jainkoarengana <f>[4]</f> </t><t>joaten zinen, </t><t>olioa eta lurrinak ugari eramanez; </t><t>urrutiraino bidali zenituen </t><t>mandatariak, </t><t>Hildakoen Egoitzaraino jaitsarazi. </t>


text:
<t>Ibiliaren ibiliz nekatu egiten zinen, </t><t>baina sekula ez zenuen </t><t>dena alferrik zela aitortu. </t><t>Behin eta berriro indarberrituz, </t><t>ez zenuen inoiz etsi. <f>ⓔ</f> <pb/> </t>


text:
<t>«Noren ikara zinen, noren beldur, </t><t>niri huts egiteko, </t><t>nitaz erabat ahazteko? </t><t>Luzaroegi isilik egon naizelako </t><t>galdu didazu beldurra, ezta? <f>ⓕ</f> </t>


text:
<t>Baina orain salatu egingo dut </t><t>zure jokabidea, </t><t>zure ustetan hain zuzena: </t><t>ez dizu ezertarako balio izango. </t>


text:
<t>Ea salbatzen zaituen </t><t>zeure idolo-multzoak, </t><t>zuk laguntza eske deiadar egitean! </t><t>Haizeak eramango ditu denak, </t><t>putzaldi batek desagerraraziko. </t><t>Niregan babesten denak, ordea, </t><t>lurraldea eskuratuko du, </t><t>nire mendi santua </t><t>hartuko jabetzan». <f>ⓖ</f> </t>


text:
<t>Jaunak esango du: </t><t>«Berdindu galtzada, berdindu; </t><t>zabaldu bidea, </t><t>kendu nire herriari </t><t>oztopoak bidetik». <f>ⓗ</f> </t>


text:
<t>Bai, hau dio </t><t>garai eta goren den Jainkoak, </t><t>betiko erregeak, santu deritzanak: </t><t>«Toki garai eta sakratuan bizi naiz, </t><t>baina hurbil nago atsekabeturik </t><t>eta lur jota daudenengandik, </t><t>lur joak arnasberritzeko </t><t>eta atsekabetuei </t><t>adorea bizkortzeko. <f>ⓘ</f> </t>


text:
<t>Ez dut beti auzitan jardungo, </t><t>ez naiz etengabe haserre egongo, </t><t>neuk egindako bizidunek </t><t>nire aurrean </t><t>bizi-arnasa gal ez dezaten. <f>ⓙ</f> </t>


text:
<t>Herriaren gaiztakeriagatik, </t><t>haserretu egin nintzen une batez, </t><t>zigortu egin nuen </t><t>eta ezkutatu egin nintzaion. </t><t>Berak bizkarra eman zidan </t><t>eta bere gogoko bidetik jo zuen. <f>ⓚ</f> </t>


text:
<t>Badakit nondik nora ibili den, </t><t>baina sendatu egingo dut eta gidatu, </t><t>eta kontsolamendu betea </t><t>emango diot. <f>ⓛ</f> </t>


text:
<t>Dolutan zeudenei </t><t>kantua jarriko diet ezpainetan. </t><t>Eta esango diet: </t><t>“Bakea, bakea urrutikoei </t><t>eta hurbilekoei!” </t><t>Bai, sendatuko dut neure herria. <f>ⓜ</f> <pb/> </t>


text:
<t>«Gaiztoek, berriz, </t><t>itsaso zakarra dirudite: </t><t>haren urak ezin baretu, </t><t>zikina eta lohia </t><t>harrotzen dutelarik beti. </t>


text:
<pb/><t>Jaunak esan zidan: </t><t>«Egin oihu eztarria betean, </t><t>beldurrik gabe, </t><t>goratu ahotsa turutaren pare, </t><t>aurpegiratu Israeli bere errebeldiak, </t><t>nire herriari bere bekatuak. <f>ⓐ</f> </t>


text:
<t>Egunero jotzen dute niregana </t><t>eta atsegin dute </t><t>nire nahiaren berri jakitea; </t><t>zuzen jokatzen duen herria dirudi, </t><t>bere Jainkoaren legeak </t><t>zintzo betetzen dituen herria. </t><t>Erabaki zuzenak eskatzen dizkidate </t><t>eta ni hurbil edukitzea maite dute. <f>ⓑ</f> </t>


text:
<t>“Zertarako egin barau <f>[1]</f>, </t><t>zuk ez ikustekotan? —diote —. </t><t>Zertarako zigortu geure buruak, </t><t>zu ez konturatzekotan?” </t><t>Hara, barau-egunez ere </t><t>negoziotan zabiltzate, </t><t>zeuen langileak lanera behartuz. <f>ⓒ</f> </t>


text:
<t>Liskar eta haserre artean </t><t>egiten duzue barau, </t><t>gupidarik gabe ukabilka. </t><t>Ez egin barau horrela, </t><t>zeuen garrasiak </t><t>zeru goian entzunaraziz <f>[2]</f>. </t>


text:
<t>Hori ote da gogoko dudan baraua </t><t>gizakiak bere burua </t><t>zigortzen duen egunean, </t><t>hau da, zumeak bezala </t><t>burua kulunkatu </t><t>eta dolu-jantziz hautsetan etzatea? </t><t>Horri esaten al diozue baraua, </t><t>Jainkoak atsegin duen eguna? <f>ⓓ</f> </t>


text:
<t>Ez ote beste hau </t><t>gogoko dudan baraua: </t><t>injustizi kateak hautsi </t><t>eta uztarri-hedeak etetea, </t><t>zapalduak libratu </t><t>eta uztarri oro apurtzea, <f>ⓔ</f> </t>


text:
<t>gose denari zeure ogitik eman </t><t>eta aterperik ez duen behartsua </t><t>etxean hartzea, </t><t>biluzik dagoena jantzi </t><t>eta zeure gizakideari </t><t>laguntzarik ez ukatzea?» <f>ⓕ</f> <pb/> </t>


text:
<t>Orduan, goiz-argiak bezala </t><t>egingo duzu distira </t><t>eta zure gaitzak berehala </t><t>sendatuko dira. </t><t>Justizia izango duzu </t><t>aurretik gidari </t><t>eta Jaunaren presentzia </t><t>atzetik babesgarri. <f>ⓖ</f> </t>


text:
<t>Zuk dei egin </t><t>eta hark erantzun egingo dizu, </t><t>zuk laguntza eskatu </t><t>eta hark esango: «Hemen nauzu!» </t><t>Uztarri oro baztertzen </t><t>eta salaketak eta gaizki-esateak </t><t>uxatzen badituzu, <f>ⓗ</f> </t>


text:
<t>gose denari </t><t>zeure ogia ematen </t><t>eta behartsuaren premiari </t><t>erantzuten badiozu, </t><t>orduan, ilunpetan distira </t><t>egingo du zure argiak, </t><t>zure gau beltza </t><t>eguerdi bihurtuko da. <f>ⓘ</f> </t>


text:
<t>Jaunak gidatuko zaitu beti, </t><t>basamorturik gorrienean ere </t><t>asebeteko </t><t>eta zure gorputza indarberrituko. </t><t>Ongi bustiriko baratze izango zara, </t><t>agortzen ez den iturburu. <f>ⓙ</f> </t>


text:
<t>Antzinako etxe-hondakinak </t><t>berreraikiko dituzu, </t><t>menderik mende ahaztuta zeuden </t><t>oinarrien gainean jasoko. </t><t>«Harresi zulatuen konpontzaile» </t><t>eta «Etxe hondatuen berritzaile» </t><t>deituko dizute. <f>ⓚ</f> </t>


text:
<t>«Larunbatez </t><t>zeure eginkizunak uzten </t><t>eta nire egun santuan </t><t>negoziotan jarduten ez baduzu, </t><t>larunbatari zeure atsegin deitzen </t><t>eta Jaunaren egun santua </t><t>ohoragarritzat hartzen baduzu, </t><t>zeure eginkizun, </t><t>negozio eta arazoak baztertuz, <f>ⓛ</f> </t>


text:
<t>orduan, neu, zeure Jauna, </t><t>izango nauzu atsegin. </t><t>Herrialdeko mendi gainetan </t><t>ezarriko zaitut </t><t>eta zure arbaso Jakobi agindu nion </t><t>ondarea gozaraziko dizut». </t><t>Jaunak berak esan du. <f>ⓜ</f></t>


text:
<pb/><t>Jaunaren eskua ez da, ez, </t><t>laburregia zuek salbatzeko, </t><t>ezta haren belarria ere </t><t>gogorregia zuei entzuteko: <f>ⓝ</f> </t>


text:
<t>zeuen erruek ezarri dute hesia </t><t>zuen eta Jainkoaren artean; </t><t>zeuen bekatuek </t><t>ezkutarazi diote aurpegia, </t><t>zuen otoitzik ez entzuteko. <f>ⓐ</f> </t>


text:
<t>Izan ere, gaiztakeria egiten duzue </t><t>eta eskuak odolez zikin dauzkazue; </t><t>gezurra darizue ezpainetatik, </t><t>hitz kaltegarriak ahotik. <f>ⓑ</f> </t>


text:
<t>Inork ez du justizia aldarrikatzen, </t><t>ez auzitegian zuzenbidez jokatzen: </t><t>faltsukeriaz fidatzen dira, </t><t>gezurrezko aitorpenak </t><t>egiten dituzte. </t><t>Okerra sortzen dute barruan, </t><t>gaiztakeria ematen fruitu. <f>ⓒ</f> </t>


text:
<t> <n>[5-6]</n> Haien asmoak </t><t>suge-arrautzak bezain zital: </t><t>arrautzok jaten dituena </t><t>hil egiten da, </t><t>kraskatzen dituenari </t><t>sugegorria ateratzen. </t><t>Haien emaitzak </t><t>armiarma-sareen antzeko: </t><t>hauekin inor ezin jantzi, ez estali. </t><t>Egintza guztiak gaiztoak dituzte, </t><t>gogorkeria besterik ez dute egiten. </t>


text:
<t>Lasterka doaz gaiztakeriara, </t><t>presaka odol errugabea isurtzera. </t><t>Gaitz egiteko asmoa dute buruan, </t><t>hondamendia eta triskantza </t><t>uzten dituzte pasatzen diren tokian. <f>ⓓ</f> </t>


text:
<t>Ez dute ezagutzen bake-bidea, </t><t>zuzenbiderik ez da haien urratsetan. </t><t>Bide bihurriak hartzen dituzte; </t><t>hortik dabilenak </t><t>ez du bakerik ikusiko. <f>ⓔ</f> </t>


text:
<t>Horregatik, urruti dugu askapena, </t><t>ez zaigu iristen salbamena; </t><t>argia espero genuen, </t><t>eta iluna dugu gainean; </t><t>egunsentia espero, </t><t>eta gau beltzetan gabiltza. <f>ⓕ</f> </t>


text:
<t>Itsumustuka gabiltza, </t><t>hormari haztaka itsua bezala, </t><t>itsumustuka bistagabea bezala. </t><t>Eguerdi betean </t><t>estropezu egiten dugu, </t><t>ilunabarra bailitzan, </t><t>sasoirik onenean, </t><t>hilda bezala gaude. <f>ⓖ</f> </t>


text:
<t>Marraka dihardugu hartzek bezala, </t><t>urrumaka usoek bezala. </t><t>Askapena espero genuen, </t><t>eta ezer ez; </t><t>salbamena espero, eta urruti da. <f>ⓗ</f> </t>


text:
<t>Izan ere, </t><t>zure kontrako gure errebeldiak </t><t>ugari dira, </t><t>geure bekatuek salatzen gaituzte; </t><t>errebeldia itsatsia daramagu, </t><t>aitortzen ditugu geure erruak: <f>ⓘ</f> </t>


text:
<t>errebelde eta desleial </t><t>izan gara Jaunarekin, </t><t>bizkarra eman diogu </t><t>geure Jainkoari, </t><t>bidegabekeriaz eta traizioz </t><t>jardun dugu, </t><t>azpikeriak hausnartu ditugu. </t>


text:
<t>Beraz, aldendua dugu askapena, </t><t>urruti salbamena; </t><t>estropezu egin du herriko plazan </t><t>leialtasunak, </t><t>zuzentasunak han sartzerik ez; <f>ⓙ</f> </t>


text:
<t>huts egin du leialtasunak, </t><t>eta gaiztakeriatik urruntzen dena </t><t>larrutua gertatzen da. </t><t>Atsekabetu egin zen Jauna, </t><t>justiziarik ez zela ikustean; </t>


text:
<t>txunditurik zegoen, </t><t>inork ez zuela ezer egiten ikusiz; </t><t>orduan, </t><t>bere ahalmenaz ekin zion, </t><t>bere justizia euskarri zuelarik. <f>ⓚ</f> </t>


text:
<t>Justizia hartu zuen bularrekotzat, </t><t>salbamen-indarra buru-oskoltzat; </t><t>mendekua jantzi zuen soineko, </t><t>haserre-sumina soingaineko. <f>ⓛ</f> </t>


text:
<t>Bakoitzari merezi duena </t><t>emango dio ordainetan, </t><t>baita urrutiko herrietakoei ere; </t><t>mendekua eta haserre-zigorra </t><t>emango die etsaiei. </t>


text:
<t>Haize indartsuak bultzaturiko </t><t>ibai oldartsua bezala </t><t>etorriko da Jauna, </t><t>eta ekialdetik mendebalderaino </t><t>denek izango diote </t><t>begirune Jaunari. <f>ⓜ</f> </t>


text:
<t>Baina askatzaile gisa </t><t>etorriko zaio Sion hiriari, </t><t>beren errebeldiaz damu diren </t><t>Jakoben ondorengoei. </t><t>Jaunak esan du. <f>ⓝ</f> <pb/> </t>


text:
<t>Jaunak dio: </t><t>«Hona nik zuekin </t><t>egiten dudan ituna: </t><t>zeuengan duzuen nire espiritua </t><t>eta eman dizuedan mezua </t><t>ez ditut zuengandik </t><t>inoiz aldenduko, </t><t>ezta zuen seme-alabengandik </t><t>eta ondorengo guztiengandik ere </t><t>sekula». <f>ⓐ</f></t>


text:
<pb/><t>Jaiki <f>[1]</f>, Jerusalem, egizu distira, </t><t>badator-eta zure argia: </t><t>Jaunaren aintza zure gain ageri da! <f>ⓑ</f> </t>


text:
<t>Ikus, ilunpetan dago lurra, </t><t>gau beltzean herriak; </t><t>zure gain, ordea, Jauna ageri da, </t><t>haren aintza zure gain nabari. <f>ⓒ</f> </t>


text:
<t>Zure argirantz joko dute herriek, </t><t>zure egunsenti-distirarantz </t><t>erregeek. <f>ⓓ</f> <pb/> </t>


text:
<t>Begira ingurura eta ikus: </t><t>seme-alaba guztiak </t><t>zuregana datoz, bildurik: </t><t>urrutitik datoz zure semeak, </t><t>besoetan dakartzate zure alabak. <f>ⓔ</f> </t>


text:
<t>Haiek ikusiz, distiratsu jarriko zara, </t><t>bihotza pozez lehertzeko zorian; </t><t>zuregana bilduko dituzte </t><t>urrutiko herrien altxorrak, </t><t>zuregana ekarriko </t><t>nazioen ondasunak. <f>ⓕ</f> </t>


text:
<t>Gamelu ugariz beteko zara, </t><t>Madian eta Efako karabanak <f>[2]</f> </t><t>etorriko dira, </t><t>baita Sabako guztiak ere, </t><t>urrea eta intsentsua ekarriz </t><t>eta Jaunaren egintza goresgarriak </t><t>hots eginez. <f>ⓖ</f> </t>


text:
<t>Zuretzat bilduko dituzte </t><t>Kedarko artalde guztiak, </t><t>zeure zerbitzurako izango dituzu </t><t>Nebaiot-eko ahariak; </t><t>Jaunari eskainiko zaizkio </t><t>bere aldare gainean, </t><t>berarentzat opari atsegingarri, </t><t>eta Jaunak </t><t>are bikainago bihurtuko du </t><t>beraren ospea agertzen duen </t><t>tenplua. <f>ⓗ</f> <pb/> </t>


text:
<t>Zer ari naiz ikusten? </t><t>Zeruan zehar hodeiak bezala, </t><t>usategira usoak hegan bezala, </t>


text:
<t>itsasontziak datoz Jaunarengana, </t><t>Tarsiseko ontziak <f>[3]</f> aurretik direla; </t><t>zure seme-alabak </t><t>urrutitik dakartzate, </t><t>urrez eta zilarrez beterik. </t><t>Jaunaren, zure Jainkoaren, </t><t>omenez datoz, </t><t>ospez jantzi zaituen </t><t>Israelen Jainko santuaren omenez. <f>ⓘ</f> <pb/> </t>


text:
<t>Jaunak dio: </t><t>«Atzerritar jendeak </t><t>berreraikiko ditu zure harresiak, </t><t>eta haien erregeak </t><t>zerbitzari izango dituzu; </t><t>izan ere, neure haserrean </t><t>zigortu zintudan arren, </t><t>neure onginahian </t><t>gupidatu egin naiz zutaz. <f>ⓙ</f> </t>


text:
<t>Zure ateak </t><t>zabalik egongo dira beti, </t><t>gau eta egun itxi gabe, </t><t>nazioen erregeak </t><t>beren ondasunekin </t><t>erreskadan zuregana sarrarazteko. <f>ⓚ</f> </t>


text:
<t>Zerbitzura jarriko ez zaizkizun </t><t>herri eta erreinuak </t><t>bertan behera galduko dira, </t><t>nazioak erabat hondatuko. <pb/> </t>


text:
<t>«Zuregana ekarriko dituzte </t><t>Libanoko zedro ospetsuak, </t><t>zipres, zumar eta izeiekin batera, </t><t>nire santutegia apaintzeko; </t><t>ospez beteko dut </t><t>bizi naizen tenplua <f>[4]</f>. </t>


text:
<t>Burumakur etorriko zaizkizu </t><t>zeure zapaltzaileen seme-alabak, </t><t>zure oinetan ahuspeztuko </t><t>mespretxatu zintuzten guztiak. </t><t>“Jaunaren Hiri”, </t><t>“Israelen Jainko santuaren Sion” </t><t>deituko dizute. <f>ⓛ</f> <pb/> </t>


text:
<t>«Bazterturik, gorrotatua </t><t>eta bakarrik utzia egon bazara ere, </t><t>gizaldien harro-bide egingo zaitut, </t><t>mende guztien pozgarri. <f>ⓜ</f> </t>


text:
<t>Amak haurtxoa bularrean bezala </t><t>janarituko zaituzte </t><t>nazio eta erregeek <f>[5]</f>, </t><t>orduan jakingo duzu </t><t>ni, Jauna, naizela zure salbatzailea, </t><t>ni, Israelen Jainko indartsua, </t><t>naizela zure askatzailea. <f>ⓝ</f> <pb/> </t>


text:
<t>«Brontzearen ordez urrea </t><t>ekarriko dizut, </t><t>burdinaren ordez zilarra, </t><t>zuraren ordez brontzea </t><t>eta harriaren ordez burdina. </t><t>Bakea jarriko dizut gobernari, </t><t>justizia zuzendari. <f>ⓐ</f> </t>


text:
<t>Ez da gehiago zure herrialdean </t><t>gogorkeri hotsik entzungo, </t><t>ez zure mugetan </t><t>hondamendi eta triskantzarik izango; </t><t>“Salbamen” deituko diezu </t><t>zeure harresiei, </t><t>“Gorespen” zeure ateei. <pb/> </t>


text:
<t>«Aurrerantzean ez duzu </t><t>eguzkirik beharko eguna argitzeko, </t><t>ezta ilargi-distirarik ere gauez, </t><t>ni, Jauna, izango bainauzu </t><t>zeure argi betiko, </t><t>ni, zeure Jainkoa, distira. <f>ⓑ</f> </t>


text:
<t>Zure eguzkia </t><t>ez da behin ere jaitsiko, </t><t>ezta zure ilargia gordeko ere, </t><t>ni, Jauna, izango bainauzu </t><t>zeure argi betiko, </t><t>eta amaituak izango dira </t><t>zure negar-egunak. <f>ⓒ</f> </t>


text:
<t>Zure herritarrak </t><t>zintzo izango dira denak </t><t>eta lurraldearen jabe </t><t>bihurtuko betiko: </t><t>nik ezarritako landare berri, </t><t>neure ospea agertzeko </t><t>eginiko obra. <f>ⓓ</f> </t>


text:
<t>Hain gutxi izanik, </t><t>milaka ugalduko dira; </t><t>hain kaskar izanik, </t><t>nazio handi bihurtuko. </t><t>Berehala gertaraziko dut nik, </t><t>Jaun honek, </t><t>garaia iritsi bezain laster».</t>


text:
<pb/><t>Jainko Jaunaren espiritua </t><t>nire gainean dago, </t><t>Jaunak sagaratu bainau; </t><t>berak nau bidali </t><t>behartsuei berri ona hots egitera, </t><t>bihotz-hautsiak sendatzera, </t><t>gatibuei askatasuna </t><t>eta kartzelatuei libertatea </t><t>iragartzera, <f>ⓔ</f> <f>ⓕ</f> </t>


text:
<t>Jaunak onginahia </t><t>azalduko duen urtea </t><t>eta mendekatuko den eguna </t><t>iragartzera. </t><t>Siongo atsekabetuak kontsolatzera </t><t>bidali nau Jaunak: <f>ⓖ</f> </t>


text:
<t>koroa distiratsua emango diet </t><t>samintasunezko errautsaren ordez, </t><t>jaietako usainki gozoa </t><t>dolu-jantziaren ordez, </t><t>gorespen-kantak etsipenaren ordez. </t><t>«Jainko zuzenaren haritz» </t><t>deituko diete, </t><t>Jaunak bere ospea agertzeko </t><t>landaturiko haritz. <f>ⓗ</f> </t>


text:
<t>Antzinako etxe-hondakinak </t><t>berreraikiko dituzte, </t><t>aspaldiko horma eroriak jasoko, </t><t>menderik mende erraustuak zeuden </t><t>hiri hondatuak berrituko. <f>ⓘ</f> </t>


text:
<t>Atzerriko jendea zerbitzari </t><t>izango duzue: </t><t>zuen artaldeak zainduko dituzte, </t><t>nekazari eta mahastizain </t><t>izango dituzue. <f>ⓙ</f> </t>


text:
<t>Zuei, berriz, </t><t>«Jaunaren apaiz» deituko dizuete, </t><t>«Gure Jainkoaren zerbitzari» </t><t>esango. </t><t>Beste nazioen ondasunez </t><t>gozatuko zarete, </t><t>haien aberastasunez hornituko. <f>ⓚ</f> <pb/> </t>


text:
<t>Jaunak dio: </t><t>«Lotsaizuna ugari eta laidoa </t><t>jasan behar izan dituztenez, </t><t>aberastasuna ugari izango dute </t><t>beren herrialdean </t><t>eta amaigabeko poza eskuratuko. <f>ⓛ</f> </t>


text:
<t>Nik, Jaun honek, </t><t>zuzenbidea dut maite, </t><t>lapurreta eta bidegabekeria gorroto. </t><t>Leialki emango diet saria </t><t>eta betiko ituna egingo beraiekin. <f>ⓜ</f> </t>


text:
<t>Haien ondorengoak </t><t>ospetsu izango dira </t><t>nazio eta herrien artean; </t><t>ikusiko dituzten guztiek </t><t>aitortuko dute </t><t>nik, Jaun honek, </t><t>bedeinkaturiko herria direla». <f>ⓝ</f> </t>


text:
<t><f>[1]</f> Pozaren pozez nago Jaunarekin, </t><t>alai dut arima neure Jainkoarekin, </t><t>bere salbamenez jantzi bainau, </t><t>garaipenezko soinekoz estali; </t><t>eztei-koroa janzten duen </t><t>senargaiaren antzeko naiz, </t><t>bitxi ederrez apaintzen den </t><t>andregaiaren antzeko. <f>ⓐ</f> </t>


text:
<t>Lurrak landareak </t><t>ematen dituen bezala, </t><t>baratzeak hazia </t><t>ernearazten duen bezala, </t><t>halaxe ernearaziko du Jaunak </t><t>salbamena </t><t>eta gorespen-kantak altxaraziko </t><t>nazio guztien aurrean. <f>ⓑ</f></t>


text:
<pb/><t>Sionengatik, </t><t>ez naiz isilik egongo, </t><t>Jerusalemengatik, </t><t>ez naiz geldi egongo, </t><t>haren garaipena </t><t>goiz-argia bezala agertu arte, </t><t>haren salbamenak </t><t>zuziak bezala distiratu arte. <f>ⓒ</f> </t>


text:
<t>Eta ikusiko dute </t><t>nazioek zure salbamena, </t><t>errege guztiek zure ospea. </t><t>Izen berria emango dizute, </t><t>Jaunak berak ezarria. <f>ⓓ</f> </t>


text:
<t>Koroa distiratsu izango zara </t><t>Jaunaren eskuan, </t><t>errege-diadema </t><t>zeure Jainkoaren eskuan. </t>


text:
<t>Ez dizute deituko gehiago </t><t>«Hiri zapuztu», </t><t>ezta zure lurraldeari ere </t><t>«Lur hondatu»; </t><t>zure izena «Ene atsegin» izango da, </t><t>eta zure lurraldearena </t><t>«Ene emazte», </t><t>Jaunak atsegin izango baitzaitu </t><t>eta zure lurraldea </t><t>emaztetzat hartuko. <f>ⓔ</f> </t>


text:
<t>Mutilak neskatxa emaztetzat </t><t>hartzen duen bezala, </t><t>halaxe hartuko zaitu emaztetzat </t><t>zeure Egileak; </t><t>senarra emaztearekin </t><t>gozatzen den bezala, </t><t>halaxe gozatuko da Jainkoa zurekin. <f>ⓕ</f> </t>


text:
<t>Zure harresietan, Jerusalem, </t><t>begiraleak jarri ditut, </t><t>gau eta egun isildu gabe </t><t>ari daitezen. </t><t>Ez hartu atseden, </t><t>Jaunari bere agintzariak </t><t>gogorarazten dizkiozuenok! <f>ⓖ</f> </t>


text:
<t>Ez eman atseden Jaunari, </t><t>harik eta Jerusalem berri dezan arte, </t><t>lur osoan miresgarri </t><t>egin dezan arte. <pb/> </t>


text:
<t>Zin egin du Jaunak, </t><t>bere eskua, </t><t>bere beso indartsua altxatuz: </t><t>«Ez diet sekula zure garia </t><t>etsaiei janaritzat emango; </t><t>ezta zure ardoa ere, </t><t>zure izerdien fruitua, </t><t>kanpotarrei edaritzat emango. <f>ⓗ</f> </t>


text:
<t>Garia jaso </t><t>eta mahatsa bildu dutenek </t><t>jango dute ogia eta edango ardoa, </t><t>eta ni, Jauna, goretsiko naute </t><t>neure tenplu santuko atarian». </t>


text:
<t>Irten, irten hiritik kanpora, </t><t>prestatu bidea herriarentzat! </t><t>Berdindu, berdindu galtzada, </t><t>kendu harriak! </t><t>Jaso bandera herrientzat! <f>ⓘ</f> </t>


text:
<t>Hona zer oihukatzen duen Jaunak </t><t>lur-bazterretaraino: </t><t>«Esan Sion hiri ederrari: </t><t>Hara, badator zure salbatzailea! </t><t>Berekin dakar garaipen-agiria, </t><t>berak askaturiko herria <f>[1]</f>». <f>ⓙ</f> </t>


text:
<t>«Herri santu» deituko diete, </t><t>«Jaunak askatuak». </t><t>Eta zuri, Jerusalem, </t><t>«Hiri desiratu» deituko dizute, </t><t>«Zapuztu gabeko hiri». <f>ⓚ</f></t>


text:
<pb/><t>—Nor da Botzratik, </t><t>Edomgo <f>[1]</f> hiriburutik, </t><t>soinekoa gorriz tindaturik </t><t>datorren hori, </t><t>jantzi dotorez, </t><t>indar-kemenez datorren hori? <pb/>—Neu naiz, </t><t>justiziaz epaitzen dudana, </t><t>salbatzen ahaltsu naizena. <f>ⓛ</f> <pb/> </t>


text:
<t>—Zergatik dituzu, bada, </t><t>jantziak gorri, </t><t>dolarean mahatsa </t><t>zapaltzen duenak bezala? <pb/> </t>


text:
<t>—Bai, mahatsa zapaltzen jardun dut, </t><t>neuk bakarrik jardun ere, </t><t>beste herrietako inork </t><t>lagundu gabe. </t><t>Amorru biziz zapaldu ditut etsaiak, </t><t>suminez estutu lurraren kontra, </t><t>eta haien odol-zipriztinez <f>[2]</f> </t><t>jantziak erabat zikindu zaizkit. <f>ⓜ</f> </t>


text:
<t>Izan ere, </t><t>heldua zen erabakia nuen eguna, </t><t>etsaiez mendekatu </t><t>eta nire herria askatzeko eguna. <f>ⓝ</f> </t>


text:
<t>Begiratu nuen, eta laguntzailerik ez; </t><t>txunditurik nengoen </t><t>niri eusteko inor ez zelako. </t><t>Neure ahalmenak </t><t>eman dit garaipena, </t><t>neure sumina izan dut euskarri. <f>ⓐ</f> </t>


text:
<t>Amorru biziz zapaldu ditut herriak, </t><t>neure sumin-edariz mozkortu </t><t>eta haien odola lurrean isuri. <f>ⓑ</f> </t>


text:
<t>Gogora ditzadan </t><t>Jaunaren mesedeak, </t><t>gorets dezadan Jauna, </t><t>guztiz ona izan baita Israelekin: </t><t>gupida eta maitasun handiz </t><t>jokatu du haren alde. <f>ⓒ</f> </t>


text:
<t>Hau zioen Jaunak berekiko: </t><t>«Neure herria dut, </t><t>neure seme-alabak: </t><t>ez didate, ez, huts egingo». </t><t>Eta onik atera zituen <f>ⓓ</f> </t>


text:
<t>larrialdi guztietatik; </t><t>ez inolako ordezkari </t><t>edo mandatarik, </t><t>berak zituen onik atera. </t><t>Berak zituen askatu </t><t>maitasun eta gupidaz; </t><t>ardura handiz gidatu zituen </t><t>antzinako garaietan. <f>ⓔ</f> </t>


text:
<t>Baina haiek </t><t>Jaunaren kontra errebelatu </t><t>eta haren espiritu santua </t><t>atsekabetu zuten; </t><t>horregatik, etsai bihurtu zitzaien </t><t>eta borroka egin zien. <f>ⓕ</f> </t>


text:
<t>Orduan, antzinako garaiez, </t><t>Moisesen garaiez, oroitu zen herria: </t><t>«Non da Jauna, </t><t>Moises bere artaldearen artzaina </t><t>uretatik bizirik atera zuena? </t><t>Non da bere espiritu santua </t><t>harengan ezarri zuena? <f>ⓖ</f> </t>


text:
<t>Non bere ahalmen bikainaz </t><t>Moisesen eskuinaldean ibili zena </t><t>eta, betiko izena bereganatzeko, </t><t>israeldarren aurrean itsasoa </t><t>zabaldu zuena? <f>ⓗ</f> </t>


text:
<t>Non haiek, </t><t>zaldiak basamortuan bezala, </t><t>itsas hondoan zehar </t><t>ibilarazi zituena? </t><t>Ez zuten estropezurik egin, </t>


text:
<t>ibarrera jaisten den </t><t>abere-taldearen antzera. </t><t>Jaunaren espirituak atsedenera </t><t>eraman zituen». <pb/>Halaxe eraman zenuen, Jauna, </t><t>zeure herria, </t><t>izen bikaina zeureganatuz horrela. <f>ⓘ</f> </t>


text:
<t>Begira, Jauna, zerutik, </t><t>zeure bizileku santu </t><t>distiratsu horretatik: </t><t>Non dira </t><t>zure maitemina eta indarra? </t><t>Non zure bihotz samurra </t><t>eta errukia? </t><t>Ez bitez egon guregandik urrun! <f>ⓙ</f> </t>


text:
<t>Zeu zara gure aita! </t><t>Abrahamek ez daki gure berri, </t><t>Jakobek ere ez gaitu ezagutzen. </t><t>Zeu zara, Jauna, gure aita, </t><t>«Gure askatzaile» </t><t>duzu izena betidanik. <f>ⓚ</f> </t>


text:
<t>Zergatik utzi diguzu </t><t>zure bideetatik aldentzen, </t><t>zuri begirunerik ez izateraino </t><t>gure bihotzak gogortzen? </t><t>Itzul zakizkigu, </t><t>zeure zerbitzariongatik, </t><t>zeure oinordetzat aukeratu dituzun </t><t>leinuongatik. <f>ⓛ</f> </t>


text:
<t>Bai denbora gutxiko izan dela </t><t>zure herri santua lurraldearen jabe! </t><t>Profanatua dute etsaiek </t><t>zure santutegia. <f>ⓜ</f> </t>


text:
<t>Zuk gobernatuko </t><t>ez bagintuzu bezala </t><t>gaude aspalditik, </t><t>zure izena eramango </t><t>ez bagenu bezala. <pb/>Ai zerua urratu eta jaitsiko bazina! </t><t>Mendiek dar-dar egingo lukete </t><t>zure aurrean. <f>ⓝ</f></t>


text:
<pb/><t>Ai jaitsiko bazina, </t><t>sastraka erretzen </t><t>edo urari irakinarazten dion </t><t>sua bezala! </t><t>Horrela, zure etsaiek </t><t>nor zaren jakingo lukete, </t><t>nazioek zure aurrean dar-dar egingo, <f>ⓐ</f> </t>


text:
<t>guk uste gabeko </t><t>gauza ikaragarriak zuk egitean. </t><t>Zu jaitsi, </t><t>eta mendiek zure aurrean dar-dar. </t>


text:
<t>Ez da inoiz entzun, </t><t>ez da inoiz aditu, ez ikusi, </t><t>zuk ez beste jainkoren batek </t><t>berarengan itxaro duenaren alde </t><t>horrelakoak egin dituenik. <f>ⓑ</f> </t>


text:
<t>Bere poza zuzen jokatzean </t><t>jartzen duenari, </t><t>zure nahia beti gogoan duenari, </t><t>bidera ateratzen zatzaizkio. <pb/>Bai, haserre zaude </t><t>bekatu egin dugulako, </t><t>antzinatik bide-galdurik </t><t>ibili garelako <f>[1]</f>. </t>


text:
<t>Kutsaturik gaude guztiok, </t><t>gure egintzarik onenak ere </t><t>zapi zikinen antzeko; </t><t>orbela bezala gaude iharturik </t><t>eta haizeak bezala garamatzate </t><t>geure erruek. <f>ⓒ</f> </t>


text:
<t>Inork ez dizu dei egiten, </t><t>ezta zuri atxikitzen saiatzen ere, </t><t>zeure aurpegia ezkutatu baitiguzu, </t><t>eta geure erruetan murgilduta utzi. <f>ⓓ</f> <pb/> </t>


text:
<t>Baina zu, Jauna, gure aita zara; </t><t>gu buztina, eta zu buztinlaria: </t><t>zeuk eginak gaituzu guztiok! <f>ⓔ</f> </t>


text:
<t>Ez zaitez, Jauna, gehiegi haserre, </t><t>ez izan beti gogoan gure errua. </t><t>Begira, zure herria gara guztiok! <f>ⓕ</f> </t>


text:
<t>Zure hiri santuak </t><t>basamortu bihurturik daude, </t><t>Sion basamortu, </t><t>Jerusalem hondamendi. </t>


text:
<t>Arbasoek goresten zintuzteneko </t><t>gure tenplu santu distiratsua </t><t>suak kiskali du. </t><t>Maiteen genuena hondaturik dago! <f>ⓖ</f> </t>


text:
<t>Honek guztiak, Jauna, ez al dizu axola? </t><t>Geldi egon behar al duzu? </t><t>Amaigabe </t><t>atsekabetu behar al gaituzu?</t>


text:
<pb/><t>Hau dio Jaunak: </t><t>«Galdetzen ez zutenei </t><t>eskaini nien erantzuna; </t><t>nire bila ez zebiltzanei </t><t>atera nintzaien bidera; </t><t>dei egiten ez zidan herriari </t><t>esan nion: </t><t>“Hemen naiz, hemen naiz”. <f>ⓗ</f> <f>ⓘ</f> </t>


text:
<t>Egun osoan luzatuak nituen eskuak </t><t>bide txarretik, </t><t>bere nahierara dabilen </t><t>herri errebeldeagana, </t>


text:
<t>aurrez aurre etengabe </t><t>iraintzen nauen herriarengana: </t><t>baratze sakratuetan <f>[1]</f> </t><t>sakrifizioak eskaintzen dituzte </t><t>eta adreiluzko aldareetan </t><t>intsentsua erretzen, <f>ⓙ</f> </t>


text:
<t>hilobietan esertzen dira </t><t>eta gauak haitzuloetan </t><t>ematen dituzte, </t><t>beren errituak eginez; </t><t>txerrikia jaten dute </t><t>eta janari kutsatuz eginiko </t><t>salda-katilukadak hartzen <f>[2]</f>; <f>ⓚ</f> </t>


text:
<t>zera diote: “Kontuz! Ez ukitu ni, </t><t>sakratu bihurtuko <f>[3]</f> zintuzket eta!” </t><t>Sudurrean kea bezain mingarri </t><t>zait hori guztia, </t><t>egun osoan haserre-sutan jartzen nau. <f>ⓛ</f> </t>


text:
<t>Dena gogoan jasoa daukat, </t><t>eta ez naiz geldi egongo: </t><t>bete-beteko ordaina emango diet, </t>


text:
<t>beren erruak eta gurasoenak </t><t>batean ordainduko dituzte. </t><t>Mendietan </t><t>intsentsua erretzen baitzuten </t><t>eta muinoetan niri irain egiten, </t><t>orain arteko jokabideen </t><t>kontua atera </t><t>eta ordain bete-betea emango diet». </t><t>Jaunak esan du. <f>ⓜ</f> <pb/> </t>


text:
<t>Hau dio Jaunak: </t><t>«Mahatsak zuku ona duenean, </t><t>esan ohi da: “Ez dezagun honda, </t><t>ardoa ugari dakar eta”. </t><t>Halaxe jokatuko dut nik ere </t><t>neure zerbitzarien amoreagatik: </t><t>ez dut herria erabat hondatuko. </t>


text:
<t>Nire mendien jabe izango den </t><t>ondorengotza aterako dut </t><t>Jakob eta Judaren herriengandik. </t><t>Nire aukeratuak </t><t>lurraldearen jabe izango dira, </t><t>nire zerbitzariak biziko bertan. <f>ⓝ</f> </t>


text:
<t>Niregana joko duen herriak </t><t>Xaron lautada izango du </t><t>ardien bazkaleku, </t><t>Akor harana <f>[4]</f> abelgorrien etzaleku. <f>ⓐ</f> </t>


text:
<t>Baina zuei, </t><t>ni, Jauna, baztertu </t><t>eta nire mendi santua </t><t>ahaztu duzuenoi, </t><t>Zorion eta Patu izeneko </t><t>jainkoentzat </t><t>mahaia prestatu </t><t>eta kopa bete duzuenoi, </t>


text:
<t>zoritxarra emango dizuet: </t><t>ezpatak hilko zaituzte, </t><t>denok burua makurtuko duzue </t><t>eta lepoa moztuko dizuete. </t><t>Izan ere, nik deitu </t><t>eta ez zenuten erantzun; </t><t>nik hitz egin eta zuek jaramonik ez; </t><t>niri gaizki iruditzen zaidana </t><t>egin zenuten, </t><t>nahi ez dudana aukeratu. <f>ⓑ</f> <pb/> </t>


text:
<t>«Hau diot, beraz, nik, </t><t>Jainko Jaun honek: </t><t>Nire zerbitzariek </t><t>zer jan izango dute, </t><t>zuek, berriz, gosea; </t><t>nire zerbitzariek </t><t>zer edan izango dute, </t><t>zuek, berriz, egarria; </t><t>nire zerbitzariak pozik izango dira, </t><t>zuek, berriz, lotsa gorrian; <f>ⓒ</f> </t>


text:
<t>nire zerbitzariek </t><t>poz-oihu egingo dute </t><t>bihotza bete zorionez; </t><t>zuek, berriz, </t><t>garrasi egingo bihotzeko nahigabez, </t><t>aiene barruko saminez. </t>


text:
<t>Zuen izena aipatuko dute </t><t>nire aukeratuek </t><t>norbait madarikatzean, eta esango: </t><t>“Halaxe hilko ahal zaitu </t><t>Jainko Jaunak!” </t><t>Nire zerbitzarien gain, ordea, </t><t>beste izen bat <f>[5]</f> aipatuko da, </t><t>guztiz bestelakoa. <f>ⓓ</f> </t>


text:
<t>Herrialdean norbaiti </t><t>bedeinkazioa opatu nahiko dionak </t><t>Jainko fidagarri </t><t>eta leialaren izenean </t><t>opatuko dio, </t><t>eta zin egin nahi dutenean </t><t>Jainko fidagarri </t><t>eta leialaren izenean </t><t>egingo dute. </t><t>Erabat ahaztuko dira </t><t>iraganeko larrialdiak, </t><t>nire begi-bistatik ere </t><t>desagertu egingo». <f>ⓔ</f> </t>


text:
<t>Jaunak dio: </t><t>«Hara, zeru-lur berriak </t><t>sortuko ditut. </t><t>Lehengoaz ez da inor oroituko, </t><t>ez du inork gogora ekarriko. <f>ⓕ</f> </t>


text:
<t>Alderantziz, </t><t>amaigabeko poza eta alaitasuna </t><t>izango duzue </t><t>nik sortuko dudanagatik, </t><t>poz-hiri bihurtuko baitut Jerusalem, </t><t>alaitasun-herri bertako jendea. </t>


text:
<t>Neu ere alai izango naiz </t><t>Jerusalemengatik, </t><t>pozaren pozez neure herriarengatik. </t><t>Ez da gehiago entzungo bertan </t><t>negar-hotsik, ez garrasirik. <f>ⓖ</f> </t>


text:
<t>Ez da izango han </t><t>jaio eta laster hilko denik, </t><t>ezta bere adin betera </t><t>iritsiko ez denik ere, </t><t>ehun urterekin hiltzea </t><t>gazterik hiltzea izango baita, </t><t>eta ehun urtera heltzen ez dena </t><t>madarikatutzat emango <f>[6]</f>. </t>


text:
<t>beraiek egindako etxeetan </t><t>ez da besterik biziko, </t><t>ezta beraiek landaturiko </t><t>mahastien fruitua bestek jango ere. </t><t>Zeren zuhaitzak bezainbat urte </t><t>biziko baitira nire herrikoak </t><t>eta nire aukeratuak baliatuko </t><t>beren lanaren emaitzaz. </t>


text:
<t>Ez dira alferrik nekatuko, </t><t>ezta ezbeharrez hiltzeko haurrik </t><t>ekarriko ere, </t><t>Jaunak bedeinkaturiko </t><t>herria baitira, </t><t>eta halaxe izango </t><t>beraien ondorengoak ere. <f>ⓘ</f> </t>


text:
<t>Orduan, dei egin baino lehen </t><t>erantzungo diet, </t><t>hitz egiten amaitu baino lehen </t><t>entzungo. <f>ⓙ</f> </t>


text:
<t>Otsoa eta arkumea </t><t>elkarrekin larratuko dira, </t><t>lehoiak lastoa jango du, </t><t>idiaren antzera, </t><t>eta sugeak hautsa izango janari. </t><t>Nire mendi santu osoan </t><t>ez du inork kalterik, </t><t>ez hondamenik egingo». </t><t>Jaunak esan du. <f>ⓚ</f></t>


text:
<pb/><t>Hau dio Jaunak: </t><t>«Neure tronu dut zerua, </t><t>neure oin-aulki lurra. </t><t>Zer etxe egingo didazue, bada, </t><t>edo zein toki nire atsedenerako? <f>ⓛ</f> <f>ⓜ</f> </t>


text:
<t>Neuk eginak dira gauza guztiok, </t><t>neureak ditut <f>[1]</f> denak. </t><t>Hala diot nik, Jaunak. </t><t>Hona norengan ditudan </t><t>begiak jartzen: </t><t>atsekabetu eta bihotz-eroriengan, </t><t>nire hitzari begirune diotenengan. <f>ⓝ</f> <pb/> </t>


text:
<t>«Zezena oparitan lepo egiten dute, </t><t>baina baita gizakia hiltzen ere; </t><t>ardia sakrifiziotzat eskaintzen dute, </t><t>baina baita txakurrari </t><t>lepo-hezurra hausten ere; </t><t>labore-oparia eskaintzen dute, </t><t>baina txerri-odola ere bai; </t><t>intsentsua erretzen, </t><t>baina baita idoloa gurtzen ere. </t><t>Horiek beren bidea aukeratu dute </t><t>eta beren idolo higuingarriak </t><t>dituzte atsegin <f>[2]</f>. <f>ⓐ</f> </t>


text:
<t>Neuk ere beren nahikerien menpe </t><t>uztea erabaki dut: </t><t>beldurgarrien zaiena, </t><t>horixe bidaliko diet. </t><t>Izan ere, nik deitu </t><t>eta ez zuen inork erantzun; </t><t>nik hitz egin, eta inork jaramonik ez; </t><t>niri gaizki iruditzen zaidana </t><t>egin zuten, </t><t>atsegin ez dudana aukeratu». <f>ⓑ</f> </t>


text:
<t>Entzun Jaunaren hitza, </t><t>haren hitzari begirune diozuenok. </t><t>Hau diote </t><t>gorroto dizueten herritarrek, </t><t>ni naizela-eta </t><t>baztertzen zaituztetenek: </t><t>«Ager dezala Jaunak bere aintza, </t><t>eta ikus dezagula guk zuen poza!» </t><t>Bada, beraiek geldituko dira </t><t>lotsagarri. <f>ⓒ</f> </t>


text:
<t>Entzun zarata-hotsa hirian, </t><t>tenplutik bertatik </t><t>datorren zarata-hotsa. </t><t>Jauna da: etsaiei merezitako ordaina </t><t>ematen ari zaie. <f>ⓓ</f> </t>


text:
<t>Erdiminak baino lehen </t><t>izan du Sionek haurra, </t><t>oinazeak baino lehen </t><t>ekarri du umea. <f>ⓔ</f> </t>


text:
<t>Nork entzun du inoiz horrelakorik? </t><t>Nork ikusi du antzekorik? </t><t>Egun batean jaiotzen ote da </t><t>herrialde bat osorik? </t><t>Bat-batean sortzen ote </t><t>nazio bat osorik? </t><t>Sionek, ordea, </t><t>erdiminak hasi bezain laster </t><t>izan ditu seme-alabak. </t>


text:
<t>Hau dio Jaunak, zure Jainkoak: </t><t>«Nik, haurrari irtenbidea </t><t>ematen diodan honek, </t><t>ez ote nion, bada, jaiotzen utziko? </t><t>Haurrak jaioarazten ditudan honek, </t><t>irtetea eragotziko ote nion?» </t>


text:
<t>Poz zaitezte Jerusalemekin, </t><t>alaitu berarengatik, </t><t>maite duzuen guztiok! </t><t>Izan orain berarekin zoriontsu, </t><t>harengatik dolu egin zenutenok! <f>ⓕ</f> </t>


text:
<t>Edan asetzeraino </t><t>haren bular gozotik! </t><t>Xurgatu atseginez </t><t>haren ugatz oparotik! </t>


text:
<t>Zeren hau baitio Jaunak: </t><t>«Ibaika ekarriko diot </t><t>Jerusalemi zoriona, </t><t>erreka betean nazioen ondasunak. </t><t>Amak haurra bezala </t><t>zainduko zaituztet: </t><t>bularra eman eta altzoan hartuko </t><t>eta magalean gozatuko. <f>ⓖ</f> </t>


text:
<t>Amak haurra </t><t>kontsolatzen duen bezala, </t><t>halaxe kontsolatuko zaituztet; </t><t>bai, Jerusalemen </t><t>kontsolatuko zaituztet». <f>ⓗ</f> <pb/> </t>


text:
<t>Hau ikustean, </t><t>pozaren pozez </t><t>izango duzue bihotza, </t><t>belar berria bezain heze </t><t>hezur-mamiak. </t><t>Horrela erakutsiko die Jaunak </t><t>ahalmena bere zerbitzariei </t><t>eta sumina bere etsaiei. <f>ⓘ</f> </t>


text:
<t>Sutan etorriko da Jauna, </t><t>haize-erauntsiaren antzera </t><t>haren gurdiak; </t><t>amorruz hustuko du bere haserrea, </t><t>su eta gar beteko bere mehatxua. <f>ⓙ</f> </t>


text:
<t>Bai, suz eta ezpataz armaturik </t><t>epaituko ditu Jaunak gizaki guztiak; </t><t>asko eta asko eroriko dira hilik. <f>ⓚ</f> </t>


text:
<t>Beren zuzendariaren atzetik <f>[3]</f> </t><t>baratzeetan kultua egitera joateko </t><t>beren burua sagaratzen </t><t>eta garbi egiten dutenak, </t><t>txerri, arratoi </t><t>eta beste abere kutsatuen </t><t>okela jaten dutenak, </t><t>denak batera galduko dira, </t><t>baita beraien egite eta asmoak ere. </t><t>Jaunak esan du. </t>


text:
<t>Jaunak dio: </t><t>«Hizkuntza orotako nazioak </t><t>biltzera etorriko naiz; </t><t>haiek etorri </t><t>eta nire ospea ikusiko dute. <f>ⓛ</f> </t>


text:
<t>Ezaugarri bat emango diet: </t><t>beraien artean bizirik </t><t>geldituriko batzuk </t><t>nazioetara bidaliko ditut, </t><t>Tarsis, Put </t><t>eta arkulari trebeak dituen Ludera, </t><t>Tubal <f>[4]</f>, Grezia </t><t>eta urrutiko herrietara, </t><t>inoiz nire berri izan ez duten </t><t>eta inoiz nire ospea ikusi ez duten </t><t>herrialdeetara. </t><t>Nire ospea iragarriko dute </t><t>nazioen artean. </t>


text:
<t>Atzerriko nazio guztietatik </t><t>ekarriko dituzte zuen herritarrak </t><t>zaldi, gurdi eta ohatiletan, </t><t>mando nahiz gamelu gainean; </t><t>niretzat, Jaun honentzat, </t><t>opari gisa ekarriko dituzte </t><t>Jerusalemgo nire mendi santuraino, </t><t>israeldarrek beren opariak </t><t>ontzi garbietan Jaunaren etxera </t><t>eraman ohi dituzten bezalaxe. </t><t>Hala diot nik, Jaunak. <f>ⓜ</f> </t>


text:
<t>Eta beraietako batzuk ere </t><t>aukeratuko ditut apaiz eta lebitar. </t><t>Hala diot nik, Jaunak. <f>ⓝ</f> </t>


text:
<t>Nik egingo ditudan zeru-lur berriek </t><t>tinko iraungo duten bezala, </t><t>tinko iraungo dute </t><t>zuen ondorengotzak eta izenak ere. </t><t>Hala diot nik, Jaunak. <f>ⓐ</f> </t>


text:
<t>Eta ilberri oro eta larunbatero </t><t>nire aurrean ahuspeztera </t><t>etorriko dira gizaki guztiak. </t><t>Hala diot nik, Jaunak. </t>


text:
<t>Eta, tenplutik irtetean, </t><t>nire kontra altxatu zirenen </t><t>gorpuak ikusiko dituzte: </t><t>karraskatzen dituen harra </t><t>ez da hilko, </t><t>ezta erretzen dituen sua <f>[5]</f> </t><t>itzaliko ere; </t><t>mespretxagarri izango dira </t><t>gizaki guztientzat».</t>


text:
<pb/>Jeremiasen mezua eta bizitzako gertakariak. Jeremias Hilkiasen semea zen, Benjaminen herrialdeko Anatot <f>[1]</f> hirian bizi ziren apaizetariko batena, alegia.


text:
Mezu hauek Judako errege Amonen seme Josiasen erregealdiko hamahirugarren urtean <f>[2]</f> zuzendu zizkion Jaunak Jeremiasi; <f>ⓑ</f>


text:
baita geroago ere, Josiasen seme Joiakim Judako errege izan zen garaitik Josiasen beste seme baten, Sedekiasen, erregealdiko hamaikagarren urtearen azkena arte. Urte horretako bosgarren hilean <f>[3]</f> Jerusalemgo bizilagunak erbesteratu zituzten. <f>ⓒ</f>


text:
<pb/><t>«Amaren sabelean sortu aurretik </t><t>aukeratu zintudan; </t><t>sabeletik irten aurretik </t><t>sagaratu zintudan </t><t>eta profeta izendatu, </t><t>nire mezua herriei iragartzeko». <f>ⓓ</f> <pb/> </t>


text:
<t>Nik erantzun nion: <pb/>«Ai, Jainko Jauna! </t><t>Gazteegia <f>[4]</f> naiz, </t><t>eta ez dezaket hitz egin». <pb/> </t>


text:
<t>Baina Jaunak esan zidan: <pb/>«Ez esan gazteegia zarenik. </t><t>Nik nora <f>[5]</f> bidali, </t><t>hara joango zara; </t><t>nik zer agindu, </t><t>hura esango duzu. <f>ⓔ</f> </t>


text:
<t>Ez izan jendearen beldur, </t><t>zeurekin izango bainauzu </t><t>zu libratzeko. </t><t>Hala diot nik, Jaunak». <f>ⓕ</f> </t>


text:
<pb/>Orduan, eskuaz ezpainak ukitu eta esan zidan: <pb/><t>«Neure hitzak jartzen dizkizut </t><t>ezpainetan; <f>ⓖ</f> </t>


text:
<t>agintea ematen dizut gaur </t><t>erreinu eta nazio guztien gain, </t><t>erauzi eta iraultzeko, </t><t>hondatu eta eraisteko, </t><t>eraiki eta landatzeko». <f>ⓗ</f> </t>


text:
<pb/>Jaunak galdetu zidan: <pb/>—Zer ikusten duzu, Jeremias? <pb/>Nik erantzun: <pb/>—Almendrondo-adarra ikusten dut erneta. <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>Eta Jaunak niri: <pb/>—Ongi ikusi duzu; bada, halaxe nago ni ere erne <f>[6]</f> neure hitza betetzeko. <f>ⓙ</f>


text:
<pb/>Jauna mintzatu zitzaidan berriro: <pb/>—Zer ikusten duzu? <pb/>Nik erantzun: <pb/>—Eltze bat ikusten dut irakiten, iparraldetik hegoalderantz iraultzear.


text:
<pb/>Orduan, Jaunak esan zidan: <pb/><t>«Iparraldetik <f>[7]</f> sortuko da </t><t>herrialdeko bizilagun guztiak </t><t>joko dituen ezbeharra. <f>ⓚ</f> </t>


text:
<t>Hara, neuk bilduko ditut </t><t>iparraldeko leinu </t><t>eta erresuma guztiak. </t><t>Etorri eta Jerusalemgo ateetan </t><t>kokatuko dira, </t><t>harresi inguru guztian, </t><t>eta Judako beste hirien aurrean. </t><t>Hala diot nik, Jaunak. <f>ⓛ</f> </t>


text:
<pb/>«Zigortu egingo ditut beren txarkeria guztiengatik, ni baztertuz, jainko arrotzei intsentsua erre baitiete eta beren eskuz eginiko idoloen aurrean ahuspeztu. <f>ⓜ</f>


text:
Zu egon prest aginduko dizudan guztia adieraztera joateko. Ez izan horien beldur; bestela, zeuri sartuko dizut nik horienganako beldurra. <f>ⓝ</f>


text:
Gotorleku egiten zaitut gaur, burdinazko zutabe eta brontzezko hesi, herrialde guztiaren aurka: Judako errege eta buruzagien aurka, apaiz eta herritarren aurka. <f>ⓐ</f>


text:
Kontra egingo dizute guztiek, baina ez zaituzte menderatuko, zeurekin izango bainauzu zu libratzeko. Nik, Jaunak, esana».


text:
<pb/> <n>[1-2]</n> Jaunak bidali ninduen Jerusalemgo jendeari bere mezu hau hots egitera: <pb/><t>«Gogoan dut, Israel, </t><t>nola maite ninduzun gazte zinenean, </t><t>gogoan zure ezkongaietako </t><t>maite-laztana: </t><t>nola ibili zinen nire ondoren </t><t>basamortuan, erein gabeko lurrean. <f>ⓑ</f> </t>


text:
<t>Nirea zinen oso-osorik <f>[1]</f>, </t><t>uztaren lehen emaitzak </t><t>nireak diren bezala. </t><t>Kalte egiten zizutenak </t><t>neuk zigortzen nituen: </t><t>zoritxarra zetorkien gainera. </t><t>Nik, Jaunak, esana». <f>ⓒ</f> </t>


text:
Hau dio Jaunak: <pb/><t>«Zertan huts egin nien </t><t>zuen arbasoei, </t><t>haiek niregandik aldentzeko? </t><t>Hutsaren atzetik <f>[2]</f> ibili ziren, </t><t>hutsaren hurrengo bihurtu dira. <f>ⓓ</f> </t>


text:
<t>Ez ziren nitaz arduratu. </t><t>Nik, Jaunak, Egiptotik atera nituen </t><t>eta basamortuan zehar gidatu, </t><t>lur lehor eta malkar horretan, </t><t>arriskuz beteriko lur ilunean, </t><t>inor igarotzen ez den </t><t>eta itzulbiderik ez duen lurrean. <f>ⓔ</f> </t>


text:
<t>Baratze mardulean sartu nituen, </t><t>hango fruitu zoragarriak jan zitzaten. </t><t>Baina haiek, bertara iristean, </t><t>kutsatu egin zuten nire lurraldea, </t><t>higuingarri bihurtu nire ondarea. <f>ⓕ</f> </t>


text:
<t>Apaizek ez dute galdetu: </t><t>“Non da Jauna?” </t><t>Lege-maisuek ez naute aintzat hartu, </t><t>buruzagiak <f>[3]</f> kontra jaiki zaizkit, </t><t>profetek Baalen izenean </t><t>hitz egin dute, </t><t>ezertarako ez diren idoloen ondoren </t><t>joan dira. <f>ⓖ</f> </t>


text:
<t>«Horregatik, hau diot nik, Jaunak: </t><t>Auzitan hasi nahi dut berriro zuekin </t><t>eta auzitan ariko naiz </t><t>zuen ondorengoekin ere. <f>ⓗ</f> </t>


text:
<t>Zoazte Mediterraneoko uharte </t><t>eta itsasertzera, eta ikus, </t><t>bidali norbait Kedar-era <f>[4]</f> </t><t>eta ohartu ongi: </t><t>gertatu ote da inon horrelakorik? <f>ⓘ</f> </t>


text:
<t>Herri batek ez ditu </t><t>jainkoak aldatzen </t><t>—horiek benetako jainkoak </t><t>ez direla, gainera—. </t><t>Neure herriak, ordea, </t><t>zapuztu egin nau ni, </t><t>bere egiazko aintza nauen hau, </t><t>eta ezertarako ez diren </t><t>idoloez ordezkatu. <f>ⓙ</f> </t>


text:
<t>Txundi zaitezte, beraz, zeruok! </t><t>Izu zaitezte eta ikaratu! </t><t>Hala diot nik, Jaunak. </t>


text:
<t>Bi gaiztakeria egin ditu </t><t>nire herriak: </t><t>bazterrera utzi naute ni, </t><t>ur biziaren iturria, </t><t>eta putzuak egin dituzte, </t><t>urari eusteko gauza ez diren </t><t>putzu pitzatuak. <f>ⓚ</f> </t>


text:
<t>«Israel ez da izatez esklabo, </t><t>ezta esklabo-seme ere. </t><t>Zergatik bihurtu da, bada, </t><t>besteren harrapakin? </t>


text:
<t>Haren kontra egiten dute garrasi, </t><t>lehoiek bezala orro; </t><t>lurraldea hondamen bihurtu diote </t><t>eta hiriak kiskali, </t><t>bizilagunik gabe utziz. </t>


text:
<t>«Ez ote hau guztia, Israel, </t><t>bidean gidatu zintuen Jauna, </t><t>zeure Jainkoa, </t><t>baztertu duzulako? </t>


text:
<t>Zergatik zoaz, bada, orain Egiptora, </t><t>Niloko urak edatera? </t><t>Zergatik Asiriara, </t><t>Eufratesko urak edatera? <f>ⓜ</f> </t>


text:
<t>Zeure gaiztakeria izango duzu zigor, </t><t>zeure desleialkeria zentzabide. </t><t>Kontura zaitez eta ikasi </t><t>zein gogorra eta garratza den </t><t>Jauna, zeure Jainkoa, baztertzea, </t><t>nireganako begirunerik ez izatea. </t><t>Nik, Jaun ahalguztidunak, esana. <f>ⓝ</f> </t>


text:
<t>«Aspaldidanik duzu </t><t>hautsia uztarria, </t><t>aspaldidanik etenak </t><t>nirekiko lokarriak; </t><t>esan duzu: </t><t>“Ez dut gehiago esklabo izan nahi”. </t><t>Edozein mendi-gailurretan, </t><t>edozein zuhaitz handiren azpian, </t><t>etzaten zinen prostituziorako <f>[6]</f>. <f>ⓐ</f> </t>


text:
<t>Neuk landatu zintudan </t><t>mahatsondo jatorrez, </t><t>mahasti <f>[7]</f> bikain izateko. </t><t>Nolatan bihurtu zara </t><t>fruitu garratzeko sasimahasti? <f>ⓑ</f> </t>


text:
<t>Nahiz eta zeure burua </t><t>xaboiz eta lixibaz garbitu, </t><t>ez da nire begi aurretik aldentzen </t><t>zure bekatuaren zikina. </t><t>Hala diot nik, Jainko Jaunak. <f>ⓒ</f> <pb/> </t>


text:
<t>«Nolaz ausartzen zara esaten: </t><t>“Ez naiz kutsatu, </t><t>ez naiz Baalen idoloen </t><t>ondoren ibili”? </t><t>Ikus zeure urratsak haranean <f>[8]</f> </t><t>eta aitortu zeure jokabidea; </t><t>harat-honat dabilen </t><t>gamelukume kaskarinaren </t><t>antzeko zara, </t>


text:
<t>basamortuan hazitako </t><t>asteme basatiaren antzeko: </t><t>beroaldian nork baretu </t><t>horren irrika? </t><t>Nekerik ez horren bila dabilenak, </t><t>beti aurkitzen baitu prest. </t>


text:
<t>Geldi, Israel! </t><t>Oinutsik ibili beharko duzu bestela, </t><t>eztarria egarriak lehorturik. </t><t>Zuk, ordea, “Alferrik da —diozu—, </t><t>jainko arrotzak maite ditut </t><t>eta haien ondoren joango naiz”. <f>ⓓ</f> </t>


text:
<t>«Lapurretan harrapatua </t><t>lotsatu egiten den bezala, </t><t>halaxe lotsatuko dira israeldarrak, </t><t>herria eta erregeak, </t><t>buruzagiak, apaizak eta profetak. </t>


text:
<t>Egur-puska bati esaten diote: </t><t>“Zeu zara nire aita”; </t><t>harriari: “Zeuk nauzu sortu”. </t><t>Bizkarra ematen didate, </t><t>ez aurpegia; </t><t>zoritxar-egunean, ordea, </t><t>“Zatozkigu salbatzera” diote. <f>ⓔ</f> </t>


text:
<t>Judako jende horrek, </t><t>non dituzu zeuk egindako jainkoak? </t><t>Datozela zoritxar-egunean </t><t>zu salbatzera. </t><t>Hiriak bezainbat jainko izan dituzu. <f>ⓕ</f> </t>


text:
<t>Zergatik nahi nauzue salatu, </t><t>zeuek izanik nire aurka altxatuak? </t><t>Hala diot nik, Jaunak. </t>


text:
<t>Alferrik zigortu ditut </t><t>zuen seme-alabak, </t><t>ez baituzue <f>[9]</f> eskarmenturik hartu. </t><t>Zeuek hil dituzue profetak ezpataz, </t><t>lehoi amorratuak bezala. <f>ⓖ</f> </t>


text:
<t>(Zuek, orain bizi zaretenok, </t><t>entzun arduraz Jaunaren hitza <f>[10]</f>). </t><t>Israel, eremu soil </t><t>bihurtu ote naiz zuretzat? </t><t>Ala beti ilunpe beltzean </t><t>dagoen lurralde? </t><t>Zergatik diote nire herritarrek: </t><t>“Nahi duguna egingo dugu, </t><t>ez gatzaizkizu inoiz ere itzuliko?” <f>ⓗ</f> </t>


text:
<t>Ahantz ote daiteke </t><t>neskatxa bere bitxiaz, </t><t>andregaia bere ezkontza-soinekoaz? </t><t>Nire herria, berriz, </t><t>ahaztua dago nitaz <f>ⓘ</f> </t><t>aspaldi luzean. </t>


text:
<t>Zein ederki dakizun </t><t>maitaleen etxerako bidea! </t><t>Zein maisu zaren </t><t>gaiztakeriarako bidean! </t>


text:
<t>Zikinduta dauzkazu jantziak </t><t>behartsu eta errugabeen odolez; </t><t>ez da, ez, hormak zulatzen </t><t>harrapatutako lapurraren odola <f>[11]</f>. </t><t>Guztiarekin ere, <f>ⓙ</f> </t>


text:
<t>errugabea zarela diozu, </t><t>Jauna ez dagoela inola ere </t><t>zurekin haserre. </t><t>Hara, epaitu egingo zaitut, </t><t>huts egin ez duzula esaka ari zarelako. <f>ⓚ</f> </t>


text:
<t>Zein arin aldatzen zaren bidez! </t><t>Asiriak huts egin zizun bezalaxe </t><t>huts egingo dizu Egiptok ere. <f>ⓛ</f> </t>


text:
<t>Hemendik ere lotsaz irtengo zara, </t><t>eskuak buruan dituzula. </t><t>Izan ere, nik, Jaunak, </t><t>mespretxatu egiten ditut </t><t>zure konfiantza-euskarriak; </t><t>ez duzu horiekin ezer onik lortuko».</t>


text:
<pb/>Jaunak dio: «Gizon batek emaztea zapuztu badu, eta emaztea, apartatu ondoren, beste batekin ezkontzen bada, gizon hura ezin izango da berriro emazteagana itzuli; horrelako jokaerak herrialdea kutsatuko luke <f>[1]</f>. Eta zu, Israel, hainbeste maitalerekin kutsatu zaren hori, niregana itzuliko ote zara, bada? Hala diot nik, Jaunak. <f>ⓜ</f>


text:
<pb/><t>«Jaso begiak muinoetara: </t><t>zeinetan ez zara </t><t>maitakeriatan ibilia? </t><t>Bide-bazterretan egoten zinen, </t><t>arabiar lapurrak </t><t>basamortuan bezala, </t><t>zer harrapatuko zain. </t><t>Kutsatu egin duzu lurraldea </t><t>zeure prostituzio eta gaiztakeriaz. <f>ⓝ</f> </t>


text:
<t>Horregatik huts egin dizute </t><t>hodei-zaparradek, </t><t>ez da udaberriko euririk izan. </t><t>Baina zuk </t><t>emagalduaren kopeta zenuen, </t><t>eta zeure izen txarrak axolarik ez. <f>ⓐ</f> </t>


text:
<t>Oraindik orain esaten zenidan: </t><t>“Zeu zaitut neure aita, </t><t>zeu neure gaztetako </t><t>adiskide mina! <f>ⓑ</f> </t>


text:
<t>Betiko egongo ote zara haserre, </t><t>etengabe iraungo ote du </t><t>zure suminak?” </t><t>Eta hori esatearekin batera, </t><t>ahalegin guztiaz jarraitzen zenuen </t><t>gaiztakerian». <f>ⓒ</f> </t>


text:
<pb/>Josias erregearen garaian esan zidan Jaunak: «Ikusi al duzu zer egin duen Israel fedegabe horrek? Mendi-gailur guztietara joaten da, zuhaitz handi guztien azpira, bere burua prostituzioari ematera <f>[2]</f>. <f>ⓓ</f>


text:
Uste nuen, hori guztia egin ondoren, berriro niregana itzuliko zela; baina ez, ez da itzuli. Ikusi zuen hori Israelen ahizpak, Juda desleialak <f>[3]</f>.


text:
Ikusi zuen, gainera, bere adulterio ugariengatik zapuztu egin nuela <f>[4]</f> Israel fedegabea, dibortzio-agiria emanez. Baina Juda desleial hori ez zen beldurtu, eta prostituziora jo zuen berak ere. <f>ⓔ</f>


text:
Eta horretara hain emana izanik, herrialdea bera ere profanatu egin zuen: adulterio egin zuen, harrizko eta zurezko idoloak gurtuz. <f>ⓕ</f>


text:
Guztiarekin ere, Juda desleial hori ez zitzaidan bihotz-bihotzez itzuli, gezurretan baizik. Nik, Jaunak, esana». <f>ⓖ</f>


text:
Zoaz, bada, eta hots egin mezu hau iparraldekoei: <pb/><t>«Itzul niregana, </t><t>Israel fedegabe hori! </t><t>Ez dizut ipiniko aurpegi ilunik, </t><t>errukibera bainaiz; </t><t>nire haserrea ez da betiko. </t><t>Hala diot nik, Jaunak. <f>ⓗ</f> </t>


text:
<t>Baina aitortu zeure errua, </t><t>Jainko Jaunaren aurka </t><t>jaiki baitzara. </t><t>Atzerritarren jainkoei </t><t>eman diezu zeure burua </t><t>zuhaitz handi guztien azpian, </t><t>eta ez duzu nire mintzorik entzun. </t><t>Nik, Jaunak, esana». <f>ⓘ</f> </t>


text:
<pb/>Jaunak dio: «Itzuli niregana, herri fedegabe hori, neu bakarrik nauzu zeure nagusia eta. Banan-banan bilduko zaituztet hiri eta familia bakoitzetik eta Sion mendira eramango.


text:
Neure gogoko buruzagiak <f>[5]</f> emango dizkizuet, jakinduriaz eta zuhurtasunez gidatuko zaituztetenak. <f>ⓙ</f>


text:
Orduan, lurraldean hazi eta ugarituko zaretenean, ez da gehiago aipatuko Jaunaren itun-kutxarik <f>[6]</f>; ez du inork hartan pentsatuko, ezta oroituko ere; ez duzue berririk egingo, ez baituzue haren beharrik izango. <f>ⓚ</f>


text:
Garai hartan, “Jaunaren tronua” deituko diote Jerusalemi. Nazio guztiak bilduko dira Jerusalemen ni, Jauna, ohoratzeko, eta ez die gehiago beren joera gaiztoei setati jarraituko. <f>ⓛ</f>


text:
Garai hartan, Judakoak Israelgoekin bilduko dira. Batera itzuliko dira iparraldetik, atzerriraturik dauden lekutik, beraien arbasoei ondaretzat eman nien lurraldera. <f>ⓜ</f>


text:
<pb/><t>«Honela nioen neure baitan: </t><t>Israel, </t><t>neure semetzat hartu nahi zintudan, </t><t>lurralde zoragarria eman nahi nizun, </t><t>munduko ondarerik ederrena. </t><t>“Ene Aita” deituko ninduzula </t><t>uste nuen, </t><t>eta niregandik ez zinela </t><t>inoiz ere urrunduko. <f>ⓝ</f> </t>


text:
<t>Baina emaztea senarrarekin </t><t>desleial den bezalaxe, </t><t>desleial izan zara nirekin, Israel. </t><t>Nik, Jaunak, esana». <pb/> </t>


text:
<t>Deiadarrak entzuten dira muinoetan, </t><t>israeldarrak negarrez eta erreguka: </t><t>galdua baitute bidea, </t><t>ahaztua Jauna, beren Jainkoa. <pb/> </t>


text:
<t>«Itzul zaitezte niregana, </t><t>seme fedegabeok, </t><t>neuk sendatuko dizuet </t><t>zeuen fedegabekeria. <pb/>«Hemen gaituzu, zuregana gatoz, </t><t>zeu baitzaitugu Jauna, </t><t>geure Jainkoa. <f>ⓐ</f> </t>


text:
<t>Egiaz muinoak gezur huts dira, </t><t>gezur huts mendietako <f>[7]</f> zarata-hotsa. </t><t>Egiaz Jaunak, gure Jainkoak, </t><t>bakar-bakarrik </t><t>salba dezake Israel. <f>ⓑ</f> </t>


text:
<t>Gure gazte-denboratik </t><t>Baal lotsagarriak <f>[8]</f> irentsi ditu </t><t>gure gurasoen nekeen irabaziak: </t><t>ardi eta behiak, seme eta alabak. <f>ⓒ</f> </t>


text:
<t>Ahuspez gaitezen lotsaturik, </t><t>desohorez beterik; </t><t>zeren bekatu egin baitugu </t><t>Jaunaren, geure Jainkoaren, kontra </t><t>geuk eta geure gurasoek </t><t>gaztetandik gaurdaino. </t><t>Ez dugu aditu </t><t>Jaunaren, geure Jainkoaren, esana». <f>ⓓ</f></t>


text:
<pb/><t>Jaunak dio: </t><t>«Itzuli nahi baduzu, Israel, </t><t>neuregana itzuli behar duzu. </t><t>Zeure idolo higuingarriak </t><t>nire aurretik kentzen badituzu, </t><t>ez zara aurrerantzean </t><t>bide-galdurik ibiliko; <f>ⓔ</f> </t>


text:
<t>nire izenean egiten baduzu zin </t><t>egiaz, justiziaz eta zuzenbidez, </t><t>bedeinkatuko ditut beste herriak ere <f>[1]</f>, </t><t>eta nitaz harro agertuko dira». <f>ⓕ</f> </t>


text:
<pb/>Honela esaten die Jaunak Juda eta Jerusalemgo bizilagunei: <pb/><t>«Landu soro berriak, </t><t>ez erein arantza artean. <f>ⓖ</f> </t>


text:
<t>Berritu nirekiko ituna, </t><t>ezarri zeuen bihotzetan <f>[2]</f>, </t><t>Juda eta Jerusalemgo bizilagunok! </t><t>Bestela, </t><t>sua bezala piztuko da nire haserrea, </t><t>erre egingo zaituzte </t><t>zeuen egintza gaiztoengatik, </t><t>eta ezin izango du inork itzali». <f>ⓗ</f> </t>


text:
<t>Aldarrikatu hau Judan, </t><t>adierazi Jerusalemen. </t><t>Jo turuta herrialde osoan, </t><t>egin oihu ozenki: </t><t>«Bil zaitezte, joan gotorlekuetara!» <f>ⓘ</f> </t>


text:
<t>Jaso bandera Sion aldera! </t><t>Babes zaitezte, ez gelditu! </t><t>Zoritxarra ekarriko baitut </t><t>iparraldetik <f>[3]</f>, </t><t>izugarrizko hondamendia! <f>ⓙ</f> </t>


text:
<t>Irten da lehoia sastraka artetik, </t><t>abiatu da herrien hondatzailea; </t><t>atera da bere herritik, </t><t>zure herrialdea hondatzeko, </t><t>zure hiriak kiskaltzeko, </t><t>inor gabe uzteraino. <f>ⓚ</f> </t>


text:
<t>Horregatik, estali dolu-jantziz, </t><t>egin negar eta intziri; </t><t>ez, ez da Jaunaren haserre-sumina </t><t>Judarengandik aldendu. <f>ⓛ</f> <pb/> </t>


text:
<t>Jaunak dio: </t><t>«Egun hartan </t><t>bihozgabeturik geratuko dira </t><t>erregea eta buruzagiak, </t><t>izuturik apaizak, </t><t>dardara-ikaraz profetak». </t>


text:
<t>Nik esan nuen: «Ai, Jauna, </t><t>nola engainatu dituzun </t><t>herri hau eta Jerusalem! </t><t>Bakea zenien iragarri </t><t>eta, ostera, </t><t>ezpata daukate zintzurrean». <f>ⓜ</f> <pb/> </t>


text:
<t>Garai hartan, herri honi </t><t>eta Jerusalemi esango zaie: </t><t>«Haize kiskalgarria dator </t><t>basamortutik nire herrirantz <f>[4]</f>; </t><t>ez da, ez, garia bahetzeko </t><t>eta garbitzeko haizea, </t>


text:
<t>neuk bidalitako </t><t>haize indartsua baizik. </t><t>Orain da nire txanda </t><t>haiei neure epaia emateko». <pb/> </t>


text:
<t>Begira, </t><t>hor dator etsaia hodeia bezala, </t><t>guda-gurdiak haize-erauntsia bezala, </t><t>zaldiak arranoak baino arinago. </t><t>Ai ene, galduak gara! <f>ⓝ</f> </t>


text:
<t>Jerusalem, </t><t>garbitu zeure barruko gaiztakeria, </t><t>bizirik atera nahi baduzu. </t><t>Noiz arte </t><t>izango ote dituzu zeure baitan </t><t>burubide gaizto horiek? <f>ⓐ</f> </t>


text:
<t>Ohartarazi nazioak! </t><t>Adierazi Jerusalemen! </t><t>Badatoz etsaiak urrutiko lurraldetik, </t><t>Judako hirien aurka oihuka. </t>


text:
<t>Alde guztietatik </t><t>inguratzen dute Jerusalem, </t><t>landazainek egin ohi duten bezala. </t><t>Jaunak dio: </t><t>«Nire aurka jaiki zarelako </t><t>gertatzen zaizu hori. </t>


text:
<t>Zeure jokabide eta egintza txarrek </t><t>zori horretara eraman zaituzte. </t><t>Zeure gaiztakeriaren fruitua duzu, </t><t>mingotsa benetan, </t><t>bihotzeraino samintzen zaituena». <f>ⓑ</f> </t>


text:
<t>Hau nahigabea, hau nahigabea <f>[6]</f>! </t><t>Lehertzeko zorian daukat bihotza! </t><t>Hau larria neure barruan! </t><t>Ezin isilik egon, </t><t>entzuten ari bainaiz turuta-hotsa, </t><t>guda-irrintzia. <f>ⓒ</f> </t>


text:
<t>Hondamena hondamenaren gain, </t><t>lurralde osoa erraustua! </t><t>Berehalako batean </t><t>nire kanpalekuak birrinduak dira, </t><t>bat-batean </t><t>nire kanpadendak suntsituak. <f>ⓓ</f> </t>


text:
<t>Noiz arte ikusi behar ote dut </t><t>gerrarako bandera jasorik? </t><t>Noiz arte entzun behar ote </t><t>turuta-hotsa? </t>


text:
<t>Jaunak dio: </t><t>«Burugabea da nire herria, </t><t>ez nau aintzat hartzen. </t><t>Haur zentzugabeak dira, </t><t>ezer ulertzeko gauza ez. </t><t>Gaitzerako trebeak, </t><t>onerako tentelak». <f>ⓔ</f> </t>


text:
<t>Begiratu dut lurrera, </t><t>eta dena nahasmendu da; </t><t>begiratu zerura, </t><t>eta dena iluntasun. <f>ⓕ</f> </t>


text:
<t>Begiratu dut mendietara, </t><t>eta dardaraz daude; </t><t>muinoetara, eta denak dantzan. <f>ⓖ</f> </t>


text:
<t>Begiratu, eta baratzea basamortu, </t><t>hiri guztiak errauts. </t><t>Jaunak egin du hori, </t><t>Jaunak, bere haserre-suminaz. <f>ⓘ</f> <pb/> </t>


text:
<t>Honela dio Jaunak: </t><t>«Lur guztia erraustua izango da, </t><t>baina ez erabat deuseztatua. <f>ⓙ</f> </t>


text:
<t>Horregatik, dolu egingo du lurrak, </t><t>ilundu egingo goian ortzia, </t><t>hartua baitut erabakia; </t><t>ez naiz damutuko, ez atzera egingo». <f>ⓚ</f> <pb/> </t>


text:
<t>Zaldizko eta arkularien zarata </t><t>entzutean, </t><t>ihesi doa jende guztia. </t><t>Basoetan ezkutatzen dira, </t><t>harkaitzetara igotzen. </t><t>Hutsik utzi dituzte hiriak, </t><t>batere bizilagunik gabe. </t>


text:
<t>Eta zu, zer zabiltza purpuraz jantzia, </t><t>urrezko bitxiz apaindua, </t><t>begiak beltzez pintaturik? </t><t>Alferrik apaintzen zara, </t><t>maitaleek zapuztu egin zaituzte, </t><t>bizia kendu nahi dizute. <f>ⓛ</f> </t>


text:
<t>Garrasiak entzuten ditut, </t><t>erdiminetan dagoen emakumearenak </t><t>bezalako garrasiak, </t><t>lehen haurra izateko </t><t>dagoenarenak bezalakoak: </t><t>Sion hiri ederra <f>[7]</f> ari da oihuka, </t><t>garrasi bizian eta eskuak luzatuz: </t><t>«Ai ene! Nireak egin du! </t><t>Hiltzaileen esku nago!» <f>ⓜ</f></t>


text:
<pb/><t>Zoazte Jerusalemgo kaleetan </t><t>barrena, begira ongi eta ikertu, </t><t>bilatu hango plazetan, </t><t>ea aurkitzen duzuen bakar bat </t><t>justizia dagienik, </t><t>leialtasunez jokatzen duenik; </t><t>hala balitz, </t><t>barkatuko lioke Jaunak hiriari. <f>ⓝ</f> </t>


text:
<t>Zuk, Jauna, jende leiala nahi duzu. </t><t>Jo zenituen, </t><t>baina ez zuten damurik izan; </t><t>ia akabatu, baina ez ziren zentzatu. </t><t>Harkaitza bezain gogor aurpegia, </t><t>ez zuten onbideratu nahi izan. <f>ⓑ</f> <pb/> </t>


text:
<t>Orduan, pentsatu nuen: </t><t>Jakina, jende arrunta da, </t><t>buru gutxikoa; </t><t>ez dute ezagutzen Jaunaren bidea, </t><t>beren Jainkoaren agindua. <f>ⓒ</f> </t>


text:
<t>Jo dezadan handikiengana, </t><t>beraiei hitz egiteko; </t><t>haiek bai ezagutuko dutela </t><t>Jaunaren bidea, </t><t>beren Jainkoaren agindua. </t><t>Baina era berean hautsi dute denek </t><t>Jaunaren uztarria, </t><t>eten harekiko lokarriak. <f>ⓓ</f> </t>


text:
<t>Horregatik, </t><t>basoko lehoiek zaurituko dituzte, </t><t>basamortuko otsoek txikituko; </t><t>lehoinabarrak zelatan daude </t><t>haien hiri inguruan, </t><t>handik irteten diren guztiak </t><t>sarraskitzeko. </t><t>Izan ere, </t><t>asko baitira haien errebeldiak, </t><t>izugarri larriak haien desleialkeriak. <f>ⓔ</f> <pb/> </t>


text:
<t>Jaunak dio: </t><t>«Horiek horrela, nola barkatu zuri? </t><t>Zure seme-alabek zapuztu egin naute, </t><t>sasijainkoen izenean egiten dute zin; </t><t>nik ase nituen </t><t>eta haiek adulterio egin dute, </t><t>emagalduen etxera <f>[1]</f> </t><t>zalapartan joanez. <f>ⓕ</f> </t>


text:
<t>Zaldi guri eta beroen antzeko dira, </t><t>nor bere lagun hurkoaren emazteari </t><t>irrintziz deika. <f>ⓖ</f> </t>


text:
<t>Eta nik, Jaunak, </t><t>zigorrik gabe utzi behar ote </t><t>horrelako gaiztakeriak? </t><t>Ez ote bere merezia eman behar </t><t>horrela jokatzen duen jendeari? <f>ⓗ</f> </t>


text:
<t>Sar bedi etsaia mahastian <f>[2]</f> </t><t>eta hondatu, </t><t>baina erabat deuseztatu ez! </t><t>Erauz bitza mahats-aihenak, </t><t>ez baitira nireak! <f>ⓘ</f> </t>


text:
<t>Bai Israel, bai Juda </t><t>biziki desleial izan dira nirekin. </t><t>Nik, Jaunak, esana». <pb/> </t>


text:
<t>Israelek eta Judak </t><t>uko egin diote Jaunari, esanez: </t><t>«Jauna ez da! </t><t>Ez zaigu gaitzik iritsiko, </t><t>ez dugu gerrarik, ez goserik ikusiko. <f>ⓙ</f> </t>


text:
<t>Horregatik, hau esan dit Jaunak, </t><t>Jainko ahalguztidunak: </t><t>«Hara zer gertatuko zaien <f>[3]</f> </t><t>era horretan hitz egiteagatik: </t><t>su bihurtuko dut </t><t>neure hitza zure ezpainetan, </t><t>eta su-egurra bezala </t><t>irentsiko du herri hau». <f>ⓚ</f> </t>


text:
<t>Jaunak dio: </t><t>«Israel, herri bat ekarriko dut </t><t>urrutitik zure aurka, </t><t>herri iraunkorra, antzinakoa, </t><t>hizkera ezezaguneko herria, </t><t>esaten duena </t><t>ulertuko ere ez diozuna. <f>ⓛ</f> </t>


text:
<t>Zeure uzta eta ogia jango dizkizu, </t><t>seme-alabak sarraskituko, </t><t>ardi eta abereak irentsiko, </t><t>mahasti eta pikondoak suntsituko. </t><t>Bere armez erraustuko dizkizu </t><t>konfiantza ematen zizuten </t><t>hiri gotortuak. <f>ⓜ</f> </t>


text:
Galdetzen badute: “Zergatik egin digu Jaunak, geure Jainkoak, hau dena?”, zuk erantzun: “Jauna zapuztu eta zeuen lurraldean jainko arrotzak zerbitzatu dituzuelako, arrotzen zerbitzari beharko duzue izan zeuena ez den lurraldean”. Hala diot nik, Jaunak. <f>ⓝ</f>


text:
<t>Entzun, arren, </t><t>herri ergel eta zentzugabea: </t><t>Badituzue begiak, </t><t>baina ez duzue ikusten, </t><t>belarriak ere bai, baina entzuten ez. <f>ⓐ</f> </t>


text:
<t>Honela diot nik, Jaunak: </t><t>Ez didazue begirunerik izango? </t><t>Ez zarete nire aurrean ikaratuko? </t><t>Neuk jarri diot hondartza </t><t>itsasoari mugatzat, </t><t>inoiz gaindituko ez duen mugatzat; </t><t>harrotzen da eta orro egiten, </t><t>baina ezin du muga hautsi, </t><t>ez gainditu. <f>ⓑ</f> </t>


text:
<t>Baina zuek </t><t>herri hezikaitza eta desleiala zarete; </t><t>niregandik urruti joan zarete. <f>ⓒ</f> </t>


text:
<t>Ez duzue zeuen baitan esaten: </t><t>“Errespeta dezagun Jauna, </t><t>geure Jainkoa! </t><t>Berak bidaltzen dizkigu </t><t>garaian garaiko euriak, </t><t>berak zaintzen uzta biltzeko sasoiak”. <f>ⓓ</f> </t>


text:
<t>Zuen erruek, aldiz, </t><t>nahastu egin dute ordena hau; </t><t>zeuen bekatuengatik </t><t>ez zarete lurreko ondasunez </t><t>gozatzen. <f>ⓔ</f> </t>


text:
<t>Izan ere, </t><t>gaizkileak bizi dira nire herrian, </t><t>zelatan daude ehiztariak bezala; </t><t>sareak jartzen dituzte </t><t>eta gizakiak harrapatzen. <f>ⓕ</f> </t>


text:
<t>Nola zorroa txoriz, </t><t>hala betetzen dituzte etxeak </t><t>lapurtutakoaz; </t><t>horrela egiten dira </t><t>handi eta aberats, <f>ⓖ</f> </t>


text:
<t>gizen eta guri. </t><t>Horien gaiztakeriak ez du neurririk: </t><t>ez dute umezurtzaren </t><t>eskubiderik zaintzen, </t><t>ez eta behartsuen </t><t>auzia defendatzen. </t>


text:
<t>Eta nik, Jaunak, </t><t>zigorrik gabe utzi behar ote </t><t>horrelako gaiztakeriak? </t><t>Ez ote bere merezia eman behar </t><t>horrela jokatzen duen jendeari? </t><t>Hala diot nik, Jaunak. <f>ⓗ</f> </t>


text:
<t>Profetek gezurra dute iragartzen, </t><t>apaizek beren nahierara irakasten <f>[5]</f>, </t><t>eta nire herria bere horretan lasai! </t><t>Baina zer egingo duzue </t><t>azkena iristean?» <f>ⓙ</f></t>


text:
<pb/><t>Egizue ihes Jerusalemdik, </t><t>benjamindarrok, </t><t>jo turuta Tekoan <f>[1]</f>, </t><t>egin seinaleak Bet-Keremen, </t><t>iristear baitago </t><t>iparraldetik ezbeharra, </t><t>izugarrizko hondamendia. <f>ⓚ</f> </t>


text:
<t>Hortxe sartzen dira etsaiak, </t><t>artzainak artaldeekin bezala: </t><t>txabolak jartzen dituzte </t><t>inguru guztian, </t><t>nor bere larreaz jabetuz. </t>


text:
<t>Honela diote: </t><t>«Deklara diezaiogun </t><t>gerra <f>[3]</f> Jerusalemi! </t><t>Ea, eraso diezaiogun egun-argiz! </t><t>Baina, tamalez, eguna beherantz doa, </t><t>arratsaldeko itzalak luzatuz. </t>


text:
<t>Honela dio Jaun ahalguztidunak: </t><t>«Ebaki zuhaitzak, </t><t>egin betelana Jerusalemi erasotzeko. </t><t>Hiria zigortzea erabaki dut, </t><t>zapalkuntza baita nagusi bertan. <f>ⓛ</f> </t>


text:
<t>Putzuari ura dario, </t><t>eta Jerusalemi gaiztakeria. </t><t>Indarkeri eta bidegabekeri hotsa </t><t>entzuten da bertan, </t><t>kolpeak eta zauriak </t><t>begi aurrean beti. </t>


text:
<t>Zentza zaitez, Jerusalem, </t><t>zuregandik urrun ez nadin, </t><t>basamortu </t><t>eta bizilagunik gabeko lurralde </t><t>bihur ez zaitzadan». <f>ⓜ</f> <pb/> </t>


text:
<t>Honela dio Jaun ahalguztidunak: </t><t>«Bildu bizirik gelditutako </t><t>israeldarrak, </t><t>bat bera utzi gabe, </t><t>biltzaileek </t><t>mahats-mordoak bezala». <pb/> </t>


text:
<t>Orduan, esan nuen: </t><t>«Nori hitz egingo diot? </t><t>Norengana jo, entzun diezadan? </t><t>Sorgortuta daude, </t><t>ez dira entzuteko gauza. <f>ⓝ</f> </t>


text:
<t>Baina ni ere Jaunaren suminaz </t><t>betea nago, </t><t>ezin diot gehiago eutsi». <pb/>Jaunak esan zidan: </t><t>«Isuri sumina kaleetan </t><t>umeen eta gazteen gain. </t><t>Senar eta emazteak, </t><t>zahar eta agureak, </t><t>denak eramango dituzte. <f>ⓐ</f> </t>


text:
<t>Haien etxe, alor eta emazteak </t><t>arrotzen eskuetara aldatuko dira. </t><t>Bai, herrialde honetako </t><t>jendearen aurka </t><t>luzatuko dut eskua. </t><t>Hala diot nik, Jaunak. <f>ⓑ</f> </t>


text:
<t>Denak, txiki eta handi, </t><t>irabazi-gose dira, </t><t>apaizak eta profetak </t><t>faltsukeriari emanak. <f>ⓒ</f> </t>


text:
<t>Nire herriaren zauria </t><t>azaletik sendatu nahi dute. </t><t>“Dena ongi doa, oso ongi” diote, </t><t>baina ez doa ongi, ez. <f>ⓓ</f> </t>


text:
<t>Lotsatu egin behar lukete </t><t>beren egintza higuingarriengatik; </t><t>baina ez dira batere lotsatzen, </t><t>ez dakite lotsa denik ere. </t><t>Horregatik, erori egingo dira, </t><t>besteak bezalaxe, </t><t>lur joko dute nire zigorraldian. </t><t>Nik, Jaunak, esana». <f>ⓔ</f> </t>


text:
<t>Honela diotso Jaunak bere herriari: </t><t>«Geldi zaitezte bidean, </t><t>aztertu, </t><t>galdegin antzinako jokabideaz <f>[4]</f>, </t><t>biderik onena zein den jakiteko; </t><t>jo bertatik, </t><t>eta aurkituko duzue atsedena. </t><t>Zuek, ordea, </t><t>“Ez dugu jarraitu nahi” </t><t>erantzuten duzue. <f>ⓕ</f> </t>


text:
<t>Zaintzaileak ere jarri nizkizuen, </t><t>esanez: </t><t>“Egon adi turutaren hotsari!” </t><t>Baina zuek erantzun: </t><t>“Bost axola guri!” <f>ⓖ</f> </t>


text:
<t>Horregatik, hau diot nik, Jaunak: </t><t>Entzun, herriok, </t><t>jakin zuk ere, </t><t>Israelgo elkarte horrek, </t><t>zer gertatuko zaizun. </t>


text:
<t>Entzun, mundu guztiak: </t><t>Zoritxarra dakart herri honetara, </t><t>beronen burubide gaiztoen </t><t>ondorioz, </t><t>ez baitituzte nire hitzak </t><t>aintzat hartu, </t><t>nire legea mespretxatu egin dute. <f>ⓗ</f> </t>


text:
<t>Zertarako dut nik </t><t>Sabako <f>[5]</f> intsentsua, </t><t>zertarako urrutiko lurraldeetako </t><t>kanabera usaintsua? </t><t>Ez ditut atsegin zuen erre-opariak, </t><t>ez ditut gogoko zuen sakrifizioak. <f>ⓘ</f> </t>


text:
<t>Horregatik, hau diot nik, Jaunak: </t><t>Oztopoak jarriko dizkiot </t><t>herri honi, </t><t>estropezu egin dezan. </t><t>Gurasoak eta seme-alabak, </t><t>lagunak eta auzokoak, </t><t>denak hilko dira». <f>ⓙ</f> </t>


text:
<t>Honela dio Jaunak: </t><t>«Begira, herri bat dator </t><t>iparraldetik <f>[6]</f>, </t><t>nazio handi bat abiatu da </t><t>munduaren azken muturretik. <f>ⓚ</f> </t>


text:
<t>Gezi-uztaiez eta lantzaz </t><t>armatuak datoz; </t><t>ankerrak dira eta gupidagabeak; </t><t>itsas orroa bezalako deiadarrez, </t><t>zaldiz datoz, </t><t>borrokarako lerroturik, </t><t>zure aurka, </t><t>Sion hiri eder <f>[7]</f>». </t>


text:
<t>Jerusalemen jendeak dio: </t><t>«Horren berri jakitean, </t><t>indarge gaude, estu eta larri, </t><t>emakumea erdiminetan bezala. <f>ⓛ</f> </t>


text:
<t>Ez irten landara, </t><t>ez ibili bideetan! </t><t>Hor dago etsaia armaturik, </t><t>nonahi beldurra nagusi!» <f>ⓜ</f> </t>


text:
<t>Jerusalem <f>[8]</f>, estali dolu-jantziz, </t><t>irauli hautsetan, </t><t>egin dolu seme bakarraren </t><t>heriotzakoan bezala, </t><t>egin negar saminki, </t><t>bat-batean etorriko baita </t><t>hondatzailea zure gainera. <f>ⓝ</f> </t>


text:
<pb/>Jaunak esan zidan: «Neure herriaren aztertzaile izendatzen zaitut; azter ezazu zein den haren jokabidea. <f>ⓐ</f>


text:
<pb/><t>«Errebeldeak dira guztiak, </t><t>izen onaren kentzaile; </t><t>kalitate txarreko </t><t>brontze eta burdina dira. <f>ⓑ</f> </t>


text:
<t>Suari indartsu haize emanez </t><t>metalari zaborra kentzen zaio. </t><t>Baina alferrik da </t><t>haiek garbitzen aritzea: </t><t>egite txarrak ez zaizkie joaten. <f>ⓒ</f> </t>


text:
<t>“Zilar mespretxagarri” </t><t>deituko dituzte, </t><t>mespretxatu egin baititut nik, </t><t>Jaunak».</t>


text:
<pb/> <n>[1-2]</n> Jaunak agindu zion Jeremiasi tenpluko sarrerara joateko eta Jauna gurtzera tenplura sartzen ziren judatar guztiei mezu hau hots egiteko:


text:
«Honela dio Jaun ahalguztidunak, Israelgo Jainkoak: Zuzendu zeuen jokabidea eta egintzak, eta zuekin biziko naiz <f>[1]</f> toki honetan. <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>«Baina zeuen jokabidea eta egintzak benetan zuzentzen badituzue, gizarte-harremanetan justizia defendatzen baduzue, <f>ⓔ</f>


text:
arrotza, umezurtza eta alarguna esplotatzen ez badituzue, lurralde honetan odol errugaberik isurtzen ez baduzue eta, zeuen buruari kalte eginez, beste jainkoen ondoren ibiltzen ez bazarete, <f>ⓕ</f>


text:
orduan, zuekin biziko naiz toki honetan, zuen gurasoei aspaldidanik eta betiko eman nien lurraldean.


text:
Izan ere, lapur, hiltzaile eta adulteriogile izan, gezurretan zin egin, Baali intsentsua erre, zuekin zerikusirik ez duten jainko arrotzen atzetik ibili <f>ⓖ</f>


text:
eta, ondoren, nire aurrera zatozte, niri sagaratua dagoen tenplu honetara, “Seguru gaude” esaten duzuela, segidan egintza higuingarri guztiok egiten jarraitzeko. <f>ⓗ</f>


text:
Lapur-zulotzat ote daukazue niri sagaratua dagoen tenplu hau? Horixe da, hain zuzen ere, ikusten ari naizena. Hala diot nik, Jaunak. <f>ⓘ</f>


text:
Zoazte, bada, Xiloko nire santutegira <f>[2]</f>, antzina nire egoitza izateko aukeratu nuen tokira; ikusi zer egin nion, neure herri Israelen gaiztakeriagatik. <f>ⓙ</f>


text:
Orain, bada, gaiztakeria hauek egin dituzuelako, nik etengabe hitz egin baina zuek entzun ez eta nik dei egin baina zuek erantzun ez didazuelako, hona nik, Jaunak, esan: <f>ⓚ</f>


text:
Xiloko santutegiari egin niona bera egingo diet niri sagaratua dagoen eta zuen segurtasunaren euskarri den tenplu honi eta zuen gurasoei eta zeuei eman nizuen lurralde honi: <f>ⓛ</f>


text:
jaurti egingo zaituztet neure aurretik, lehen zuen senideak, Efraimen ondorengoak <f>[3]</f>, jaurti nituen bezala.


text:
<pb/>«Zuk, ordea, Jeremias, ez eskatu herri honen alde, ez egin erregurik, ez otoitzik. Ez etorri arrenka niregana, ez dizut entzungo eta. <f>ⓜ</f>


text:
Seme-alabek egurra biltzen dute, gurasoek sua pizten eta emakumeek orea egiten, Istar-i, zeruko erregina <f>[4]</f> deitzen diotenari, opilak eskaintzeko; gainera, jainko arrotzei isur-opariak eskaintzen dizkiete, ni iraintzeko. <f>ⓝ</f>


text:
Horregatik, hala diot nik, Jaunak: Neure haserrea eta sumina hustuko ditut toki honen gain, gizaki eta abere, landako zuhaitz eta lurreko fruituen gain: itzaliko ez den sua izango da». <f>ⓐ</f>


text:
<pb/>Honela dio Jaun ahalguztidunak, Israelgo Jainkoak: «Eskaini nahi adina erre-opari eta sakrifizio eta jan berorien haragia <f>[5]</f>.


text:
Zuen arbasoak Egiptotik atera nituenean, ez nien ezer agindu erre-opari eta sakrifizioei buruz, ez nituen aipatu ere egin. <f>ⓑ</f>


text:
Hauxe agindu nien bakar-bakarrik: “Aditu nire mintzoa, eta ni izango nauzue zeuen Jainko eta zuek izango zaituztet neure herri. Ibili beti nik agindutako bidean, eta zorioneko izango zarete”. <f>ⓒ</f>


text:
Baina ez zidaten aditu, ezta jaramonik egin ere, baizik eta beren asmo eta joera gaiztoei setati jarraitu zieten. Niregana hurbildu ordez, bizkarra eman zidaten. <f>ⓓ</f>


text:
Zuen arbasoak Egiptotik irten zirenetik gaurdaino, profetak, neure zerbitzariak, bidali dizkizuet etengabe, bata bestearen ondoren. <f>ⓔ</f>


text:
Baina ez didazue aditu, ezta jaramonik egin ere, baizik eta zuen gurasoak baino burugogorrago izan zarete. <f>ⓕ</f>


text:
Zuk, Jeremias, esan hitz hauek guztiak, baina ez dizute jaramonik egingo; hots egin, baina ez dizute erantzungo.


text:
Orduan, hau esango diezu: “Hona hemen Jaunaren, bere Jainkoaren, mintzoa aditu nahi ez duen herria, zentzabiderik hartu nahi ez duena. Galdua da leialtasuna, ez da beraren aipamenik ere egiten”». <f>ⓖ</f>


text:
<pb/><t>Jerusalem, </t><t>moztu zeure ile-mototsa <f>[6]</f> eta bota! </t><t>Abestu negar-kanta muinoetan! </t><t>Jaunak mespretxatua </t><t>eta baztertua baitu </t><t>bera suminarazi duen jende hau. </t>


text:
<pb/>Honela dio Jaunak: «Nik gaitzesten dudana egin du Judako herriak: bere idolo higuingarriak jarri ditu niri sagaraturiko etxean, berau profanatuz. <f>ⓗ</f> <f>ⓘ</f>


text:
Ben-Hinom haranean Tofet <f>[7]</f> izeneko kultu-lekua eraiki du bere seme-alabak erretzeko. Ez dut sekula horrelakorik agindu, ez zait bururatu ere. <f>ⓙ</f>


text:
Horregatik, hau diot nik, Jaun honek: Badator toki honi Tofet eta Ben-Hinom harana deituko ez dioten eguna, Hilketa-harana baizik. Tofeten lur eman beharko diete hilei, beste inon tokirik ez eta. <f>ⓚ</f>


text:
Herri honetako gorpuak hegazti harraparien eta basapiztien janari izango dira, eta haiek uxatzeko inor ez da izango. <f>ⓛ</f>


text:
Judako hirietan eta Jerusalemgo kaleetan poz-alaitasunezko oihuak eta senar-emaztegaien kantuak bukaraziko ditut, lurraldea basamortu bihurtua geldituko baita». <f>ⓜ</f>


text:
<pb/>Jaunak dio: «Aldi hartan, beren hilobietatik aterako dituzte Judako erregeen hezurrak, buruzagi, apaiz, profeta eta Jerusalemen bizi diren guztien hezurrak, <f>ⓝ</f>


text:
eta eguzkitan, ilargitan eta izar guztien argitan zabalduko dituzte —beraiek maitatu, zerbitzatu, jarraitu, kontsultatu eta gurtu dituzten astroen argitan—. Ez ditu inork bilduko lur emateko <f>[1]</f>. Simaurra bezala geldituko dira lurrazalean. <f>ⓐ</f>


text:
Gaizto horien artetik bizirik geldituko direnek nahiago izango dute heriotza bizia baino, nik sakabanatuko ditudan edonon. Hala diot nik, Jaun ahalguztidunak. <f>ⓑ</f>


text:
<pb/><t>«Zuk, Jeremias, </t><t>hauxe esango diozu herriari </t><t>nire izenean: </t><t>Erortzen dena, </t><t>ez ote da jaikitzen? </t><t>Bidea galdu duena, </t><t>ez ote atzera itzultzen? </t>


text:
<t>Zergatik urrundu zait, bada, </t><t>betiko </t><t>Jerusalemgo herri hau? </t><t>Gogor eusten dio </t><t>bere makurkeriari, </t><t>ez du itzuli nahi atzera. </t>


text:
<t>Adi-adi entzun diet, </t><t>baina ez dira hitzeko jendea, </t><t>ez da inor </t><t>bere gaiztakeriaz damutzen, </t><t>bere hutsegiteak aitortuz. </t><t>Denak beren bidean zuzen aurrera, </t><t>ziztu bizian borrokara </t><t>oldartzen den zaldia bezala. </t>


text:
<t>Zikoinak ere </t><t>antzematen dio zeruari, </t><t>lekuz noiz aldatu jakiteko; </t><t>usapalak, enarak eta kurriloak </t><t>badakite noiz itzuli. </t><t>Nire herriak, ordea, </t><t>ez du nik, Jaunak, </t><t>agindua ezagutzen. </t>


text:
<t>Nolatan esan dezakezue </t><t>jakintsu zaretela, </t><t>zeuekin duzuela Jaunaren legea? </t><t>Zeuen lege-maisuen luma gezurtiak </t><t>faltsu bihurtu du lege hori! </t>


text:
<t>Lotsaturik geldituko dira </t><t>jakintsuak, </t><t>eraitsiak eta preso hartuak izango. </t><t>Non da horien jakinduria, </t><t>Jaunaren hitza </t><t>mespretxatu dutelarik? <f>ⓒ</f> </t>


text:
<t>Beraz <f>[2]</f>, horien emazteak </t><t>arrotzei emango dizkiet, </t><t>horien soro-landak menderatzaileei. </t><t>Denak, txiki eta handi, </t><t>irabazi-gose dira; </t><t>apaizak eta profetak </t><t>faltsukeriari emanak. <f>ⓓ</f> </t>


text:
<t>Nire herriaren zauria </t><t>azaletik sendatu nahi dute. </t><t>“Dena ongi doa, oso ongi” diote, </t><t>baina ez doa ongi, ez. </t>


text:
<t>Lotsatu egin behar lukete </t><t>beren egintza higuingarriengatik; </t><t>baina ez dira batere lotsatzen, </t><t>ez dakite lotsa denik ere. </t><t>Horregatik, erori egingo dira, </t><t>besteak bezalaxe, </t><t>lur joko dute nire zigorraldian. </t><t>Nik, Jaunak, esana». </t>


text:
<t>Jaunak dio: </t><t>«Suntsitu egingo ditut, suntsitu: </t><t>mahatsik ez mahastian, </t><t>pikurik ez pikondoan, </t><t>orri zimela besterik ez da geldituko. </t><t>Azpian hartuko dituztenak </t><t>bidaliko dizkiet <f>[3]</f>». <f>ⓔ</f> <pb/> </t>


text:
<t>Eta jendeak, berriz: </t><t>«Zer egiten dugu hemen geldi? </t><t>Bil gaitezen, goazen gotorlekuetara, </t><t>bertan hiltzera, </t><t>Jaunak, gure Jainkoak, </t><t>heriotzara ematen baikaitu; </t><t>ur pozoitua eskaintzen digu, </t><t>beraren aurka bekatu egin dugulako. <f>ⓕ</f> </t>


text:
<t>Bakearen zain geunden, </t><t>baina ez dugu onik. </t><t>Osasunaldia espero genuen, </t><t>baina beldur-ikara dugu gainean. <f>ⓖ</f> </t>


text:
<t>Badator etsaia! </t><t>Dan-dik <f>[4]</f> entzuten da </t><t>zaldien arnas hotsa! </t><t>Haien irrintzira </t><t>lur osoa dardaratzen da. </t><t>Gure lurraldea </t><t>eta bertako ondasunak, </t><t>hiriak eta hiritarrak, </t><t>dena hondatzera dator». <pb/> </t>


text:
<t>Jaunak dio: </t><t>«Begira, </t><t>suge pozoituak bidaliko dizkizuet. </t><t>Ez duzue horiek liluratzeko </t><t>modurik izango, </t><t>eta zizta egingo dizuete». <f>ⓗ</f> </t>


text:
<t>Lurralde guztian entzuten ditut </t><t>nire herriaren aieneak: </t><t>«Ez al dago Sionen Jauna? </t><t>Ez al dago bertan beraren erregea?» </t><t>Eta Jaunak erantzun: </t><t>«Eta zuek, zergatik iraindu nauzue </t><t>zeuen idoloekin, </t><t>zentzugabekeria arrotz horiekin?» <f>ⓘ</f> </t>


text:
<t>Herriak, berriz: </t><t>«Uztaroa igaro da, uda amaitu, </t><t>baina guretzat salbaziorik ez». </t>


text:
<t>Ez ote sendagairik Galaaden <f>[6]</f>, </t><t>ez ote medikurik? </t><t>Zergatik ez da sendatzen </t><t>nire herria? <f>ⓚ</f> </t>


text:
<t>Nork bihurtuko nire burua ur, </t><t>nire begiak malko-iturri, </t><t>gau eta egun negar egiteko </t><t>nire herriko hildakoengatik? <f>ⓛ</f></t>


text:
<pb/><t>Ai, basamortuan egonlekua </t><t>aurkituko banu, </t><t>neure herria utzi </t><t>eta harengandik urruti bizitzeko! </t><t>Desleialak baitira guztiak, </t><t>traidore hutsak denak. <f>ⓜ</f> </t>


text:
<t>Beti prest daude gezurrerako, </t><t>gezi-uztai tenkatua bezala </t><t>haien mihia. </t><t>Gezurra da nagusi herrialdean, </t><t>eta ez egia. </t><t>Jaunak dio: </t><t>«Gero eta okerrago dabiltza, </t><t>ez naute aintzat hartzen. <f>ⓝ</f> </t>


text:
<t>Kontuz guztiok </t><t>nor bere lagunarekin ere, </t><t>ez fidatu senideaz ere, </t><t>senideak senideari </t><t>iruzur egiten <f>[1]</f> baitio, </t><t>lagunak lagunari kalumnia. <f>ⓐ</f> </t>


text:
<t>Elkar engainatzen dute, </t><t>inork egiarik esaten ez; </t><t>gezurretan trebatu dituzte mihiak. </t><t>Gaiztotuak daude, </t><t>ez dira zuzentzeko gauza. <f>ⓑ</f> </t>


text:
<t>Gogorkeria gogorkeriaren gain, </t><t>faltsukeria faltsukeriaren gain <f>[2]</f>, </t><t>eta ni ez naute aintzat hartu nahi». <pb/> </t>


text:
<t>Horregatik, </t><t>honela dio Jaun ahalguztidunak: </t><t>«Aztertu egingo ditut eta probatu; </t><t>esku hartuko dut, bai, </t><t>neure herriaren </t><t>gaiztakeriaren <f>[3]</f> aurka. <f>ⓒ</f> </t>


text:
<t>Gezi hilgarri dira horien mihiak, </t><t>faltsukeria darie ahotik. </t><t>Lagunarentzat bake-hitzak dituzte, </t><t>baina barrenean zelatak </t><t>asmatzen ari dira. <f>ⓓ</f> </t>


text:
<t>Eta nik, Jaunak, </t><t>zigorrik gabe utzi behar ote </t><t>horrelako gaiztakeriak? </t><t>Ez ote bere merezia eman behar </t><t>horrela jokatzen duen jendeari? </t><t>Nik, Jaunak, esana». <f>ⓔ</f> </t>


text:
<t>Negar eta intziri egingo dut </t><t>mendiak direla eta; </t><t>deitore, larre-zelaiak direla eta: </t><t>erreak gelditu baitira eta hutsik; </t><t>ez da ardirik beeka entzuten, </t><t>hegazti eta abereak </t><t>ihesi joanak dira. <f>ⓕ</f> </t>


text:
<t>Jaunak dio: </t><t>«Jerusalem harri-pila bihurtuko dut </t><t>eta txakal-zulo; </t><t>Judako hiriak hondamendi, </t><t>bizilagunik gabe gelditzeraino». <f>ⓖ</f> <pb/> </t>


text:
<t>Zergatik hondatu da lurraldea? </t><t>Zergatik erre </t><t>eta basamortu bihurtu, </t><t>inor ez bizitzeko moduan? </t><t>Non da </t><t>hau ulertuko duen jakintsua? </t><t>Nori argitu dio Jaunak? </t><t>Adieraz dezala. <f>ⓗ</f> </t>


text:
<pb/>Jaunak erantzun: «Nik emandako legea bazter utzi eta nire mintzoa aditu eta jarraitu ez dutelako gertatu da hori.


text:
Aitzitik, beren joera gaiztoen ondoren, gurasoengandik hartutako Baalen ondoren, ibili dira. <f>ⓘ</f>


text:
Horregatik, honela diot nik, Israelen Jainkoak: Herri honi belarmina emango diot jateko, ur pozoitua edateko. <f>ⓙ</f>


text:
Sakabanatu egingo ditut, ez hauek, ez hauen gurasoek ezagutu ez dituzten nazioen artean; etsaia bidaliko diet atzetik ezpatarekin, denak suntsitu arte». <f>ⓚ</f>


text:
<pb/><t>Honela dio Jaun ahalguztidunak: </t><t>«Ea, egin dei emakume erostariei! </t><t>Aurkitu trebeenak, eta betoz!» </t>


text:
<t>Bai, datozela bizkor, </t><t>abes dezatela erosta guregatik! </t><t>Urtu bitez gure begiak malkoz, </t><t>gerta bitez blai betazalak negarrez! <f>ⓛ</f> </t>


text:
<t>Erosta-kantua dator Siondik: </t><t>«Ai ene, galduak gara! </t><t>Hau lotsa gurea! </t><t>Geure lurraldea utzi egin behar, </t><t>geure etxetik botatzen gaituzte <f>[4]</f>!» </t>


text:
<t>Entzun, emakumeok, </t><t>Jaunaren mintzoa, </t><t>entzun arretaz haren hitzak. </t><t>Irakatsi alabei erosta, </t><t>auzokoei negar-kanta: </t>


text:
<t>«Herioa leihoetatik sartu zaigu, </t><t>jauregietaraino iritsi da. </t><t>Haurrak garbitu ditu kaleetan, </t><t>gazteak plazetan». <f>ⓜ</f> <pb/> </t>


text:
<t>Mezu hau adierazteko </t><t>agindu dit Jaunak: </t><t>«Giza gorpuak zabalduta daude </t><t>lurrazalean simaurra bezala, </t><t>lasto-sortak igitarien atzean bezala, </t><t>eta ez ditu inork biltzen». <f>ⓝ</f> </t>


text:
<t>Honela dio Jaunak: </t><t>«Ez bedi harro </t><t>jakintsua bere jakinduriaz, </t><t>ez indartsua bere indarraz, </t><t>ezta aberatsa ere </t><t>bere aberastasunaz. <f>ⓐ</f> </t>


text:
<t>Harrotu nahi duena, </t><t>harro bedi honetaz: </t><t>ni ezagutzeko aski argi izateaz, </t><t>ni, Jauna, </t><t>solidaritatea, justizia eta zuzenbidea </t><t>munduan ezartzen dituena. </t><t>Horiek ditut atsegin. </t><t>Nik, Jaunak, esana». <f>ⓑ</f> </t>


text:
egiptoar, judatar, edomdar, amondar, moabdar eta beduino guztiak. Izan ere, herri horiek, eta Israelek berak, ez dute ezarri bihotzean itunaren seinale den erdainkuntza <f>[5]</f>». <f>ⓒ</f>


text:
<pb/><t>Hau dio Jaunak: </t><t>«Ez egokitu jentilen ohituretara, </t><t>ez izan zeruko seinaleen beldur, </t><t>atzerritarrek ohi duten bezala. <f>ⓓ</f> </t>


text:
<t>Herri horien erlijioa </t><t>hutsaren pareko: </t><t>horien idoloak </t><t>basoan ebakitako egur-puskak dira, </t><t>artisauaren eskuak zizelez landuak, <f>ⓔ</f> </t>


text:
<t>Meloi-soroko txorimalo dirudite: </t><t>ez dakite hitz egiten </t><t>eta garraiatu egin behar dituzte, </t><t>ez baitira ibiltzeko gauza. </t><t>Ez izan horien beldur: </t><t>ezin dute kalterik egin, </t><t>ezta onik ere». <f>ⓕ</f> <pb/> </t>


text:
<t>Ez da zu bezalakorik, Jauna! </t><t>Handia zara zu, </t><t>handiak zure izena eta indarra. <f>ⓖ</f> </t>


text:
<t>Nork ez dizu begirune izango, </t><t>herrien Errege? </t><t>Zuri bakarrik zor zaizu hori! </t><t>Ez duzu parekorik </t><t>herrietako jakintsu </t><t>eta erregeen artean. <f>ⓗ</f> </t>


text:
<t>Inozoak eta zentzugabeak </t><t>dira denak: </t><t>zurezko idoloetara doaz </t><t>ikasbide hartzera! <f>ⓘ</f> </t>


text:
<t>Beraien idoloak </t><t>artisau eta zilarginen lan dira, </t><t>Tarsisko zilarrez </t><t>eta Ufazko <f>[1]</f> urrez estaliak, </t><t>purpura more eta gorriz jantziak. </t>


text:
<t>Jauna, berriz, egiazko Jainkoa da, </t><t>Jainko bizia eta betiereko Erregea: </t><t>hura haserretzean, lurrak dardara; </t><t>nazioek ezin diote eutsi </t><t>haren haserre-suminari. <f>ⓙ</f> </t>


text:
<pb/>Horregatik, esan atzerritarrei: «Zeru-lurrak egin ez dituzten jainkoak desagertu egingo dira mundutik, zerupeko lurralde guztietatik <f>[2]</f>».


text:
<pb/><t>Jaunak bere ahalmenaz egin du lurra, </t><t>bere jakinduriaz ezarri mundua, </t><t>bere adimenaz zabaldu zerua. <f>ⓚ</f> </t>


text:
<t>Haren aginduz </t><t>urak zeruan pilatzen dira, </t><t>hodeiak zerumugan gora igotzen, </t><t>erauntsiak tximistaka lehertzen, </t><t>haizea bere gordelekuetatik </t><t>ateratzen. <f>ⓛ</f> </t>


text:
<t>Orduan, gizaki oro </t><t>zoraturik gelditzen da, ulertezinik; </t><t>zilargina idoloez lotsaturik, </t><t>gezurrezkoak baitira, </t><t>arnasarik gabeko irudi, </t>


text:
<t>zentzugabeko eta barregarri; </t><t>Jaunak hondatuko ditu </t><t>kontuak hartzeko egunean. <f>ⓜ</f> </t>


text:
<t>Besterik da Jakoben Jainkoa, </t><t>bera baita gauza guztien egilea </t><t>eta Israel bere ondaretzat </t><t>hautatu duena. </t><t>Jaun ahalguztiduna, hori du izena! <f>ⓝ</f> </t>


text:
<t>Jerusalemgo bizilagunok, </t><t>setiaturik zaudete! </t><t>Bildu zeuen gauzak </t><t>eta atera lurraldetik. <f>ⓐ</f> </t>


text:
<t>Honela dio Jaunak: </t><t>«Begira, oraingo honetan </t><t>urrutira jaurtiko ditut </t><t>herrialde honetako bizilagunak. </t><t>Estu hartuko ditut, </t><t>ezin izango da inor libratu <f>[3]</f>». </t>


text:
<t>Orduan, herriak oihu: </t><t>«Ai ene, hau hondamena gurea! </t><t>Sendagaitza gure zauria! </t><t>Eta gu, gaitz eramangarria </t><t>izango zelakoan! <f>ⓑ</f> </t>


text:
<t>Hondatua dago gure oihal-etxola, </t><t>lokarri guztiak etenda. </t><t>Seme-alabak kendu dizkigute, </t><t>ez da bat ere gelditu </t><t>gure etxola jasotzeko, </t><t>oihalak zabaltzeko. </t>


text:
<t>Gure gobernariek <f>[4]</f> </t><t>burua galdu dute, </t><t>ez diote Jaunari kontsulta egiten. </t><t>Horregatik, porrot egiten dute, </t><t>eta horiek gidaturiko herria </t><t>sakabanaturik dabil». <f>ⓒ</f> <pb/> </t>


text:
<t>Entzun mezu hau: </t><t>Badator herri bat </t><t>iparraldetik istilu handiz, </t><t>Judako hiriak </t><t>basamortu eta txakal-zulo </t><t>bihurtzera. <f>ⓓ</f> </t>


text:
<t>Badakit, Jauna, </t><t>gizakia ez dela </t><t>bere jokabidearen jabe, </t><t>ezin duela aukeratu bere ibilbidea. <f>ⓔ</f> </t>


text:
<t>Zentza gaitzazu <f>[5]</f> neurriz, </t><t>ez haserrez, </t><t>ez gaitzazun ezereztu. <f>ⓕ</f> </t>


text:
<t>Hustu zeure sumina </t><t>aintzat hartzen ez zaituzten </t><t>eta dei egiten ez dizuten </t><t>nazioen gain, </t><t>Jakoben herria irentsi baitute, </t><t>lurraldea hondatu. <f>ⓖ</f></t>


text:
<pb/> <n>[1-2]</n> Ituneko aginduak Juda eta Jerusalemgo bizilagunei adierazteko agindu zidan Jaunak


text:
eta beraren, Israelgo Jainkoaren, mezu hau hots egiteko: «Madarikatua nire ituneko aginduak onartzen ez dituena! <f>ⓗ</f>


text:
Egiptotik, burdina urtzeko labe <f>[1]</f> hartatik, atera nituenean, zuen gurasoekin egin nuen ituna bera da. Orduan agindu nien: “Nire mintzoa aditu eta nik agindutako guztia betetzen baduzue, nire herri izango zarete eta ni zuen Jainko, <f>ⓘ</f>


text:
eta beteko dut zuen gurasoei zin egindakoa, alegia, esnea eta eztia darizkion lurraldea <f>[2]</f> emango niela”. Lurralde hori orain daukazuena da, hain zuzen». <f>ⓙ</f> <pb/>Nik erantzun nion: «Bai, Jauna».


text:
<pb/>Orduan, Jaunak: «Zoaz Judako hirietara eta Jerusalemgo kaleetara eta hots egin nire mezu hau: Onartu nire aginduak eta bete.


text:
Egiptotik atera nituenetik gaurdaino zin-zinez eta atergabe eskatu diet zuen gurasoei obeditzeko. <f>ⓚ</f>


text:
Baina ez didate aditu, ezta jaramonik egin ere, baizik eta beren joera gaiztoei jarraitu diete setati. Itunaren eginbeharrak betetzeko agindu diet, baina ez dituzte bete; horregatik erori zaizkie gainera itunean ezarritako madarikazioak». <f>ⓛ</f>


text:
<pb/>Eta honela jarraitu zuen Jaunak: «Judako jendea eta Jerusalemgo bizilagunak azpijokoan ari dira nire aurka.


text:
Nire aginduak onartu ez zituzten arbasoen erruetara itzuli dira; beste jainkoen ondoren joan dira beroriek gurtzeko. Bai Israelek, bai Judak hautsi egin dute beren arbasoekin egin nuen ituna. <f>ⓜ</f>


text:
Horregatik, hala diot nik, Jaunak: Ezin izango diote ihes egin bidaliko diedan zoritxarrari. Deiadar egingo didate, baina ez diet entzungo. <f>ⓝ</f>


text:
Jerusalemgo eta Judako beste hirietako jendeak intsentsua erretzen zien jainkoengana joko du orduan laguntza eske deiadarka; baina haiek ezin izango dituzte inola ere salbatu zoritxar-egunean.


text:
Judak hiriak bezainbat jainko ditu; Jerusalemen kaleak bezainbat aldare eraiki dituzte Baal lotsagarriari <f>[3]</f> intsentsua erretzeko. <f>ⓐ</f>


text:
Baina zuk, Jeremias, ez eskatu herri honen alde, ez egin erregurik, ez otoitzik, ez baitizut entzungo zoritxarrean laguntza eske dei egitean». <f>ⓑ</f>


text:
<pb/><t>Honela dio Jaunak: </t><t>«Zer ari da Israel, ene maitea, </t><t>nire tenpluan? </t><t>Zer, hainbeste gaiztakeria </t><t>egin ondoren? </t><t>Promesek eta sakrifizioetako </t><t>abereek </t><t>zoritxarra aldenduko diotela </t><t>uste ote du? </t><t>Orduan bai egingo lukeela </t><t>pozarren oihu! <f>[4]</f> <f>ⓒ</f> </t>


text:
<t>“Fruitu ederreko olibondo heze” </t><t>izena </t><t>eman nion behinola; </t><t>orain, ordea, hostoa erreko diote </t><t>sugar bizian, </t><t>eta adarrak hautsiko. </t>


text:
<pb/>«Nik, Jainko ahalguztidun honek, landatua nuen Israel; baina orain zoritxarra erabaki dut neure herriaren aurka, Israelek eta Judak egin dituzten gaiztakeriengatik, iraindu egin bainaute Baali intsentsua errez».


text:
<pb/>Jaunak jakinarazi zidan etsaiak azpilanean ari zirela nire aurka; berak ireki zizkidan begiak horretaz konturatzeko.


text:
Hiltzera daramaten bildots otzanaren antzeko nintzen ni, eta ez nuen nire kalterako zerabiltzaten asmo txarren berririk: «Bota dezagun zuhaitza bere mardulean; ken dezagun bizidunen artetik, ez dadila haren oroitzapenik ere geldi». <f>ⓓ</f>


text:
<pb/><t>Orduan, honela egin nuen otoitz: </t><t>«Zu, Jaun ahalguztiduna, </t><t>epaile zuzena zara, </t><t>gizakiaren buru-bihotzak </t><t>aztertzen dituena. </t><t>Zure esku utzi dut neure auzia: </t><t>ikusiko ahal dut zure mendekua </t><t>etsaien bizkar!» <f>ⓔ</f> </t>


text:
<pb/>Anatoteko <f>[5]</f> jendea niri bizia kendu nahian dabil, Jaunaren izenean hitz egiten jarraitzen badut, beren eskuz hilko nautela mehatxuka. <f>ⓕ</f>


text:
Honela dio, bada, Jaun ahalguztidunak: «Hartuko dizkiet kontuak; gerran hilko dira berorien gazteak, goseak seme-alabak. <f>ⓖ</f>


text:
Anatoteko jende artetik inor ere ez da bizirik geldituko, zorigaitza bidaliko diedan kontuak hartzeko egunean». <f>ⓗ</f>


text:
<pb/><t>Nolatan hasi zurekin auzitan? </t><t>Zuzenegia zara zu, Jauna. </t><t>Hala ere, </t><t>arazo bat nahi nizuke proposatu: </t><t>zergatik du arrakasta </t><t>gaiztoen jokabideak? </t><t>Nola bizi daitezke lasai </t><t>azpisuge maltzurrak? <f>ⓘ</f> </t>


text:
<t>Zuk landatu </t><t>eta haiek sustraiak bota, </t><t>hazi eta fruitua ematen dute. </t><t>Haien ezpainetan zaude, bai; </t><t>ez, ordea, bihotzetan. <f>ⓙ</f> </t>


text:
<t>Baina zuk, Jauna, </t><t>ongi ezagutzen nauzu, </t><t>aztertu nauzu eta badakizu </t><t>egiaz nagoela zurekin. </t><t>Jar itzazu aparte gaiztoak, </t><t>hiltzeko ardiak bezala, </t><t>gorde itzazu sarraski-egunerako! <f>ⓚ</f> </t>


text:
<t>Noiz arte segitu behar du </t><t>lurraldeak dolutan, </t><t>landako belarrak lehor? </t><t>Abere eta hegaztiak galtzen ari dira, </t><t>bertako bizilagunen </t><t>gaiztakeriagatik. </t><t>Honela baitiote: </t><t>«Ez ditu ezagutzen Jainkoak </t><t>gure ibilerak <f>[1]</f>». <f>ⓛ</f> <pb/> </t>


text:
<t>Jaunak erantzun zidan: </t><t>«Oinezkoekin lasterka </t><t>nekatzen bazara, </t><t>nola lehiatu nahi duzu </t><t>zaldizkoekin? </t><t>Lurralde lauan </t><t>seguru ez bazabiltza, </t><t>nola moldatuko zara </t><t>Jordan inguruko malkarretan? </t>


text:
<t>Zeure etxekoek, zeure anaiek ere, </t><t>saldu egin zaituzte, </t><t>elkar hartu dute zuri erasotzeko. </t><t>Ez fidatu horiengan, </t><t>hitz gozoak esaten badizkizute ere». <f>ⓜ</f> </t>


text:
<t>Jaunak dio: </t><t>«Utzi egin dut neure herria, </t><t>baztertu neure ondarea, </t><t>etsaien eskura eman </t><t>neure bihotzeko kutuna. <f>ⓝ</f> </t>


text:
<t>Nire ondare zen herri hau </t><t>basoko lehoia bezalako bihurtu zait: </t><t>orroka ari da nire aurka; </t><t>horregatik ez dut gehiago maite. </t>


text:
<t>Nire ondare zen herri hau </t><t>kolorezko hegaztia bezalakoa da: </t><t>beste hegazti guztiak erasoka ditu. </t><t>Zatozte, piztia guztiak, </t><t>bil zaitezte hura irensteko! <f>ⓐ</f> </t>


text:
<t>Makina bat buruzagi etsaik </t><t>suntsitu du nire mahastia <f>[2]</f>, </t><t>oinazpian zapaldu nire alorra, </t><t>basamortu bihurtu </t><t>nire alor zoragarria: <f>ⓑ</f> </t>


text:
<t>hondamendi, lugorri eta eremu. </t><t>Lurralde guztia hondamendi, </t><t>eta inori axola ez. <f>ⓒ</f> </t>


text:
<t>Basamortuko gordelekuetatik </t><t>datoz suntsitzaileak: </t><t>ezpata ari da Jaunaren aginduz, </t><t>ertz batetik bestera </t><t>lurraldea hondatzen; </t><t>inorentzat ez bakerik. </t>


text:
<t>Nire herriak garia erein </t><t>eta arantzak bildu; </t><t>lan guztia alferrik egin du. </t><t>Zein uzta negargarria, </t><t>nire suminak bidalia!» </t>


text:
<pb/>Hona zer diotsen Jaunak Israelen auzoko herri gaizkileei, bere herri Israeli ondaretzat emandako lurraldeari eskua ezarri diotenei: «Errotik aterako ditut beren lurraldetik (eta Judako jendea haien eskuetatik askatuko).


text:
Baina horren ondoren, errukitu egingo natzaie, eta herri bakoitza, nor bere ondarera eta lurraldera itzuliko dut. <f>ⓓ</f>


text:
Egia da: nire herriari Baalen izenean zin egiten irakatsi zioten; baina nire herriaren ohitura onartuz, “Ala Jauna!” esanez zin egiten ikasten badute, neure herriko parte egingo ditut. <f>ⓔ</f>


text:
Baina obeditzen ez didan nazioa errotik aterako dut behin betiko eta suntsitu egingo. Nik, Jaunak, esana».


text:
<pb/>Jaunak esan zidan: «Zoaz lihozko gerriko bat erostera eta jantzi gerrian, baina ez garbitu uretan».


text:
«Hartzazu, erosi eta jantzia duzun gerrikoa. Zoaz Eufrates ibaira <f>[1]</f> eta gorde hango harkaitz-zulo batean».


text:
<pb/>Handik denboraldi batera Jaunak esan zidan: «Zoaz Eufrates ibaira eta hartu han gordetzeko agindu nizun gerrikoa».


text:
Joan nintzen ibaira, zulatu gordelekua eta atera nuen gerrikoa: erabat usteldua zegoen, ez zuen ezertarako balio.


text:
Herri gaizto honek ez ditu nire hitzak entzun nahi eta bere joera gaiztoei setati jarraitzen die. Jainko arrotzen ondoren dabil, horiek zerbitzatuz eta gurtuz. Horregatik, ezertarako balio ez duen gerriko honen pareko izango da. <f>ⓕ</f>


text:
Gerrikoa gizonaren gerriari lotzen zaion bezala nahi izan nituen Juda eta Israel herriak niri lotu, nire herri izan zitezen, nire ospe eta ohore; baina ezentzun egin zidaten». <f>ⓖ</f>


text:
<pb/>Jaunak, Israelgo Jainkoak, esan zidan: «Jeremias, esaiozu jendeari pitxerrak ardoz betetzeko direla. Ondotxo dakitela hori erantzungo dizute denek.


text:
Orduan, herrialde honetan bizi diren guztiak ardoz beteko <f>[2]</f> ditudala esango diezu, erabat mozkortzeraino: Daviden tronuan esertzen diren erregeak, apaizak, profetak eta Jerusalemgo bizilagun guztiak. <f>ⓗ</f>


text:
Ondoren, apurtu egingo ditut bata bestearen kontra: gurasoak eta seme-alabak, denak batera. Ez dut errukirik izango, ez barkamenik, ez gupidarik: guztiak suntsituko ditut. Nik, Jaunak, esana». <f>ⓘ</f>


text:
<t>Ohoratu Jauna, zeuen Jainkoa, </t><t>berak iluna bidali baino lehen, </t><t>mendian, gaua iristean, </t><t>estropezuka hasi baino lehen, </t><t>itxaro duzuen argia </t><t>ilunpe beltz bihurtu baino lehen. <f>ⓙ</f> </t>


text:
<t>Entzun nahi ez badidazue, </t><t>negarrari emango diot isilean </t><t>zuen harrokeriagatik. </t><t>Nire begiak malkotan urtuko dira, </t><t>Jaunaren herria <f>[3]</f> </t><t>gatibu eraman dezatenean. <f>ⓚ</f> </t>


text:
<t>Jaunak esan zidan: </t><t>«Esan erregeari </t><t>eta erregina amari <f>[4]</f>: </t><t>Eser zaitezte lurrean, </t><t>erori baita zuen burutik </t><t>errege-koroa preziatua. </t>


text:
<t>Negeveko hiriak setiatuak daude, </t><t>ezin ditu inork ere askatu. </t><t>Juda osoa erbestera doa, </t><t>oso-osorik atzerrira». <pb/> </t>


text:
<t>Jaso begiak, Jerusalem! </t><t>Ikusi etsaia iparraldetik etortzen. </t><t>Non da nik eman nizun herria, </t><t>harrotzeko bide zenuen artaldea? <f>ⓛ</f> </t>


text:
<t>Eta zer esango duzu, Jerusalem, </t><t>adiskidetzat eduki ohi dituzunek </t><t>beren agintea ezartzean </t><t>eta zu menderatzean? </t><t>Oinaze bizitan aurkituko zara, </t><t>emakumea erdiminetan bezala. <f>ⓜ</f> </t>


text:
<t>«Zergatik gertatzen zait hau?» </t><t>galdetuko duzu. </t><t>Jakin, </t><t>zeure bekatu kontaezinengatik dela. </t><t>Horregatik biluztu zaituzte </t><t>eta indarrez bortxatu! <f>ⓝ</f> </t>


text:
<t>Alda ote dezake beltzak <f>[5]</f> </t><t>azalaren kolorea? </t><t>Edo lehoinabarrak </t><t>bere larru pikardatua? </t><t>Ezta zuek ere: </t><t>txarrean ohituak, ezin onik egin. <f>ⓐ</f> <pb/> </t>


text:
<t>Jaunak dio: </t><t>«Basamortuko haizeak daraman </t><t>lastoa bezala </t><t>sakabanatuko zaituztet. <f>ⓑ</f> </t>


text:
<t>Hori da zure zoria, Israel, </t><t>nire aldetik merezia duzuna, </t><t>ni ahaztu </t><t>eta sasijainkoez fidatu zarelako. <f>ⓒ</f> </t>


text:
<t>Zure adulterioak, irrintziak, </t><t>prostituzio lotsagabea! </t><t>Muinoetan eta landa zabalean </t><t>ikusi ditut </t><t>zure egintza higuingarriak! </t><t>Zure zorigaitza, Jerusalem, </t><t>ez baituzu garbi izan nahi! </t><t>Noiz arte horrela?» <f>ⓓ</f></t>


text:
<pb/><t>«Dolutan dago Juda herrialdea, </t><t>hiltzear bertako hiriak, </t><t>goibel, lur jota jendea, </t><t>garrasika Jerusalem hiriburua. <f>ⓔ</f> </t>


text:
<t>Aberatsek ur bila </t><t>bidaltzen dituzte morroiak: </t><t>badoaz putzuetara, baina urik ez, </t><t>eta ontziak hutsik itzuli behar, </t><t>lotsaz gorri eta burumakur. </t>


text:
<t>Nekazariak etsita, </t><t>burumakur dabiltza, </t><t>lurra arraildua baitago, euri faltaz. <f>ⓕ</f> </t>


text:
<t>Basahuntzak landetan, </t><t>umea egin </t><t>eta bertan behera utzi behar, </t><t>larrerik ez dagoelako. </t>


text:
<t>Basastoak ere geldi daude mendian, </t><t>txakalak bezala aireari usnaka, </t><t>begiak ilun, larrerik ez dagoelako». <pb/> </t>


text:
<t>Jendeak oihu dagi: </t><t>«Geure bekatuek </t><t>salatzen bagaituzte ere, </t><t>ekin, Jauna, zeu zarena zarelako! </t><t>Asko dira gure errebeldiak, </t><t>zure aurka egin dugu bekatu. <f>ⓖ</f> </t>


text:
<t>Baina zu zara Israelen itxarobidea, </t><t>larrialdietan salbatzen gaituena. </t><t>Zergatik duzu </t><t>arrotzen portaera gure artean, </t><t>gau baterako baizik gelditzen ez den </t><t>bidaiariarena? <f>ⓗ</f> </t>


text:
<t>Zergatik zabiltza ezkutuka </t><t>gizon izutuaren antzera, </t><t>garaipena lortzeko gauza ez den </t><t>gudaria bezala? </t><t>Baina ez, </t><t>zu gure artean zaitugu, Jauna! </t><t>Zuretzat sagaraturiko herri gara: </t><t>ez gaitzazula utz zapuzturik!» <f>ⓘ</f> </t>


text:
<pb/>Honela dio Jaunak herri honi buruz: «Maite du honek harat-honat ibiltzea, ez ditu oinak lotzen. Ez dut gogoko. Gogora dakart honen jokaera gaiztoa, eta zigortu egingo dut bere bekatuengatik».


text:
Barau egiten badute ere, ez dut entzungo horien deiadarrik. Erre-opariak eta labore-opariak eskaintzen badituzte ere, ez ditut onartuko, baizik eta gerraz, gosez eta izurriz joko ditut». <f>ⓚ</f>


text:
<pb/>Erantzun nion: «Ai ene, Jainko Jauna! Baina ez duela ez gerrarik, ez goserik izango ari zaizkio esaten profetak, eta toki honetan egiazko bakea emango diozula». <f>ⓛ</f>


text:
<pb/>Eta Jaunak erantzun zidan: «Nire izenean gezurra ari dira esaten profetak. Ez dira nik bidaliak; ez diet ezer agindu, ez hitz egin ere. Gezurrezko ikuskari, iragarpen zoro, beraien burutazio huts dira profeta horiek iragartzen dituztenak. <f>ⓜ</f>


text:
Horregatik, hara nik, Jaunak, esan: Nik bidali gabe nire izenean mintzo diren eta herrialde honetan gerrarik eta goserik ez dela izango esaten ari diren profetak, gerraz eta goseak hilko dira.


text:
Eta horien hitza entzun duen jendea Jerusalemgo kaleetan eroriko da hilotzik gerraren eta gosearen ondorioz, eta ez da izango beroriei, ez berorien emazte eta seme-alabei lurra emango dienik. Horrela ordainduko diet beren gaiztakeria». <f>ⓝ</f>


text:
<pb/><t>Hitz hauek herriari esateko agindu </t><t>zidan Jaunak: </t><t>«Urtzen ari zaizkit begiak negarrez, </t><t>gau eta egun atergabe; </t><t>nire herria, neskatxa ederra <f>[1]</f>, </t><t>izugarrizko ezbeharrak jo baitu, </t><t>eta hilzorian utzi. <f>ⓐ</f> </t>


text:
<t>Landara irten, </t><t>eta ezpataz hildakoak edonon; </t><t>hirira sartu, </t><t>eta jendea goseak hiltzen. </t><t>Apaizak eta profetak </t><t>batetik bestera dabiltza, </t><t>ezer ulertu ezinik. </t>


text:
<t>«Jauna, erabat utzi al duzu Juda? </t><t>Nazkatu egin al zara Sion hiriaz? </t><t>Zergatik jo gaituzu </t><t>sendaezineko gaitzaz? </t><t>Bakearen zain geunden, </t><t>baina ez dugu onik. </t><t>Osasunaldia espero genuen, </t><t>baina beldur-ikara dugu gainean. <f>ⓑ</f> </t>


text:
<t>Aitortzen dugu, Jauna, </t><t>geure gaiztakeria </t><t>eta geure arbasoen errua; </t><t>zure aurka egin dugu bekatu. <f>ⓒ</f> </t>


text:
<t>Zeu zarena zarelako, </t><t>ez gaitzazu utz, </t><t>ez mespretxatu zeure herria, </t><t>bere errege ospetsu zaituena <f>[2]</f>. </t><t>Gogora ezazu </t><t>gurekin egina duzun ituna, </t><t>ez hautsi, mesedez. </t>


text:
<t>Jentilen idoloek ezin dute </t><t>euririk eman, </t><t>ezta zeruek ere berenez </t><t>hodei-zaparradarik sortu. </t><t>Zuk egiten dituzu horiek guztiak! </t><t>Ez al zaitugu, bada, zu, Jauna, </t><t>geure Jainkoa? </t><t>Zu zaitugu geure itxaropen!» <f>ⓓ</f></t>


text:
<pb/>Jaunak esan zidan: «Moises eta Samuel nire aurrera erregutzera etorriko balira ere, ez nuke izango herri honen errukirik. Kanpora! Doazela nire begi-bistatik! <f>ⓔ</f>


text:
Nora galdetzen badizute, esan hau nire partetik: <pb/><t>«Norberari dagokionera: </t><t>Heriotzarako dena, heriotzara! </t><t>Ezpatarako dena, ezpatara! </t><t>Goserako dena, gosera! </t><t>Erbesterako dena, erbestera! <f>ⓕ</f> </t>


text:
<pb/>«Nik, Jaunak, lau zigor-mota bidaliko dizkiet: gerra, hiltzeko; txakurrak, zati-zati egiteko; hegazti harrapariak eta basapiztiak, irentsi eta haiekikoa egiteko. <f>ⓖ</f>


text:
Halako zigorra emango diet, ezen ikaraturik geldituko baitira erresuma guztiak; eta hori, Ezekiasen seme Manasesek <f>[1]</f>, Judako erregeak, Jerusalemen egin zuen guztiagatik». <f>ⓗ</f>


text:
<pb/><t>Jaunak dio: </t><t>«Nor izango da zutaz erruki, </t><t>Jerusalem? </t><t>Nor hurbilduko zaizu? </t><t>Nork izango </t><t>zure berri jakiteko ardura? <f>ⓘ</f> </t>


text:
<t>Zeuk utzi nauzu, </t><t>zeuk bizkarra eman. </t><t>Hala, zure aurka luzatu dut eskua, </t><t>zu suntsitzeko, </t><t>zutaz erruki izateaz aspertuta. </t>


text:
<t>Lurraldeko hiri guztietan </t><t>sakabanatu ditut zure bizilagunak, </t><t>haizeak lastoa bezala; </t><t>suntsitu egin dut neure herria, </t><t>seme-alabarik gabe utziz, </t><t>jokabidez aldatu ez delako. </t>


text:
<t>Itsasoko harea baino ugariago </t><t>horien artean utzi ditudan alargunak. </t><t>Eguerdi-eguerdian </t><t>ekarri dut hondatzailea </t><t>gudari gazteen amaren gainera; </t><t>larria eta ikara gorria </t><t>bidali diot bat-batean. </t>


text:
<t>Zazpi seme-alaben ama bera ere </t><t>akitua dago, arnasa ezin harturik, </t><t>lotsaz eta desohorez betea; </t><t>egun-argia ilunpe bihurtu zaio. </t><t>Eta gelditzen zaizkion semeak </t><t>etsaien ezpataz hilko dira. </t><t>Nik, Jaunak, esana». </t>


text:
<t>Ai ene, ai ene! </t><t>Ama, </t><t>zergatik ekarri ninduzun mundura? </t><t>Denekin eztabaidan </t><t>eta auzitan aritzeko? </t><t>Ez diot inori zor, </t><t>ez dit inork ere zor; </t><t>hala ere, denek madarikatzen naute. <f>ⓙ</f> </t>


text:
<t>Jauna, egiaz zerbitzari leiala nauzu, </t><t>neure etsaien alde erregutu dizut </t><t>arrisku eta larrialdian <f>[2]</f>. <pb/> </t>


text:
<t>(Nola egin aurre iparraldeko etsaiari, </t><t>burdina eta brontzea bezain </t><t>gogor denari? <f>[3]</f> </t>


text:
<t>Zeure bekatuengatik, Israel, </t><t>herrialde osoan egin dituzun </t><t>bekatuengatik, </t><t>etsaien harrapakin bihurtzen ditut </t><t>zure aberastasun eta ondasunak. <f>ⓚ</f> </t>


text:
<t>Zeure etsaien esklabo egingo zaitut, </t><t>ezagutzen ez duzun lurraldean; </t><t>piztu baita nire haserrea, </t><t>sutan dago zure aurka). <f>ⓛ</f> <pb/> </t>


text:
<t>Jauna, zuk dena dakizu; </t><t>gogora nazazu, ardura zaitez nitaz, </t><t>mendeka nazazu etsaien lepotik. </t><t>Luzatzen baduzu, nireak egin du. </t><t>Kontu egin </t><t>zuregatik iraintzen nautela. </t>


text:
<t>Zure hitzak niregana iristean, </t><t>irentsi egiten nituen; </t><t>horiek nituen neure poz, </t><t>barru-barruko gozamen; </t><t>zeuretzat sagaratua bainauzu, </t><t>ene Jauna, Jainko ahalguztiduna. <f>ⓜ</f> </t>


text:
<t>Ez naiz atsegin bila ari izan </t><t>festa- eta algarazaleekin batera; </t><t>bakarrik ibiltzera behartu nauzu, </t><t>zeure suminaz betea nauzu eta. </t>


text:
<t>Zergatik amairik gabeko oinaze hau? </t><t>Sendaezina da nire gaitza, </t><t>erremediorik gabea. </t><t>Nola bihurtu zara niretzat </t><t>itxura huts den ur engainagarri? <f>ⓝ</f> <pb/> </t>


text:
<t>Orduan, Jaunak erantzun zidan: </t><t>«Niregana itzultzen bazara, </t><t>hartuko zaitut berriro </t><t>neure zerbitzura. </t><t>Baliotsu dena baliogabe denetik </t><t>bereizten baduzu, </t><t>hitz egingo dut zure bitartez </t><t>aurrerantzean ere. </t><t>Herriak itzuli behar du zuregana, </t><t>ez zuk harengana. <f>ⓐ</f> </t>


text:
<t>Herri honen aurrean </t><t>brontzezko hesi txit sendo </t><t>egingo zaitut; </t><t>borroka egingo dizute, </t><t>baina menderatu ez, </t><t>zeurekin bainauzu ni, </t><t>libratzeko eta garaipena emateko. </t><t>Hala diot nik, Jaunak. <f>ⓑ</f> </t>


text:
<t>Libratuko zaitut </t><t>gaizkileen eskuetatik, </t><t>askatuko erasotzaileen menpetik». <f>ⓒ</f></t>


text:
Nik, Jaunak, esango dizut zer gertatuko zaien herrialde honetan jaioko diren seme-alabei eta bizia emango dieten gurasoei.


text:
Modu ikaragarrian hilko dira eta ez dute hiletarik, ez hilobirik izango <f>[1]</f>: simaurra bezala geldituko dira lurrazalean. Gerrak eta goseak hilko ditu, eta gorpuak hegazti harrapariek eta basapiztiek jango dituzte». <f>ⓔ</f>


text:
<pb/>Hau ere esan zidan Jaunak: «Ez joan hiletak egiten ari diren etxera, doluan parte hartzeko eta atsekabean lagun egiteko: ukatu egin baitizkiot herri honi neure bakea, maitasuna eta errukia. <f>ⓕ</f>


text:
Txiki eta handi, denak hilko dira herrialde honetan; ez dute hiletarik, ez hilobirik izango; ez du inork dolua adierazteko gorputza urratuko, ez burua soilduko. <f>ⓖ</f>


text:
Ez da hileta-otordurik egingo hildakoaren senideak kontsolatzeko, ezta aitaren edo amaren heriotzan ere <f>[2]</f>.


text:
Honela baitiot nik, Jaun ahalguztidunak, Israelen Jainkoak: Isilaraziko ditut lurralde honetan, zuen begi-bistan, zuen egunetan, poz-alaitasunezko oihuak, senar-emaztegaien kantuak. <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>«Mezu hau herriari iragartzean, galdetuko dizute: “Zergatik erabaki du Jaunak hain zoritxar handia bidaltzea? Zein da gure errua, zein geure Jainko Jaunaren aurka egin dugun bekatua?” <f>ⓘ</f>


text:
Zuk erantzun nire partetik: Bada, zuen arbasoek ni bazterrera utzi eta beste jainkoen atzetik ibili izana, haiek zerbitzatuz eta gurtuz. Ni bazterrera utzi eta nire legea ez dute bete. <f>ⓙ</f>


text:
Eta zuek arbasoek baino okerrago jokatu duzue: nork bere joera gaiztoei setati jarraitu diezue, niri aditu gabe. <f>ⓚ</f>


text:
Horregatik, jaurti egingo zaituztet lurralde honetatik, ez zuentzat, ez zuen gurasoentzat ezaguna ez den lurraldera; han, beste jainko batzuk zerbitzatuko dituzue, gau eta egun; ez baitut gehiago zuen ardurarik izango». <f>ⓛ</f>


text:
<pb/>Jaunak dio: «Garai berria dator. Garai horretan, jendeak ez du honela zin egingo: “Ala Jauna, israeldarrak Egiptotik atera zituena!”;


text:
baizik eta beste era honetan: “Ala Jauna, israeldarrak iparraldetik eta sakabanatu zituen herrialde guztietatik atera dituena!” Bai, berriro itzularaziko ditut beraien gurasoei eman nien lurraldera». <f>ⓜ</f>


text:
<pb/>Jaunak dio: «Etsai asko bidaliko ditut israeldarren aurka: arrantzale gisa, harrapatuko dituzte beren sareetan, edota, ehiztari gisa, mendi, muino eta harkaitzartetan ehizatuko. <f>ⓝ</f>


text:
Hasteko, zigor izugarria emango diet, profanatu egin baitute nire lurra, gorpu baten pareko diren idolo higuingarriez, eta nire ondarea zantarkeriez bete». <f>ⓑ</f>


text:
<pb/><t>Jauna, zu nire indar eta babesle, </t><t>arriskuan ihesleku! </t><t>Zuregana etorriko dira herriak </t><t>lurreko azken mugetatik, </t><t>eta esango dizute: </t><t>«Gurasoek utzi dizkiguten jainkoak </t><t>gezur huts dira, </t><t>zentzugabekeria </t><t>eta ez ezertarako on. <f>ⓒ</f> </t>


text:
<t>Jaunak dio: </t><t>«Hara, nire esku ahaltsua </t><t>erakutsiko diet behin betiko, </t><t>eta ikasiko dute Jauna naizela ni. <f>ⓔ</f></t>


text:
<pb/><t>«Judaren bekatua </t><t>burdinazko eztenaz idatzia dago, </t><t>diamantezko puntaz zizelkatua, </t><t>bere bihotz barruan, </t><t>bere aldare-ertzetako adarretan <f>[1]</f>. <f>ⓕ</f> </t>


text:
<t>Seme-alabak bezain </t><t>gogoangarri dituzte </t><t>aldare eta zutoin sakratuak, </t><t>zuhaitz handien azpian </t><t>eta muino-gailurretan, <f>ⓖ</f> </t>


text:
<t>mendian eta landan eraikitakoak. </t><t>Judako herri hori, </t><t>etsaien esku jarriko ditut </t><t>zure aberastasunak eta altxorrak, </t><t>lurralde osoan zehar, </t><t>sasikultu-lekuetan, </t><t>egin duzun bekatuagatik. </t>


text:
<t>Utzi egin beharko duzu </t><t>eman nizun ondarea <f>[2]</f>. </t><t>Zeure etsaien esklabo egingo zaitut </t><t>ezagutzen ez duzun lurralde batean, </t><t>nire haserrearen sua harrotu baituzu </t><t>itzalezineko sugarretan». <f>ⓗ</f> </t>


text:
<t>Honela dio Jaunak: </t><t>«Madarikatua </t><t>konfiantza gizakiagan duena, </t><t>giza indar hutsean oinarritzen dena </t><t>eta niregandik urruntzen! <f>ⓘ</f> <f>ⓙ</f> </t>


text:
<t>Basamortuko zuhaixkaren </t><t>antzeko da: </t><t>ez du sasoi onik izango, </t><t>lur idorretan landatua, </t><t>biziezineko lur gazitan. <pb/> </t>


text:
<t>Ur ondoan landaturiko </t><t>zuhaitzaren antzeko da: </t><t>ur bizigarrietara </t><t>zabalduko ditu sustraiak, </t><t>sargoriari ez dio beldurrik: </t><t>haren hostoak beti berde; </t><t>lehorte-urtean ere hura lasai, </t><t>ez dio uzten fruitua emateari. <f>ⓛ</f> <pb/> </t>


text:
<t>«Ez da ezer giza bihotza baino </t><t>maltzurragorik, sendaezinagorik. </t><t>Nork antzeman berari? </t>


text:
<t>Neuk, Jaunak, </t><t>ikertzen eta aztertzen ditut </t><t>gizakiaren buru-bihotzak, </t><t>nori bere jokaeraren ordaina, </t><t>bere egiteen merezia emateko. <f>ⓜ</f> <pb/> </t>


text:
<t>«Bidegabeki aberasten dena </t><t>besteren arrautzak berotzen dituen </t><t>hegaztiaren antzeko da: </t><t>sasoirik onenean </t><t>ihes egingo dio aberastasunak, </t><t>eta azkenean txorotzat hartuko dute». <f>ⓝ</f> </t>


text:
<t>Zu zara, Jauna, Israelen itxaropena! </t><t>Zapuzten zaituztenek </t><t>porrot egingo dute; </t><t>zuregandik urruntzen direnak </t><t>kondenaturik daude, </t><t>ur bizien iturria —zu, Jauna— </t><t>zapuztu dutelako. <f>ⓑ</f> <pb/> </t>


text:
<t>Jauna, senda nazazu </t><t>eta sendatua geldituko naiz, </t><t>salba nazazu </t><t>eta salbatua izango. </t><t>Zu zaitut goresten! <f>ⓒ</f> </t>


text:
<t>Jendeak esaten dit: </t><t>«Non dira, bada, </t><t>Jaunaren mehatxuak? </t><t>Bete bitez!» <f>ⓓ</f> </t>


text:
<t>Nik ez diot muzin egin </t><t>profeta izateari <f>[3]</f>; </t><t>halere, </t><t>ez dut opa izan zoritxar-egunik. </t><t>Badakizu zuk hori, neure eskariak </t><t>aurrez aurre egin dizkizut eta. <f>ⓔ</f> </t>


text:
<t>Huts eragiezu </t><t>erasoka ari zaizkidanei, </t><t>eta ez niri; </t><t>jo bitza haiek beldurrak, </t><t>eta ez ni. </t><t>Bidali haiei zoritxarra, </t><t>suntsi itzazu, suntsi erabat. <f>ⓕ</f> </t>


text:
<pb/>Jaunak esan zidan: «Zoaz eta ezar zaitez Judako erregeek sartu/irtenak egiteko erabiltzen duten Jerusalemgo ate nagusian; egizu gero gauza bera hiriko beste ate guztietan ere.


text:
Eta ateetatik igarotzen diren guztiei —Judako erregeei, hirira datozen judatarrei eta Jerusalemgo bizilagunei— esan nire mezua entzuteko.


text:
Hitz egin honela: Ez eraman inolako zamarik larunbatez, bizi nahi baduzue, ez sartu ezer Jerusalemgo ateetan barrena. <f>ⓖ</f>


text:
Larunbatean, ez atera zamarik zeuen etxetik, ez egin inolako lanik. Larunbata niri behar didazue sagaratu, zuen gurasoei agindu nien bezala.


text:
Haiek ez zidaten aditu, ezta jaramonik egin ere; burugogor jarri ziren eta ez zuten obeditu, ez zentzatu nahi izan. <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>«Baina zuek benetan aditzen badidazue, hiri honetako ateetan barrena larunbatez zamarik eramaten ez baduzue, baizik eta egun hori niri sagaratzen badidazue, inolako lanik egin gabe, <f>ⓘ</f>


text:
orduan, Daviden tronuan esertzen diren erregeak sartuko dira hiri honetako ateetatik; guda-gurdietan eta zaldiz sartuko dira, beren buruzagiekin eta Judako eta Jerusalemgo bizilagunekin batera. Hiri hau bizilagunez betea egongo da beti. <f>ⓙ</f>


text:
Alde guztietatik etorriko da jendea, Judako herrietatik eta Jerusalemgo inguruetatik, Benjaminen herrialdetik eta Xefelatik, mendialdetik eta Negevetik <f>[4]</f>, Jaunaren etxera erre-opariak eta sakrifizioak, labore-opariak, intsentsua eta gorespen-opariak ekarriz.


text:
Baina nire agindua betetzen ez baduzue, larunbata niri sagaratzeko eta egun horretan Jerusalemgo ateetan zamarik ez sartzeko agindua betetzen ez baduzue, su emango diet hiriko ateei eta ez da itzaliko Jerusalemgo jauregiak kiskali arte». <f>ⓚ</f>


text:
Buztinez egiten ziharduen ontzia eskuetan hondatzen bazitzaion, beste bat egiten zuen ondoen iruditzen zitzaion eran.


text:
«Israeldarrok, ez ote nuke egin behar zuekin eltzegileak egiten duen gauza bera? Begira! Nola buztina eltzegilearen eskuetan, hala zarete zuek nire eskuetan. Hala diot nik, Jaunak. <f>ⓛ</f>


text:
Batzuetan, nazio edo erreinu bat lurretik erauzi, irauli edo hondatzeko erabakia hartzen dut. <f>ⓜ</f>


text:
Baina aipaturiko nazioa bere gaiztakeriatik aldentzen bada, damutu egiten naiz eta ez diot ematen pentsatua nuen zigorra. <f>ⓝ</f>


text:
Baina, niri aditu beharrean, gaizki iruditzen zaidana egiten badu, damutu egiten naiz eta ez diot egiten agindua nion mesedea.


text:
<pb/>«Zoaz, bada, orain, eta esan Judako jendeari eta Jerusalemgo bizilagunei, nik, Jaunak, pentsatua dudala haiek zigortzea eta prest nagoela nire egitasmoa betetzeko. Erregutu beren jokaera okerra utz dezaten, beren ohitura eta egintzak onbidera ditzaten. <f>ⓑ</f>


text:
Baina honela erantzungo dizute: “Alferrik ari zara! Nahi duguna egingo dugu, nork bere joera gaiztoen arabera jokatuko dugu”». <f>ⓒ</f>


text:
<pb/><t>Horregatik, hau dio Jaunak: </t><t>«Egin itaunketa nazioen artean: </t><t>nork entzun du horrelakorik? </t><t>Israel neskatxa ederrak </t><t>izugarria egin du! <f>ⓓ</f> </t>


text:
<t>Uko egiten ote die inoiz ere elurrak </t><t>Libanoko harkaitz garaiei? </t><t>Agortzen ote dira </t><t>menditik datozen ur hotzak? <f>[1]</f> </t>


text:
<t>Bada, </t><t>nire herria ahaztu egin da nitaz, </t><t>intsentsua erretzen die sasijainkoei. </t><t>Desbideratu egin da </t><t>antzinako bidetik, </t><t>sekula ibili gabeko </t><t>bideetan ibiltzeko. <f>ⓔ</f> </t>


text:
<t>Horrela, bere lurraldea </t><t>hondamen bihurtu du, </t><t>jendearen etengabeko iseka. </t><t>Handik igarotzen dena </t><t>izuturik gelditzen da, </t><t>buruari eragiten dio harriturik. <f>ⓕ</f> </t>


text:
<t>Nola ekialdeko haizeak hautsa, </t><t>hala sakabanatuko dut Israel </t><t>etsaien aurrean. </t><t>Bizkarra emango diot </t><t>eta ez aurpegia </t><t>hondamendi-egunean». </t>


text:
<pb/>Zenbaitzuk zioten: «Pentsa dezagun Jeremias nola galdu. Ez zaigu faltako apaizik Jainkoaren legea irakasteko, ez jakintsurik aholku onak emateko, ez profetarik Jainkoaren mezua iragartzeko. Belztu dezagun horren izena, ez entzunarena egin diezaiogun horren esanari». <f>ⓖ</f>


text:
<pb/>Orduan, honela egin nuen otoitz: <pb/><t>«Ardura nitaz, Jauna! </t><t>Entzun nire salatzaileek diotena! </t>


text:
<t>Ongia gaizkiaz ordaintzen ote da? </t><t>Hilobia zulatu dute niretzat! </t><t>Izan gogoan, Jauna, </t><t>nola egon nintzen zure aurrean </t><t>berorien alde erreguka, </t><t>zure haserrea </t><t>beroriengandik aldendu nahian. <f>ⓗ</f> </t>


text:
<t>Baina orain, </t><t>hil itzazu goseak </t><t>horien seme-alabak, </t><t>garbitu ezpataz; </t><t>geldi bitez emazteak </t><t>seme-alabarik gabe eta alargun; </t><t>hil bitza izurriak gizonak, </t><t>eta guduak gazteak! <f>ⓘ</f> </t>


text:
<t>Bete garrasiz horien etxeak, </t><t>bat-batean lapurrak sarraraziz! </t><t>Zuloa egin baitzuten ni erortzeko, </t><t>sareak ipini bidean ni harrapatzeko. <f>ⓙ</f> </t>


text:
<t>Ongi ezagutzen dituzu, Jauna, </t><t>ni hiltzeko dituzten egitasmoak. </t><t>Ez barkatu horien gaiztakeria, </t><t>ez kendu zeure begi-bistatik </t><t>horien bekatua! </t><t>Bota itzazu lurrera zeure aurrean, </t><t>ekin horien aurka </t><t>zeure haserre-egunean!» <f>ⓚ</f></t>


text:
<pb/>Jaunak agindu zion Jeremiasi: «Zoaz eta erosi buztinezko pitxer bat. Eraman zeurekin <f>[1]</f> herri-agintari eta apaiz-kontseiluko batzuk.


text:
Irten, gero, Ben-Hinom haranera, Ontzi-pusken ate <f>[2]</f> aurrera, eta aldarrikatu bertan orain emango dizudan mezua.


text:
Hauxe esango duzu: Judako errege eta Jerusalemgo bizilagunok, entzun Jaun ahalguztidunaren, Israelgo Jainkoaren, mezua: Ezbehar izugarria erakarriko dut toki honen kontra; entzun dezaten guztiei durundi egingo diete belarriek. <f>ⓛ</f>


text:
Izan ere, israeldarrek bazterrera utzi naute eta toki honen izaera itxuragabetu: intsentsua erre diete bertan, ez berek, ez beren gurasoek, ez Judako erregeek ezagutzen ez zituzten jainkoei, eta jende errugabearen odolez bete dute. <f>ⓜ</f>


text:
Aldareak eraiki dituzte seme-alabak Baali oparitzat erretzeko. Nik ez dut horrelakorik sekula agindu, ezta aipatu edo burura etorri ere. <f>ⓝ</f>


text:
<pb/>«Horregatik, hau diot nik, Jaunak: Badator toki honi Tofet <f>[3]</f> eta Ben-Hinom harana deituko ez dioten eguna, Hilketa-harana baizik.


text:
Suntsitu egingo ditut bertan Judaren eta Jerusalemen egitasmoak. Etsaien ezpataz, beraiek galdu nahian dabiltzanen eskuz, hilko ditut, eta haien gorpuak hegazti harraparien eta basapiztien janari izango dira.


text:
Hiri hau hondamen bihurtuko dut eta jendearen iseka-gai. Hemendik igaroko diren guztiak izu-ikaraturik geldituko dira honelako hondamendia ikustean.


text:
Beren seme-alaben haragia janaraziko diet eta elkar ere jango dute, hain egoera larrian aurkituko baitira, etsai amorratuek hiria setiatzean. <f>ⓐ</f>


text:
eta esango diezu: Honela dio Jaun ahalguztidunak: Apurtu egingo ditut herri hau eta hiri hau, buztinezko pitxerra bezala; apurtu, gehiago konpontzerik ez duen buztin-ontzia bezala. Tofeten lur eman beharko diete hilei, beste inon tokirik ez eta. <f>ⓑ</f>


text:
Jerusalemgo etxeak eta Judako erregeen jauregiak —hau da, etxe gainetan ortziko astroei intsentsua erretzen eta jainko arrotzei isur-opariak eskaintzen zizkieten etxe guztiak— kutsatutzat hartuko dira Tofet bezala». <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>Jaunaren aginduz mezu hau aldarrikatu ondoren, Tofetetik itzuli zen Jeremias eta, tenpluko atarian gelditurik, herri osoari esan zion:


text:
«Honela dio Jaun ahalguztidunak, Israelen Jainkoak: Bidali egingo dut hiri honen eta inguruko herri guztien gainera adierazi dudan ezbeharra, burugogor jarri baitira bertako bizilagunak, nik esana aditzeari uko eginez». <f>ⓓ</f>


text:
Biharamun goizean, Paxhurrek askatu egin zuen Jeremias egur-zepotik. Orduan, Jeremiasek esan zion: «Paxhur, Jaunak aldatu egin dizu izena: “Izu-ikara inguruan” izango duzu aurrerantzean. <f>ⓔ</f>


text:
Izan ere, hau dio Jaunak: Izu-ikararako bide bihurtzen zaitut zeuretzat eta zeure adiskideentzat. Hauek ezpatapean eroriko dira zure begi aurrean eta Judako jende guztia Babiloniako erregearen esku jarriko dut: Babiloniara eramango du gatibu edo hil egingo ezpataz.


text:
Hiri honetako bizilagunek bildutako ondasunak, gauza baliotsu guztiak eta Judako erregeen altxorrak ere etsaien esku utziko ditut, harrapatu eta Babiloniara eraman ditzaten. <f>ⓕ</f>


text:
Eta zeu, Paxhur, eta zure familia osoa gatibu eramango zaituztete Babiloniara. Han hilko zara eta han hilobiratuko zaituzte, gezurrezko profeta-mezua ematen zenien adiskide guztiekin batera». <f>ⓖ</f>


text:
<pb/><t>Liluratu egin nauzu, Jauna, </t><t>eta ni zure lilurapean erori; </t><t>bortxatu egin nauzu eta menderatu. </t><t>Barregarri gertatu naiz egun osoan, </t><t>burlaka ari zaizkit denak. <f>ⓗ</f> </t>


text:
<t>Hitz egin behar dudan bakoitzean </t><t>garrasi egin behar izaten dut </t><t>laguntza eske, </t><t>indarkeria eta zapalkuntzaren aurka </t><t>hots egin <f>[1]</f>. </t><t>Zure hitza iragartzen dudalako, </t><t>oi Jauna, </t><t>irain- eta iseka-bide naiz </t><t>egun guztian. <f>ⓘ</f> </t>


text:
<t>Pentsatu izan dut: </t><t>«Ez dut berriro Jauna aipatuko, </t><t>ez dut haren izenean hitz egingo». </t><t>Baina, orduan, </t><t>suaren antzeko zerbait </t><t>sentitzen dut barruan, </t><t>eta hezurretaraino erretzen nau; </t><t>saiatzen naiz itotzen, baina ezin! <f>ⓙ</f> </t>


text:
<t>Jendea mehatxuka ari da nire aurka: </t><t>«Izu-ikara inguruan! </t><t>Salatu, sala dezagun!» </t><t>Adiskideak berak ere zain ditut </t><t>nik noiz huts egingo. </t><t>«Ea engainatzen dugun —diote—. </t><t>Orduan menderatuko dugu, </t><t>mendekatuko gara hartaz». </t>


text:
<t>Baina neurekin zaitut zu, Jauna, </t><t>gudari indartsu bezala; </t><t>eroriko dira nire etsaiak, </t><t>ezin izango naute garaitu; </t><t>beraien asmoek porrot egingo dute, </t><t>haien lotsa sekulakoa izango, </t><t>behin ere ahaztezina. <f>ⓚ</f> <pb/> </t>


text:
<t>Jainko ahalguztiduna, </t><t>zuzen aztertzen duzuna, </t><t>gizakiaren buru-bihotzak </t><t>ikusten dituzuna, </t><t>zure esku utzi dut neure auzia: </t><t>ikusiko ahal dut zure mendekua </t><t>etsaien bizkar! <f>ⓛ</f> </t>


text:
<t>Kanta Jaunari, goretsazue Jauna! </t><t>Hark askatzen baitu </t><t>gaizkileen eskutik </t><t>behartsuaren bizia. <f>ⓜ</f> <pb/> </t>


text:
<t>Madarikatua jaio nintzen eguna! </t><t>Ez beza inork bedeinkatu </t><t>amak munduratu ninduen eguna! <f>ⓝ</f> </t>


text:
<t>Madarikatua </t><t>nire aitari albistea eman ziona, </t><t>«Mutikoa jaio zaizu» esanez, </t><t>eta pozarren jarri zuena! </t>


text:
<t>Izan bedi gizon hori </t><t>Jaunak gupidagabe erraustu zituen </t><t>hirien antzeko! </t><t>Entzun bitza goizean garrasi larriak, </t><t>eguerdian gerra-irrintziak! <f>ⓐ</f> </t>


text:
<t>Zergatik ez ote ninduen hil </t><t>Jainkoak amaren sabelean? </t><t>Neure ama izango nuen hilobi, </t><t>beraren sabelean </t><t>egongo nintzen beti. </t>


text:
<t>Zergatik atera nintzen sabeletik </t><t>neke eta nahigabeak ikusteko, </t><t>neure egunak </t><t>porrot eginik emateko? <f>ⓑ</f></t>


text:
<pb/> <n>[1-2]</n> Sedekias erregeak Malkiasen seme Paxhur eta Maaseiasen seme Sofonias <f>[1]</f> bidali zizkion Jeremiasi esatera: «Mesedez, galdegiozu Jaunari gure partetik; izan ere, Babiloniako errege Nabukodonosor erasoan ari zaigu. Agian Jaunak bere mirarietako bat egingo digu eta alde egitera behartuko du Nabukodonosor». <pb/>Orduan, Jaunak bere mezua adierazi zion Jeremiasi, <f>ⓒ</f>


text:
Jaunak, Israelgo Jainkoak, dioena: Harresiz kanpotik setiatzen ari zaizkizuen Babiloniako errege eta gudarostearen aurka borrokatzeko darabiltzazuen armak zeuen kontra bihurtuko ditut, eta babiloniarrak hiri honen erdian bilduko <f>[2]</f>.


text:
Neu borrokatuko naiz zuen aurka ahalmen handiz eta esku bizkorrez, haserre-suminez eta amorru biziz. <f>ⓓ</f>


text:
Hirian bizi diren guztiak zaurituko ditut, gizaki nahiz abere, eta izurrite beldurgarriz hilko dira.


text:
Gero, Judako errege Sedekias, funtzionarioak eta izurrite, gerrate eta gosetearen ondoren bizirik gelditutako hiritarrak, Nabukodonosorren esku eta haiek hil nahian dabiltzan etsaien esku utziko ditut. Ezpataz hilko ditu Nabukodonosorrek, barkamenik, errukirik eta gupidarik gabe. Nik, Jaunak, esana». <f>ⓔ</f>


text:
<pb/>Herriari, berriz, mezu hau adierazteko agindu zion Jaunak Jeremiasi: «Egokiera ematen dizuet bizia ala heriotza aukeratzeko. <f>ⓕ</f>


text:
Hirian gelditzen dena ezpataz, gosez edo izurriz hilko da. Baina hiritik irten eta hiria setiatzen ari diren babiloniarrengana igarotzen dena bizirik aterako da. <f>ⓖ</f>


text:
Izan ere, hiri honen gain ezarri ditut begiak, baina ez beraren onerako, kalterako baizik: Babiloniako erregearen esku utziko dut eta honek erre egingo du. Nik, Jaunak, esana». <f>ⓗ</f>


text:
<t>Daviden ondorengook! </t><t>Hau dio Jaunak: </t><t>Ardura zaitezte egunero </t><t>justizia egiten; </t><t>askatu zapaldua </t><t>zapaltzailearen eskutik. </t><t>Bestela, </t><t>sua bezala piztuko da nire haserrea, </t><t>erre egingo zaituzte </t><t>zeuen egintza gaiztoengatik </t><t>eta ezin izango du inork itzali. <f>ⓘ</f> </t>


text:
<t>Hara, zure aurka noa, </t><t>haranaren gainaldean, </t><t>harkaitza bezain tinko </t><t>lautadaren gainaldean zauden </t><t>errege-jauregi horren aurka <f>[3]</f>. </t><t>“Nork guri eraso? —diozue—. </t><t>Nor iritsi gure gordelekuetara?” <f>ⓙ</f> </t>


text:
<t>Neuk emango dizuet </t><t>zeuen egiteek merezitako zigorra; </t><t>su emango diot jauregiari </t><t>basoari bezala <f>[4]</f>, </t><t>eta suak inguru guztiak </t><t>kiskaliko ditu. </t><t>Nik, Jaunak, esana». <f>ⓚ</f></t>


text:
«Entzun Jaunaren hitza, Daviden tronuan eseria zauden Judako errege horrek; zeuri, zeure funtzionario eta jauregira datozen hiritarrei zuzendua da mezua.


text:
Hau dio Jaunak: Joka ezazue zuzenbidez eta justiziaz, askatu zapaldua zapaltzailearen eskutik, ez eman tratu txarrik etorkin, umezurtz eta alargunei, ez egin indarkeriarik, ez hil errugaberik toki honetan. <f>ⓛ</f>


text:
Agintzen dizuedana arretaz betetzen baduzue, Daviden tronuan esertzen diren erregeak sartuko dira jauregiko ateetatik; guda-gurdietan eta zaldiz sartuko dira, beren funtzionario eta herritarrekin batera. <f>ⓜ</f>


text:
Baina agindu hauek betetzen ez badituzue —neure buruarengatik dagit zin—, jauregi hau hondamendi bihurtuko da. Nik, Jaunak, esana».


text:
<pb/>Izan ere, honela dio Jaunak Judako erregearen jauregiaz: <pb/><t>«Galaad lurraldea </t><t>eta Libanoko <f>[1]</f> tontorra bezain eder </t><t>bazara ere niretzat, </t><t>basamortu, </t><t>bizilagunik gabeko hiriaren antzeko, </t><t>bihurtuko zaitut dudarik gabe. </t>


text:
<t>Gudariak aukeratuko ditut </t><t>zu hondatzera bidaltzeko, </t><t>nor bere armaz hornitua: </t><t>zedrozko zure zutabe ederrak </t><t>moztu eta sutara botako dituzte. </t>


text:
<pb/>«Atzerritar askok, hiri honen ondotik igarotzean, elkarri galdetuko diote: “Zergatik erabili du Jaunak horrela hiri handi hau?” <f>ⓝ</f>


text:
Eta erantzun hau jasoko dute: “Jaunaren, beren Jainkoaren, ituna bazter utzi eta jainko arrotzak gurtu eta zerbitzatu dituztelako”». <f>ⓐ</f>


text:
<pb/><t>Ez egin negarrik </t><t>errege hilarengatik <f>[2]</f>, </t><t>ez nahigabetu harengatik; </t><t>negar egizue, bai, </t><t>haren semearengatik, </t><t>urrutira baitoa; </t><t>egin negar, ez baita itzuliko, </t><t>ez du bere jaioterria </t><t>berriro ikusiko. <f>ⓑ</f> </t>


text:
<pb/>Izan ere, honela dio Jaunak Judako errege Josiasen seme eta ondorengo Xalum erregeari buruz: «Joan da hemendik eta ez da berriro itzuliko.


text:
<pb/><t>«Zoritxarrekoa zu, </t><t>justizia mespretxatuz baitituzu eraiki </t><t>zeure jauregia eta bizilekuak, </t><t>lansaria ordaindu gabe </t><t>langileak lanera behartuz! <f>ⓒ</f> </t>


text:
<t>Honela diozu: </t><t>“Jauregi handi-ederra </t><t>eraikiko dut neuretzat, </t><t>sala aireztatuz hornitua; </t><t>leihoak irekiko dizkiot, </t><t>hormak zedro-zurez estaliko </t><t>eta margo gorriz apainduko”. </t>


text:
<t>Zer uste duzu? </t><t>Zeure erregetza sendotuko duzula </t><t>zeure jauregia zedroz janzteagatik? </t><t>Zure aita <f>[3]</f> bizitzaz gozatu bazen, </t><t>jokatu ere </t><t>zuzenbidez eta justiziaz jokatu zuen, </t><t>eta horregatik atera zitzaion </t><t>dena ongi. <f>ⓓ</f> </t>


text:
<t>Behartsuen eta dohakabeen </t><t>eskubideak babestu zituen, </t><t>eta zorion-garaia izan zen. </t><t>Ez al da hori ni benetan ezagutzea? </t><t>Hala diot nik, Jaunak. <f>ⓔ</f> </t>


text:
<t>«Zuk, ordea, irabazteari besterik </t><t>ez diozu begiratzen, </t><t>errugabea hil </t><t>eta herria zapaldu eta esplotatzeari </t><t>besterik ez». <f>ⓕ</f> </t>


text:
<pb/>Horregatik, begira zer dioen Jaunak Josiasen seme Joiakim, Judako erregeaz: <pb/><t>«Ez diote hileta joko, esanez: </t><t>“Hau zoritxarra, anaia! </t><t>Hau zoritxarra, arreba!” </t><t>Ez diote hileta joko, esanez: </t><t>“Ai gure jauna! </t><t>Ai gure jaun agurgarria!” <f>ⓖ</f> </t>


text:
<t>Astoa bezala lurperatuko dute: </t><t>arrastaka eramango gorpua </t><t>eta Jerusalemgo harresiz kanpora </t><t>botako». <f>ⓗ</f> </t>


text:
<t>Jerusalem, igo Libano mendira </t><t>eta egin deiadar, </t><t>egin oihu Baxango goi-lautadan, </t><t>egin irrintzi Abarim mendietan, </t><t>zure adiskide <f>[4]</f> guztiak </t><t>birrindurik daude eta. <f>ⓘ</f> </t>


text:
<t>Onaldian hitz egin nizun </t><t>eta ez zenuen aditu nahi izan. </t><t>Gaztetandik jokatu duzu horrela: </t><t>ez didazu inoiz ere obeditu. <f>ⓙ</f> </t>


text:
<t>Beraz, haizeak eramango ditu </t><t>zure buruzagiak <f>[5]</f>, </t><t>zure adiskideak </t><t>erbestera joango dira. </t><t>Lotsaz gorri eta desohorez betea </t><t>geldituko zara, </t><t>zeure gaiztakeria handiarengatik. </t>


text:
<t>Lasai zaude orain zeure habian, </t><t>Libanotik ekarritako </t><t>zedroz jantzia; </t><t>baina, nola egingo duzun aiene, </t><t>emakumea erdiminek bezala </t><t>oinazeak hartuko zaituenean! <f>ⓚ</f> </t>


text:
<pb/>Honela diotso Jaunak Joiakimen seme Jekoniasi: «Zin dagit neure biziarengatik: Neure eskuineko eskuko eraztuna, neure zigilu pertsonala <f>[6]</f> izango bazina ere, erauzi egingo zintuzket neure behatzetik, <f>ⓛ</f>


text:
eta zu hil nahian dabiltzan eta beldurrik handiena diezun etsaien esku utziko, Babiloniako errege Nabukodonosor eta beraren gudarostearen esku, alegia.


text:
Eta zeu eta bizia eman zizun ama, zuen jaioterri ez den lurralde arrotz batera jaurtiko zaituztet, eta han hilko zarete».


text:
<pb/><t>Ezertarako on ez den </t><t>tresna mespretxagarria </t><t>ote da, bada, Jekonias hori? </t><t>Zergatik dira jaurtiak </t><t>bera eta bere ondorengoak </t><t>lurralde ezezagun batera? <f>ⓜ</f> <pb/> </t>


text:
<t>Honela dio Jaunak: </t><t>«Idatz ezazue gizon horri buruz </t><t>erregistroan: </t><t>“Ondorengorik gabeko gizona, </t><t>bere bizitzan porrot egina”. </t><t>Izan ere, </t><t>ez da berorren jatorrikorik inor </t><t>Daviden tronuan eseriko </t><t>Judako errege izateko». <f>ⓝ</f></t>


text:
<pb/>Hau dio Jaunak: «Zoritxarrekoak nire larreko artaldea sakabanatzen eta galtzen uzten duten artzainak!» <f>ⓐ</f>


text:
Beraz, hau diotse Jaunak, Israelgo Jainkoak, herria gidatzen duten artzainei: «Zeuek sakabanatu eta jaurti dituzue nire ardiak eta ez zarete haietaz arduratu. Bada, kontuak eskatuko dizkizuet zeuen jokaera txarrarengatik. Hala diot nik, Jaunak. <f>ⓑ</f>


text:
Neuk bilduko ditut bizirik geldituriko neure ardiak, sakabanatu nituen herrialde guztietatik. Beren larreetara ekarriko ditut berriro, hazi egingo dira eta erruz ugalduko. <f>ⓒ</f>


text:
Ongi zainduko dituzten artzainak ezarriko dizkiet, inoiz ere beldur eta izu ez daitezen eta bat ere gal ez dadin. Nik, Jaunak, esana». <f>ⓓ</f>


text:
<pb/><t>Jaunak dio: </t><t>«Begira, badator garaia, </t><t>Davidi legezko ondorengoa </t><t>ernearaziko diodana <f>[1]</f>. </t><t>Zentzuz gobernatuko duen </t><t>erregea izango da, </t><t>eta zuzenbidea eta justizia </t><t>ezarriko ditu herrialdean. <f>ⓔ</f> </t>


text:
<t>Haren erregealdian </t><t>Juda salbatua izango da, </t><t>Israel seguru biziko. </t><t>“Jauna gure salbamena” </t><t>emango diote izen». <f>ⓕ</f> </t>


text:
<pb/>Jaunak dio: «Garai berria dator. Garai horretan, jendeak ez du honela zin egingo: “Ala Jauna, israeldarrak Egiptotik atera zituena!”; <f>ⓖ</f>


text:
baizik eta beste era honetan: “Ala Jauna, israeldarrak iparraldetik eta sakabanatu zituen herrialde guztietatik atera eta beraien lurraldera bizitzera ekarri dituena!”»


text:
<pb/><t>Profetei buruz <f>[2]</f>. </t><t>Lehertzen daukat bihotza barnean, </t><t>hezurretaraino dagit dardara. </t><t>Mozkor baten antzera sentitzen naiz, </t><t>ardoak menderatutakoaren antzera, </t><t>Jaunarengatik </t><t>eta beronen hitz santuarengatik. <f>ⓗ</f> </t>


text:
<t>Adulteriogilez betea baitago </t><t>herrialdea, </t><t>jende guztia </t><t>gaiztakeriara doa lasterka, </t><t>okerkerian galtzen dituzte indarrak. </t><t>Horregatik, doluz dago lurra, </t><t>madarikaziopean lurraldea, </t><t>lehor landako larreak. <f>ⓘ</f> <pb/> </t>


text:
<t>Jaunak dio: </t><t>«Apaiz eta profetak ere </t><t>fedegabe bihurtu dira, </t><t>neure tenpluan bertan ere </t><t>aurkitu ditut </t><t>horien gaiztakerien aztarnak. <f>ⓙ</f> </t>


text:
<t>Horregatik, </t><t>beraien bidea labainkor egingo dut: </t><t>ilunpera bultzatuak, </t><t>bertan eroriko dira. </t><t>Zoritxarra bidaliko diet gainera </t><t>kontuak hartzeko egunean. </t><t>Hala diot nik, Jaunak. <f>ⓚ</f> <pb/> </t>


text:
<t>«Samariako <f>[3]</f> profeten artean </t><t>zentzugabekeria ikusi dut: </t><t>Baalen izenean hitz egiten dute </t><t>eta nire herri Israel desbideratzen. </t>


text:
<t>Jerusalemgo profeten artean, ordea, </t><t>higuingarritasunak ikusi ditut: </t><t>adulterioan eta gezurretan bizi dira, </t><t>gaizkileak berenean </t><t>indartzen dituzte, </t><t>gaiztakeriatik bihur ez daitezen. </t><t>Niretzat, bai profetak, </t><t>bai Jerusalemgo bizilagunak </t><t>Sodoma eta Gomorraren <f>[4]</f> pareko </t><t>bihurtu dira». <f>ⓛ</f> </t>


text:
<pb/>Horregatik, hau dio Jaun ahalguztidunak profeten aurka: <pb/><t>«Belarmina emango diet jateko, </t><t>ur pozoitua edateko, </t><t>Jerusalemgo profetengandik </t><t>zabaldu baita </t><t>fedegabekeria lurralde guztira». <f>ⓜ</f> </t>


text:
<t>Hau dio Jaun ahalguztidunak: </t><t>«Israeldarrok, ez egin jaramonik </t><t>profeta hauen hitzari, </t><t>amets hutsalez </t><t>betetzen baitizuete burua. </t><t>Beraien kasketako irudipenak </t><t>azaltzen dizkizuete </t><t>eta ez nik agindutakoak. <f>ⓝ</f> </t>


text:
<t>Hauxe diotse </t><t>mespretxatzen nautenei: </t><t>“Jaunak dio: </t><t>Dena ongi joango zaizue”; </t><t>eta beren joera gaiztoei </t><t>setati jarraitzen dietenei: </t><t>“Ez zaizue okerrik gertatuko”. <f>ⓐ</f> </t>


text:
<t>Baina horietatik nork ezagutu du </t><t>nire asmo gordea? </t><t>Nork ikusi du, </t><t>nork entzun nire hitza? </t><t>Nork egin dio arreta, </t><t>nork jaramon?» <f>ⓑ</f> <pb/> </t>


text:
<t>Hara, ekaitza bezala lehertu da </t><t>Jaunaren haserrea, </t><t>haize-erauntsiak bezala astintzen du, </t><t>zurrunbiloka dabil </t><t>errudunen buru gainean. <f>ⓒ</f> </t>


text:
<t>Jaunaren haserrea ez da baretuko </t><t>hartu duen erabakia burutu arte. </t><t>Egunen batean </t><t>jabetuko zarete, bai, horretaz. <pb/> </t>


text:
<t>Jaunak dio: </t><t>«Ez ditut nik bidali profeta horiek, </t><t>eta, hala ere, lasterka doaz; </t><t>ez diet nik hitzik esan, </t><t>eta, hala ere, </t><t>nire izenean ari dira hitz egiten. <f>ⓓ</f> </t>


text:
<t>Ezagutu izan balute </t><t>nire asmo gordea, </t><t>nire hitzak </t><t>iragarriko zizkioketen herriari, </t><t>beraren bide okerretik </t><t>itzularaziko zuketen, </t><t>beraren egintza txarretatik». <f>ⓔ</f> <pb/> </t>


text:
<t>Jaunak dio: </t><t>«Gertutik bakarrik ikusten duen </t><t>Jainkoa ote naiz? </t><t>Ez ote naiz, bada, </t><t>urrutitik ikusteko gauza? </t>


text:
<t>Norbait ezkuturik ezkutuenean </t><t>gordeta ere, </t><t>ez ote dut nik ikusiko? </t><t>Ez al dakizue, bada, </t><t>zeru-lurrak betetzen ditudala? </t><t>Hala diot nik, Jaunak. <f>ⓕ</f> </t>


text:
<pb/>«Entzun dut nire izenean gezurrak iragartzen dituzten profeta horiek esaten dutena: “Ametsa izan dut, ametsa izan dut”.


text:
Noiz arte horrela? Zer dute buruan profeta horiek, gezurra eta beren burutazio hutsalak iragartzeko? <f>ⓖ</f>


text:
Elkarri kontatzen dizkioten ametsez, nire herria nitaz ahaztera bultzatu dute, beraien arbasoek, Baalengana joz, ahaztu ninduten bezala.


text:
<pb/><t>«Ametsa duen profetak </t><t>adieraz beza amets bezala; </t><t>nire hitza hartu duenak, berriz, </t><t>iragar beza zehatz-mehatz. </t><t>Ez nahastu lastoa alearekin! </t>


text:
<t>Nire hitza sua bezala da, </t><t>harkaitza txikitzen duen </t><t>mailua bezala. </t><t>Hala diot nik, Jaunak. <f>ⓗ</f> </t>


text:
<pb/>«Horregatik, hona hemen ni, nire hitzak elkarri lapurtzen dizkioten profeten kontra. Hala diot nik, Jaunak.


text:
Hona hemen ni, gezurrezko ametsen zale diren profeten kontra; ametsak kontatuz, desbideratu egiten dute nire herria beren gezur eta neurrigabekeriez. Ez ditut nik bidali, ez diet nik ezer agindu. Horregatik, ez diote inolako onik egiten herri honi. Nik, Jaunak, esana». <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>Jaunak esan zion Jeremiasi: «Jendeak edo profeta nahiz apaizen batek, “Jaunaren mezua (zama) <f>[5]</f>” zein den galdetzen badizu, erantzun honela: “Zeuek zarete zama, eta Jaunak jaurti egingo zaituzte”.


text:
Eta apaiz edo profeta nahiz herrikoren batek “Jaunaren mezua (zama)” esaten badu, zigortu egingo ditut bera eta bere etxekoak.


text:
Ez aipatu berriro “Jaunaren mezua (zama)”; bestela, hitz horiek izango dira zama, erabiltzen dituenarentzat. Izan ere, aldrebes ulertu dituzue zuek Jainko bizi, Jaun ahalguztidun eta Israelgo Jainkoaren hitzak. <f>ⓙ</f>


text:
hara nik esan: Zama bezala jaso eta neuregandik urrun jaurtiko zaituztet zuek eta zuen gurasoei eman nien hiria.


text:
<pb/>Jaunak bi saskikada-piku erakutsi zizkidan, tenplu aurrean ezarriak. Ordurako, Babiloniako errege Nabukodonosorrek Babiloniara eramanak zituen Joiakimen seme Jekonias <f>[1]</f> Judako erregea, Judako buruzagiak, artisauak eta errementariak. <f>ⓚ</f>


text:
Saski bateko pikuak oso onak ziren, uztako hoberenak; bestekoak, aldiz, oso txarrak, janezinak izateraino hondatuak. <f>ⓛ</f>


text:
<pb/>Jaunak galdetu zidan: <pb/>—Zer ikusten duzu, Jeremias? <pb/>Nik erantzun: <pb/>—Pikuak: onak benetan aukerakoak dira; txarrak, aldiz, guztiz txarrak, janezinak izateraino hondatuak. <f>ⓜ</f>


text:
«Atsegin da piku on hauek ikustea, ezta? Bada, halaxe, begi onez ikusten ditut babiloniarren lurraldera jaurti ditudan Judako erbesteratuak. <f>ⓝ</f>


text:
Nire begiak haiengan jarri ditut on egiteko: herrialde honetara itzularaziko ditut, eraiki egingo ditut eta ez eraitsi, landatu eta ez erauzi. <f>ⓐ</f>


text:
Adimena emango diet ni Jauna naizela ezagut dezaten; nire herri izango ditut eta ni beren Jainko izango naute, bihotz osoz itzuliko baitira niregana. <f>ⓑ</f>


text:
<pb/>«Sedekias, Judako erregea, buruzagiak eta herrialde honetan gelditu diren Jerusalemgo bizilagunak eta Egipton bizi direnak <f>[2]</f>, berriz, piku txar eta janezinak izateraino hondatutako horiek bezala hartuko ditut. <f>ⓒ</f>


text:
Izugarrizko eskarmentu izango dira munduko erreinu guztientzat; lotsaizun eta iseka-gai izango dira, koplak aterako dizkiete eta madarikatu egingo jaurtiko ditudan toki guztietan. <f>ⓓ</f>


text:
Gerra, gosea eta izurria bidaliko dizkiet, beraiei eta beraien gurasoei eman nien lurraldetik suntsitu arte». <f>ⓔ</f>


text:
<pb/>Josiasen seme eta Judako errege Joiakimen erregealdiko laugarren urtean <f>[1]</f> mezua zuzendu zion Jaunak Jeremiasi Judako herriari buruz. Babiloniako errege Nabukodonosorren erregealdiko lehen urtea zen. <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>«Amonen seme eta Judako errege Josiasen hamahirugarren urtetik <f>[2]</f> gaur arte, hogeita hiru urtetan hain zuzen, Jaunak bere mezua eman dit aditzera eta nik lehiaz iragarri dizuet; baina zuek ez didazue aditu. <f>ⓖ</f>


text:
Nire aurretik, Jaunak etengabe bidali dizkizue profetak, bere zerbitzariak, baina zuek ez diezue aditu, ezta jaramonik egin ere. <f>ⓗ</f>


text:
Profetek, nor bere jokabide okerretik eta egite gaiztoetatik bihurtzeko eskatzen zizueten, horrela Jaunak zuei eta zuen gurasoei betidanik eta betiko emandako lurraldean bizitzen jarraitzeko aukera izango zenutela esanez; <f>ⓘ</f>


text:
jainko arrotzen ondoren ez ibiltzeko, haiek zerbitzatuz eta gurtuz; zeuen idolatriazko jardueraz Jauna ez iraintzeko, eta horrela ez zintuztela berak zigortuko. <f>ⓙ</f>


text:
Baina ez dituzue Jaunaren hitzak aditu nahi izan eta zeuen idolatriazko jardueraz iraintzen jarraitu duzue, zigorra zeuen gainera erakarriz.


text:
iparraldeko herriei eta Babiloniako errege Nabukodonosor nire zerbitzariari deituko diet herrialde honen aurka, eta hemengo bizilagunen eta inguruko herrien aurka bidaliko. Erabat suntsituko ditut eta betiko eremu eta hondakin bihurtuko, jendearen iseka-gai. <f>ⓚ</f>


text:
Desagerraraziko ditut zuen artetik poz-alaitasunezko oihuak, senar-emaztegaien kantu alai eta atseginak, errota-hotsa eta kriseiluaren argia. <f>ⓛ</f>


text:
Lurralde hau guztia hondatua geldituko da eta Babiloniako erregearen menpeko izango dira nazio hauek hirurogeita hamar urtez <f>[3]</f>. <f>ⓜ</f>


text:
<pb/>«Baina hirurogeita hamar urte betetakoan, beren bekatuen kontuak eskatuko dizkiet Babiloniako errege eta nazioari, eta betiko hondatuko dut babiloniarren herrialdea. Hala diot nik, Jaunak.


text:
Beteko ditut herrialde horretan, egin nizkion mehatxu guztiak, hau da, nazioen aurka Jeremiasek nire izenean iragarri eta liburu honetan idatzita daudenak <f>[4]</f>.


text:
Beren aldian, babiloniarrak ere nazio askoren eta errege indartsuren menpe eroriko dira. Horrela emango diet beren egintzengatik merezi duten ordaina». <f>ⓝ</f>


text:
<pb/>Agindu hau eman zidan Jaunak, Israelgo Jainkoak: «Hartu nire eskutik pattarrez beteriko kopa hau <f>[5]</f>, eta edanarazi nik bidaliko zaitudan nazio guztiei. <f>ⓐ</f>


text:
<pb/>Hartu nuen kopa Jaunaren eskutik, eta Jaunak bidali ninduen nazio guztiei <f>[6]</f> edanarazi nien.


text:
Lehenengo, Jerusalemi eta Judako hiriei, bertako errege eta buruzagiei eman nien, hondakin eta eremu, iseka-gai eta madarikazio <f>[7]</f> bihur zitezen —eta halaxe da gaur egun—; <f>ⓑ</f>


text:
gero, beste guztiei eman nien: Egiptoko errege faraoiari, ministro, buruzagi eta herri guztiari, <f>ⓒ</f>


text:
eta bertako populazio nahasiei; Utz <f>[8]</f> herrialdeko errege guztiei; filistearren lurraldeko erregeei: Axkelon, Gaza eta Ekron hirietako erregeei eta Axdod hirian bizirik gelditutakoen erregeari; <f>ⓓ</f>


text:
iparraldeko errege guztiei, gertuko nahiz urrutikoei, banan-banan; mundu zabalean diren erreinu guztiei. Azkenean, Babiloniako <f>[11]</f> erregeari edanarazi nion. <f>ⓙ</f>


text:
<pb/>Gero, hau esateko agindu zidan Jaunak: «Honela dio Jaun ahalguztidunak, Israelen Jainkoak: Edan, mozkortu, oka egizue eta erori lurrera, gehiago ez jaikitzeko, gerraren erasopean».


text:
Eta erantsi zuen: «Zure eskutik kopa hartu eta edan nahi ez badute, adierazi nire partetik, nolanahi ere edan egin beharko dutela.


text:
Izan ere, neuretzat sagaratua dudan hiritik hasi naiz zigorra ematen, eta beste nazioek zigorretik aske geldituko direla uste al dute? Ez horixe! Ez dira zigorrik gabe geldituko, munduko bizilagun guztiei bidaliko baitiet gerra. Hala diot nik, Jaun ahalguztidunak. <f>ⓚ</f>


text:
<pb/>«Zuk, Jeremias, hitz egiezu nire izenean, esanez: <pb/><t>«Jaunak orro dagi goitik, </t><t>deiadar bere egoitza santutik <f>[12]</f>. </t><t>Orroka dihardu </t><t>bere herrialdearen aurka, </t><t>deiadarka </t><t>mahats-zapaltzaileen antzera </t><t>munduko bizilagun guztien aurka. <f>ⓛ</f> </t>


text:
<t>Munduaren ertzeraino </t><t>iristen da haren orroa, </t><t>Jauna auzitan ari baita </t><t>nazioen aurka: </t><t>gizaki guztiak epaituko ditu </t><t>eta errudunak </t><t>heriotzara kondenatuko. </t><t>Nik, Jaunak, esana». <f>ⓜ</f> </t>


text:
<t>Hau dio Jaun ahalguztidunak: </t><t>«Hondamendia herriz herri </t><t>ari da hedatzen, </t><t>izugarrizko ekaitza </t><t>lurraren bazterretik sortzen». <f>ⓝ</f> </t>


text:
<pb/>Orduan, lurraren luze-zabal guztian, Jaunak hildakoek ez dute hiletarik izango: ez dituzte bilduko lur emateko <f>[13]</f>, simaurra bezala geldituko dira lurrazalean. <f>ⓐ</f>


text:
<pb/><t>Egin deiadar, herri-agintariok, </t><t>egin garrasi, </t><t>iraulkatu hautsetan, </t><t>artaldearen gidariok! </t><t>Heldu da zuen hilketa-eguna, </t><t>ahari gizenduak <f>[14]</f> bezala </t><t>eroriko zarete. </t>


text:
<t>Ez da izango </t><t>herri-agintarientzat babesik, </t><t>ez artalde-gidarientzat ihesbiderik. </t>


text:
<t>Entzun herri-agintarien deiadarrak, </t><t>artalde-gidarien garrasiak: </t><t>hondatu ditu Jaunak </t><t>beraien larreak! </t>


text:
<t>Gero, Jaunak <f>[15]</f> alde egiten du, </t><t>bere zuloa uzten duen </t><t>lehoiak bezala. </t><t>Piztu da Jaunaren haserre-sumina, </t><t>ezpatak dena suntsitu du gartsuki, </t><t>herrialdea basamortu bihurtu da.</t>


text:
<pb/>Josiasen seme Joiakim Judako errege izaten hasi zen garaian <f>[1]</f>, Jaunak agindu hau eman zion Jeremiasi: <f>ⓒ</f>


text:
«Zaude tenpluko atarian zutik, eta hitz egin Judako hirietatik Jauna gurtzera tenplura datozen guztiei. Hots egin zehatz-mehatz haiei esateko agindu dizkizudan hitzak, bakar bat ere utzi gabe.


text:
Agian adituko dizute eta beren jokabide okerretik bihurtuko dira. Horrela baldin bada, damutu egingo naiz eta ez dut beteko beraien egite gaiztoengatik ematea pentsatua dudan zigorra. <f>ⓓ</f>


text:
Adierazi nire, Jaun honen, mezu hau: Ez badidazue aditu nahi, nik emaniko legearen arabera jokatuz, <f>ⓔ</f>


text:
ez badiezue jaramonik egiten behin eta berriro, etengabe, bidaltzen dizkizuedan neure zerbitzari profeten esanei —eta benetan zuek ez didazue aditu nahi—,


text:
Xiloko kultu-lekuari <f>[2]</f> eman nion tratu bera emango diot tenplu honi; hiri hau, berriz, nire madarikazioaren adierazgarri izango da munduko nazio guztientzat». <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>Apaizak, profetak eta jende guztia Jeremiasi entzuten zeuden, tenpluan hitzaldi hau egiten ari zen bitartean.


text:
Eta Jaunak esateko agindu zion guztia bota zuenean, apaizek, profetek eta jendeak heldu egin zioten, esanez: «Heriotza-zigorra merezi duk!


text:
Nola ausartzen haiz Jaunaren izenean esaten tenplu honek Xilok bezalako tratua izango duela eta hiria erraustua izango dela, bizilagunik gabe gelditzeraino?» Jende guztia Jeremiasen inguruan pilatu zen tenpluan.


text:
<pb/>Judako buruzagiak, gertatuaren berri jakitean, erregearen jauregitik tenplura joan eta tenpluko Ate Berriaren aurrean eseri ziren.


text:
Orduan, apaizek eta profetek buruzagiei eta herriari esan zieten: «Gizon honek heriotza merezi du, hiri honen kontra hitz egin baitu Jaunaren izenean, zeuen belarriz entzun duzuen legez».


text:
<pb/>Jeremiasek buruzagiei eta herriari esan zien: «Jaunak bidali nau, entzun didazuen guztia tenplu honen eta hiri honen aurka beraren izenean aldarrikatzera.


text:
Zuzendu, beraz, zeuen jokabidea eta egintzak, eta obeditu Jaunari, zeuen Jainkoari, eta damutuko da Jauna zuen aurka iragarri duen zigorraz. <f>ⓖ</f>


text:
Baina jakin ongi, ni hiltzen banauzue, errugabe baten heriotzaren erantzule izango zaretela zuek, hiri hau eta bertako bizilagunak, benetan Jainkoak bidali bainau zuengana, esan dizuedan guztia iragartzera». <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>Orduan, buruzagiek eta herriak apaizei eta profetei esan zieten: «Gizon honek ez du heriotzarik merezi, Jaunaren, geure Jainkoaren, izenean hitz egin baitigu».


text:
«Ezekias Judako erregearen garaian, Morexeteko Mikeasek <f>[3]</f> ere honela hitz egin zion Jaunaren izenean Judako herri osoari: <pb/><t>“Honela dio Jaun ahalguztidunak: </t><t>Goldalur bihurtuko da Sion, </t><t>harri-pila Jerusalem, </t><t>baso, tenpluaren mendia”. <f>ⓘ</f> </t>


text:
<pb/>«Baina Ezekias erregeak eta Judako herriak hilarazi ote zuten Mikeas arrazoi horregatik? Ez! Begirune izan zioten Jaunari eta honen haserrea baretzen saiatu ziren. Eta Jauna damutu egin zen haien kontra iragarria zuen zigorraz. Gu, berriz, izugarrizko okerra egiteko zorian gaude, geure kalterako».


text:
<pb/>Izan zen beste profeta bat ere Jaunaren izenean hitz egin zuena: Urias, Xemaiasen semea, Kiriat-Jearimgoa. Jeremiasek bezala, Jerusalemen eta Judaren aurka hitz egin zuen.


text:
Joiakim erregeak, beronen funtzionario eta buruzagiek entzun zituzten Uriasen hitzak, eta erregeak bizia kendu nahi izan zion. Baina Uriasek jakin eta, beldurturik, Egiptora ihes egin zuen. <f>ⓙ</f>


text:
Atera zuen Urias Egiptotik eta Joiakim erregeagana ekarri. Honek ezpataz hilarazi eta hilobi arruntera bota zuen.


text:
<pb/>Ahikamek, Xafanen semeak <f>[5]</f>, bere babespean hartua zuen Jeremias eta, horri esker, ez zen erori hil nahi zuen jendearen eskuetan.


text:
<pb/>Judako errege Josiasen seme Sedekias <f>[1]</f> errege izaten hasi zen garaian, Jaunak agindu hau eman zion Jeremiasi: <f>ⓚ</f>


text:
Gero, bidali mandatu bat Edom, Moab, Amon, Tiro eta Sidongo erregeei, Sedekias erregeari bisita egitera Jerusalemera etorri diren mandatarien bitartez.


text:
Neuk egin ditut neure indar handiz eta esku ahaltsuz mundua eta munduko gizaki eta abereak, eta neuk nahi dudanari ematen diot hori guztia. <f>ⓛ</f>


text:
Orain, bada, nire zerbitzari Nabukodonosor Babiloniako erregeari herrialde guztiok ematea erabaki dut; basapiztiak berak ere haren menpe uzten ditut. <f>ⓜ</f>


text:
Nazio guztiak jartzen dizkiet menpean berari, semeari eta bilobari; baina beraren herrialdeari ere etorriko zaio garaia, eta nazio askoren eta errege ahaltsuren menpe eroriko da. <f>ⓝ</f>


text:
Oraingoz, ordea, nazio edo erreinuren batek Babiloniako errege Nabukodonosorren menpeko izan eta haren uztarpean jarri nahi ez badu, gerraz, gosez eta izurriz zigortuko dut, haren esku utzi arte. Hala diot nik, Jaunak. <f>ⓐ</f>


text:
<pb/>«Ez egin, beraz, jaramonik Babiloniako erregeak ez zaituztela menderatuko iragartzen dizueten profetei, ez igarleei, ezta ametsak azalduz edo azti-baliabidez geroa asmatu ohi dutenei ere.


text:
Gezurra da iragartzen dizuetena, eta zeuen lurraldetik urruntzea besterik ez dizuete ekarriko. Haiei jaramon eginez gero, neuk jaurtiko zaituztet, eta galdu egingo zarete. <f>ⓑ</f>


text:
Baina Babiloniako erregearen uztarpean jartzea eta haren menpeko izatea onartzen duen nazioa, lasai utziko dut bere lurraldean, landu dezan eta bertan bizi dadin. Nik, Jaunak, esana».


text:
<pb/>Judako errege Sedekiasi ere mezu bera adierazi zion Jeremiasek: «Makurtu zeuen lepoak Babiloniako erregearen uztarpera. Jarri Nabukodonosorren eta beronen herriaren menpe, eta biziko zarete.


text:
Zertan hil behar duzue zuk eta zure herriak gerraz, gosez eta izurriz? Izan ere, Jaunak erabakia du hori gertatuko zaiola Babiloniako erregearen menpeko izatea onartzen ez duen nazioari.


text:
Ez egin jaramonik Babiloniako erregeak ez zaituztela menderatuko esaten dizueten profetei, gezurra esaten baitizuete.


text:
Ez direla berak bidaliak dio Jaunak, gezurretan ari direla beraren izenean. Bestela, Jaunak berak jaurtiko zaituzte eta galdu egingo zarete zeuek eta horrela hitz egiten dizueten profetak».


text:
<pb/>Apaizei eta herriari ere mezu hau adierazi zien Jeremiasek: «Ez egin jaramonik tenpluko tresnak Babiloniatik berehala itzuliko dituztela <f>[2]</f> esaten dizueten profetei, gezurra esaten baitizuete.


text:
Ez egin jaramonik! Jarri Babiloniako erregearen menpe, eta biziko zarete. Zertan bihurtu herri hau hondakin-pila?


text:
Benetan profeta badira eta Jaunaren hitza hartu badute, erregutu diezaiotela Jaun ahalguztidunari, Babiloniara eraman ez ditzaten, tenpluan, Judako erregearen jauregian eta Jerusalemen oraindik gelditzen diren tresnak.


text:
<pb/>«Jaun ahalguztidunak badu beste zerbait ere esateko, zutabeei, brontzezko uraskari, orgei <f>[3]</f> eta hiri honetan oraindik gelditzen diren gainerako tresnei buruz:


text:
alegia, Nabukodonosor erregeak —Joiakimen seme Jekonias Judako erregea, Judako eta Jerusalemgo handikiekin batera, Babiloniara erbesteratu zuenean <f>[4]</f>— eraman ez zituen tresnei buruz. <f>ⓒ</f>


text:
Hau dio Jaun ahalguztidunak, Israelen Jainkoak, tenpluan, Judako erregearen jauregian eta Jerusalemen gelditzen diren tresnei buruz:


text:
Hauek ere Babiloniara eramango dituzte eta hantxe geldituko dira, toki honetara berriro ekartzea neuk erabakiko dudan arte. Nik, Jaunak, esana». <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>Urte hartan bertan, Sedekiasen erregealdiko laugarren urtean, bosgarren hilean <f>[1]</f>, Hananias profetak, jatorriz Gabaongoa zen Azurren semeak, Jeremiasekin topo egin zuen tenpluan, eta apaizen eta jende guztiaren aurrean esan zion: <f>ⓔ</f>


text:
<pb/>—Hau dio Jaun ahalguztidunak, Israelen Jainkoak: «Apurtu egingo dut Babiloniako erregearen uztarria, <f>ⓕ</f>


text:
eta bi urteren buruan itzularazi egingo ditut toki honetara, Nabukodonosor erregeak bertatik hartu eta Babiloniara eraman zituen tenpluko tresnak. <f>ⓖ</f>


text:
Eta Jekonias, Judako errege Joiakimen semea, eta Judatik Babiloniara erbesteraturik joandako guztiak ere itzularazi egingo ditut <f>[2]</f>, zeren apurtu egingo baitut Babiloniako erregearen uztarria. Nik, Jaunak, esana». <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>Jeremias profetak honela erantzun zion Hananias profetari tenpluan bilduta zeuden apaizen eta herriaren aurrean:


text:
<pb/>—Amen! Hala egingo ahal du Jaunak! Beteko ahal ditu zuk iragarritako hitzak eta itzularaziko tenpluko tresnak eta erbesteratu guztiak!


text:
Ni eta zu baino lehen ere beti izan dira profetak, eta horiek gerra, gosea eta izurria iragarri dituzte nazio askorentzat eta erreinu ahaltsuentzat. <f>ⓘ</f>


text:
Profetak bakea iragartzen badu, ordea, hitza betetzean bakarrik jakin daiteke egiaz Jaunak bidalia dela. <f>ⓙ</f>


text:
eta jende guztiaren aurrean esan zuen: <pb/>—Hau dio Jaunak: «Honelaxe apurtuko dut, bi urteren buruan, Babiloniako errege Nabukodonosorren uztarria, eta nazio guztien lepotik kenduko». <pb/>Orduan, Jeremias bere bidetik joan zen.


text:
<pb/>Hananiasek Jeremiasen lepoko uztarria apurtu eta alditxo batera, honela mintzatu zitzaion Jauna Jeremiasi:


text:
«Zoaz eta esan Hananiasi nire, Jaun honen, mezu hau: Zurezko uztarria apurtu duzu, bai; baina nik, horren ordez, burdinazkoa egingo dut <f>[3]</f>.


text:
Beraz, hau diot nik, Jaun ahalguztidunak, Israelen Jainkoak: Burdinazko uztarria ezartzen diet lepoan nazio hauei guztiei <f>[4]</f>, Babiloniako errege Nabukodonosorren menpeko izan daitezen; basapiztiak berak ere haren menpe uzten ditut». <f>ⓚ</f>


text:
<pb/>Orduan, Jeremias profetak Hananias profetari esan zion: <pb/>—Entzun orain, Hananias! Ez zara Jaunak bidalia eta gezurrezko konfiantza ematen diozu herri honi. <f>ⓛ</f>


text:
Horregatik, hau dio Jaunak: «Desagerrarazi egingo zaitut lurraren gainetik. Aurten hilko zara, zeure hitzen bitartez nire kontra jartzera eraman baituzu herria». <f>ⓜ</f>


text:
<pb/>Jeremias profetak gutun bat bidali zien Jerusalemdik Nabukodonosorrek Babiloniara erbesteratu zituenei. Gutuna erbestean zeuden herri-agintari, apaiz, profeta eta beste guztiei zuzendua zegoen. <f>ⓝ</f>


text:
Ordurako, Jekonias erregea, ama erregina, jauregiko funtzionarioak, Judako eta Jerusalemgo buruzagiak, artisauak eta errementariak Jerusalemdik erbestera joanak ziren. <f>ⓐ</f>


text:
Judako errege Sedekiasek Nabukodonosor erregeari mandatari bezala bidali zizkion Xafanen seme Elasa eta Hilkiasen <f>[1]</f> seme Gemariasen eskuz bidali zuen Jeremiasek gutuna. Hona beraren testua:


text:
<pb/>«Hau da Jaun ahalguztidunaren, Israelgo Jainkoaren, mezua Jerusalemdik Babiloniara erbesteratu guztientzat:


text:
Ezkon zaitezte eta sortu seme-alabak; ezkondu seme-alabak ere, umeak sor ditzaten. Ugal zaitezte bizi zareten tokian, ez gutxitu. <f>ⓑ</f>


text:
Arduratu erbesteraturik zaudeteneko herrialdearen ongizateaz eta egin otoitz Jaunari haren alde, haren ongizatea zeuen onerako izango baita. <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>«Jaun ahalguztidunak, Israelen Jainkoak, ohar hau ere egiten dizue: Ez zaitzatela engaina zuen artean bizi diren profetek eta igarleek, ez egin jaramonik berorien ameskeriei.


text:
<pb/>«Hau dio Jaunak: Babiloniako nagusigoak hirurogeita hamar urte iraungo du. Ondoren, zuen alde ekingo diot eta agindu nizuena beteko dut, toki honetara itzularaziz. <f>ⓔ</f>


text:
Gogoan dut zuen alde erabakia dudan egitasmoa, zuen zorionerakoa eta ez zuen zoritxarrerakoa, itxaropenez beteriko etorkizuna emango baitizuet. Hala diot nik, Jaunak. <f>ⓕ</f>


text:
Utziko dizuet ni aurkitzen. Zuen zoria aldatuko dut: jaurti zintuztedan nazio eta toki guztietatik bilduko zaituztet eta erbesteratzean utzi behar izan zenuten tokira itzularaziko. Nik, Jaunak, esana. <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>«Hona <f>[2]</f> zer dioen Jaun ahalguztidunak Daviden tronuan esertzen den erregeari eta hiri honetan bizitzen jarraitzen duen jendeari buruz, zuekin erbestera joan ez diren senideei buruz: <f>ⓙ</f>


text:
Gerra, gosea eta izurria bidaliko dizkiet. Txarraren txarrez janezinak ziren piku ustelak bezala erabiliko ditut. <f>ⓚ</f>


text:
Gerraz, gosez eta izurriz erasoko diet. Hori ikustean, lurreko erreinu guztiak ikaraturik geldituko dira: madarikazio eta izu, lotsaizun eta iseka-gai izango dira jaurtiko ditudan nazio guztietan. <f>ⓛ</f>


text:
Hori guztia gertatuko zaie nire hitzak aditu nahi izan ez dituztelako eta behin eta berriro, etengabe, bidali dizkiedan profetei jaramonik egin ez dietelako. Hala diot nik, Jaunak.


text:
Zuek, behintzat, Jerusalemdik Babiloniara erbesteratu zintuztedanok, entzun adi-adi nire, Jaun honen, hitza. <pb/> <n>[15]</n> «Jaunak Babilonian profetak sorrarazi dizkizuela esaten baduzue,


text:
hara zer dioen Jaun ahalguztidunak bere izenean gezurrezko mezuak iragartzen dizkizueten Kolaiasen seme Akabi eta Maaseiasen seme Sedekiasi buruz: Babiloniako errege Nabukodonosorren esku utziko ditut eta zuen begi aurrean hilko ditu.


text:
Horrela, Judatik Babiloniara erbesteratuek, norbait madarikatu nahiko dutenean, honela esango dute: “Erabil zaitzala Jaunak Babiloniako erregeak sutan erre zituen Sedekias eta Akab bezala”. <f>ⓜ</f>


text:
Israelen itsuskeriak egin dituztelako gertatuko zaie hori: lagun hurkoaren emaztearekin adulterio egin eta nik agindu gabeko gezurrezko mezua nire izenean iragarri dutelako. Neuk dakit hori eta neu naiz horren testigu. Nik, Jaunak, esana». <f>ⓝ</f>


text:
<pb/> <n>[24-25]</n> Jaun ahalguztidunak, Israelgo Jainkoak, mezua zuzendu zion Jeremiasi Nehlamgo Xemaiasentzat. Honek gutun bat bidalia zien Jerusalemen gelditutako jendeari, Maaseiasen seme Sofonias apaizari eta beste apaiz guztiei. Honela idazten zion Sofoniasi: <f>ⓐ</f>


text:
«Jaunak apaiz izendatu zaitu Joiadaren ordez, eta zeu zara orain tenpluko arduradun nagusi. Zeuri dagokizu, bada, ahoberoren bat profetagintzan hasten bada, zepoan eta katez loturik ezartzea.


text:
Zergatik ez dituzu, beraz, neurriak hartu Anatoteko Jeremiasen kontra, zuen aurrean profetagintzan aritu delarik?


text:
Gutun bat ere bidali digu Babiloniara, esanez: “Luzarorako da erbestealdia! Beraz, eraiki etxeak eta bizi berorietan, egin baratzeak eta jan bertako fruituak”».


text:
«Bidali erbesteratu guztiei Nehlamgo Xemaiasi buruzko nire mezu hau: Nik bidalia izan gabe, nire izenean hitz egin eta gezurrezko konfiantza ematen dizuenez gero, <f>ⓑ</f>


text:
nik, Jaunak, zigortu egingo ditut Nehlamgo Xemaias eta beronen ondorengoak: haren familiako inor ere ez da geldituko herri honetan, ez da gozatuko neure herriari emango diodan ongizateaz, bere predikuaz nire aurka jartzera eraman baitu herria. Nik, Jaunak, esana».


text:
Izan ere, badator eguna, neure herri honen, Israel eta Judaren, zoria aldatuko <f>[1]</f> dudana. Itzularazi egingo ditut beren gurasoei emandako lurraldera eta beronen jabe izango dira berriro. Nik, Jaunak, esana». <f>ⓓ</f>


text:
<t>Galdetu, begiratu inguruan: </t><t>gizonezkoa haurdun gertatzen ote? </t><t>Nola ikusten ditut, bada, </t><t>gizonezkoak, </t><t>eskuak sabelean eta aurpegia zurbil, </t><t>emakumea haurgintzan bezala? <f>ⓔ</f> </t>


text:
<t>Ai ene! </t><t>Izugarria izango da egun hura, </t><t>berdinik gabea, </t><t>larrialdi-eguna </t><t>Jakoben herriarentzat. </t><t>Baina onik aterako da». <f>ⓕ</f> </t>


text:
<pb/>Jaunak dio: «Egun hartan, hautsi egingo dut haren lepoko uztarria eta eten haren lokarriak. Aurrerantzean ez da atzerritarren esklabo izango. <f>ⓖ</f>


text:
Ni, Jauna, beren Jainkoa, zerbitzatuko naute, baita erregetzat ezarriko diedan Daviden ondorengoa ere». <f>ⓗ</f>


text:
<pb/><t>Jaunak dio: </t><t>«Zu, Jakoben herri, ez izan beldur! </t><t>Ez izutu, Israel, ene zerbitzari hori! </t><t>Neuk aterako zaitut </t><t>bizi zaren urrutiko erbestetik, </t><t>zeure seme-alabekin batera. </t><t>Itzuliko zara eta lasai biziko, </t><t>seguru egongo, </t><t>inolako kezkarik gabe, <f>ⓘ</f> <f>ⓙ</f> </t>


text:
<t>zeurekin izango bainauzu </t><t>salbatzeko. </t><t>Hala diot nik, Jaunak. </t><t>Sakabanatu zaitudaneko nazioak </t><t>suntsitu egingo ditut; </t><t>zu, ordea, ez zaitut suntsituko, </t><t>baina bai zentzaraziko </t><t>merezi duzun neurrian: </t><t>ez zaitut utziko zigorrik gabe». <f>ⓚ</f> <pb/> </t>


text:
<t>Honela dio Jaunak: </t><t>«Erremediorik gabea da </t><t>zure hondamena, </t><t>sendaezina zure zauria. </t>


text:
<t>Ez da inor zutaz arduratzen denik, </t><t>ez dago zure zaurientzat </t><t>sendabiderik <f>[2]</f>. <f>ⓛ</f> </t>


text:
<t>Ahaztu egin zaituzte adiskideek <f>[3]</f>, </t><t>ez dira zutaz axola. </t><t>Etsai batek bezala jo zaitut, </t><t>gogor zigortu, </t><t>zeure erru kontaezinengatik, </t><t>zeure bekatu izugarriengatik. <f>ⓜ</f> </t>


text:
<t>Zertan egin garrasi </t><t>zeure hondamenagatik? </t><t>Zure oinazeak erremediorik ez! </t><t>Zeure erru kontaezinengatik, </t><t>zeure bekatu izugarriengatik </t><t>egin dizut hori. <f>ⓝ</f> </t>


text:
<t>Baina zu irensten zaituztenak </t><t>irentsiak izango dira, </t><t>zure etsai guzti-guztiak </t><t>erbestera joango; </t><t>zu lapurtzen zaituztenak </t><t>lapurtuak izango dira, </t><t>eta larrutzen zaituztenak </t><t>larrutuak izango. <f>ⓐ</f> </t>


text:
<t>Izen hau eman zizuten: </t><t>“Sion, hiri zapuztua, </t><t>inori axola ez zaiona”; </t><t>baina nik osasuna emango dizut, </t><t>zauriak sendatuko. </t><t>Nik, Jaunak, esana». <f>ⓑ</f> <pb/> </t>


text:
<t>Hau dio Jaunak: </t><t>«Jakoben herriaren zoria </t><t>aldatuko dut, </t><t>errukitu egingo naiz herrialdeaz; </t><t>oraingo hondakinen gainean </t><t>birreraikiko da hiria, </t><t>zegoen tokian jasoko jauregia. </t>


text:
<t>Gorespen-kantak </t><t>altxatuko dira handik, </t><t>pozezko oihuak; </t><t>ugaldu egingo ditut, </t><t>eta ez dira gutxituko, </t><t>ohoratu egingo, </t><t>eta ez dituzte gutxietsiko. <f>ⓒ</f> </t>


text:
<t>Garai bateko egoeran </t><t>ezarriko ditut haien ondorengoak: </t><t>haien batzarra nire aurrean tinko! </t><t>Zigortu egingo ditut </t><t>haien zapaltzaile guztiak. <f>ⓓ</f> </t>


text:
<t>Herrikoa izango dute buruzagia, </t><t>beren artetik sortua gobernaria; </t><t>niregana hurbilduko dut </t><t>eta ondora etorriko zait. </t><t>Bestela, nor ausartuko litzateke </t><t>niregana hurbiltzen? <f>ⓔ</f> </t>


text:
<t>Nire herri izango zaituztet </t><t>eta ni zuen Jainko izango nauzue. </t><t>Nik, Jaunak, esana». <f>ⓕ</f> <pb/> </t>


text:
<t>Hara, ekaitza bezala lehertu da </t><t>Jaunaren haserrea, </t><t>haize-erauntsia bezala oldartzen da, </t><t>zurrunbiloka dabil </t><t>errudunen buru gainean. <f>ⓖ</f> </t>


text:
<t>Jaunaren haserrea ez da baretuko, </t><t>hartu duen erabakia burutu arte. </t><t>Egunen batean </t><t>jabetuko zarete, bai, horretaz.</t>


text:
<pb/>Jaunak dio: «Garai hartan Israelgo leinu guztien Jainko izango naiz eta haiek nire herri izango dira».


text:
<pb/>Honela dio Jaunak: <pb/><t>«Basamortuan azaldu diot </t><t>neure onginahia </t><t>heriotzatik ihes egin duen herriari: </t><t>bere atseden-bidean da Israel. <f>ⓗ</f> </t>


text:
<t>Urrutitik agertu natzaio <f>[1]</f> </t><t>eta esan diot: </t><t>Maite zaitut, betidanik maite, </t><t>horregatik natzaizu etengabe leial. <f>ⓘ</f> </t>


text:
<t>Berriro eraikiko zaitut, </t><t>eta sendo iraungo duzu, </t><t>Israel neskatxa eder <f>[2]</f>. </t><t>Danbolina eskuan </t><t>aterako zara berriro </t><t>festazaleekin dantzara. </t>


text:
<t>Landatuko dituzu berriro mahastiak </t><t>Samariako mendietan; </t><t>landatu dituztenak </t><t>gozatuko dira fruituez. <f>ⓙ</f> </t>


text:
<t>Bai, badator eguna, </t><t>Efraimgo mendialdean <f>[3]</f> </t><t>zaintzaileek oihu egingo dutena: </t><t>“Ea, igo gaitezen Sionera, </t><t>goazen Jaunarengana, </t><t>geure Jainkoarengana”». <f>ⓚ</f> <pb/> </t>


text:
<t>Honela dio Jaunak: </t><t>«Kanta pozez </t><t>Jakoben herriarengatik, </t><t>egin irrintzi </t><t>nazioen buru denarengatik! </t><t>Egin oihu, goretsi Jauna, esanez: </t><t>“Salbatu du Jaunak bere herria <f>[4]</f>, </t><t>Israelen bizirik geldituak”. <f>ⓛ</f> </t>


text:
<t>Begira! Iparraldetik ekarriko ditut, </t><t>lurreko azken mugetatik bilduko. </t><t>Jendetza izugarria itzuliko da: </t><t>itsuak eta herrenak ere bai, </t><t>haurdun </t><t>eta haurra izan berriekin batera. </t>


text:
<t>Negar eta damu-otoitz artean <f>[5]</f> </t><t>ekarriko ditut. </t><t>Ongi ureztaturiko ibarretara </t><t>eramango ditut, </t><t>estropezurik egingo ez duten </t><t>bide zelaitik. </t><t>Aita izango naiz Israelentzat, </t><t>nire lehen-seme izango da bera. <f>ⓜ</f> </t>


text:
<t>«Entzun, herriok, Jaunaren hitza, </t><t>iragarri urrutiko kostaldeetan: </t><t>“Sakabanatu zuenak berak </t><t>biltzen du orain Israel </t><t>eta artzainak artaldea bezala </t><t>zaintzen”. <f>ⓝ</f> </t>


text:
<t>Jaunak bere herria askatu du, </t><t>berreskuratu, </t><t>indartsuagoaren eskutik libratu. <f>ⓐ</f> </t>


text:
<t>Poz-oihuka etorriko dira </t><t>Sion mendira, </t><t>bizi-bizi helduko </t><t>Jaunaren ondasunetara: </t><t>ogi, ardo eta oliotara, </t><t>artalde eta behi-taldeetara. </t><t>Baratze ureztatua bezala </t><t>biziberrituko dira, </t><t>ez ditu gehiago ahuleziak joko. </t>


text:
<t>Neskek pozik egingo dute dantzan </t><t>mutil eta agureekin. </t><t>Haien dolua </t><t>alaitasun bihurtuko dut, </t><t>atsekabearen ondoren </t><t>kontsolatu eta alaituko. <f>ⓑ</f> </t>


text:
<t>Haragi guriz </t><t>janarituko ditut apaizak, </t><t>nire ondasunez aseko da herria. </t><t>Nik, Jaunak, esana». </t>


text:
<t>Honela dio Jaunak: </t><t>«Entzun! </t><t>Aieneak eta negar samina Raman! </t><t>Rakel <f>[6]</f> ari da </t><t>bere haurrengatik negarrez: </t><t>ez du kontsolatu nahi, </t><t>ez baitira bizi». <f>ⓒ</f> </t>


text:
<t>Baina Jaunak hau diotso: </t><t>«Aski! Ez gehiago negarrik, </t><t>ez begietan malkorik, </t><t>zure nekeak izango baitu saria: </t><t>itzuliko dira zure seme-alabak </t><t>etsaiaren herrialdetik. </t><t>Hala diot nik, Jaunak. <f>ⓓ</f> </t>


text:
<t>Baduzu itxaropenik etorkizunerako: </t><t>zure seme-alabak </t><t>aberrira itzuliko dira. </t><t>Hala diot nik, Jaunak. <f>ⓔ</f> </t>


text:
<t>Entzuten ari naiz Efraimen <f>[7]</f> kexak: </t><t>“Hezigabeko zekorra bezala </t><t>zentzatu nauzu, </t><t>eta nik eskarmentua hartu. </t><t>Orain, itzularaz nazazu zeuregana, </t><t>zu baitzaitut Jauna, neure Jainkoa. <f>ⓕ</f> </t>


text:
<t>Urrundu egin naiz zuregandik, </t><t>baina ondo damuturik nago; </t><t>neure erruez oharturik, </t><t>bular-joka ari naiz. </t><t>Zer lotsa eta desohorea </t><t>neure gaztaro gaitzesgarriagatik!” <pb/> </t>


text:
<t>«Hain seme kutun da Efraim niretzat, </t><t>hain ume atsegingarri! </t><t>Hainbeste zeresan </t><t>eman didan arren, </t><t>ezin dut inola ere burutik kendu; </t><t>dardaraz dago nire barrua, </t><t>harenganako errukiz gainezka. </t><t>Hala diot nik, Jaunak. <f>ⓖ</f> <pb/> </t>


text:
<t>«Ipini seinaleak bide-erakusgarri, </t><t>begira ongi nondik zoazen: </t><t>itzuli, Israel neskatxa eder <f>[8]</f>, </t><t>itzuli zeure hirietara. </t>


text:
<t>Noiz arte ibili behar duzu </t><t>inguru-minguru, </t><t>alaba bide-galdu horrek? </t><t>Hona nik, Jaunak, </t><t>zerbait berria sortu: </t><t>emakumea </t><t>gizonezkoa gorteiatzen <f>[9]</f>». <f>ⓗ</f> </t>


text:
<pb/>Jaun ahalguztidunak, Israelen Jainkoak, dio: «Neure herriaren zoria aldatuko dudanean, Judan eta bertako hirietan hauxe esango da berriro: <pb/><t>“Jaunak bedeinka zaitzala, </t><t>justiziaren barruti, </t><t>mendi santu hori!” <f>ⓘ</f> </t>


text:
<pb/>Jaunak dio: «Begira, badator Israelen eta Judan giza hazia eta abere-hazia ereingo dudan garaia. <f>ⓚ</f>


text:
Haiek erauzi eta irauli, eraitsi, hondatu eta porrokatzeko erne egon nintzen bezala, erne egongo naiz haiek eraiki eta landatzeko ere. <f>ⓛ</f>


text:
Beste hau esango da: “Mahats gordina jaten duenak berak izango du hozkia, nor bere bekatuagatik hilko da”». <f>ⓝ</f>


text:
<pb/>Jaunak dio: «Begira, badator Israel herriarekin eta Juda herriarekin itun berria egingo dudan garaia. <f>ⓐ</f> <f>ⓑ</f>


text:
Itun hau ez da izango, Egiptotik ateratzeko eskutik hartu nituenean, beraien arbasoekin egin nuena bezalakoa. Haiek bai, hautsi egin zuten nire ituna, baina nik mantendu <f>[11]</f>. Hala diot nik, Jaunak. <f>ⓒ</f>


text:
Hona hemen etorkizunean Israelekin egingo dudan ituna: Barruan ezarriko diet neure legea, bihotzean idatziko; ni beraien Jainko izango naiz eta haiek nire herri. Hala diot nik, Jaunak. <f>ⓓ</f>


text:
Ez dute elkarri irakatsi beharrik izango, “Ezagutu Jauna” esanez, guzti-guztiek, txiki nahiz handi, ezagutuko bainaute. Barkatu egiten baitiet beren gaiztakeria, beraien bekatua ez dut gehiago gogoratuko. Nik, Jaunak, esana». <f>ⓔ</f>


text:
<pb/><t>Jaunak ezarri du eguzkia </t><t>eguna argitzeko, </t><t>ilargia eta izarrak </t><t>gaua argitzeko; </t><t>hark itsasoa astindu </t><t>eta olatuek orro dagite. </t><t>Jaun ahalguztiduna, hori du izena! <f>ⓕ</f> </t>


text:
<t>Honela dio Jaunak: </t><t>«Nik ezarritako lege hauek </t><t>inoiz huts egingo ez duten bezala, </t><t>Israel herriak ere ez du huts egingo, </t><t>betiko iraungo du nire aurrean. </t>


text:
<t>Inork goiko zerua neurtzea </t><t>lortzen badu, </t><t>edo lurraren zimenduak aztertzea, </t><t>nik ere baztertu egingo dut </t><t>Israel herria </t><t>egin duen guztiagatik. </t><t>Nik, Jaunak, esana». <f>ⓖ</f> </t>


text:
<pb/>Jaunak dio: «Begira, badator nire hiria Hananeelen dorretik kantoiko ateraino <f>[12]</f> berriro eraikiko duten garaia.


text:
Gorpuak erre eta errautsak zabaltzen direneko haran <f>[14]</f> osoa eta Zedron erreka inguruko landa, ekialderantz dagoen Zaldien Atearen izkinaraino, niri sagaraturiko esparru izango da. Ez dute sekula erauziko, ez hondatuko». <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>Sedekiasen erregealdiko hamargarren urtean <f>[1]</f>, Nabukodonosorren erregealdiko hemezortzigarrenean, Jaunak bere mezua adierazi zion Jeremiasi. <f>ⓘ</f>


text:
Garai hartan, Jerusalem setiatzen ari zen Babiloniako erregearen gudarostea; Jeremias profeta atxilotua zegoen Judako erregearen jauregiko kartzela-atarian. <f>ⓙ</f>


text:
Sedekias erregeak giltzapean sartua zuen, hark iragarritako mezu hau zela eta: «Hau dio Jaunak: Jerusalem Babiloniako erregearen esku utziko dut eta honek konkistatu egingo du.


text:
Judako errege Sedekias bera ere ez da libratuko babiloniarren eskuetatik, hauen erregearen esku geldituko da: harekin aurrez aurre topo egin <f>[2]</f> beharko du.


text:
Babiloniara eramango du Sedekias eta hantxe gelditu beharko du nik haren alde esku hartu arte. Babiloniarren aurka borrokan jarraitzen baduzue, ez duzue ezer onik aterako. Nik, Jaunak, esana». <f>ⓚ</f>


text:
«Hanamel, zeure osaba Xalumen semea, etorriko zaizu eskabide hau egitera: “Eros iezadazu Anatoten daukadan alorra; zeuri dagokizu horretarako eskubidea <f>[3]</f>, ahaiderik hurbilekoena zaitudanez”».


text:
Jaunak iragarri bezala, Hanamel etorri zitzaidan presondegiko atarira, eta esan zidan: «Eros iezadazu Anatoten, Benjaminen lurraldean, daukadan alorra; zurea da erosteko eskubidea, ahaiderik hurbilekoena zaitudanez». Garbi jakin nuen orduan Jaunak hitz egin zidala.


text:
Horrela, erosi nion Anatoteko alorra neure lehengusu Hanameli. Zilarrezko hamazazpi txanpon ordaindu nizkion.


text:
neure lehengusu Hanamelen aurrean eta agiria izenpetu zuten lekukoen eta kartzela-atarian suertatu ziren judatarren aurrean, Neriasen seme eta Mahseiasen biloba Baruki <f>[4]</f> eman nizkion. <f>ⓛ</f>


text:
«Jaun ahalguztidunak, Israelen Jainkoak, dio: Hartu bi agiriok, zigilatua eta irekia, eta sartu buztinezko pitxer batean, luzaro iraun dezaten.


text:
Izan ere, honela dio Jaun ahalguztidunak, Israelen Jainkoak: Oraindik ere erosiko dira etxe, alor eta mahastiak herrialde honetan».


text:
«Ene Jauna! Zuk egin dituzu zeru-lurrak zeure ahalmen eta indar handiaz. Zuretzat ez da ezer ezinezkorik. <f>ⓜ</f>


text:
Mila belaunalditaraino agertzen duzu zeure onginahia, baina seme-alabei jasanarazten dizkiezu gurasoen gaiztakeriaren ondorenak. Jainko handi eta indartsua zara, “Jaun ahalguztiduna” zure izena. <f>ⓝ</f>


text:
Egitasmo handiak dituzu eta huts egin gabe burutzen. Gizakien jokabide guztiak begi-bistan dituzu, nori bere jokaeraren ordaina, bere egiteen merezia, emateko. <f>ⓐ</f>


text:
Gure herria Egipton egon zenetik gaur arte, mirariak eta egintza harrigarriak burutu dituzu, eta izen ospetsua zeureganatu bai Israelen, bai gizaki guztien artean. <f>ⓑ</f>


text:
Mirariak eta egintza harrigarriak eginez atera zenuen Israel zeure herria Egiptotik, ahalmen handiz eta esku bizkorrez atera ere, mundu guztia izutuz.


text:
Esnea eta eztia darizkion lurralde hau eman zenien israeldarrei, arbasoei zin eginez agindu zenien lurraldea. <f>ⓒ</f>


text:
Baina jabe izateko bertara sartu zirenean, ez ziren zure esaneko izan, ez zituzten zure legeak bete, ez zuten zuk aginduaren arabera jokatu. Horregatik bidali diezu zoritxar handi hau. <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>«Begira, babiloniarrek eginak dituzte erasorako bideak, eta laster eroriko da Jerusalem erasotzaileen esku, gerrak, goseak eta izurriak beharturik. Iragarri zenuena ari da gertatzen, eta zu hor begira!


text:
Zeuk agindu didazu, ordea, Jainko Jauna, alorra erosi eta lekukoen aurrean ordaintzeko. Eta hiria babiloniarren menpe erortzear dago… ».


text:
Bada, hau diot nik, Jaunak: Hiri hau babiloniarren eta Babiloniako errege Nabukodonosorren esku uzten dut, konkista dezaten.


text:
Bertan sartuko dira erasotzen ari zaizkion babiloniarrak eta su emango diote; suak hiria irentsiko du eta hiriarekin batera etxeak, ni iraintzeko etxe gainetan Baali intsentsua erre eta atzerriko jainkoei isur-opariak eskaintzen zizkieten etxeak. <f>ⓕ</f>


text:
Izan ere, israeldarrek eta judatarrek, nik gaitzesten dudana egiten jardun dute gaztetandik; israeldarrek iraindu besterik ez naute egin berek eginiko idoloekin. Hala diot nik, Jaunak. <f>ⓖ</f>


text:
israeldarrek eta judatarrek egin dituzten gaiztakeria guztiengatik: iraindu egin naute israeldarrek, beren errege eta buruzagiek, apaiz eta profetek, Judako eta Jerusalemgo bizilagun guztiek.


text:
Bizkarra eman didate, ez aurpegia. Etengabe irakatsi diedan arren, ez didate aditu eta ez dute zentzatu nahi izan. <f>ⓘ</f>


text:
Baali kultu-lekua eraiki diote Ben-Hinom haranean, beren seme-alabak Molok <f>[5]</f> jainkoaren ohorez oparitan erretzeko. Nik ez diet horrelakorik sekula agindu, ez zait bururatu ere egin horrelako egintza nazkagarriz Juda bekatura bultzatzerik.


text:
<pb/>«Bada, orain, hala diot nik, Jaunak, Israelgo Jainkoak, guduak, goseak eta izurriak beharturik, Babiloniako erregearen eskuetan erori behar duela diozuen hiri honi buruz:


text:
Bildu egingo ditut herritarrak, neure haserre-suminak eta amorru jasanezinak eraginik sakabanatu nituen herrialdeetatik, toki honetara ekarri eta seguru biziaraziko ditut. <f>ⓚ</f>


text:
Pentsaera eta jokaera bakarra emango dizkiet, bizitza guztian begirune izan diezadaten, beren eta ondorengoen onerako.


text:
Betiko ituna egingo dut beraiekin: ez naiz inoiz aspertuko haiei on egiten, eta nireganako begirunea sartuko diet bihotzean, niregandik urrun ez daitezen. <f>ⓜ</f>


text:
Haiei mesede egitea izango da nire poza; neure gogo eta ahalegin guztiaz tinko landatuko ditut lurralde honetan. <f>ⓝ</f>


text:
Bai, hala diot nik, Jaunak. Herri honi zorigaitz handi hau bidali diodan bezala, hala bidaliko dizkiot agindu dizkiodan on guztiak ere. <f>ⓐ</f>


text:
Oraindik ere alorrak erosiko dira, guztiz hondaturik, gizaki eta abererik gabe eta babiloniarren esku utzia dagoela diozuen lurralde honetan. <f>ⓑ</f>


text:
Benjaminen herrialdean, Jerusalemgo inguruetan eta Judako hirietan, mendialdeko, Xefela lautadako eta Negeveko hirietan, alorrak erosi eta ordainduko dira, lekukoen aurrean agiriak idatzi eta zigiluz joko, aldatu egingo baitut herri honen zoria <f>[6]</f>. Nik, Jaunak, esana».


text:
<pb/>Jaunak beste mezu hau eman zion Jeremiasi, artean kartzela-atarian atxiloturik zegoela: <f>ⓒ</f>


text:
Dei egidazu eta erantzungo dizut, gauza handiak agertuko dizkizut, zure esku ez daudenak eta inoiz ere ezagutu ez dituzunak. <f>ⓓ</f>


text:
Nik, Jaunak, Israelen Jainkoak, hau diot, eraso-tresnen eta guduaren eraginez orain irauliak dauden Jerusalemgo etxeei eta Judako errege-jauregiei buruz:


text:
Babiloniarren kontrako borrokari eusteak etxe-jauregiok giza gorpuz betetzeko baizik ez du balioko. Neuk jo ditut neure haserre-suminean, ez baitut gehiago hiri honen ardurarik hartzen, egin dituen gaiztakeriengatik. <f>ⓔ</f>


text:
<pb/>«Baina jarraian osasuna emango diot hiriari, zauriak sendatuko dizkiet bertako bizilagunei, eta egiazko bake iraunkorra nola lortu erakutsiko. <f>ⓕ</f>


text:
nire aurka egin dituzten bekatu guztietatik garbituko ditut eta nire aurka altxatuz egin dizkidaten bidegabekeria guztiak barkatuko dizkiet. <f>ⓗ</f>


text:
Jerusalem pozbide izango da niretzat; munduko nazio guztiek goretsiko naute eta ospetsu aitortuko, hari emango diodan ongizatea ikustean. Harri eta zur geldituko dira Jerusalemi emango dizkiodan ongizate eta bakearengatik». <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>Honela dio Jaunak: «Gizaki eta abererik gabe, eremu bihurtua dagoela diozuen toki honetan, guztiz hondatuak daudela diozuen Judako hiri eta Jerusalemgo kaleetan, <f>ⓙ</f>


text:
berriro entzungo dira poz-alaitasunezko oihuak eta senar-emaztegaien kantuak, berriro entzungo tenplura gorespen-opariak ekarriz kantatuko duten hau: <pb/><t>“Goretsazue Jaun ahalguztiduna, </t><t>ona baita, </t><t>haren maitasuna betikoa baita”. </t> <pb/>«Izan ere, herrialde honen zoria aldatuko dut, lehengo egoerara ekarriko. Nik, Jaunak, esana». <f>ⓚ</f>


text:
<pb/>Honela dio Jaun ahalguztidunak: «Orain gizaki eta abererik gabe, eremu bihurtua dagoen lurralde honetan, bertako hiri guztietan, ardiak biltzeko artegiak egingo dira berriro.


text:
Mendialdeko, Xefela lautadako eta Negeveko hirietan, Benjaminen herrialdean, Jerusalemgo inguruetan eta Judako hirietan ikusiko dira oraindik artzainak ardiak zenbatzen. Nik, Jaunak, esana». <f>ⓛ</f>


text:
<pb/>Jaunak dio: «Badator Israel herriari eta Juda herriari egin diedan promesa beteko dudan garaia. <f>ⓜ</f>


text:
<pb/>«Garai hartan, <pb/><t>legezko ondorengoa </t><t>ernearaziko diot Davidi <f>[2]</f>: </t><t>zuzenbidea eta justizia </t><t>ezarriko ditu herrialdean. <f>ⓝ</f> </t>


text:
<pb/>Garai hartan, <pb/><t>Juda salbatua izango da, </t><t>Jerusalem seguru biziko. </t><t>“Jauna gure salbamena” </t><t>emango diote izen». </t>


text:
<pb/>Honela dio Jaunak: «Ez zaio inoiz ere faltako Davidi Israelgo tronuan eseriko den ondorengorik. <f>ⓐ</f>


text:
Inoiz ere ez zaizkie faltako apaiz eta lebitarrei, egunero nire aurrean erre-opariak eskaini, intsentsua erre eta beste sakrifizioak eskainiko dituzten ondorengoak».


text:
«Hala diot nik, Jaunak: Eguna eta gaua jakineko arauz gerta daitezen eman dudan hitza hautsezina den bezala,


text:
neure zerbitzari Davidi emandakoa ere hautsezina da: ez zaio faltako inoiz ere bere tronuan eseriko den ondorengorik. Ez da inoiz hautsiko ere apaiz eta lebitarrei, nire zerbitzariei, emandako hitza. <f>ⓑ</f>


text:
Konta ahala baino ugariago diren zeruko izarrak eta itsas hondarra bezala ugalduko ditut neure zerbitzari Daviden eta neure zerbitzari lebitarren ondorengoak». <f>ⓒ</f>


text:
«Entzun duzu zer esaten ari den jendea? Aukeratu nituen bi familiak, Israel eta Juda, baztertu egin ditudala! Horrela, mespretxatu egiten dute nire herria, ez baitute naziotzat hartzen. <f>ⓓ</f>


text:
Bada, honela diot nik, Jaunak: Ez al nituen nik eguna eta gaua ezarri eta zeru-lurren legeak xedatu?


text:
Bada, hori bezain egia da ez ditudala baztertuko Jakoben ondorengoak eta David neure zerbitzaria. Nola ez ditut, bada, horien jatorritik aukeratuko Abraham, Isaak eta Jakoben ondorengoen buruzagiak? Bai, aldatu egingo dut haien zoria, errukitu egin naiz eta». <f>ⓔ</f>


text:
<pb/>Babiloniako errege Nabukodonosor eta bere gudarostea —bere agintepean zeuzkan erreinu eta herri guztietako jendez osaturiko gudarostea— Jerusalemi eta inguruko hiriei erasotzen ari zirelarik, Jaunak berriro hitz egin zion Jeremiasi. <f>ⓕ</f>


text:
Jaunak, Israelen Jainkoak, Judako errege Sedekiasi bere mezua adieraztera bidali zuen Jeremias: «Honela dio Jaunak: Hara, hiri hau Babiloniako erregearen esku uzten dut, erre dezan. <f>ⓖ</f>


text:
Zeu ere ez zara libratuko; harrapatu egingo zaituzte eta menderatzailearen eskuetara emango: Babiloniako erregearekin aurrez aurre topo egin <f>[1]</f> beharko duzu. Gero, Babiloniara eramango zaituzte. <f>ⓗ</f>


text:
Bakean hilko zara, intsentsua erreko dute zure ohorez, zure aurreko erregeen hiletetan egin ohi zen bezala. Hileta joko dizute, esanez: “Ai gure Jauna!” Nik, Jaunak, esana». <f>ⓘ</f>


text:
Bitartean, Babiloniako erregearen gudarostea Jerusalemi eta artean Judan tinko irauten zuten bi hiri gotorrei, Lakix eta Azekari <f>[2]</f>, erasotzen ari zen.


text:
<pb/>Jaunak beste behin ere hitz egin zion Jeremiasi. Sedekias erregeak esklaboak askatzeko hitzarmena egin zuen Jerusalemgo jendearekin:


text:
nork bere zerbitzuan zituen esklabo hebrearrei, gizonezko nahiz emakumezko, askapena eman behar zien, judatarrik bere senidearen esklabo ez gertatzeko. <f>ⓙ</f>


text:
Handiki eta herri xehe, guztiek eman zuten ontzat hitzarmena eta, hitza betez, nork bere esklaboak, gizonezko nahiz emakumezko, libre utzi zituen, beren artean esklaborik gehiago ez izateko.


text:
Baina atzera egin zuten gero, eta libre utzitako esklaboak, gizonezko nahiz emakumezko, berreskuratu egin zituzten, berriro esklabo-lanetara behartuz.


text:
«Hau dio Jaunak, Israelen Jainkoak: Hitzarmen hau egin nuen nik zuen arbasoekin, Egiptotik, esklabotzatik, atera nituenean: <f>ⓚ</f>


text:
“Zazpigarren urtero, zuetariko bakoitzak erositako senide hebrearra libre utziko du. Sei urtez izango da zuen esklabo; gero, libre utziko duzue”. Baina zuen gurasoek ez zidaten aditu, ezta jaramonik egin ere. <f>ⓛ</f>


text:
Zuek, berriz, jokabidez aldatu eta atsegin zaidan erabakia hartu duzue, nork bere senideari askapena emateko erabakia. Eta hitzarmena egin duzue nire aurrean, niri sagaraturiko tenpluan.


text:
Baina atzera egin duzue gero, nire izena profanatuz, eta libre utzitako esklaboak, gizonezko nahiz emakumezko, berreskuratu egin dituzue, berriro esklabo-lanetara behartuz.


text:
<pb/>«Horregatik, honela diot nik, Jaunak: Ez didazue aditu zeuen senide esklaboak libre uzteko agindu dizuedanean. Orain, beraz, neuk uzten ditut libre ezpata, izurria eta gosea, zuen aurka ekiteko. Munduko erresuma guztiak izuturik geldituko dira zuei gertatua ikustean. Hala diot nik, Jaunak. <f>ⓜ</f>


text:
<pb/> <n>[18-19]</n> «Judako eta Jerusalemgo buruzagiek, errege-jauregiko funtzionarioek, apaizek eta herritarrek hitzarmena egin dute nire aurrean, zekor bat hil, erdibitu eta bi zatien erditik igaroz <f>[3]</f>. Gero, ordea, hautsi egin dute hitzarmena, emandako hitza janez. Horregatik, erditik ebaki zuten zekorra bezala erabiliko ditut.


text:
Haiek galdu nahian dabiltzan etsaien esku utziko ditut, eta haien gorpuak hegazti harraparien eta basapiztien janari izango dira. <f>ⓝ</f>


text:
Judako errege Sedekias eta bere funtzionarioak, beraiek galdu nahian dabiltzan etsaien esku utziko ditut, orain hiriari erasotzeari utzi dion <f>[4]</f> Babiloniako erregearen gudarostearen menpe eroriko dira.


text:
Hiri honen aurka borrokatzera itzuliko dira nire aginduz, konkistatu egingo dute eta erre. Judako hiriak eremu bihurtuko ditut, bizilagunik gabe utziz. Nik, Jaunak, esana». <f>ⓐ</f>


text:
«Zoaz Rekaben leinukoengana <f>[1]</f> eta hitz egizu beraiekin. Gero, ekar itzazu tenpluko gela batera eta eman ardoa edateko».


text:
<pb/>Joan nintzen, bada, Jeremiasen seme eta Habatziniasen biloba zen Jaazaniasen eta beronen senide eta seme-alaben bila. Rekaben leinuko guztiak bildurik,


text:
tenplura eraman nituen, Igdaliasen seme Ben-Hananen gelara. Jainkoaren gizona zen Ben-Hanan; bere gela buruzagien areto ondoan zeukan, Xalumen seme Maaseias atezainaren gela gainean.


text:
<pb/>Haiek esan zidaten: «Ez dugu ardorik edaten. Rekaben seme eta gure arbaso Jonadabek agindua dugu: “Ez duzue ardorik edango, ez zuek, ez zeuen ondorengoek ere;


text:
ez duzue etxerik eraikiko, ez hazirik ereingo, ez mahastirik landatuko nahiz izango; baizik eta oihal-etxoletan biziko zarete zeuen bizitza guztian. Horrela, luzaro biziko zarete etorkin bezala zaudeten lurralde honetan”.


text:
Hala, Rekaben seme Jonadab gure arbasoari obedituz, ez dugu ardorik inoiz ere edaten, ez guk, ez gure emazte eta seme-alabek ere;


text:
ez dugu etxerik eraikitzen bertan bizitzeko, ez dugu mahastirik, ez eta sororik ere ereiteko, <f>ⓒ</f>


text:
baizik eta oihal-etxoletan bizi gara. Hitz batean, gure arbaso Jonadabek agindu guztia zehatz betetzen dugu.


text:
Baina Babiloniako errege Nabukodonosor gure lurraldean indarrez sartu zenean, Jerusalemera etortzea erabaki genuen, babiloniarren eta aramearren gudarostetik ihesi. Eta une honetan Jerusalemen gaude».


text:
beraren mezu hau Judako eta Jerusalemgo jendeari adieraztera joateko agindu zion: «Nik, Jaun ahalguztidunak, Israelen Jainkoak, galdetzen dizuet: Ez al duzue rekabetarren ikasbidea jaso behar eta nire esanak aditu?


text:
Rekaben seme Jonadabek ardorik ez edateko agindu zien bere ondorengoei, eta hauek ez dute gaurdaino edan, beren arbasoaren agindua betez. Nik etengabe hitz egin dizuet, baina zuek jaramonik ez.


text:
Etengabe bidali dizkizuet neure zerbitzari profetak, esanez: “Utzi zeuen jokabide gaiztoa, zuzendu zeuen egintzak; ez ibili jainko arrotzen ondoren, beraiei kultua emanez; horrela, zeuei eta zuen gurasoei emandako lurraldean biziko zarete”. Baina ez didazue aditu, ezta jaramonik egin ere. <f>ⓓ</f>


text:
Jonadaben ondorengoek, bai, betetzen dute beren arbasoak emandako agindua; herri honek, berriz, ez dit jaramonik egiten.


text:
Horregatik, honela diot nik, Jaun ahalguztidunak, Israelen Jainkoak: Iragarriak ditudan zoritxar guztiak bidaliko ditut Judako eta Jerusalemgo bizilagunon gainera, hitz egindakoan aditu ez eta dei egindakoan erantzun ez didazuelako».


text:
<pb/>Gero, Jaun ahalguztidunaren, Israelgo Jainkoaren, mezu hau adierazi zien Jeremiasek Rekaben leinukoei: «Zuen arbaso Jonadaben agindua aditu eta hark agindutako guztiak arretaz bete dituzuelako,


text:
hau diot nik, Jaun ahalguztidunak, Israelen Jainkoak: Rekaben seme Jonadabek beti izango ditu ondorengoak nire herrian».


text:
<pb/>Josiasen seme Joiakimen, Judako erregearen, laugarren urtean <f>[1]</f>, agindu hau eman zion Jaunak Jeremiasi: <f>ⓔ</f>


text:
«Hartu idazteko erroilu <f>[2]</f> bat eta idatzi bertan Josiasen garaitik hasi eta gaurdaino Israeli, Judari eta beste nazio guztiei buruz adierazi dizkizudan mezuak. <f>ⓕ</f>


text:
Beharbada, jabetuko da Juda herria beraren aurka prestaturik daukadan zoritxar handiaz eta itzuliko bere jokabide gaiztotik. Eta beren gaiztakeria eta bekatuak barkatuko dizkiet». <f>ⓖ</f>


text:
Orduan, Jeremiasek Neriasen seme Baruki deitu zion, eta honek Jaunaren mezu guztiak idatzi zituen Jeremiasen esanera. <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>Gero, honela agindu zion Jeremiasek Baruki: «Begira, ni ez naiteke joan Jaunaren etxera, debekatu egin baitidate <f>[3]</f>.


text:
Zoaz zeu hurrengo barau-egunean eta irakurri tenpluan, herriaren aurrean, nik esanik erroiluan idatzi duzun Jaunaren mezua; irakurri Judako hirietatik etorriko diren guztiei ere.


text:
Ea Jaunari erregutzen dioten eta itzultzen diren beren jokabide gaiztotik, handia baita herri honen aurka Jaunak agertu duen haserre-sumina». <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>Neriasen seme Barukek Jeremias profetak agindutako guztia egin zuen: tenplura joan eta Jaunaren mezua irakurri zuen liburutik.


text:
<pb/>Josiasen seme Joiakim Judako erregearen bosgarren urtean, bederatzigarren hilean <f>[4]</f>, barau-eguna aldarrikatu zuten Jaunaren ohorez, eta Jerusalemen bildu ziren bertako jendea eta Judako hirietatik etorriak.


text:
Barukek liburuan idatzitako Jeremiasen mezua irakurri zuen herri guztiaren aurrean. Xafanen seme Gemarias <f>[5]</f> gorteko idazkariaren gelan kokatu zen horretarako, Ate Berriaren sarreran zegoen goiko atarian.


text:
<pb/>Xafanen seme eta Gemariasen biloba Mikeas, Barukek liburutik irakurritako Jaunaren mezua entzutean,


text:
erregearen jauregira jaitsi zen, idazkariaren gelara. Gelan goi-funtzionarioak zeuden bilduta: Elixama, gorteko idazkaria; Delaias, Xemaiasen semea; Elnatan, Akborren semea; Gemarias, Xafanen semea; Sedekias, Hananiasen semea, eta beste funtzionarioak.


text:
<pb/>Orduan, Nataniasen seme Jehudi bidali zuten Barukengana —Natanias, Xelemiasen seme eta Kuxiren biloba zen—, herriaren aurrean irakurritako erroiluarekin etortzeko esatera. Erroilua hartu eta haien aurrean aurkeztu zenean,


text:
Hitz haiek entzutean, izuak jota, esan zioten elkarri: <pb/>—Hau guztia erregeari adierazi beharra dugu derrigorrez.


text:
<pb/>Barukek erantzun zien: <pb/>—Jeremiasek berak esan dizkit banan-banan hitz guztiok eta nik liburuan idatzi ditut tintaz.


text:
<pb/>Orduan, funtzionarioek esan zioten: <pb/>—Zoaz eta ezkutatu Jeremias eta biok, eta ez dezala jakin inork ere non zaudeten.


text:
<pb/>Goi-funtzionarioak, liburua Elixama idazkariaren gelan utzirik, jauregira joan ziren erregeari arazoaren berri ematera.


text:
Erregeak Jehudi bidali zuen Elixamaren gelatik liburua ekartzera. Jehudik liburua ekarri eta irakurri egin zuen erregearen eta inguruan zituen funtzionarioen aurrean.


text:
Negua zen, bederatzigarren hila, eta erregea neguko gelan zegoen eserita, su-ontzia pizturik aurrean zuela.


text:
Jehudik hiruzpalau orrialde irakurtzen zitueneko, erregeak aiztoz moztu eta sutara botatzen zituen, erroilu guztia sutan erre arte.


text:
Hitz haiek ez zien zirrararik egin, ez zuten damu-keinurik ere azaldu <f>[7]</f>, ez erregeak, ez funtzionarioek.


text:
Eta Elnatanek, Delaiasek eta Gemariasek liburua ez erretzeko eskatu zioten arren, erregeak ez zien aditu nahi izan.


text:
Aitzitik, Jeremias profeta eta Baruk idazkaria atxilotzeko agindu zien erregeak Jerahmeel errege-familiako printzeari, Azrielen seme Seraiasi eta Abdeelen seme Xelemiasi. Baina Jaunak ezkutuan jarriak zituen.


text:
<pb/>Jeremiasen esanera Barukek idatzitako erroilua erregeak erre ondoren, Jaunak agindu hau eman zion Jeremiasi:


text:
Gero, hau esango diozu nire izenean Judako errege Joiakimi: Erre egin duzu liburua, eta Babiloniako erregea lurralde hau eta bertako gizaki eta abereak suntsitzera egiaz etorriko dela idatzi izana aurpegira bota didazu.


text:
Nik, beraz, Jaunak, hauxe diotsut, Joiakim, Judako errege horri: Zure ondorengo inor ez da eseriko Daviden tronuan. Eta zure gorpuak, ehortzi gabe <f>[8]</f>, eguneko beroa eta gaueko hotza jasango ditu. <f>ⓙ</f>


text:
Zigortu egingo zaituztet zeu, zure ondorengo eta funtzionarioak, zeuen bekatuengatik. Mehatxuz iragarri nizkizuen zorigaitzak bidaliko dizkizuet zuei eta Jerusalemgo eta Judako bizilagunei, ez baitidazue jaramonik egin». <f>ⓚ</f>


text:
<pb/>Jeremiasek beste erroilu bat hartu eta Neriasen seme Baruk idazkariari eman zion. Honek, Judako errege Joiakimek sutan erretako liburuan idatzirik zegoen guztia berridatzi zuen Jeremiasen esanera, eta hari bereko beste gauza asko erantsi zion gainera.


text:
<pb/>Babiloniako errege Nabukodonosorrek Josiasen seme Sedekias Judako errege ezarri zuen, Joiakimen seme Jekoniasen <f>[1]</f> ordez. <f>ⓛ</f>


text:
Baina ez erregeak, ez funtzionarioek, ez herriko jendeak, inork ez zuen aditu nahi izan Jaunak Jeremias profetaren bidez adierazitako mezua. <f>ⓜ</f>


text:
Sedekias erregeak Xelemiasen seme Jukal eta Maaseias apaizaren seme Sofonias <f>[2]</f> bidali zituen Jeremias profetagana, eskabide honekin: «Otoitz egiozu gure alde Jaunari, gure Jainkoari». <f>ⓝ</f>


text:
Garai hartan Jeremias eragozpenik gabe zebilen herritarren artean, ez baitzuten oraindik preso hartu.


text:
<pb/>Bitartean, faraoiaren gudarostea Egiptotik atera zen. Hori jakitean, Jerusalem inguraturik zeukaten gudari babiloniarrak, erasoari utzirik, urrundu egin ziren hiritik.


text:
eta, Judako erregeari Jaunaren, Israelgo Jainkoaren, erantzun hau emateko agindu zion, kontsulta egitera bidalitako mandatarien bidez: «Laguntzera etorri zaizuen faraoiaren gudarostea laster itzuliko da Egiptora. <f>ⓐ</f>


text:
Eta babiloniarrak berriro etorriko dira hiri honi erasotzera; konkistatu eta su emango diote. <f>ⓑ</f>


text:
Nik, Jaunak, diotsuet: Ez engainatu zeuen buruak, babiloniarrek zuen gainetik behin betiko alde egingo dutela pentsatuz, ez baitute alde egingo.


text:
Eta erasoka duzuen babiloniarren gudaroste osoa garaituko bazenute ere, aski litzateke zauriz jositako haietako batzuk bizirik gelditzea, kanpalekutik irten eta hiriari su emateko».


text:
Jeremiasek irten egin nahi izan zuen Jerusalemdik Benjaminen herrialdera joateko, beretarrekin herentzi arazo bat <f>[3]</f> garbitzera.


text:
Baina Benjaminen atera <f>[4]</f> iritsi zenean, han zegoen Ierias guardiaburua, Xelemiasen seme eta Hananiasen biloba, eta Jeremias profetari alto eman eta esan zion: <pb/>—Babiloniarrengana igarotzeko asmotan zabiltza zu.


text:
<pb/>Jeremiasek erantzun: <pb/>—Ez da egia! Nik ez dut horrelako asmorik! <pb/>Baina ez zion sinetsi eta, preso harturik, funtzionarioengana eraman zuen Jeremias.


text:
Haserretu egin ziren hauek Jeremiasen kontra eta, joka erabili ondoren, kartzela bihurtutako Jonatan idazkariaren etxean sartu zuten.


text:
<pb/>Behin batean, Sedekias erregeak jauregira etorrarazi zuen Jeremias, eta honela galdegin zion isilka: <pb/>—Ba al duzu Jaunaren mezurik? <pb/>Jeremiasek erantzun zion: <pb/>—Bai. Babiloniako erregearen eskuetara emango zaituzte.


text:
<pb/>Ondoren, esan zion Jeremiasek: <pb/>—Zertan huts egin dut zure nahiz zure funtzionarioen edo herriaren kontra, ni kartzelan sartzeko?


text:
Non dira orain zuen profetak, Babiloniako erregea zuen eta herrialde honen aurka ez zela etorriko esaten zizutenak?


text:
Entzun orain, errege jauna, onartu, arren, nire eskabidea: Ez nazazu eraman berriro Jonatan idazkariaren etxera, bestela han hilko naiz eta.


text:
<pb/>Orduan, Sedekias erregeak Jeremias kartzela-atarian zainpean jartzeko agindu zuen eta egunero opil bat emateko okinen kaletik, hirian ogia ahitu arte. Hala, kartzelako atarian gelditu zen Jeremias. <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>Matanen seme Xefatiasek, Paxhur-en seme Gedaliasek, Xelemiasen seme Jukalek eta Malkiasen seme Paxhur-ek jende guztiari Jeremias honela ari zitzaiola jakin zuten: <f>ⓓ</f>


text:
«Hau dio Jaunak: Hirian gelditzen dena ezpataz, goseak edo izurriz hilko da; babiloniarrengana igarotzen dena, ordea, bizirik eta onik aterako. <f>ⓔ</f>


text:
Hiria Babiloniako erregearen eskuetan eroriko da erremediorik gabe, eta konkistatu egingo du. Nik, Jaunak, esana».


text:
<pb/>Ministroek esan zioten erregeari: <pb/>—Gizon honek bizia zor du! Bere hitzez, hirian gelditzen diren gudariak eta herritar guztiak adoregabetu besterik ez du egiten. Ez da ari herriaren onerako, kalterako baizik.


text:
<pb/>Orduan, hartu eta Melkias errege-familiako printzearen putzuan sartu zuten Jeremias, sokaz jaitsiz. Putzua kartzelako atarian zegoen eta ez zuen urik, lokatza baizik. Jeremias lokatzetan sarturik gelditu zen.


text:
<pb/>Ebed-Melek zeritzan errege-jauregiko goi-funtzionario etiopiarrak jakin zuen Jeremias putzura bota zutela. Erregea lege-arazoak erabakitzen Benjaminen atean zegoela,


text:
<pb/>—Errege jauna, gaizki jokatu dute gizon horiek Jeremias profetarekin: putzura bota dute eta goseak hilko da bertan, ez baitago ogirik hirian.


text:
<pb/>Orduan, agindu hau eman zion erregeak Ebed-Melek etiopiarrari: <pb/>—Joan hiru <f>[1]</f> gizonekin eta atera Jeremias putzutik, hil baino lehen.


text:
<pb/>Ebed-Melek jauregira itzuli zen hiru gizonekin eta, jantzi-biltegitik trapu zaharren puskak harturik, sokaz Jeremiasi putzura jaitsi zizkion,


text:
<pb/>Sedekias erregeak tenpluko hirugarren sarrerara ekarrarazi eta esan zion Jeremias profetari: <pb/>—Galdera bat egin nahi dizut; ez ezkutatu niri ezer.


text:
<pb/>Jeremiasek Sedekiasi: <pb/>—Egia esaten badizut, hil egingo nauzu; aholkua ematen badizut, berriz, ez didazu jaramonik egingo.


text:
<pb/>Sedekias erregeak zin egin zion isilka Jeremiasi, esanez: <pb/>—Ala Jauna, bizia ematen diguna! Ez zaitut hilko, ez eta zu hil nahian dabiltzan horien esku jarriko ere.


text:
<pb/>Orduan, Jeremiasek esan zion: <pb/>—Hau dio Jaun ahalguztidunak, Israelen Jainkoak: Baldin Babiloniako erregearen gudalburuen menpe jartzea onartzen baduzu, zeu eta etxekoak bizirik aterako zarete, eta hiria ez dute erreko.


text:
Baina beraien menpe jartzen ez bazara, hiria babiloniarren esku eroriko da eta erre egingo dute, eta zeu ere ez zara libratuko haien eskuetatik. <f>ⓖ</f>


text:
<pb/>Erregeak erantzun zion: <pb/>—Babiloniarren aldera igaro diren judatarren beldur naiz; haien eskuetan eroriz gero, tratu txarra emango baitidate.


text:
<pb/>Jeremiasek erantzun zion: <pb/>—Ez zaituzte haien esku jarriko. Obeditu Jaunari esan dizudan horretan, eta ongi aterako zaizu dena eta biziko zara.


text:
Judako erregearen jauregian gelditu diren emakume guztiak Babiloniako erregearen gudalburuengana eramango dituzte eta hauxe esango dute zutaz: <pb/><t>Engainatu egin zaituzte </t><t>eta gaina hartu </t><t>zeure adiskide minek; </t><t>zu lokatzetan sartu, </t><t>eta berek alde egin! <f>[2]</f> <f>ⓗ</f> </t>


text:
<pb/>«Zure emazteak eta seme-alabak babiloniarrei emango dizkiete eta zeu ere ez zara libratuko: Babiloniako erregeak preso hartuko zaitu, eta hiria erre egingo du».


text:
<pb/>Orduan, Sedekiasek esan zion Jeremiasi: <pb/>—Ez beza inork elkarrizketa honen berri jakin; bestela, zureak egin du.


text:
Funtzionarioek, zurekin mintzatu naizela jakiten badute, etorri eta gure elkarrizketaren berri galdegingo dizute. «Ez gero ezer ezkutatu guri, bizi nahi baduzu», esango dizute.


text:
Zuk erantzun: «Mesede bat eskatzera joan natzaio erregeari: ez nintzala Jonatanen etxera itzularazi, bestela bertan hilko nintzela eta». <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>Joan zitzaizkion, bai, funtzionarioak galdegitera eta erregeak esan bezala erantzun zien Jeremiasek, eta bakean utzi zuten, ez baitzuten egiazko arazoaren berri jakin.


text:
<pb/>Sedekias erregearen bederatzigarren urteko hamargarren hilean <f>[1]</f>, Babiloniako errege Nabukodonosor Jerusalemera etorri zen bere gudarostearekin eta setiatu egin zuen. <f>ⓙ</f>


text:
Sedekiasen hamaikagarren urtean, laugarren hilaren <f>[2]</f> bederatzian, babiloniarrek zuloa ireki zuten hiriko harresian.


text:
Hirian sartu eta plaza nagusian jarri zuten aginte-postua Babiloniako erregearen gudalburuok: Nergal-Saretzer Sin-Magirko printzeak, Nebu-Sarsekim funtzionarioburuak, Nergal-Saretzer gorteko goi-funtzionarioak eta Babiloniako erregearen beste gudalburuek <f>[3]</f>.


text:
<pb/>Sedekias erregea eta bere gudariak, hori ikustean, ihesi joan ziren gauez hiritik; erregearen lorategian zehar, bi harresien arteko atetik irten eta Araba aldera alde egin zuten.


text:
Baina babiloniar gudarostea ondoren joan zitzaien eta Jerikoko lautadan harrapatu zuen Sedekias. Preso hartu eta Riblara, Hamateko eskualdera <f>[4]</f>, eraman zuten, Babiloniako errege Nabukodonosorren aurrera. Honek epaia eman zion: <f>ⓚ</f>


text:
Babiloniarrek su eman zieten erregearen jauregi eta hiriko etxeei, eta bota egin zituzten Jerusalemgo harresiak. <f>ⓛ</f>


text:
Jerusalemen geldituak ziren bizilagunak eta babiloniarren alde jarri zirenak Babiloniara erbesteratu zituen Nebuzaradan guardiaburuak. <f>ⓜ</f>


text:
Baina herriko jende xehea, ezeren jabe ez zena, Judako lurraldean utzi zuen, eta mahastiak eta alorrak eman zizkion.


text:
Orduan, Nebuzaradan guardiaburuak, goi-funtzionario ziren Nebuxazban eta Nergal-Saretzerrekin eta beste buruzagiekin batera,


text:
Jeremias kartzelako ataritik ekarrarazi eta Ahikamen seme eta Xafanen biloba zen Gedaliasen <f>[5]</f> ardurapean utzi zuen, bere etxera eraman zezan. Horrela, herritarren artean gelditu zen Jeremias.


text:
Ebed-Melek etiopiarrari <f>[6]</f> mezu hau emateko aginduz: <pb/><t>«Honela dio Jaun ahalguztidunak, </t><t>Israelen Jainkoak: </t><t>Laster beteko ditut neure hitzak, </t><t>hiri honen kalterako </t><t>eta ez onerako iragarritakoak. </t><t>Zeuk ikusi ahal izango duzu. </t>


text:
<t>Egun hartan, onik aterako zaitut, </t><t>ez zaitut erortzen utziko </t><t>halako beldurra ematen dizuten </t><t>horien eskuetan. </t><t>Hala diot nik, Jaunak. </t>


text:
<t>Libratuko zaitut, bai, </t><t>ez zara ezpataz hilko; </t><t>bizirik aterako zara, </t><t>niregan fidatu zarelako. </t><t>Nik, Jaunak, esana». <f>ⓐ</f></t>


text:
<pb/>Jaunak berriro hitz egin zion Jeremiasi. Raman <f>[1]</f> zegoela izan zen, Nebuzaradan errege-guardiaburuak askatu eta bere ardurapean hartu ondoren. Jeremias katez lotua zegoen Raman, Juda eta Jerusalemdik Babiloniara gatibu zeramatzaten guztiekin batera. <f>ⓑ</f>


text:
<pb/>Guardiaburuak aparte hartu eta esan zion Jeremiasi: «Jaunak, zuen Jainkoak, iragarri zuen zoritxar hau herrialde honen kontra.


text:
Jaunak bete eta burutu egin du berak iragarria. Jaunaren aurka bekatu egin eta obeditu ez diozuelako gertatu zaizue guztia.


text:
Halere, zuri oraintxe bertan kenduko dizkizut eskuetako kateak. Nirekin Babiloniara etorri nahi baduzu, etorri; neu arduratuko naiz zutaz; etorri nahi ez baduzu, berriz, gelditu. Herrialde guztia duzu zeure esku; zoaz nahi duzun tokira.


text:
Nirekin gelditu nahi ez baduzu, zoaz Ahikamen seme eta Xafanen biloba Gedaliasengana <f>[2]</f>. Bera ezarri du Babiloniako erregeak Judako hirietako gobernari. Zaude berarekin zeure herritarren artean. Dena den, nahi duzun tokira joan zaitezke». Ondoren, biderakoak eta esku-erakutsiak eman eta joaten utzi zion guardiaburuak. <f>ⓒ</f>


text:
Jeremias Mitzpara <f>[3]</f> joan zen Ahikamen seme Gedaliasengana, eta beronekin bizi izan zen, herrialdean gelditzen ziren bere herritarren artean.


text:
<pb/>Artean zenbait gudalburu judatar landetan sakabanaturik zebilen bere gudariekin. Jakin zuten Ahikamen seme Gedalias herrialdeko gobernari ezarri zuela Babiloniako erregeak eta beronen ardurapean jarri zituela gizon-emakumeak eta haurrak, Babiloniara eraman ez zuen herriko jende xehea.


text:
Orduan, beren gizonekin Gedaliasengana joan ziren Mitzpara. Hauek ziren gudalburuak: Netaniasen seme Ismael, Kareahen seme Johanan eta Jonatan, Tanhumeten seme Seraias, Netofako Ofairen semeak eta Maakako Jezanias.


text:
Gedaliasek zin-hitz hau egin zien: «Ez izan babiloniarrak zerbitzatzeko beldur. Gelditu herrialdean. Izan Babiloniako erregearen menpeko eta ongi joango zaizue.


text:
Nik Mitzpan gelditu beharra dut, guregana datozen babiloniarren zerbitzurako. Zuek, bildu ardoa, fruituak eta olioa, sartu ontzi eta biltegietan, eta bizi eskura ditzakezuen hirietan».


text:
<pb/>Jakin zuten Moab, Amon, Edom <f>[4]</f> eta beste herrialdeetara ihesi joanak ziren judatarrek ere, Babiloniako erregeak judatar batzuk beren herrialdean utzi zituela, eta Gedalias, Ahikamen seme eta Xafanen biloba, ezarri zuela gobernari.


text:
Hala, beraiek ere, banaturik zeuden alde guztietatik etorri eta Gedaliasengana joan ziren Mitzpara. <pb/>Mahats- eta fruitu-uzta handia bildu zuten.


text:
<pb/>Egun batez, Kareahen seme Johanan eta landetan zebiltzan gudarien buruzagiak Gedaliasengana joan ziren Mitzpara,


text:
esatera: <pb/>—Ba al dakizu Amongo errege Baalisek Netaniasen seme Ismael bidali duela zu hiltzeko? <pb/>Gedaliasek ez zien sinetsi.


text:
Orduan, Johananek isilka esan zion Gedaliasi: <pb/>—Neu joango naiz Ismael hiltzera, eta ez du inork ere jakingo. Zergatik hil behar zaitu? Zure inguruan bildu diren judatarrak sakabanatzea eta herrian zutik gelditu denaren hondamendia ekarriko luke horrek.


text:
<pb/>Baina Gedaliasek erantzun zion: <pb/>—Ez egin horrelakorik, ez baita egia Ismaeli buruz diozuna.


text:
<pb/>Zazpigarren hilean, Netaniasen seme eta Elixamaren biloba Ismael, errege-jatorrikoa bera, Mitzpara joan zen hamar gizonekin, Gedalias ikustera. Elkarrekin otordua egiten ari zirela, <f>ⓓ</f>


text:
Ismaelek eta berekin zituen hamar gizonek, jaiki, ezpataz jo eta hil egin zuten Gedalias, Babiloniako erregeak Judako gobernari ezarria.


text:
Horretan, laurogei gizon etorri ziren Sikem, Xilo eta Samariatik, bizarra moztuta, jantziak urratuta eta gorputza zauriz beteta <f>[1]</f>, tenpluan eskaintzeko labore-opariak eta intsentsua zekartzatela.


text:
Ismael atera zitzaien bidera negar-zotinka eta, haiengana heltzean, esan zien: <pb/>—Zatozte Ahikamen seme Gedalias ikustera.


text:
<pb/>Baina hirira sartu bezain laster, Ismael eta beronen gizonek hil egin zituzten eta putzu batera bota.


text:
Haietako hamar gizonek, ordea, esan zioten Ismaeli: <pb/>—Ez gaitzazu hil! Garia, garagarra, olioa eta eztia daukagu gordeta landetan. <pb/>Eta Ismaelek ez zituen hil beste lagunekin batera.


text:
<pb/>Hildakoen gorpuak jaurti zituen putzua, Israelgo errege Baxak eraso zion hartan, Judako errege Asak egindako putzu handia <f>[2]</f> da. Netaniasen seme Ismaelek gorpuz bete zuen. <f>ⓔ</f>


text:
<pb/>Ondoren, Ismaelek gatibu eraman zituen erregearen alabak, baita Mitzpan gelditu ziren guztiak ere: Nebuzaradan guardiaburuak Gedaliasen ardurapean utzia zuen jende guztia, hain zuzen. Gatibu guztiokin amondarren lurraldera joateko abiatu zen.


text:
beren tropa guztia bildu eta Ismaelen aurka borrokara irten ziren. Gabaongo zingira handiaren ondoan atzeman zuten.


text:
Orduan, Johananek eta beraren gudalburuek beren ardurapean hartu zuten Gedalias hil ondoren Ismaelek Mitzpatik gatibu eraman zuen jendea, Gabaonen bildu zitzaiena: gudariak, emakumeak, haurrak eta funtzionarioak.


text:
Bideari ekin ondoren, geldialdia egin zuten Belenen aldamenean dagoen Gerut-Kimhamen. Egiptora joateko asmoa zuten,


text:
babiloniarrengandik ihesi, hauen beldur baitziren, Netaniasen seme Ismaelek Babiloniako erregeak eskualdeko gobernari ezarri zuen Ahikamen seme Gedalias hil zuelako. <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>Orduan, gudalburu guztiek, Kareahen seme Johananek eta Hoxaiasen seme Azariasek <f>[1]</f> batik bat, eta berekin zuten jendeak, txiki nahiz handi, Jeremiasengana hurbildu <f>ⓖ</f>


text:
eta esan zioten profetari: <pb/>—Mesedez, onartu gure eskaria! Otoitz egiozu Jaunari, zeure Jainkoari, gelditzen garenon alde. Lehen asko ginen, baina orain gutxi gelditzen gara, ikus dezakezunez. <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>Jeremiasek erantzun zien: <pb/>—Ongi da! Berehala egingo diot otoitz Jaunari, zuen Jainkoari, eskatzen didazuen bezala, eta oso-osorik adieraziko dizuet haren erantzuna, ezer gorde gabe.


text:
<pb/>Orduan, haiek Jeremiasi: <pb/>—Zintzo eta leial den Jaunaren aurrean agintzen dizugu, Jaunak, zure Jainkoak, zure bitartez esango digun guztia beteko dugula.


text:
Ararteko egiten zaitugu Jaunaren aurrean. Atsegina izan ala ez, beteko dugu hark agindua. Horrela, Jaunari obedituz, ongi izango gara. <f>ⓘ</f>


text:
Deitu zien honek Kareahen seme Johanani, gudalburuei eta beraiekin zen jende guztiari, txiki nahiz handiei,


text:
eta honela hitz egin zien: «Zuek ararteko egin nauzue zuen eskariak Jaunari aurkezteko. Hona Jaunaren, Israelgo Jainkoaren, erantzuna:


text:
“Herrialde honetan bizitzen gelditzen bazarete, eraitsi ordez eraiki egingo zaituztet eta erauzi ordez landatu, damutu egin bainaiz egin dizuedan kalteaz. <f>ⓙ</f>


text:
Ez izan horrenbesteko ikara ematen dizuen Babiloniako erregearen beldur; ez izan beldur, zuekin bainago ni zuek salbatzeko, haren eskuetatik onik ateratzeko. <f>ⓚ</f>


text:
Barru gupidatsua emango diot eta errukitu egingo zaizue, eta zeuen herrialdean bizitzen utziko”. <f>ⓛ</f>


text:
<pb/> <n>[13-14]</n> «Baina esaten baduzue: “Ez, Egiptora goaz, han ez dugu gerrarik ikusiko, ez turuta-hotsik entzungo, ez goserik izango; Egipton bizi nahi dugu”, horrela Jaunari entzungor eginez, eta herrialde honetan gelditu nahi ez baduzue, <f>ⓜ</f>


text:
orduan, entzun Jaun ahalguztidunak, Israelen Jainkoak, Judan bizirik geldituoi esaten dizuena: “Baldin Egiptora bizitzera joateko erabakian tematzen bazarete,


text:
Egipton harrapatu eta joko zaituztete horrenbesteko beldur-larria diozuen gerrak eta goseak, eta hantxe hilko zarete.


text:
Egiptora bizitzera joaten lehiatzen diren guztiak han hilko dira gerraz, goseak eta izurriz; ez da inor ere bizirik geldituko, bidaliko diedan zorigaitzak jotzean”. <f>ⓝ</f>


text:
<pb/>«Bai, honela dio Jaun ahalguztidunak, Israelen Jainkoak: “Nola isuri ziren nire haserre-suminak Jerusalemen bizi zirenen aurka, hala isuriko dira zuen aurka ere, Egiptora joaten bazarete. Zori beldurgarria izango da zuena: madarikazioa, gaitzespena eta lotsa gorria. Eta ez duzue gehiago aberria ikusiko”. <f>ⓐ</f>


text:
Judan bizirik geldituoi Egiptora ez joateko agintzen dizue Jaunak. Kontura zaitezte ongi gaur egiten dizuedan oharpen honetaz.


text:
Zeuen buruak engainatzen ari zarete; lehenengo, zeuen ararteko egin nauzue, Jaunari, zeuen Jainkoari, otoitz egin eta haren erantzuna osorik zuei jakinarazteko eskatuz, beteko zenutela eta;


text:
orain, berriz, erantzuna jakinaraztean, ez duzue aditu nahi Jaunak zuei adierazteko esan didana. <f>ⓑ</f>


text:
Beraz, jakin ongi, gerraz, goseak eta izurriz hilko zaretela bizitzera joan nahi duzuen lurraldean».


text:
<pb/>Jeremiasek oharpen guztiok adierazi zizkion herriari, Jaunaren, bere Jainkoaren, aginduz. Hitzaldia bukatzean,


text:
Hoxaiasen seme Azariasek, Kareahen seme Johananek eta hango beste gizonek, harropuztuta, esan zioten: «Gezurra diozu! Jaunak, gure Jainkoak, ez dizu esan gu Egiptora bizitzera ez joateko. <f>ⓒ</f>


text:
Neriasen seme Barukek zirikatu zaitu gure kontra: babiloniarren esku jarri nahi gaitu, hil edo Babiloniara gatibu eraman gaitzaten». <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>Hala, ez Kareahen seme Johananek, ez gudalburuek, ez beste inork, ez zioten Jaunari aditu, eta ez ziren gelditu Juda lurraldean. <f>ⓔ</f>


text:
Ostera, Kareahen seme Johananek eta gudalburuek bildu egin zituzten Judan bizirik gelditutako guztiak, hau da, inguruko herrietara ihes egin eta ondoren Judara itzuli zirenak: <f>ⓕ</f>


text:
gizonak, emakumeak, haurrak, erregearen alabak eta Nebuzaradan guardiaburuak Ahikamen seme eta Xafanen biloba Gedaliasi utzitako denak; baita Jeremias profeta eta Neriasen seme Baruk ere. <f>ⓖ</f>


text:
Eta, Jaunaren esanari jaramonik egin gabe, Egiptora joan eta Tafnes <f>[1]</f> hiriraino iritsi ziren. <f>ⓗ</f>


text:
«Hartu harritzar batzuk eta sartu faraoiaren Tafnesko jauregi aurrean dagoen buztinezko zoruan; egin hori judatarren aurrean,


text:
eta eman mezu hau: “Honela dio Jaun ahalguztidunak, Israelen Jainkoak: Babiloniako errege Nabukodonosor neure zerbitzaria ekarraraziko dut, eta Jeremiasek lurrean sartu dituen harri horien gainean ezarriko ditut haren tronua eta gaineko oihal-estaldura. <f>ⓘ</f>


text:
Etortzean, garaitu egingo du Egipto <f>[2]</f> eta nor berari dagokionera eramango: heriotzarako dena heriotzara, erbesterako dena erbestera, ezpatarako dena ezpatara. <f>ⓙ</f>


text:
Su emango die <f>[3]</f> Egiptoko jainkoen jauretxeei eta erre egingo ditu edo berekin eramango jainko-irudiak. Garbitu egingo du Egipto, artzainak bere zamar-larrua zorriak akabatzeko garbitzen duen bezala, eta garaile aterako da handik. <f>ⓚ</f>


text:
<pb/>Mezu hau eman zion Jaunak Jeremiasi, Egipton —Migdol, Tafnes eta Menfis hirietan eta Patros eskualdean <f>[1]</f>— bizitzen jarri ziren judatarrentzat: <f>ⓛ</f>


text:
«Honela dio Jaun ahalguztidunak, Israelen Jainkoak: Ikusiak dituzue Jerusalemen eta Judako hirien aurka bidali ditudan zorigaitzak: hondaturik eta bizilagunik gabe daude. <f>ⓜ</f>


text:
Egin dituzten gaiztakeriengatik gertatu zaie hori: iraindu egin naute, ez zuek, ez zuen gurasoek, ez beraiek ezagutzen ez zenituzten jainkoei intsentsua errez eta kultua emanez. <f>ⓝ</f>


text:
Etengabe bidali dizkizuet neure zerbitzari profetak esanez: “Ez egin horrelako egintza higuingarririk, gorroto baititut”. <f>ⓐ</f>


text:
Baina ez didazue aditu, ez jaramonik egin, ezta gaiztakeriatik itzuli eta jainko arrotzei intsentsua erretzeari utzi ere. <f>ⓑ</f>


text:
Hala, lehertu egin da nire haserre-sumina, eta erre egin ditu Judako hiriak eta Jerusalemgo kaleak: hondamendi eta eremu bihurtu dira, eta halaxe daude orain. <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>«Orain, bada, nik, Jaun ahalguztidun honek, Israelen Jainkoak, galdetzen dizuet: Zergatik nahi duzue zeuen buruen galbide izaten jarraitu eta, horrela, Judako gizon eta emakumeak, umetxo eta bularreko haurrak suntsiarazi eta zeuen herria bizilagunik gabe utzi?


text:
Zergatik iraintzen nauzue zeuen idolatriazko jardueraz, bizitzera etorri zareten Egipton jainko arrotzei intsentsua errez? Horrela, suntsipena erakarriko duzue zeuen gainera, eta madarikazio eta iseka-gai bihurtuko zarete munduko nazio guztien aurrean. <f>ⓓ</f>


text:
Ahaztu egin al dituzue, zuen gurasoek, Judako erregeek eta beraien emazteek, zeuek eta zeuen emazteek Judan eta Jerusalemgo kaleetan egindako gaiztakeriak?


text:
Gaur arte ez du inork damurik azaldu, ez beldurrik izan, eta ez da inor ibili zuei eta zuen gurasoei eman nizkizuen lege eta aginduen bidetik.


text:
<pb/>«Horregatik, honela diot nik, Jaun ahalguztidunak: Zuen gain ezarri ditut begiak, zuen kalterako, Juda osoa suntsitzeko. <f>ⓔ</f>


text:
Judan bizirik geldituak, Egiptora babes bila etorri direnak, neuk konponduko ditut: guztiak Egipton galduko dira, ezpataz erori edo goseak akabatuko; txiki eta handi, guztiak hilko dira. Zori beldurgarria izango dute: madarikazioa, gaitzespena eta lotsa gorria.


text:
Egipton bizitzera joandako judatarretatik ez da inor ere bizirik geldituko. Judara bizitzera itzuli nahian eta asmoz dabiltzan arren, ez dira itzuliko, iheslari bakar batzuk izan ezik». <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>Orduan, Egipton, Patros eskualdean bizi zen jendeak, gizon guztiek —ondo baitzekiten hauek beren emazteak jainko arrotzei intsentsua erretzen ari zitzaizkiela— eta bertan suertatu zen emakume-multzo handi batek Jeremiasi erantzun zioten:


text:
Jadanik erabakia daukaguna egingo dugu: Istar zeruko erreginari <f>[2]</f> erreko diogu intsentsua eta eskainiko isur-opariak; lehenago ere hala egin izan dugu geuk, geure guraso, errege eta buruzagiek Judako hirietan eta Jerusalemgo kaleetan. Orduan, asetzeraino genuen ogia eta zoriontsu bizi ginen, inolako zorigaitzik ikusi gabe. <f>ⓖ</f>


text:
Baina zeruko erreginari intsentsua erre eta isur-opariak egiteari utzi diogunetik, kale gorrian gaude, goseak eta gerraz hiltzen.


text:
<pb/>Emakumeek are gehiago zioten: <pb/>—Zeruko erreginari intsentsua erreko diogu eta isur-opariak eskainiko, bai horixe! Gure senarrak ere bat datoz gurekin Istarren irudiarekin opilak egiteko eta isur-opariak eskaintzeko.


text:
<pb/>—Ez ote zen, bada, Jauna ohartzen, zuek eta zuen guraso, errege eta buruzagiek, herritarrok oro, Judako hirietan eta Jerusalemgo kaleetan intsentsua erretzen zenutela? Horixe zuen gogoan, hain zuzen, <f>ⓗ</f>


text:
eta, zuen egintza gaizto eta higuingarriak jasanezinak zitzaizkiolako, zuen lurraldea hondamendi eta eremu bihurtu zuen Jaunak, gaitzetsi eta bizilagunik gabe utzi. Eta halaxe dago gaur ere. <f>ⓘ</f>


text:
Beste jainkoei intsentsua erre eta Jaunaren aurka bekatu egiteagatik zaudete horrela: Jaunaren esana egin ez zenutelako, haren lege, agindu eta eskakizunen arabera bizi izan ez zaretelako. Horregatik gertatu zaizue gaur arte dirauen zorigaitz hau. <f>ⓙ</f>


text:
<pb/> <n>[24-25]</n> Jeremiasek honela jarraitu zuen herriari, bereziki emakumeei, hitz egiten: «Entzun Jaun ahalguztidunak, Israelen Jainkoak, Egipton bizi zareten judatar guztioi damaizuen mezua: Zuek, emakumeok, ahoz esan eta eskuz egin! Bete egin behar omen dituzue, zeruko erreginari intsentsua erre eta isur-opariak eskaintzeko hitzemandako botoak. Bete, bai, zeuen botoak, egin hitzemandakoa! <f>ⓚ</f>


text:
Baina entzun ongi, Egipton bizi zareten judatarrok, nik, Jaun honek, nire izen handiagatik zin eginez, esaten dizuedan hau: Zuetako inork ez du aipatuko nire izena Egipto osoan, “Ala Jainko Jaun bizia!” esanez. <f>ⓛ</f>


text:
Erne nago, bai, baina ez zuen onerako, kalterako baizik: Egipton zaudeten judatar guztiak gerraz eta goseak galduko zarete, denok galdu ere. <f>ⓜ</f>


text:
Gerratik ihes egindako banaka batzuk bakarrik itzuliko dira Egiptotik Judara. Orduan jakingo duzue Judatik ihes egin eta Egiptora etorri zaretenok, noren hitza betetzen den, nirea ala zuena. <f>ⓝ</f>


text:
Hemen bertan zigortuko zaituztet. Eta froga bat emango dizuet zuen aurkako nire mehatxuak egiaz beteko direla jakin dezazuen: <f>ⓐ</f>


text:
Hofra faraoia <f>[3]</f>, Egiptoko erregea, bera hil nahian dabiltzan etsaien esku jarriko dut, Judako errege Sedekias, bera hil nahian zebilen Babiloniako errege Nabukodonosorren esku jarri nuen bezala». <f>ⓑ</f>


text:
<pb/>Josiasen seme Joiakim Judako erregearen laugarren urtean <f>[1]</f>, Neriasen seme Barukek Jeremiasen mezuak idatzi zituen liburuan, honen agindura. Aldi hartan, hauxe esan zion Jeremiasek: <f>ⓒ</f>


text:
Honela ari zara zeurekiko: “Ai ene! Nireak egin du! Nahigabea besterik ez dit ematen Jaunak! Akitua nago negar-zotinka, inondik ere atsedenik ez!”


text:
Hona Jaunaren mezua zuretzat: “Neuk eraikia, neuk eraisten dut; neuk landatua, neuk erauzten, eta hori mundu guztian. <f>ⓓ</f>


text:
Eta zu, asmo handien atzetik? Ez egin ametsik! Zorigaitza bidaliko dut bizidun guztien gainera; zu, ordea, bizirik aterako zara, edonora zoazela ere. Nik, Jaunak, esana”». <f>ⓔ</f>


text:
<pb/>Egiptoarrentzat emandako mezua Egiptoko errege Neko faraoiaren gudarosteari buruzkoa da. Egiptoar gudarostea, Eufrates ibai ondoko Karkemix <f>[1]</f> hirira iritsi zelarik, Babiloniako errege Nabukodonosorrek porrokatu egin zuen, Josiasen seme eta Judako errege Joiakimen laugarren urtean. <f>ⓖ</f>


text:
<t>Txalmatu zaldiak, </t><t>igo gainera, zaldunok! </t><t>Jarri lerrotan, kaskoa buruan! </t><t>Zorroztu lantzak, </t><t>jantzi bular-babeskia! <pb/> </t>


text:
<t>«Baina, zer ikusten dut? </t><t>Lur jota daude, atzera dagite! </t><t>Gudari ausartak birrinduta, </t><t>ihesi doaz zalapartaka, </t><t>atzera begiratu gabe. </t><t>Izu-ikara edonon! </t><t>Hala diot nik, Jaunak. <f>ⓗ</f> </t>


text:
<t>Azkarrenak ere ezin ihes egin, </t><t>adoretsuena ere libratu ezin; </t><t>han iparraldean, Eufrates ondoan, </t><t>estropezu egin eta erori dira. <f>ⓘ</f> <pb/> </t>


text:
<t>«Nor da Nilo bezala hazten den hori, </t><t>ibai oldartsuen antzera </t><t>harrotzen den hori? <f>ⓙ</f> </t>


text:
<t>Egipto da: Nilo bezala handitzen da, </t><t>ibai oldartsuen antzera harrotzen. </t><t>Honela dio bere baitan: </t><t>“Handitu egingo naiz, </t><t>lurra urperatu </t><t>eta hiriak eta hiritarrak </t><t>hondatuko”. <pb/> </t>


text:
<t>«Aurrera, zaldiok! </t><t>Oldartu, guda-gurdiok! </t><t>Eraso, gudariok! </t><t>Etiopia eta Puteko gudariok, </t><t>eskura babeskiak! </t><t>Ludeko <f>[2]</f> gerlariok, </t><t>tenkatu uztaiak! </t>


text:
<t>Jaun ahalguztidunak espero zuen </t><t>mendeku-eguna da, </t><t>etsaien lepotik </t><t>mendekatzeko eguna. </t><t>Ezpatak ase arte jango du </t><t>haien haragia, </t><t>mozkortu arte edango haien odola. </t><t>A zer nolako opari-otordua </t><t>Jaun ahalguztidunarentzat, </t><t>iparraldean, Eufrates ondoan! <f>ⓚ</f> <pb/> </t>


text:
<t>«Igo Galaadera, sendabelar bila, </t><t>Egiptoko herri <f>[3]</f>! </t><t>Alferrik dituzu sendabide guztiak: </t><t>zuretzat ez dago erremediorik. <f>ⓛ</f> </t>


text:
<t>Atzerriek badute </t><t>zure porrotaren berri, </t><t>lur osoa betea dute zure garrasiek. </t><t>Gudariak gudariarekin </t><t>tupust egin </t><t>eta lurrera erori dira biak!» </t>


text:
<pb/>Nabukodonosor Egiptori erasotzeko zorian zegoela <f>[4]</f>, mezu hau adierazi zion Jaunak Jeremias profetari: <f>ⓜ</f>


text:
<pb/><t>«Iragarri Egipton, </t><t>aldarrikatu Migdolen, </t><t>adierazi Menfis eta Tafnesen: </t><t>“Erne, presta borrokarako! </t><t>Dena irensten ari da ezpata </t><t>zuen inguruan!” <f>ⓝ</f> </t>


text:
<t>Zergatik dago lurrean </t><t>zure idi sakratu hori <f>[5]</f>? </t><t>Zergatik ez da zutitzen? </t><t>Jaunak bultza egin </t>


text:
<t>eta zabunka erori da <f>[6]</f>. </t><t>Gudariek elkarri diote: </t><t>“Goazen ihesi geure herrira, </t><t>itzul gaitezen geure jaioterrira, </t><t>ezpata suntsitzailetik urrun”. </t>


text:
<t>Ala ni bizi, </t><t>“Jaun ahalguztidun” </t><t>izena dudan hau! </t><t>Nik, errege honek, hau diot: </t><t>Mendi artean tinko dagoen </t><t>Tabor bezala, </t><t>itsasertzean irmo dagoen </t><t>Karmel mendia bezala, </t><t>halaxe etorriko da etsaia! <f>ⓐ</f> </t>


text:
<t>Egiptoko herri, </t><t>presta erbesterako hornidura: </t><t>eremu bihurtuko da Menfis, </t><t>bizilagunik gabeko lur erraustu. <f>ⓑ</f> </t>


text:
<t>Haren saripeko gudariek ere </t><t>zekor guri dirudite. </t><t>Ihesi doaz, bizkarra emanez, </t><t>denak batera. </t><t>Heldu zaie gainera hondamena, </t><t>kontuak hartzeko eguna. <f>ⓒ</f> </t>


text:
<t>Isil-isilik doa Egipto, sugea bezala, </t><t>etsaien gudarosteen erasopean. </t><t>Egurgileak bailiran datozkio, </t><t>aizkoraz sartu </t>


text:
<t>eta basorik trinkoena ere </t><t>soiltzen duten egurgileak. </t><t>Hala diot, nik, Jaunak. </t><t>Kontaezinak dira, izan ere, </t><t>larrapoteak baino ugariago. </t>


text:
<pb/>Honela dio Jaun ahalguztidunak, Israelen Jainkoak: «Zigorra damaiet Tebasko <f>[9]</f> Amon jainkoari, Egiptori eta bertako jainko eta printzeei, faraoiari eta beronengan fidatu direnei. <f>ⓓ</f>


text:
Hil nahi dituztenen esku utziko ditut: Babiloniako errege Nabukodonosorren eta beronen gudarien esku. Ondoren, ordea, jendez beteko da lehengo denboretan bezala. Nik, Jaunak, esana. <f>ⓔ</f>


text:
<pb/><t>«Zu, Jakoben herri, </t><t>ez izan beldur! </t><t>Ez izutu, Israel, ene zerbitzari hori! </t><t>Neuk aterako zaitut </t><t>bizi zaren urrutiko erbestetik, </t><t>zeure seme-alabekin batera. </t><t>Itzuliko zara eta lasai biziko, </t><t>seguru egongo, </t><t>inolako kezkarik gabe. <f>ⓕ</f> </t>


text:
<t>Ez izan beldur, Jakoben herri, </t><t>zeurekin izango bainauzu! </t><t>Hala diot nik, Jaunak. </t><t>Sakabanatu zaitudaneko nazioak </t><t>suntsitu egingo ditut; </t><t>zu, ordea, ez zaitut suntsituko; </t><t>baina bai zentzaraziko </t><t>merezi duzun neurrian: </t><t>ez zaitut utziko zigorrik gabe».</t>


text:
<pb/>Jaunak mezu hau eman zion Jeremias profetari filistearrentzat, faraoiak Gazari eraso baino lehen <f>[1]</f>. <f>ⓖ</f>


text:
<pb/><t>Honela dio Jaunak: </t><t>«Urak hazi egin dira iparraldean <f>[2]</f>, </t><t>uholde oldartsu bihurtu: </t><t>herrialdea eta bertako guztia, </t><t>hiria eta bertan bizi direnak, </t><t>dena estaltzen dute. </t><t>Jendea oihuka dabil laguntza eske, </t><t>bizilagun guztiak garrasika, <f>ⓗ</f> </t>


text:
<t>zaldien lauoinka-hotsa, </t><t>guda-gurdien burrunba </t><t>eta gurpilen karranka entzutean. </t><t>Gurasoek ezin diete haurrei lagundu, </t><t>indarrik gabe daude eta. <f>ⓘ</f> </t>


text:
<t>Etorri baita eguna, </t><t>filistear guztiak suntsituko dituena, </t><t>Tiro eta Sidoni </t><t>defendatzaile bat ere </t><t>utziko ez diena. </t><t>Bai, suntsitu egingo ditu Jaunak </t><t>filistearrak, </t><t>Kreta uhartetik etorri zirenak. <f>ⓙ</f> </t>


text:
<t>Gazakoak burusoil daude dolutan, </t><t>Axkelongoak mutu. </t><t>Lautadan bizirik geldituok, </t><t>noiz arte </t><t>urratuko dituzue gorputzak? <f>[3]</f> <f>ⓚ</f> </t>


text:
<t>Hau esango dute: </t><t>“Ai Jaunaren ezpata! </t><t>Noiz hartu behar duzu atseden? </t><t>Bildu zorrora, zaude, gelditu!” <f>ⓛ</f> </t>


text:
<t>Baina nola hartu atseden, </t><t>Jaunak agindu badio? </t><t>Axkelonen eta kostaldean, </t><t>hor behar du bere egitekoa bete!»</t>


text:
<pb/>Moabentzat <f>[1]</f>, mezu hau eman du Jaun ahalguztidunak, Israelen Jainkoak: <pb/><t>«Zoritxar handia Neborentzat: </t><t>suntsitua da hiria! </t><t>Kiriataim porrokatua </t><t>eta konkistatua! </t><t>Porrokatua eta desegina gotorlekua: <f>ⓜ</f> </t>


text:
<t>akabo Moaben harrotasun zena! </t><t>Hexbonen prestatu dituzte </t><t>Moab galtzeko bideak: </t><t>“Suntsi dezagun nazioa!”, zioten. </t><t>Zu ere bai, Madmen, </t><t>mutu gelditu zara: </t><t>gainean duzu ezpata. <f>ⓝ</f> </t>


text:
<t>Garrasiak Horonaimdik </t><t>laguntza eske: </t><t>hondamena </t><t>eta izugarrizko ezbeharra! <pb/> </t>


text:
<t>Negar batean doaz </t><t>Luhiteko aldapan gora; </t><t>garrasi erdiragarriak dira </t><t>Horonaimgo aldapan behera. <f>ⓐ</f> </t>


text:
<t>Zoazte ihesi! Salbatu bizia! </t><t>Egin lasterka </t><t>basamortuan basastoak <f>[2]</f> bezala! </t>


text:
<t>Moab, zeure indar eta ondasunetan </t><t>fidatu zara: </t><t>hara orain zu ere konkistatua! </t><t>Zure jainko Kemox <f>[3]</f> erbestera doa, </t><t>bere apaiz eta buruzagiekin. <f>ⓑ</f> </t>


text:
<t>Hiri guztietan ari da suntsitzailea, </t><t>ez da bat ere libratzen: </t><t>dena hondatua eta galdua </t><t>haranean eta goi-lautadan. </t><t>Hala diot nik, Jaunak. </t>


text:
<t>Egin hilobia Moabentzat, </t><t>hondakin huts baita <f>[4]</f>. </t><t>Hiriak hondamendi bihurturik, </t><t>jenderik gabe geratzen dira». </t>


text:
<pb/>Madarikatua Jaunak emandako eginkizuna betetzen nagia! Madarikatua ezpata mendekatzailea hartu nahi ez duena!


text:
<pb/><t>Gazte-denboratik </t><t>lasai bizi izan da Moab, </t><t>ez du erbesterik ezagutu. </t><t>Jalkitzen egondako ardoak bezala, </t><t>ontzitik ontzira aldatu gabeko </t><t>ardoak bezala, </t><t>ez du galdu bere gozoa, </t><t>ez zaio joan bere usain ona. <f>ⓒ</f> </t>


text:
<pb/>Horregatik, Jaunak dio: «Badator garaia, ontzitik ontzira nork aldatua bidaliko diodana: ontziak hustu eta puskatu egingo dituzte.


text:
Orduan, huts aterako zaie moabdarrei Kemox jainkoarengan zuten konfiantza, israeldarrei Betelengan <f>[5]</f> zutena huts gertatu zitzaien bezala. <f>ⓓ</f>


text:
<pb/><t>«Nola ausartzen zarete, </t><t>moabdarrok, </t><t>adoretsu, borrokan zaildutako </t><t>gudari zaretela esaten? </t>


text:
<t>Iritsi da </t><t>Moaben eta bertako hirien </t><t>suntsitzailea: </t><t>triskantzara doaz </t><t>gazterik bikainenak. </t><t>Hala diot nik, Errege honek: </t><t>“Jaun ahalguztidun” dut izena! <f>ⓔ</f> </t>


text:
<t>Auzoko nazioek, </t><t>Moabi begirune ziotenek, </t><t>lagun biezaiote atsekabean, </t><t>eta esan: </t><t>“Ai ene! </t><t>Hautsi dute Moaben boterea, </t><t>erraustu haren eder-ospea!” <pb/> </t>


text:
<t>«Dibongo jendeok, </t><t>jaitsi ohorezko zeuen aulkitik, </t><t>koka zaitezte eremuan, </t><t>aurka baitatorkizue </t><t>Moaben suntsitzailea, </t><t>gotorlekuak erraustera. <f>ⓕ</f> </t>


text:
<t>Aroerko bizilagunok, </t><t>jarri bidean zelatari, </t><t>galdegin ihesi doazenei </t><t>zer gertatu den. </t>


text:
<t>Erantzungo dizuete: </t><t>“Porrokatua dago Moab, desegina. </t><t>Egin intziri eta garrasi berarengatik! </t><t>Iragarri Arnon ibai inguruan </t><t>Moab suntsitua izan dela” ». <f>ⓖ</f> </t>


text:
<pb/><t>«Galdu da Moaben boterea, </t><t>desegin da haren indarra». </t><t>Horixe da Jaunaren epaia. </t>


text:
<pb/>Mozkor ezazue <f>[6]</f> Moab, bere burua Jaunaren kontra handitu nahi izan du eta. Bere okadatan iraulkatuko da, eta denek barre egingo diote. <f>ⓗ</f>


text:
Ez zenion, bada, zuk barre egin Israeli, lapurretan harrapatutako bati bezala? Ez zinen, bada, buru-eraginka jarduten, hartaz hitz egiten zenuen bakoitzean? <f>ⓘ</f>


text:
<pb/><t>Moabeko bizilagunok, utzi hiriak, </t><t>joan harkaitzetara bizitzera, </t><t>koba-zuloetan habia egiten duten </t><t>usoen antzera. </t>


text:
<t>Ezaguna dugu </t><t>Moaben gehiegizko harrokeria. </t><t>Hura handikeria, </t><t>hura harropuzkeria eta handiustea! <f>ⓙ</f> </t>


text:
<t>Jaunak dio: </t><t>«Ezagutzen dut haren ustekeria, </t><t>eta egiteek ez diote </t><t>urrik ere ematen </t><t>haren esan harroei». </t>


text:
<t>Intziriz eta negar-zotinka nago, </t><t>garrasi bizian Moabengatik, </t><t>Kir-Heresko <f>[7]</f> jendearengatik. <f>ⓚ</f> </t>


text:
<t>Jazergatik egin nuen baino </t><t>negar gehiago dagit zuregatik, </t><t>Sibmako mahasti horrengatik. </t><t>Zure aihenak </t><t>Itsaso Gorriraino luzatzen ziren, </t><t>Jazereraino iristen: </t><t>zure gain ere </t><t>oldartu da suntsitzailea, </t><t>uzta eta mahats-bilketa hondatuz. <f>ⓛ</f> </t>


text:
<t>Amaitu dira poza eta alaitasuna </t><t>Moabeko mahasti eta soroetan. </t><t>Dolareetan ez da gehiago </t><t>mahatsik zapaltzen, </t><t>kito poz-irrintziak! </t>


text:
<pb/>Hexbongo deiadarrak Elale eta Jahatzeraino iristen dira; garrasiak entzuten Tzoartik Horonaimeraino, Eglat-Xelixiaraino, Nimrimgo urak ere agortu egin baitira. <f>ⓜ</f>


text:
<pb/>Jaunak dio: «Galdu egingo ditut Moaben, muinoetako kultu-lekuetan beren jainkoei intsentsua erretzen dieten guztiak». <f>ⓝ</f>


text:
<pb/>Horregatik, txirularen antzera dardaraz daukat bihotza Moabengatik, txirularen antzera dardaraz Kir-Heresko jendearengatik, galdu baitituzte bilduriko ondasun guztiak. <f>ⓐ</f>


text:
Moabeko etxe gain eta plazetan jende guztiak dolu. Izan ere, Jaunak dio: «Ezertarako ez den ontzia bezala apurtu dut Moab». <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>Ai ene, desegina da Moab! Egin intziri! Lotsaren lotsaz bizkarra eman du! Auzokoen izu eta iseka-gai bihurtu da.


text:
<pb/><t>Honela dio Jaunak: </t><t>«Arranoaren antzera </t><t>oldartzen da etsaia, </t><t>hegoak zabalduz Moaben gainera. <f>ⓓ</f> </t>


text:
<t>Hiriak konkistatuko dituzte, </t><t>gotorlekuak menderatuko. </t><t>Egun hartan, </t><t>indargabe geldituko dira </t><t>Moabeko gudariak, </t><t>emakumea erdiminetan bezala. <f>ⓔ</f> </t>


text:
<t>Hala diot nik, Jaunak: </t><t>Izua eta zuloa eta zepoa zuretzat, </t><t>Moaben bizi zaren horrentzat: <f>ⓕ</f> </t>


text:
<t>izuaren erasotik ihes egin dezana </t><t>zuloan jausiko da; </t><t>zulotik ihes egin dezana </t><t>zepoan harrapatua geldituko. </t><t>Zigorra bidaliko diot Moabi </t><t>kontuak hartzeko egunean. </t><t>Hala diot nik, Jaunak. <f>ⓖ</f> <pb/> </t>


text:
<t>«Ihesi doazenak, akiturik, </t><t>Hexbonen babesean gelditu dira; </t><t>baina sua jalgitzen da Hexbondik, </t><t>sugarrak zabaltzen </t><t>Sihon erregearen jauregitik, </t><t>guztia kiskaliz: </t><t>Moabeko haranak eta goi-lautada <f>[8]</f>. <f>ⓗ</f> </t>


text:
<t>Zer zoritxarra zuretzat, Moab! </t><t>Galdua zara, Kemoxen herri hori! </t><t>Zure seme-alabak </t><t>gatibu eraman dituzte atzerrira. </t>


text:
<pb/>«Baina egunen batean aldatuko dut Moaben zoria. Nik, Jaunak, esana». <pb/>Honaino Moaben aurkako epaia. <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>Jaunaren mezua amondarrentzat: <pb/><t>«Ez ote Israelek seme-alabarik? </t><t>Ez ote oinordekorik? </t><t>Nola jabetu dira, bada, </t><t>Gaden lurraldeaz amondarrak, </t><t>Milkom <f>[1]</f> jainkoaren gurtzaileak? </t><t>Nola bizi dira horiek </t><t>israeldarren hirietan? <f>ⓙ</f> </t>


text:
<t>Hala diot nik, Jaunak: </t><t>Badator garaia, </t><t>amondarren Raba hiriburuan </t><t>guda-irrintzia entzungo dena. </t><t>Hiriburua hondakin-pila </t><t>bihurtuko da, </t><t>haren menpeko hiriak erre egingo. </t><t>Israel berriro jabetuko da </t><t>kendu zioten lurraldeaz. </t><t>Hala diot nik, Jaunak. <f>ⓚ</f> <pb/> </t>


text:
<t>«Egin intziri, Hexbongo bizilagunok: </t><t>Suntsitua dago Ai hiria <f>[2]</f>! </t><t>Egin garrasi, Raba inguruko hiriok! </t><t>Hartu dolu-jantzia, jo hiletak, </t><t>harresi inguruan harat-honat ibiliz! </t><t>Milkom jainkoa erbestera doa, </t><t>bere apaiz eta buruzagiekin. <f>ⓛ</f> </t>


text:
<t>Zertan harrotu zeure haran joriaz, </t><t>hiri galdu hori? </t><t>Zeure ondasunetan fidatzen zinen, </t><t>inor ez zela </t><t>zuri erasotzeko gauza pentsatuz. <f>ⓜ</f> </t>


text:
<t>Izu-ikara bidaliko dizut, bada, </t><t>alde guztietatik. </t><t>Nork bere aldetik </t><t>emango dio ihesari, </t><t>eta inor ez sakabanatuak biltzeko. </t><t>Hala diot nik, Jaun ahalguztidunak. <f>ⓝ</f> </t>


text:
<pb/>Jaun ahalguztidunaren mezua edomdarrentzat: <pb/><t>«Ez ote jadanik </t><t>jakinduriarik Temanen <f>[3]</f>? </t><t>Ez ote hango jakintsuak </t><t>aholku emateko gauza? </t><t>Akabo ote </t><t>haien jakinduria famatua? <f>ⓑ</f> </t>


text:
<t>Dedango jendeok, itzuli, joan ihesi, </t><t>ezkutatu koba-zuloetan! </t><t>Kontuak hartzeko garaia baita, </t><t>hondatu egingo ditut </t><t>Esauren ondorengoak <f>[4]</f>. <f>ⓒ</f> </t>


text:
<t>Mahats-biltzaileek, </t><t>zuen mahastira datozelarik, </t><t>gutxienez hondarrak uzten dituzte; </t><t>lapurrek, </t><t>gauez zuenean sartuz gero, </t><t>nahi dutena besterik </t><t>ez dute eramaten. <f>ⓓ</f> </t>


text:
<t>Nik, ordea, erabat larrutuko ditut </t><t>Esauren ondorengoak; </t><t>agerian jarriko ditut </t><t>haien gordelekuak, </t><t>ez dute izango non ezkutaturik. </t><t>Haien seme-alabak </t><t>eta auzoko herrietakoak </t><t>suntsitu egingo dituzte. </t><t>Ez da inor geratuko hau esateko <f>[5]</f>: <f>ⓔ</f> </t>


text:
<t>“Ez arduratu umezurtzez, </t><t>neuk haziko ditut; </t><t>alargunek </t><t>neu izango naute babes”». </t>


text:
<pb/>Honela dio Jaunak: «Israelek berak ere, zigor-kopatik edan behar izan zuen, bidezko ez izan arren; eta zuk, Edom, zigorretik aske geldituko zarela uste al duzu? Ez horixe! Edan beharko duzu zuk ere zigor-kopatik <f>[6]</f>. <f>ⓕ</f>


text:
Neure buruarengatik dagit zin: Botzra <f>[7]</f> hiria hondamen eta eremu, madarikazio eta iseka-gai bihurtuko da, haren menpeko hiriak hondakin betiereko. Nik, Jaunak, esana». <f>ⓖ</f>


text:
<pb/><t>Jaunarengandiko deia entzun diogu </t><t>nazioetara bidalitako mandatariari: </t><t>«Bil zaitezte, joan Edomen aurka! </t><t>Jaiki borrokarako!» <f>ⓗ</f> </t>


text:
<t>Hau dio Jaunak: </t><t>«Horra nik zu </t><t>nazioetan ahulena bihurtu, </t><t>guztientzat mespretxagarri. </t>


text:
<t>Jendeak beldurra zizun, </t><t>handiustea zenuen zeure baitan: </t><t>horrek engainatu zaitu. </t><t>Harkaitz artean bizi zara, bai, </t><t>mendi-tontorrei itsatsia; </t><t>baina, arranoak bezala, </t><t>zeure habia goi-goian </t><t>egingo bazenu ere, </t><t>bota egingo zintuzket handik. <f>ⓘ</f> </t>


text:
<pb/>«Edom hondamen bihurtuko dut: handik igaroko diren guztiak izu-ikaraturik geldituko dira, halako hondamendia ikustean. <f>ⓙ</f>


text:
Jaunak Sodoma, Gomorra <f>[8]</f> eta inguruko hiriak erraustu zituenean bezala, ez da han aurrerantzean gizakirik biziko. Hala diot nik, Jaunak. <f>ⓚ</f>


text:
<pb/><t>«Nola lehoia </t><t>Jordango sastraka artetik atera </t><t>eta ardiz beteriko larre-tokietara </t><t>oldartzen den, </t><t>halaxe botako ditut edomdarrak </t><t>beren lurraldetik bat-batean, </t><t>eta nahi dudana ezarriko han </t><t>gobernari. </t><t>Izan ere, nor ni bezalakorik? </t><t>Nork egingo niri erronka? </t><t>Zein erregek emango niri aurpegi? <f>ⓛ</f> <f>ⓜ</f> </t>


text:
<t>Entzun, bada, nik, Jaunak, </t><t>Edomen aurka </t><t>hartu dudan erabakia, </t><t>Temango jendearen aurka </t><t>mamitu dudan egitasmoa: </t><t>haien haurrak ere </t><t>arkumeak bezala eramango dituzte, </t><t>lurraldea erabat hondatuko. <f>ⓝ</f> </t>


text:
<t>Edomen erorketaren burrunbak </t><t>lurra dardararaziko du, </t><t>garrasiak </t><t>Itsaso Gorriraino entzungo. </t>


text:
<t>Arranoaren antzera </t><t>oldartzen da etsaia, </t><t>Botzraren gainera hegoak zabalduz. </t><t>Egun hartan, </t><t>indargabe geldituko dira </t><t>Edomgo gudariak, </t><t>emakumea erdiminetan bezala». <f>ⓐ</f> </t>


text:
<t>Damaskorentzat mezua: </t><t>«Hamat eta Arpad <f>[9]</f> hiriak </t><t>nahasturik daude, </t><t>albiste ikaragarria jaso baitute. </t><t>Itsaso gaiztoa bezala, </t><t>asaldaturik, egonezinik daude. <f>ⓑ</f> </t>


text:
<t>Damasko leher egina dago, </t><t>ihes egin nahian, </t><t>ikarak hartuta, </t><t>estuasun eta oinazetan, </t><t>emakumea erdiminetan bezala. <f>ⓒ</f> </t>


text:
<t>Ai! Hara bertan behera utzia </t><t>halako ospea eta alaitasuna </t><t>zituen hiria <f>[10]</f>! </t>


text:
<t>Egun hartan, </t><t>gazteak kaleetan eroriko dira, </t><t>gudari guztiak hilko. </t><t>Hala diot nik, Jaun ahalguztidunak. </t>


text:
<t>Su emango diet </t><t>Damaskoko harresiei </t><t>eta suak Ben-Hadaden jauregiak </t><t>irentsiko ditu». <f>ⓓ</f> </t>


text:
<pb/>Babiloniako errege Nabukodonosorrek garaitu zituen Kedar leinuarentzat eta Hatzor hiriaren menpeko erreinuentzat <f>[11]</f> Jaunaren mezua: <pb/><t>«Jaiki, eraso Kedarri! </t><t>Hondatu ekialdeko leinuak! <f>ⓔ</f> </t>


text:
<t>Haien etxolak eta artaldeak </t><t>hartzen dituzte, </t><t>haien oihal-etxola eta duten guztia; </t><t>gameluak eramaten dizkiete. </t><t>Kanpalekuak </t><t>oihuka inguratzen dituzte, </t><t>izu-ikara inguru guztian sortuz. <f>ⓕ</f> </t>


text:
<t>Hatzorko bizilagunok, </t><t>egizue ihes arin, </t><t>ezkutatu koba-zuloetan! </t><t>Hala diot nik, Jaunak. </t><t>Babiloniako errege </t><t>Nabukodonosorrek </t><t>zuen aurkako erabakia hartua du, </t><t>egitasmoa mamitua. <f>ⓖ</f> <pb/> </t>


text:
<t>«Jaiki, babiloniarrok, eraso herriari: </t><t>ate eta morroilorik gabe, </t><t>bakar-bakarrik, seguru eta lasai </t><t>bizi den herriari. </t><t>Hala diot nik, Jaunak. </t>


text:
<t>Harrapakin gisa hartzen dizkiete </t><t>gamelu eta artaldeak. </t><t>Lau haizeetara sakabanatuko ditut </t><t>beduino horiek <f>[12]</f>, </t><t>alde guztietatik </t><t>erakarriko diet hondamena. </t><t>Hala diot nik, Jaunak. </t>


text:
<t>Hatzor hiria </t><t>txakal-zulo bihurtuko da, </t><t>basamortu betiko: </t><t>ez da han aurrerantzean </t><t>gizakirik biziko». </t>


text:
<pb/>Sedekias Judako errege egin eta laster, mezu hau adierazi zion Jaunak Jeremias profetari Elam <f>[13]</f> herrialdearentzat: <f>ⓗ</f>


text:
<pb/><t>«Honela diot nik, </t><t>Jaun ahalguztidunak: </t><t>Elamen guda-indarrak <f>[14]</f> </t><t>suntsituko ditut, </t><t>haren gudaririk bikainenak </t><t>apurtuko. </t>


text:
<t>Ortziko lau ertzetatik haizea sortu </t><t>eta Elamen aurka joaraziko diot: </t><t>lau haizeetara </t><t>sakabanatuko ditut </t><t>hango bizilagunak. </t><t>Ez da munduan naziorik izango </t><t>ihesi joandako elamdarren bat </t><t>hartuko ez duenik. </t>


text:
<t>Bizia kendu nahi dieten </t><t>etsaien aurrean </t><t>izu-ikaraz beteko ditut elamdarrak. </t><t>Zoritxarra ekarriko diet, </t><t>neure haserre-sumina ikusaraziko. </t><t>Gerra bidaliko dut haien aurka, </t><t>guztiak garbitu arte. </t><t>Hala diot nik, Jaunak. <f>ⓘ</f> </t>


text:
<t>Erregea eta buruzagiak </t><t>kendu egingo ditut Elamdik, </t><t>neu jarriko naiz errege haien ordez. </t><t>Hala diot nik, Jaunak. </t>


text:
<pb/>Jaunak, Jeremias profetaren bidez, Babilonia hiriarentzat eta babiloniar herriarentzat adierazitako mezua. <f>ⓚ</f>


text:
<pb/><t>«Iragarri hau nazioetan, aldarrikatu; </t><t>jaso bandera eta aldarrikatu, </t><t>ez isildu, egin oihu: </t><t>“Konkistatu dute Babilonia! </t><t>Hango jaun eta jainko Marduk </t><t>lur jorik dago lotsagarriro <f>[1]</f>, </t><t>hondaturik </t><t>haren irudi higuingarriak”. <f>ⓛ</f> </t>


text:
<t>Herri bat etorri da iparraldetik <f>[2]</f> </t><t>Babiloniaren aurka, </t><t>haren lurraldea </t><t>basamortu bihurtuko duena: </t><t>inor ere ez da geldituko </t><t>han bizitzen, </t><t>gizaki eta abereak </t><t>ihesi joango dira». <f>ⓜ</f> </t>


text:
<pb/>Jaunak dio: <pb/><t>«Garai hartan, </t><t>israeldarrak eta judatarrak, </t><t>elkarturik, </t><t>beren herrialdera etorriko dira; </t><t>negarrez etorriko dira nire bila, </t><t>Jaunaren, beren Jainkoaren, bila. <f>ⓝ</f> </t>


text:
<t>Siongo bideaz galdegingo dute, </t><t>eta harantz bideratuko dira, esanez: </t><t>“Ea, elkar gaitezen Jaunarekin </t><t>ahaztuko ez dugun betiko itunaz”. <f>ⓐ</f> <pb/> </t>


text:
<t>«Artalde galdua zen nire herria, </t><t>bere artzainek desbideratua, </t><t>mendiz mendi erabilia: </t><t>menditik muinora zebiltzan, </t><t>beren eskortak ahazturik. <f>ⓑ</f> </t>


text:
<t>Aurkitzen zituen edonork </t><t>irensten zituen; </t><t>etsaiek honela zioten: </t><t>“Guk ez dugu errurik, </t><t>beroriek egin baitute bekatu </t><t>Jaunaren aurka”». </t><t>Jauna da justiziaren barruti, </t><t>gurasoen itxaropen <f>[3]</f>! <f>ⓒ</f> <pb/> </t>


text:
<t>«Egin ihes Babiloniatik, </t><t>israeldarrok, </t><t>utzi berehala herrialde hori, </t><t>irten akerrak ahuntz-taldearen </t><t>aurretik bezala! <f>ⓓ</f> </t>


text:
<t>Herri indartsuak ari naiz biltzen </t><t>iparraldean, Babiloniari erasotzeko. </t><t>Haren kontra borrokatuko dira </t><t>eta konkistatu egingo. </t><t>Burutuko dute beren egitasmoa: </t><t>gudari trebearen gezien antzera, </t><t>ez dute huts egingo. </t>


text:
<t>Babilonia osoa hondatuko dute, </t><t>nahi beste harrapakin eramango. </t><t>Nik, Jaunak, esana. </t>


text:
<t>«Zuek, babiloniarrok, </t><t>nire herria hondatu duzuenok, </t><t>egin festa eta pozez salto; </t><t>bai, egin zilipurdika </t><t>zekorrak zelaian bezala, </t><t>egin irrintzi zaldiak bezala. </t>


text:
<t>Zuen jaioterria <f>[4]</f> lotsa gorrian </t><t>eta desohorez betea geldituko da; </t><t>herrietan azkena izango da, </t><t>basamortu eta eremu lehor. </t>


text:
<t>Bizilagunik gabe </t><t>eta erabat hondatua utziko dut </t><t>neure amorru bizian. </t><t>Handik igaroko diren guztiak </t><t>izu-ikaraturik geldituko dira, </t><t>hango hondamendia ikustean. <f>ⓔ</f> <pb/> </t>


text:
<t>«Arkulariok, presta borrokarako </t><t>Babiloniaren inguruan; </t><t>jaurti haren kontra gezi guztiak, </t><t>ez gorde bat ere, </t><t>bekatu egin baitu Jaunaren aurka. </t>


text:
<t>Egin guda-irrintziak haren inguruan! </t><t>Babiloniak amore eman du! </t><t>Erori dira haren dorreak, </t><t>bota dituzte harresiak. </t><t>Nire mendekua da, </t><t>Jaun honek haren aurka </t><t>erabakitako mendekua: </t><t>egin berari berak besteei egina! <f>ⓕ</f> </t>


text:
<t>Desagerrarazi Babiloniatik </t><t>hazi-ereile eta uzta-biltzaile guztiak. </t><t>Nork bere herrira joko du, </t><t>nork bere aberrira ihes egingo, </t><t>gerra suntsitzailetik urrun». </t>


text:
<pb/>Jaunak dio: «Lehoiek erasotako artalde sakabanatua zen Israel. Asiriako erregeak irentsi zuen lehenengoz; gero, Babiloniako errege Nabukodonosorrek <f>[5]</f> txikitu zeharo.


text:
Horregatik, nik, Jaun ahalguztidunak, Israelen Jainkoak, zigortu egingo ditut Babiloniako erregea eta herrialdea, Asiriako erregea zigortu nuen bezala. <f>ⓖ</f>


text:
Bere larreetara itzularaziko dut Israel, ene artaldea, eta Karmel mendian eta Baxan eskualdean larratuko da; ase arte jango du Efraimgo mendietan eta Galaaden <f>[6]</f>. <f>ⓗ</f>


text:
Orduan ez da geldituko Israelen erruaren eta Judaren bekatuen arrastorik, barkatu egingo baitiet bizirik utziko ditudanei». <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>Jaunak dio: <pb/><t>«Eraso Merataim lurraldeari, </t><t>Pekodeko <f>[7]</f> bizilagunei. </t><t>Garbi itzazue eta suntsitu erabat, </t><t>bete agindu dizuedan guztia. </t>


text:
<t>Babilonia, garai batean, </t><t>mailuak bezala, </t><t>mundu guztia jotzen zuena, </t><t>orain bera da puskatua eta txikitua! </t><t>Hara Babilonia </t><t>hondamendi bihurtua </t><t>nazioen artean! <f>ⓙ</f> </t>


text:
<t>Tranpa jarri dizut, Babilonia, </t><t>eta konturatu gabe </t><t>erori zara bertan: </t><t>atzemana eta lotua gertatu zara, </t><t>nire aurka, Jaun honen aurka, </t><t>jarri zarelako. </t>


text:
<t>Armategia zabaldu </t><t>eta armak atera ditut, </t><t>neure haserre-zigorra burutzeko: </t><t>nik, Jaun ahalguztidunak, </t><t>eginbehar bat dut </t><t>babiloniarren herrialdean. </t>


text:
<t>Zatozte alde guztietatik </t><t>haren aurka, </t><t>zabaldu hango biltegiak, </t><t>pilatu dena eta suntsitu, </t><t>ez dadila hondarrik ere geldi! </t>


text:
<t>Hil hango buruzagiak, </t><t>bidali hiltegira zekorrak bezala! </t><t>Egin du haienak, </t><t>iritsi zaie kontuak hartzeko eguna!» <f>ⓚ</f> </t>


text:
<t>Babiloniatik bizirik ihes egindakoek </t><t>Sion hirian ematen dute berri hau: </t><t>«Jaunaren, gure Jainkoaren, </t><t>mendekua da, </t><t>tenplua hondatu zutenen </t><t>kontrako mendekua <f>[8]</f>». <f>ⓛ</f> </t>


text:
<pb/>Jaunak dio: <pb/><t>«Bildu arkulariak Babiloniaren aurka, </t><t>bildu uztaia erabiltzen duten guztiak. </t><t>Ingura bezate hiria, </t><t>ez dezala handik inork ere ihes egin! </t><t>Ordaindu beraren egiteek merezia, </t><t>egin berari berak besteei egina, </t><t>Jaun honekin, Israelen Santuarekin, </t><t>harro eta lotsagabe jokatu baitu. <f>ⓜ</f> </t>


text:
<t>Honela diot nik, </t><t>Jainko Jaun ahalguztidunak: </t><t>Hona hemen ni zure aurka, </t><t>lotsagabe halakoa! </t><t>Heldu da zure eguna, </t><t>kontuak emateko ordua! <f>ⓝ</f> </t>


text:
<t>Nazio lotsagabea zabunka hasi </t><t>eta erori egingo da, </t><t>ez du inork jasoko. </t><t>Su emango diet zure hiriei </t><t>eta suak inguru guztiak </t><t>irentsiko ditu». <f>ⓐ</f> </t>


text:
<pb/>Honela dio Jaun ahalguztidunak: <pb/><t>«Israel herria eta Juda herria, </t><t>biak daude zapaldurik: </t><t>etsaiek <f>[9]</f> menpean hartu dituzte </t><t>eta askatu nahi ez. <f>ⓑ</f> </t>


text:
<t>Baina ni, haien defendatzailea, </t><t>indartsua naiz, </t><t>“Jaun ahalguztiduna” dut izena: </t><t>neuk defendatuko dut haien auzia, </t><t>munduari barealdia emanez </t><t>eta babiloniarrak astinduz». <f>ⓒ</f> </t>


text:
<t>Gerra igarleei: </t><t>zora bitez! </t><t>Gerra gudariei: </t><t>egin bezate beldurrez dardara! <f>ⓓ</f> </t>


text:
<t>Gerra hango zaldi eta guda-gurdiei, </t><t>haren alde borrokatzen duten </t><t>atzerriko gudariei: </t><t>bihur bitez emajende beldurti! </t><t>Gerra hango altxorrei: </t><t>harrapa bitzate! </t>


text:
<t>Gerra ibaiei: lehor bitez! </t><t>Idoloen herrialdea baita Babilonia, </t><t>irudi izugarri horiek liluratua. <f>ⓔ</f> </t>


text:
<t>Horregatik, </t><t>basapiztien gordeleku izango da, </t><t>txakalen eta ostruken bizileku. </t><t>Gizakirik ez da han sekula biziko, </t><t>bizilagunik gabe geldituko da </t><t>mendez mende. <f>ⓕ</f> </t>


text:
<t>Sodoma, Gomorra </t><t>eta inguruko hiriak </t><t>Jaunak erraustu zituenean bezala, </t><t>ez da han aurrerantzean </t><t>gizakirik biziko. </t><t>Hala diot nik, Jaunak. <f>ⓖ</f> </t>


text:
<t>«Begira, herri bat dator iparraldetik, </t><t>nazio handi bat eta errege asko </t><t>abiatu dira </t><t>munduaren azken muturretik. <f>ⓗ</f> </t>


text:
<t>Gezi-uztaiez eta lantzaz </t><t>armatuak datoz; </t><t>ankerrak dira eta gupidagabeak; </t><t>itsas orroa bezalako deiadarrez, </t><t>zaldiz datoz, </t><t>borrokarako lerroturik, </t><t>zure aurka, Babilonia hiri eder. </t>


text:
<t>Babiloniako erregea, </t><t>horren berri jakitean, </t><t>indarge dago, estu eta larri, </t><t>emakumea erdiminetan bezala. <pb/> </t>


text:
<t>«Nola lehoia </t><t>Jordango sastraka artetik atera </t><t>eta ardiz beteriko larre-tokietara </t><t>oldartzen den, </t><t>halaxe botako ditut babiloniarrak </t><t>beren lurraldetik bat-batean, </t><t>eta nahi dudana ezarriko </t><t>han gobernari. </t><t>Izan ere, nor ni bezalakorik? </t><t>Nork egingo niri erronka? </t><t>Zein erregek emango niri aurpegi? <f>ⓘ</f> </t>


text:
<t>Entzun, bada, nik, Jaunak, </t><t>Babiloniaren aurka </t><t>hartu dudan erabakia, </t><t>babiloniar herriaren aurka </t><t>mamitu dudan egitasmoa: </t><t>haien haurrak ere </t><t>arkumeak bezala eramango dituzte, </t><t>lurraldea erabat hondatuko. </t>


text:
<t>Babiloniaren konkistaren </t><t>oihartzunak </t><t>lurra dardararaziko du, </t><t>garrasiak nazio guztietan entzungo».</t>


text:
<pb/><t>Honela dio Jaunak: </t><t>«Haize zakarra ateraraziko dut </t><t>Babilonia eta hango bizilagun <f>[1]</f> </t><t>guztien aurka. <f>ⓙ</f> </t>


text:
<t>Etsaiak bidaliko ditut </t><t>Babiloniaren aurka: </t><t>garia bezala haizeratuko dute </t><t>eta herrialde osoa hustuko. </t><t>Zoritxar-egunean, </t><t>alde guztietatik erasoko diote. </t>


text:
<t>Alferrik tenkatuko du </t><t>arkulariak uztaia, </t><t>alferrik jantziko bular-babeskia <f>[2]</f>. </t><t>Ez diete barkatuko gudariei, </t><t>erabat suntsituko dute gudarostea. </t>


text:
<t>Babiloniar herriak </t><t>hoben larria egin du </t><t>Israelgo Santuaren aurka; </t><t>izan ere, </t><t>Israel eta Juda ez dira, alargun gisa, </t><t>beren Jainko Jaun ahalguztiduna </t><t>gabe gelditu. <f>ⓚ</f> <pb/> </t>


text:
<t>«Egin ihes Babiloniatik, </t><t>eutsi nork bere biziari! </t><t>Ez bedi inor gal haren erruz. </t><t>Nire mendeku-eguna baita, </t><t>eta hari bere merezia emango diot. <f>ⓛ</f> </t>


text:
<t>Eskuan nuen Babilonia, </t><t>urrezko kopa bezala <f>[3]</f>, </t><t>mundu guztia mozkorrarazteko. </t><t>Edan dute nazioek ardo honetatik, </t><t>eta zoraturik gelditu dira. <f>ⓜ</f> </t>


text:
<t>Bat-batean, ordea, erori </t><t>eta txiki-txiki egin da Babilonia. <pb/>«“Egin intziri berarengatik, lagunok! </t><t>Bila sendagaiak haren zaurientzat, </t><t>ea sendatzen den”. <f>ⓝ</f> </t>


text:
<t>Honela diozue: </t><t>“Saiatu gara Babilonia sendatzen, </t><t>baina alferrik. </t><t>Utz dezagun, beraz, eta alde egin </t><t>nork bere lurraldera. </t><t>Haren gaitzespena zerurainokoa da, </t><t>hodeiak ditu ukitzen”. <f>ⓐ</f> </t>


text:
<t>Nire herriak esango du: </t><t>“Garbitu du Jaunak gure auzia! </t><t>Zatozte, adieraz dezagun Sionen </t><t>Jaunak, gure Jainkoak, egina”». <f>ⓑ</f> <pb/> </t>


text:
<t>Zorroztu geziak, </t><t>hartu babeskiak! </t><t>Mediarren erregeak </t><t>zirikatu ditu Jaunak, </t><t>Babilonia hondatzeko </t><t>asmoa burutzeko. </t><t>Jaunaren mendekua da, </t><t>tenplua hondatu zutenen </t><t>kontrako mendekua <f>[4]</f>. <f>ⓒ</f> </t>


text:
<t>Egin erasorako seinalea </t><t>Babiloniako harresien aurka; </t><t>sendotu guardia-postuak, </t><t>ugaritu zaintzaileak, </t><t>jarri gudariak zelatan. </t><t>Izan ere, Jaunak badu asmo bat, </t><t>Babiloniako bizilagunen aurka </t><t>iragarria, </t><t>eta burutu egingo du orain. <pb/> </t>


text:
<t>Babilonia hori, </t><t>bi ibai handiren artean zaude, </t><t>aberastasun handiak dituzu! </t><t>Iritsi zaizu, ordea, azkena, </t><t>akabo zure irabaziak! </t>


text:
<t>Jaun ahalguztidunak zin dagi </t><t>bere buruarengatik: </t><t>«Matxinsaltoak bezain ugari </t><t>erakarriko dut jendea zure aurka, </t><t>garaipen-kanta <f>[5]</f> abestuko dute </t><t>zure gain». </t>


text:
<t>Jaunak bere ahalmenaz </t><t>egin du lurra, </t><t>bere jakinduriaz ezarri mundua, </t><t>bere adimenaz zabaldu zerua. <f>ⓓ</f> </t>


text:
<t>Haren aginduz </t><t>urak zeruan pilatzen dira, </t><t>hodeiak zerumugan gora igotzen, </t><t>erauntsiak tximistaka lehertzen, </t><t>haizea bere gordelekuetatik </t><t>ateratzen. </t>


text:
<t>Orduan, </t><t>gizaki oro zoraturik gelditzen da, </t><t>ulertezinik: </t><t>zilargina idoloez lotsaturik, </t><t>gezurrezkoak baitira, </t><t>arnasarik gabeko irudi, </t>


text:
<t>Besterik da Jakoben Jainkoa, </t><t>bera baita gauza guztien egilea </t><t>eta Israel <f>[6]</f> bere ondaretzat </t><t>hautatu duena. </t><t>Jaun ahalguztiduna, hori du izena! </t>


text:
<pb/>Jaunak dio: <pb/><t>«Babilonia, </t><t>nire mailu izana zara, </t><t>nire guda-tresna! </t><t>Txikitu ditut zurekin nazioak, </t><t>txikitu erreinuak. <f>ⓔ</f> </t>


text:
<t>Txikitu ditut zurekin </t><t>gizon eta emakumeak, </t><t>txikitu zahar eta gazteak, </t><t>txikitu mutil eta neskak. </t>


text:
<t>Txikitu ditut zurekin </t><t>artzain eta artaldeak, </t><t>txikitu nekazari eta uztar-idiak, </t><t>txikitu gobernari eta buruzagiak. </t>


text:
<t>«Baina orain </t><t>zeuen begiz ikusiko duzue: </t><t>ordaina emango diet </t><t>Babiloniari eta babiloniar guztiei, </t><t>Sioni egin dioten </t><t>kalte guztiaren ordaina. </t><t>Hala diot nik, Jaunak. <f>ⓕ</f> </t>


text:
<t>Hona hemen ni zure aurka! </t><t>Mendia bezain handi <f>[7]</f> bihurtu zara, </t><t>mendi hondatzaile, </t><t>lur osoaren hondatzaile! </t><t>Eskua zure aurka luzatuko dut, </t><t>harkaitzetatik amilduko zaitut </t><t>eta errauts-mendi bihurtuko. <f>ⓖ</f> </t>


text:
<t>Zure harriek baliorik ez </t><t>inongo etxeren giltzarri izateko; </t><t>ostera, hondamendi izango zara </t><t>beti-betiko. </t><t>Hala diot nik, Jaunak. <pb/> </t>


text:
<t>«Egin erasorako seinalea, </t><t>jo nazioetan gudurako adar-hotsa! </t><t>Deitu gerra santura nazioak, </t><t>hots egin Babiloniaren kontra </t><t>Ararat, Mini </t><t>eta Axkenaz erreinuei <f>[8]</f>! </t><t>Izendatu gudalburua </t><t>beraren kontra, </t><t>eraso bezate zaldiek, </t><t>matxinsalto amorratuen antzera. <f>ⓗ</f> </t>


text:
<t>Deitu nazioak gerra santura: </t><t>mediarren errege <f>[9]</f>, </t><t>buruzagi eta gobernariak, </t><t>eta menpeko herri guztiak. </t>


text:
<t>Lurra dar-dar dago ikaraz, </t><t>Jaunak bere egitasmoa </t><t>Babiloniaren aurka burutzean: </t><t>Babilonia basamortu bihurtu, </t><t>bizilagunik gabe utzi. <f>ⓘ</f> </t>


text:
<t>Babiloniako gudaririk bulartsuenek </t><t>uko egin diote borrokari, </t><t>beren gotorlekuetan babestuz. </t><t>Kemena galdurik, </t><t>emajende dirudite. </t><t>Hiriko ateak bota dituzte, </t><t>etxeak sutan daude. </t>


text:
<t>Lasterka datoz mezulariak </t><t>bata bestearen ondo-ondotik, </t><t>Babiloniako erregeari </t><t>berri ematera: </t><t>“Etsaiek alderik alde </t><t>konkistatu dute hiria”, <f>ⓙ</f> </t>


text:
<t>“Ibaietako pasabideez jabetu dira”, </t><t>“Ontziak <f>[10]</f> erre egin dituzte”, </t><t>“Gudariak izuak hartuta daude”. <pb/> </t>


text:
<t>«Nola larraina gari-jotzean, </t><t>hala geratuko da </t><t>Babilonia hiri ederra: </t><t>denbora gutxi barru </t><t>bere egiteen uzta jasoko du. </t><t>Hala diot nik, Jaun ahalguztidunak, </t><t>Israelen Jainkoak». <f>ⓚ</f> </t>


text:
<t> <n>[34-35]</n> Honela mintzo da Siongo jendea, </t><t>honela dio Jerusalemgo herriak: </t><t>«Nabukodonosorrek, </t><t>Babiloniako erregeak, </t><t>nire aberastasunak jan, </t><t>dena zurrupatu </t><t>eta hustutako platera bezala </t><t>utzi nau. </t><t>Herensugeak bezala irentsi, </t><t>nire gauzarik preziatuenez </t><t>sabela bete </t><t>eta bota egin nau. </t><t>Jauna, jo beza Babilonia </t><t>berak niri eginiko bortxakeriak, </t><t>jaus bedi babiloniarren gain </t><t>isuri duten nire odola!» </t>


text:
<pb/>Beraz, honela dio Jaunak: <pb/><t>«Neuk defendatuko dut zure auzia, </t><t>neure gain hartuko zure mendekua: </t><t>Babiloniako ibaiak hustuko ditut, </t><t>iturburuak agortuko. <f>ⓛ</f> </t>


text:
<t>Harri-pila eta txakal-zulo </t><t>bihurtuko da Babilonia, </t><t>hondamendi eta jendearen iseka-gai: </t><t>bizilagunik gabe utziko dut. <f>ⓜ</f> </t>


text:
<t>Bero-bero daudenean, </t><t>edaria prestatuko diet, </t><t>burua galtzeraino mozkortuko ditut <f>[11]</f>: </t><t>betiko loak hartuko ditu, </t><t>ez dira gehiago esnatuko. </t><t>Hala diot nik, Jaunak. <f>ⓝ</f> </t>


text:
<t>Ai ene! Konkistatu dute Babilonia <f>[12]</f>, </t><t>menderatu dute </t><t>mundu guztiak goresten zuen hiria! </t><t>Ai ene! </t><t>Babilonia hondamendi bihurtu da </t><t>nazioen artean! <f>ⓐ</f> </t>


text:
<t>Hiriak hondaturik daude, </t><t>herrialdea basamortu </t><t>eta eremu lehor bihurtua, </t><t>bizilagunik gabe, </t><t>bertan inor ere ibiltzen ez dela. </t>


text:
<t>Jaunak iragarri du: </t><t>«Zigortu egingo dut </t><t>Babiloniako Bel jainkoa, </t><t>ahotik aterako diot irentsi duena. </t><t>Nazioek ez dute aurrerantzean </t><t>harengana joko; </t><t>Babiloniako harresia bera ere </t><t>erori egingo da. <f>ⓑ</f> </t>


text:
<t>Irten handik, ene herri; </t><t>atera onik eta bizirik, </t><t>Jaunaren haserre-suminetik. <f>ⓒ</f> </t>


text:
<pb/>«Ez bekizue kikildu bihotza, ez izan beldur lurraldean zabaltzen ari diren zurrumurruak direla eta; urtez urte zurrumurru ezberdinak dira: “Indarkeria alde guztietan”, “Diktadorea diktadorearen ondoren… ”.


text:
<pb/><t>«Baina badator garaia, </t><t>Babiloniako idoloak </t><t>zigortuko ditudana: </t><t>herrialdea lotsaz beteko da, </t><t>bertako bizilagunen gorpuek </t><t>estaliko dute. <f>ⓓ</f> </t>


text:
<t>Zeru-lurrak </t><t>eta horietan dagoen guztia </t><t>garaipen-oihuka ariko da </t><t>Babiloniaren aurka, </t><t>suntsitzaileak iparraldetik <f>[13]</f> </t><t>etorriko direnean. </t><t>Hala diot nik, Jaunak. <f>ⓔ</f> <pb/> </t>


text:
<t>«Mundu guztian erori da jendea, </t><t>Babiloniak hilik; </t><t>orain Babilonia eroriko da, </t><t>berak Israelen hildakoengatik». <f>ⓕ</f> <pb/> </t>


text:
<t>Heriotzatik libratu zaretenok, </t><t>alde egin luzatzeke! </t><t>Oroitu Jaunaz urrutitik, </t><t>ekarri gogora Jerusalem. <f>ⓖ</f> </t>


text:
<t>Honela diozue: «Lotsaturik gaude, </t><t>horrenbesteko irainaren </t><t>berri jakitean; </t><t>lotsaz gorri dugu aurpegia, </t><t>atzerritarrak Jaunaren santutegian </t><t>sartu direlako». <f>ⓗ</f> </t>


text:
<t>Baina Jaunak dio: </t><t>«Badator garaia, </t><t>Babiloniako idoloak </t><t>zigortuko ditudana: </t><t>herrialde guztian ariko dira intzirika </t><t>larriki zaurituak. </t>


text:
<t>Babilonia zeruraino igoko balitz ere, </t><t>bere gotorlekua </t><t>goi hartan sendotuko balu ere, </t><t>bertaraino helduko lirateke </t><t>bidaliko dizkiodan suntsitzaileak. </t><t>Nik, Jaunak, esana». <f>ⓘ</f> </t>


text:
<t>Babilonia suntsitzen ari da Jauna, </t><t>haren garrasiak isilaraziz; </t><t>itsaso haserrearen olatu-burrunba </t><t>dirudite haren oihu larriek. </t>


text:
<t>Bai, badator suntsitzailea </t><t>Babiloniaren aurka: </t><t>preso hartzen dituzte gudariak, </t><t>guda-indarrak porrokatzen. </t><t>Gaiztakeria zigortzen duen </t><t>Jainkoa da Jauna, </t><t>nori bere merezia ematen diona. <f>ⓙ</f> <pb/> </t>


text:
<t>Hau dio Erregeak, </t><t>izena «Jaun ahalguztidun» duenak: </t><t>«Mozkortu egingo ditut <f>[14]</f> </t><t>hango agintari eta jakintsuak, </t><t>gobernari, buruzagi eta gudariak; </t><t>betiko loak hartuko ditu, </t><t>ez dira gehiago esnatuko. <f>ⓚ</f> </t>


text:
<t>Babiloniako harresi lodiak </t><t>zeharo eroriko dira, </t><t>ate garaiak suak kiskaliko ditu. </t><t>Alferrik ahalegintzen dira herriak, </t><t>suak desegingo baititu haien lanak. </t><t>Nik, Jaun ahalguztidunak, esana». <f>ⓛ</f> </t>


text:
<pb/>Mandatu bat eman zion Jeremias profetak Neriasen seme eta Mahseiasen biloba Seraiasi, Judako errege Sedekiasen laguntzaileari, erregearekin batera Babiloniara joan zenean. Sedekiasen erregealdiko laugarren urtea <f>[15]</f> zen. <f>ⓜ</f>


text:
Jeremiasek idatziak zituen liburu batean Babiloniaren gain etortzekoa zen hondamendiaren xehetasun guztiak, Babiloniaren kontra hemen idatzitako mehatxuak, alegia. <f>ⓝ</f>


text:
Bukatutakoan, erantsi: “Jauna, esana duzu toki hau desegingo duzula, hutsik, gizaki nahiz abererik gabe utzi eta betiko hondatuko duzula”. <f>ⓐ</f>


text:
esanez: “Horrela hondoratuko da Babilonia, ez da jaikiko nik bidaliko diodan hondamenditik”». <pb/>Hemen amaitzen dira Jeremiasen mezuak. <f>ⓑ</f>


text:
<pb/>Hogeita bat urte zituen Sedekiasek errege izaten hastean, eta hamaika urtez izan zen errege Jerusalemen. Haren amak Hamutal zuen izena, eta Libnako <f>[1]</f> Jeremiasen alaba zen. <f>ⓒ</f>


text:
Hain zegoen haserre Jauna Jerusalemen eta Judaren kontra, ezen bere aurretik urruti bota baitzituen. <pb/>Babiloniako errege Nabukodonosorren kontra jaiki zen Sedekias.


text:
Sedekiasen erregealdiko bederatzigarren urtean, hamargarren hilaren hamarrean <f>[2]</f>, Babiloniako errege Nabukodonosor Jerusalemen kontra etorri zen gudaroste osoarekin eta setiatu egin zuen, inguru guztian harresia eraikiz.


text:
Urte hartan janaria ahitu zen hirian eta jendearen gosea izugarria zen. Laugarren hilaren bederatzian <f>[3]</f>,


text:
zuloa ireki zuten barrukoek harresian, eta hiriko gudari guztiek <f>[4]</f> ihes egin zuten; atera ziren gauez erregearen lorategi ondoan zegoen bi harresien arteko atetik —babiloniarrek setiaturik zeuden arren— eta Araba aldera alde egin zuten.


text:
Babiloniar gudarosteak, ordea, Sedekias erregearen ondoren joan eta Jerikoko lautadan harrapatu zuen, beronekin ziren gudariak sakabanatu zirelarik.


text:
Erregea atzeman ondoren, Hamat eskualdeko Riblara <f>[5]</f> eraman zuten, Babiloniako erregearen aurrera. Honek epaia eman zion. <f>ⓓ</f>


text:
Sedekias, begiak leherrarazi ondoren, katez loturik, Babiloniara eraman zuen Nabukodonosorrek eta presondegian eduki hil arte. <f>ⓔ</f>


text:
<pb/>Babiloniako Nabukodonosorren erregealdiko hemeretzigarren urtean, bosgarren hilaren hamarrean <f>[6]</f>, Nebuzaradan, Babiloniako erregearen funtzionario eta guardiaburua, etorri zen Jerusalemera. <f>ⓕ</f>


text:
Eta guardiaburuarekin batera zetorren babiloniar gudarosteak Jerusalemgo harresi guztia bota egin zuen.


text:
Ondoren, Nebuzaradan guardiaburuak erbesteratu egin zituen hirian geldituak ziren bizilagunak, baita Babiloniako erregearen alde jarri zirenak eta artisauak ere <f>[7]</f>.


text:
<pb/>Babiloniarrek zatikatu egin zituzten Jaunaren etxean zeuden brontzezko zutabeak, orgak eta uraska handia, eta Babiloniara eraman zuten brontzea. <f>ⓘ</f>


text:
Kulturako erabili ohi ziren brontzezko tresna guztiak ere hartu zituzten: eltzeak, palak, labanak, isipu-ontziak, katiluak. <f>ⓙ</f>


text:
Guardiaburuak, gainera, urre nahiz zilar hutsezko tresnak hartu zituen: errautsontziak, intsentsu-ontziak, isipu-ontziak, eltzeak, argimutilak eta katiluak.


text:
<pb/>Ezin zen jakin zenbat pisatzen zuen brontzeak: Salomonek tenplurako eginak ziren bi zutabeen, hamabi zezen euskarri zituen uraskaren eta orgen brontzeak.


text:
Bi zutabeak berdinak ziren: bederatzina metro zuten gora eta seina metroko zirkunferentzia, barrutik hutsak, eta brontzearen lodiera zortzi zentimetrokoa.


text:
Gainean bi metro eta erdiko brontzezko kapitel bana zuten, kapitel bakoitza brontzezko sare eta granadaz inguratua zelarik.


text:
<pb/>Guardiaburuak atxilotu egin zituen Seraias apaizburua, Sofonias apaiz laguntzailea eta hiru atezainak. <f>ⓚ</f>


text:
Hirian, berriz, gudarien arduradun zen ofizial bat, erregearen zerbitzura zeuden zazpi gizon, gudarien izenak hartzen zituen guda-idazkari bat eta, hauekin batera, beste hirurogei handiki atxilotu zituen, denak Jerusalemen gertatu baitziren.


text:
eta honek bertan hilarazi, Hamat eskualdean. <pb/>Horrela erbesteratu zuten Judako jendea bere lurraldetik urruti. <f>ⓛ</f>


text:
<pb/>Hona Nabukodonosorrek Judatik erbesteratu zuen jende-kopurua: bere erregealdiaren zazpigarren urtean, 3.023 lagun; <f>ⓜ</f>


text:
hogeita hirugarrenean, azkenik, 745 lagun erbesteratu zituen Nebuzaradan guardiaburuak. Guztira, 4.600 lagun erbesteratu zituzten <f>[9]</f>.


text:
<pb/>Judako errege Joiakin, hogeita hamazazpi urtez gatibu egon ondoren, Ebil-Merodakek askatu egin zuen giltzapetik, Babiloniako errege egin zen urte berean, hamabigarren hilaren hogeita bostean. <f>ⓐ</f>


text:
Onez hartu zuen Ebil-Merodakek Joiakin erregea, eta Babilonian berekin zituen beste erregeak baino gorago jarri zuen.


text:
<pb/><t>Ai ene! <f>[1]</f> Zein bakar gelditu den </t><t>jendez hain betea egon ohi zen hiria! </t><t>Atzerrien artean izen handiko zena, </t><t>alargun baten antzeko egina. </t><t>Eskualdeen erregina, besteren mendera makurtua. <f>ⓑ</f> </t>


text:
<t>Negar eta negar ari da gauean, masailak malkoz beteta. </t><t>Bere maitaleen artean, ez du nork kontsolaturik. </t><t>Adiskide <f>[2]</f> guztiek zapuztu egin dute, etsai bihurtu zaizkio. <f>ⓒ</f> </t>


text:
<t>Erbestera doa Juda: zoritxar eta morrontza gogorra! </t><t>Horra, atzerrien artean bizi da, baina ez du non kokaturik. </t><t>Pertsegitzaileek harrapatu egin dute, estualdian zegoelarik. <f>ⓓ</f> </t>


text:
<t>Dolutan daude Sionerako bideak, ez baitator inor jaietara <f>[3]</f>. </t><t>Hutsik daude hiriko sarrera guztiak. </t><t>Aieneka daude apaizak, atsekabez neskatxak. </t><t>Sionen ez da samina besterik. <f>ⓔ</f> </t>


text:
<t>Gaina hartu diote etsaiek, aukeran eta lasai bizi dira. </t><t>Jaunak baitu atsekabetu, bere errebeldia handiarengatik. </t><t>Haren haurrak gatibu joan dira, etsaiak bultzaturik. <f>ⓕ</f> </t>


text:
<t>Joan zaio distira guztia Sion hiri ederrari <f>[4]</f>. </t><t>Haren buruzagiak, </t><t>larrerik aurkitzen ez duten basahuntzen antzeko. </t><t>Indarrak galdurik doaz pertsegitzaileen aurrean. <f>ⓖ</f> </t>


text:
<t>Bere erbestealdiko zoritxar-egunetan, </t><t>gogora dakartza Jerusalemek </t><t>antzina zituen gauza eder guztiak <f>[5]</f>. </t><t>Gogora dakar nola jausi zen etsaien eskuetan, </t><t>nork lagundurik ez zuela. </t><t>Etsaiek barre zegioten, hondaturik ikustean. <f>ⓗ</f> </t>


text:
<t>Bekatu eta bekatu egin du Jerusalemek; </t><t>horregatik, higuingarri bihurtu da. </t><t>Begirune ziotenek mespretxatu egiten dute, </t><t>biluzia ikusirik. </t><t>Aieneka ari da, beraz, aurpegia lotsaz gordeta. <f>ⓘ</f> </t>


text:
<t>Soinekoei erantsia darama bere lohikeria. </t><t>Ez zen ondorioez ohartu: </t><t>sinestezinekoa da haren erortzea; ez du nork kontsolaturik. </t><t>«Jauna, begira nire zoritxarra, garaile baitut etsaia». <f>ⓙ</f> </t>


text:
<t>Jerusalemgo aberastasun guztiei etsaiek eskua erantsi diete. </t><t>Jentilak santutegian sartzen ikusi ditu hiriak, </t><t>zuk, Jauna, haiek zure batzarrera ez sartzeko </t><t>agindua zenuen arren. <f>ⓚ</f> </t>


text:
<t>Hiritar guztiak aieneka ari dira, janari bila; </t><t>janaren truke eman dituzte beren gauza ederrak, </t><t>biziari eusteko. </t><t>«Begira, Jauna, eta ikus zenbateraino nagoen mespretxatua! <f>ⓛ</f> <pb/> </t>


text:
<t>«Zuek, bidean zoaztenok, begira eta ikus: </t><t>ba ote da nirea bezainbateko oinazerik? </t><t>Bai mingarria zaidala </t><t>Jaunak bere haserre-suminean eman didan oinazea! <f>ⓜ</f> </t>


text:
<t>Sua bidali du Jaunak goitik, eta hezurretaraino sartu dit. </t><t>Sarea ipini dit oinpean, eta itzulipurdika bota nau. </t><t>Arras hondatua <f>[6]</f> utzi nau, etengabeko ondoezean. </t>


text:
<t>Astuna da nire errebeldien uztarria; </t><t>Jaunak bere eskuaz sortan lotu ditu denak, </t><t>lepoan ezarri dizkit eta neure indarrak ahuldu. </t><t>Aurre egin ezin diodan jendearen esku utzi nau. <f>ⓝ</f> </t>


text:
<t>Babesle nituen gudari guztiak arbuioz bota ditu Jaunak. </t><t>Gudarostea bildu du nire aurka, nire gazteak akabatzeko. </t><t>Mahatsa dolarean bezala </t><t>zapaldu du Jaunak Juda neskatxa ederra. <f>ⓐ</f> </t>


text:
<t>Horregatik nago negarrez, begi biak urtzeraino; </t><t>urrun baitut kontsolatzailea, biziberrituko nindukeena. </t><t>Nire haurrak galduak daude, etsaia atera baita garaile». <f>ⓑ</f> <pb/> </t>


text:
<t>Sionek, eskuak otoitzean luzatu arren, </t><t>ez du nork kontsolaturik. </t><t>Jaunak eraginik, auzoko herriak etsai bihurtu zaizkio Israeli. </t><t>Haien artean higuingarri bihurtu da Jerusalem. <pb/> </t>


text:
<t>«Zuzen jokatu du Jaunak, aurka egin baitiet haren aginduei. </t><t>Entzun, bada, herriok denok, eta ikus nire oinazea. </t><t>Nire neska-mutilak gatibu joan dira. <f>ⓒ</f> </t>


text:
<t>Neure maitaleei egin diet dei, baina zapuztu egin naute. </t><t>Nire apaizak eta zaharrak hirian hil dira, </t><t>biziari eusteko janari bila zebiltzan bitartean. <f>ⓓ</f> </t>


text:
<t>Jauna, ikus nire larrialdia! Irakiten daukat barrua. </t><t>Iraulia dut bihotza barnean, errebelde izan bainaiz, errebelde. </t><t>Kalean ezpatak hil dizkit haurrak, etxean herioa jabe. <f>ⓔ</f> </t>


text:
<t>Entzun nire intziria! Ez dut nork kontsolaturik. </t><t>Etsai guztiek izan dute nire zoritxarraren berri, </t><t>eta poz hartu dute zeuk egina delako. </t><t>Etorrarazi <f>[7]</f> iragarria duzun eguna, </t><t>gerta dakiela haiei ere nirea bera! <f>ⓕ</f> </t>


text:
<t>Ikus ezazu haien txarkeria guztia, erabil itzazu </t><t>ni neure errebeldiengatik erabili nauzun bezala. </t><t>Bai, aieneka eta aieneka ari naiz, eta guztiz makaldua nago». <f>ⓖ</f></t>


text:
<pb/><t>Ai ene! Jaunak, bere haserrean, </t><t>ilunpetan utzi du Sion hiri ederra. </t><t>Zeru-goitik lurrera bota du Israelgo ospea. </t><t>Ez du bere oin-aulkia <f>[1]</f> gogoan izan haserre-egunean. <f>ⓗ</f> </t>


text:
<t>Erruki gabe desegin ditu Jaunak </t><t>bere herriko egoitza guztiak; </t><t>erraustu egin ditu bere suminduraz </t><t>Juda lurralde ederraren gotorlekuak; </t><t>lurrera bota ditu eta desohoratu </t><t>erreinua eta bere buruzagiak. <f>ⓘ</f> </t>


text:
<t>Hauts egin ditu bere haserre bizian Israelen indar guztiak. </t><t>Etsaia iristean, atzean gorde du eskua. </t><t>Sua piztu du bere herrian, inguru guztiak irentsiz. </t>


text:
<t>Etsaia bailitzan, </t><t>eskuina sendo ezarriz tenkatu du uztaia. </t><t>Arerioa bailitzan hil digu xarmangarri zitzaigun guztia. </t><t>Sua bezala isuri du bere haserrea Sion hiri ederraren etxolategira. <f>ⓙ</f> </t>


text:
<t>Etsai gisa jokatu du Jaunak: Israel desegin du, </t><t>haren jauretxeak desegin, haren gotorlekuak ezereztu. </t><t>Atsekabea eta nahigabea ugaldu dizkio Juda lurralde ederrari. </t>


text:
<t>Baratzeko hesia bezala bota ditu haren harresiak, </t><t>haren batzarlekua xehatu. </t><t>Jaiegunak eta larunbata ahaztarazi ditu Jaunak Sionen. </t><t>Errege-apaizak gaitzetsi ditu haserrearen haserrez. <f>ⓚ</f> </t>


text:
<t>Jaunak higuin izan dio bere aldareari, </t><t>gorroto bere santutegiari. </t><t>Etsaiaren eskuetan utzi ditu hiriko dorretxeak. </t><t>Garrasika ari dira Jaunaren etxean, jai-batzarretan bezala. <f>ⓛ</f> </t>


text:
<t>Sion hiri ederreko harresia desegitea erabaki du Jaunak: </t><t>ez dio hondatzeari utziko, harik eta dena berdindu arte. </t><t>Doluz estali ditu dorre eta harresiak, </t><t>denak batera amildu dira. <f>ⓜ</f> </t>


text:
<t>Lur jo dute hiriko ateek, hauts egin ditu hango morroiloak. </t><t>Haren errege eta buruzagiak jentilen eskuetan daude. </t><t>Ez da Jainkoaren legerik irakasten; </t><t>profetek berek ere ez dute </t><t>Jainkoarengandiko agerpenik jasotzen. <f>ⓝ</f> </t>


text:
<t>Lurrean eserita, isilik daude Sion hiri ederreko zaharrak, </t><t>beren buruetara hautsa bota <f>[2]</f> eta dolu-jantziaz estalirik. </t><t>Jerusalemgo neskatxak burumakur dabiltza. <f>ⓐ</f> </t>


text:
<t>Begiak erreak ditut negarrez, barrua irakiten, bihotza eroria, </t><t>nire herriaren <f>[3]</f> hondamendia dela eta, </t><t>haurrak eta bularrekoak hiriko kaleetan ahulduak daudelako. <f>ⓑ</f> </t>


text:
<t>Amari galdezka ari dira: «Non dira garia eta ardoa?» </t><t>Zauriturik bezala erortzen dira hiriko kaleetan, </t><t>amaren altzoan azken arnasa emanez. <f>ⓒ</f> <pb/> </t>


text:
<t>Zer esango nizuke, zerekin konparatuko zaitut? </t><t>Antzekorik zer aipatuko dizut, </t><t>Sion neskatxa eder horri, kontsola zaitezen? </t><t>Itsasoa bezain handia da zure hondamendia: nork sendatu zu? <f>ⓓ</f> </t>


text:
<t>Zeure profetek ez dizute agertu </t><t>mezu gezurrezko eta hutsala besterik. </t><t>Ez zuten zure gaiztakeria agerian ipini, </t><t>hala zure zoria aldatzeko. </t><t>Gezurrezko eta lilurazko mezua besterik ez dizute agertu. <f>ⓔ</f> </t>


text:
<t>Bidean doazen guztiek txalo jotzen dizute isekaz; </t><t>txistuka eta buruaz keinuka ari zaizkio </t><t>Jerusalem hiri ederrari isekaz: </t><t>«Hauxe dugu, beraz, edertasun beteko, </t><t>lur guztiaren pozbide omen zen hiria!» <f>ⓕ</f> </t>


text:
<t>Etsai guztiak isekaz ari zaizkizu, </t><t>txistuka eta hortzak erakutsiz, </t><t>eta diote: «Irentsi dugu! </t><t>Hona, bada, hainbeste itxarondako eguna! </t><t>Hemen dugu, ikusi dugu halako batean!» </t>


text:
<t>Bete ditu Jaunak bere asmoak; </t><t>egin du aspalditik esana eta erabakia; </t><t>erruki gabe erraustu du. </t><t>Zure lepotik eman dio poza etsaiari, </t><t>zure etsaien indarra altxatu du gora. <f>ⓖ</f> <pb/> </t>


text:
<t>Egin oihu Jaunari bihotz-bihotzez, </t><t>egin intziri, Sion hiri eder horrek <f>[4]</f>! </t><t>Isuri zeure negar-erreka gau eta egun! </t><t>Ez eman atsedenik zeure buruari; </t><t>ez bedi ater zure begien jarioa! <f>ⓗ</f> </t>


text:
<t>Jaiki, egizu aiene gau osoan etengabe; </t><t>hustu ezazu bihotza Jaunaren aurrean; </t><t>jaso eskuak hari, kaleburu guztietan </t><t>goseak hiltzen dauden zeure haurren alde otoika. <f>ⓘ</f> <pb/> </t>


text:
<t>Begira, Jauna, ikus nor darabilzun horrela. </t><t>Beren haurrak, berek hazitako haurtxoak, </t><t>jan behar emakumeek! </t><t>Jaunaren santutegian dituzte hiltzen apaizak eta profetak! <f>ⓙ</f> </t>


text:
<t>Zahar eta gazte, </t><t>hor daude kaleetan zehar lurrean etzanik; </t><t>nire neska-mutilak ezpataz jota erori dira. </t><t>Zeure haserre-egunean hil dituzu, erruki gabe garbitu. </t>


text:
<t>Jaiegunetarako jendea bezala, </t><t>ugari bildu dizkidazu izu-ikarak inguruan. </t><t>Zure haserre-egunean, Jauna, </t><t>ezin izan du inork ihes egin edo bizirik atera. </t><t>Nik hazi eta hezi nituenak, etsaiak garbitu ditu.</t>


text:
<t>Neure artean diot: galdua da nire etorkizuna, </t><t>Jaunak ematen zidan itxaropena. <f>ⓕ</f> <pb/> </t>


text:
<t>Ez du gogo onez umilarazten gizakia, </t><t>ez dio gogo onez atsekabe ematen. <f>ⓐ</f> <pb/> </t>


text:
<t>Zergatik kexatu behar du, bada, gizakiak, </t><t>bekatari izan arren bizirik dagoenez gero? <f>ⓕ</f> </t>


text:
<t>Errebelatu egin gatzaizkizu, kontra altxatu, </t><t>eta zuk ez diguzu barkatu, Jauna. <f>ⓘ</f> </t>


text:
<t>Arrazoirik gabe nire etsai direnek </t><t>txoria bezala harrapatu naute, harrapatu. <f>ⓝ</f> </t>


text:
<t>Egiten dutena egiten dutela <f>[4]</f>, begiraiezu: </t><t>bertso barregarriak jarri dizkidate. <f>ⓕ</f> </t>


text:
<pb/><t>Ai ene! Zeinen lausotua dagoen urrea, </t><t>zein aldatua urre ederra! </t><t>Kale-bazterretan daude sakabanaturik santutegiko harriak. </t>


text:
<t>Urrea balio zuten Siongo bizilagun prestuak, </t><t>ai ene!, buztinlariak egindako </t><t>buztin-ontzien parekotzat hartzen dituzte. <f>ⓗ</f> </t>


text:
<t>Basatxakurrek ere ematen diete beren umeei titia edatera; </t><t>nire herria, ordea, bihozgabeko ama da, </t><t>basamortuko ostrukaren antzera. <f>ⓘ</f> </t>


text:
<t>Bularreko haurtxoek, egarriaren egarriz, </t><t>ahosabaiari itsatsia dute mihia. </t><t>Umetxoak ogi eske, eta emango dienik ez. <f>ⓙ</f> </t>


text:
<t>Litxarreriaz jan ohi zutenak ahiturik erortzen dira kaleetan. </t><t>Luxu artean haziek zabortegian dute bizileku. </t>


text:
<t>Nire herriaren gaiztakeria handiagoa da </t><t>Sodomaren bekatua baino: </t><t>inork eskurik nekatu gabe, bat-batean erraustua izan zen </t><t>Sodomarena baino handiagoa. <f>ⓚ</f> </t>


text:
<t>Nire herriko buruzagiak <f>[1]</f> elurra baino garbiago ziren, </t><t>esnea baino zuriago; </t><t>korala baino gorriztago haien gorputzak, </t><t>zafiroa bezain urdin haien zainak. </t>


text:
<t>Orain, berriz, kedarra baino beltzago dira, </t><t>kalean ezagutezin. </t><t>Hezurretan azala besterik ez dute, egurra bezain ihar. </t>


text:
<t>Ezpataz hildakoek zori hobea izan zuten </t><t>goseak hildakoek baino: </t><t>haiek zulaturik hustu ziren, hauek uztarik ezaz. </t>


text:
<t>Nire herriaren hondamendikoan, </t><t>emakumeek, berez bihotz samurreko izanik ere, </t><t>haurrak beren eskuez egosi zituzten eta jan. <f>ⓛ</f> <pb/> </t>


text:
<t>Jaunak bere haserrea hustu du, bere sumina isuri. </t><t>Sioni su eman dio eta oinarrietaraino kiskali. <f>ⓜ</f> </t>


text:
<t>Ez lurreko erregeek, ezta munduko inork ere, </t><t>ez zuen uste etsaia Jerusalemgo ateetan sekula sartuko zenik. </t>


text:
<t>Eta hau guztia haren profeten bekatuengatik, </t><t>haren apaizen gaiztakeriengatik, </t><t>zintzoen odola isuri baitute hiri barruan. <f>ⓝ</f> </t>


text:
<t>Itsuak bezala dabiltza kaleetan noragabe, odolez zikinduak, </t><t>haien jantziak inork ukitu ezin dituelarik. <f>ⓐ</f> </t>


text:
<t>«Alde hemendik! Kutsatuak!», egiten zaie oihu, </t><t>«Alde, alde! Ez ukitu!» </t><t>Ihesi doaz noragabe; atzerritarrek hau diote: </t><t>«Ezin dira gure artean bizitzen gelditu». <f>ⓑ</f> </t>


text:
<t>Jaunak berak sakabanatu ditu, eta ez ditu gehiago ikusi nahi. </t><t>Ez da apaizentzat begirunerik, ezta zaharrentzat gupidarik ere. <f>ⓒ</f> </t>


text:
<t>Begiak akituak ditugu laguntza hutsal baten bila. </t><t>Hor gaude begira, </t><t>inor salbatzeko gauza ez den herria <f>[2]</f> noiz etorriko. <f>ⓓ</f> </t>


text:
<t>Gure urrats guztiak zaintzen dituzte: </t><t>ez daukagu kalera ateratzerik. </t><t>Hurbil dugu azkena, beteak egunak; bai, heldu zaigu azkena! <f>ⓔ</f> </t>


text:
<t>Zeruko arranoak baino bizkorrago dira gure jazarleak. </t><t>Segika dabilzkigu mendietan, </t><t>tranpak jartzen dizkigute basamortuan. </t>


text:
<t>Gure arnasberritzailea, Jaunak gantzuturiko erregea <f>[3]</f>, </t><t>preso erori da etsaiaren sarean. </t><t>Herrien artean haren gerizpean biziko ginela uste genuen. <f>ⓕ</f> <pb/> </t>


text:
<t>Gozatu eta poztu zu ere, Edomgo herria, </t><t>Utz lurraldean bizi zaren hori! </t><t>Zuk ere edan beharko duzu zigor-edaria <f>[4]</f>; </t><t>mozkortu egingo zara eta biluzik geldituko. <f>ⓖ</f> </t>


text:
<t>Betea dago zure gaiztakeriaren zigorra, Sion hiri eder; </t><t>Jaunak ez zaitu berriz atzerriratuko. </t><t>Baina zure gaiztakeria bai, Edomgo herri, zigortuko du </t><t>eta zure bekatuak agirian jarriko. <f>ⓗ</f></t>


text:
<pb/><t>Gogoan izan, Jauna, gertatu zaiguna; </t><t>begira eta ikus nola iraintzen gaituzten. <f>ⓘ</f> </t>


text:
<t>Geurea dugun ura edateko, dirua ordaindu behar; </t><t>geurea dugun egurra, erosi egin behar. </t>


text:
<t>Gure gurasoek bekatu egin zuten, eta ez dira bizi; </t><t>baina guk daramagu gainean haien gaiztakeriaren zigorra. <f>ⓚ</f> </t>


text:
<t>Errotarria erabiltzera behartu dituzte mutilak, </t><t>egur-zamapean lur jo dute gaztetxoek. </t>


text:
<t>Zu, ordea, Jauna, errege zara betiko, </t><t>zure erregetza menderen mendetarako. <f>ⓑ</f> <f>ⓒ</f> </t>


text:
<t>Zergatik ahaztu nahi gaituzu betiko? </t><t>Zergatik utzi nahi bertan behera bizi guztirako? <f>ⓓ</f> </t>


text:
<t>Itzularaz gaitzazu zeuregana, Jauna, eta itzuliko gara. </t><t>Berritu gure bizitza lehengo erara. <f>ⓔ</f> </t>


text:
<t>Betiko baztertu ote gaituzu, bada? </t><t>Zure haserreak ez ote du mugarik? <f>[1]</f> <f>ⓕ</f></t>


text:
<pb/> <n>[1-3]</n> Ni, Ezekiel apaiza, Buziren semea, erbesteratuen artean bizi nintzen Kebar ibaiaren ondoan. Hogeita hamargarren urtean —Joiakin erregearen erbestealdiko bosgarren urtea zen—, laugarren hilaren bostean zerua zabaldu eta Jainkoarengandiko ikuskaria izan nuen. Han, babiloniarren herrialdean, Kebar ibaiaren <f>[1]</f> ondoan, Jaunak hitz egin zidan eta beraren indarra jabetu zen nitaz. <f>ⓖ</f>


text:
<pb/>Hara zer ikusi nuen: Haize-erauntsia zetorren iparraldetik: hodei handi bat tximistek zeharkatua eta argitasun biziz inguratua; erdian metal goriak duen bezalako distira. <f>ⓗ</f>


text:
Haien aurpegiek giza aurpegiaren antza zuten aurretik; lehoi-aurpegiarena eskuinetik, zezen-aurpegiarena ezkerretik eta, azkenik, arrano-aurpegiarena.


text:
Aurrera ibiltzen ziren zuzen, Jainkoaren espirituak nahi zuen alderantz <f>[3]</f>, inoiz itzuli gabe.


text:
Izaki bizidun haien artean ikatz gorien antzekoak zeuden, joan-etorrian zebiltzanak zuziak bezala; suak distira egiten zuen eta sutatik tximistak irteten.


text:
Gurpilek urre-harriaren distira zuten eta berdinak ziren laurak; egituraz, bata bestearen barruan sartuta bezala zeuden;


text:
Izaki haiek aurrera egitean, gurpilek ere aurrera egiten zuten ondoan, eta izakiak lurretik altxatzean, gurpilak ere altxatu.


text:
Jainkoaren espirituak nahi zuen alderantz joaten ziren, eta gurpilak ere haiekin batera altxatzen ziren, izakiekin bat eginda baitzeuden.


text:
Haiek aurrera egitean, hauek ere aurrera; haiek gelditzean, hauek ere gelditu; haiek lurretik altxatzen zirenean, gurpilak ere bai haiekin batera, izakiekin bat eginda baitzeuden.


text:
<pb/>Izakien buru gainean, sabai-modukoa hedatzen zen, kristal distiratsuaren dirdira zuena. <f>ⓚ</f>


text:
Sabaiaren azpian, izakiek hegoak zabalik zituzten, batenak bestearenak ukituz; bakoitzak beste biz gorputza estaltzen zuen.


text:
Aurrera joatean hegoek egiten zuten hotsa entzun nuen: ur handiena bezalako hotsa, Jainko Ahaltsuaren <f>[5]</f> ahotsa bezalakoa; jendetza handien edo gudarosteen harrabotsa zirudien. Gelditzen zirenean, beheratu egiten zituzten hegoak.


text:
Han, sabaiaren gainean, tronu-itxurako zerbait ikusi nuen, zafiro harriaren antzekoa, eta tronu-itxurakoaren gainetik, goren-gorenean, gizaki-antzeko <f>[6]</f> irudia. <f>ⓛ</f>


text:
Metal goriaren distira zuen, eta suaren antzeko zerbaiten erdian zegoen, goitik beheraino argitasunez inguratua.


text:
Egun euritsuetan hodei artean agertzen den ortzadarraren itxura zuen inguruko argitasunak. Jaunaren aintzaren agerpena zen hura guztia. Ikustean, ahuspez erori nintzen eta hitz egiten zidan norbaiten ahotsa entzun nuen. <f>ⓜ</f>


text:
Hitz egin bitartean, Jaunaren espiritua <f>[2]</f> sartu zen niregan eta zutitu egin ninduen, eta hitz egiten zidanari entzun nion


text:
esaten: «Gizaseme, israeldarrengana bidaltzen zaitut, jende errebelde horrengana; horiek eta horien arbasoak nire aurka altxatu dira gaur arte. <f>ⓐ</f>


text:
Zu, gizaseme, ez izan horien beldur; esaten dutena esaten dutela, ez izan beldur, nahiz eta horiek zure kontra egin eta zu arantza artean eta eskorpioi gainean eserita bezala sentitu; ez izan horiek esandakoaren beldur, ez kikildu horien aurrean, herri errebeldea baita. <f>ⓒ</f>


text:
Gizaseme, entzun esaten dizudana: ez izan errebelde, herri hori bezala; zabaldu ahoa eta jan ematen dizudana». <f>ⓓ</f>


text:
Zabaldu egin zuen nire aurrean eta bi aldeetatik zegoen idatzia <f>[4]</f>: bertan erostak, intziriak eta aieneak zeuden idatzita. <f>ⓔ</f>


text:
<pb/>Gero, esan zidan: «Gizaseme, jan biribilduriko liburu hau eta gero joan Israel herriari hitz egitera».


text:
Eta esan zidan: «Gizaseme, bete sabela ematen dizudan liburu honekin». Jan eta eztia bezain gozo gertatu zitzaidan.


text:
Baina Israel herriak ez dizu jaramonik egingo, ez baitit niri jaramon egin nahi izan. Izan ere, Israel herri osoa da burugogor eta setatsu.


text:
Diamantea bezain gogor bihurtuko zaitut, harkaitzak baino gogorrago; ez zara herri errebelde horren aurrean beldurtuko, ez kikilduko. <f>ⓖ</f>


text:
Zoaz, joan erbestean dauden zeure herritarrengana eta hitz egiezu; beraiek entzun ala ez, nire, Jainko Jaun honen, mezua adieraziko diezu».


text:
<pb/>Orduan, Jaunaren espirituak gora jaso ninduen eta burrunbada handia entzun nuen atzean, lurrikara batena bezalakoa, Jaunaren aintza bere lekutik altxatzean;


text:
lurrikararen antzeko burrunba hura izakiek hegoez elkar ukitzean ateratzen zuten hotsa zen eta aldi berean gurpilen zarata.


text:
Espirituak gora jaso eta eraman egin ninduen; garrazturik eta barneminduta joan nintzen; zeharo jabetu zen nitaz Jaunaren indarra. <f>ⓗ</f>


text:
Tel-Avivera iritsi nintzen, Kebar ibai ondoan bizi ziren erbesteratuengana, eta zazpi egun eman nituen haien artean, zeharo lur jota.


text:
«Gizaseme, Israel herriaren jagole izendatzen zaitut; nik esandakoa entzutean, ohartarazi egin behar dituzu nire izenean. <f>ⓘ</f>


text:
Gaiztoren batek hil egin behar duela esaten badut, eta bere jokabide txarretik aldendu eta bizirik jarrai dezan zuk ez baduzu gaiztoa ohartarazten, hil egingo da bere erruarengatik, baina zuri eskatuko dizut haren heriotzaren kontu.


text:
Aitzitik, zuk gaiztoa ohartarazi eta ez bada gaiztakeriatik eta jokabide txarretik aldentzen, hil egingo da bere erruarengatik, baina zuk onik aterako duzu zeure bizia.


text:
Zintzoari, zuzentasunetik aldendu eta bidegabekeria egiten badu, estropezu eragingo diot eta hil egingo da; ohartarazi ez duzunez, hil egingo da bere erruarengatik eta ez diot aurreko jokabide zuzena kontuan hartuko; baina zuri eskatuko dizut haren heriotzaren kontu. <f>ⓙ</f>


text:
Aitzitik, bekatu egin ez dezan zintzoa ohartarazten baduzu, eta benetan ez badu egiten, bizirik jarraituko du ohartarazi duzulako, eta zeuk ere onik aterako duzu bizia».


text:
<pb/>Orduan, Jaunaren indarra jabetu zen nitaz eta esan zidan: «Altxa, irten haranera eta han hitz egingo dizut».


text:
Altxatu eta haranerantz irten nintzen; eta hantxe zegoen Jaunaren aintza, Kebar ibai ondoan ikusia nuena bera. Ahuspez erori nintzen; <f>ⓚ</f>


text:
baina Jaunaren espirituak niregana sartu eta zutitu egin ninduen; orduan, esan zidan Jaunak: «Gelditu zeure etxean itxita.


text:
Mihia ahosabaiari erantsia utziko dizut eta mutu geldituko zara; ezin izango duzu berriz jende errebelde hori zentzatu. <f>ⓛ</f>


text:
Baina hitz egingo dizudanean, zabalduko dizut ahoa eta nire, Jainko Jaun honen, mezua adieraziko diezu. Entzun nahi duenak entzun dezala, eta nahi ez duenak ez, herri errebeldea baita».


text:
<pb/>Esan zidan Jaunak: «Gizaseme, hartu adreilu bat eta jarri zeure aurrean; marraztu gainean hiri bat, Jerusalem.


text:
Setia ezazu hiria: jarri eraso-dorreak beraren aurka, egin lubetak, ezarri guda-kanpalekuak eta jarri eraso-tresnak inguru guztian.


text:
Hartzazu burdin xafla bat eta ezarri burdin hesia balitz bezala zeure eta hiriaren artean; finkatu zeure begiak hirian: setiaturik gelditu da. Hau seinale izango da Israel herriarentzat.


text:
<pb/> <n>[4-5]</n> «Gero, etzan ezkerraldera eta hartu zeure gainean Israel herriaren errua. Hirurehun eta laurogeita hamar egunez <f>[1]</f> egongo zara horrela etzanda, israeldarren errua zeure gain hartuz: egun bat israeldarren bekatu-urte bakoitzeko.


text:
Egun horiek amaitzean, bigarren aldian eskuinaldera etzan eta Juda herriaren errua hartuko duzu zeure gain berrogei egunez <f>[2]</f>, urte bakoitzeko egun bat.


text:
Finkatu zeure begiak Jerusalem setiatuaren gain eta, besoa altxaturik, hitz egin nire izenean beraren aurka.


text:
Nik sokaz lotuko zaitut, etzanik igaro beharreko egunak bete arte, alde batetik bestera alda ez zaitezen.


text:
<pb/>«Hartu garia, garagarra, babak, dilistak, artatxikia eta zekalea; sartu dena ontzi batean <f>[3]</f> eta egin ogia. Hori jango duzu alde batera etzanda emango dituzun hirurehun eta laurogeita hamar egunetan.


text:
Garagar-taloaren antzeko opilak egin eta jendaurrean giza gorotzaren gainean <f>[4]</f> erreko dituzu».


text:
Eta erantsi zuen Jaunak: «Sakabanatuko ditudan nazioen artean, israeldarrek janari kutsatua jan beharko dutela esan nahi du horrek».


text:
Esan nion: «Jainko Jauna, ni ez naiz sekula kutsatu; haurtzarotik gaur arte sekula ez dut abere akabatu edo sarraskiturik jan, eta ez da inoiz nire ahoan haragi kutsaturik <f>[5]</f> sartu». <f>ⓜ</f>


text:
Hark erantzun zidan: «Ederki, giza gorotzaren gainean egin ordez, zeure ogia behi-gorotzaren gainean prestatzeko baimena ematen dizut».


text:
Eta erantsi zidan: «Gizaseme, ogi-hornidura kenduko <f>[6]</f> diot Jerusalemi; mugatua eta larri jango dute ogia, ura ere neurtua eta ikaraz edango. <f>ⓝ</f>


text:
Azkenik, ura eta ogia faltako zaizkie, lur jota gelditu eta usteldu egingo dira beren erruarengatik». <f>ⓐ</f>


text:
<pb/>Esan zidan Jaunak: «Gizaseme, hartu aizto zorrotz bat eta erabili bizarra mozteko labana bezala: moztu ilea eta bizarra <f>[1]</f>, pisatu eta banatu hiru metatxotan.


text:
Setio-egunak amaitzean, metatxo bat hiriaren erdian erreko duzu; beste bat ezpataz jo eta hiriaren inguruan astinduko duzu; azkena haizeratu eta sakabanatu egingo duzu —eta nik ezpataz pertsegituko dut—.


text:
eta pixka honetatik beste pixka bat hartu, sutara bota eta erre egingo duzu: Israel herri osoa erreko duen sua irtengo da hortik».


text:
<pb/>Hau dio Jainko Jaunak: «Hona hemen Jerusalem! Nazioen erdian jarria nuen nik, eta herrialdez inguratua.


text:
Baina nire erabakien eta legeen kontra altxatu da, inguruko nazio eta herrialdeek baino gaiztakeria handiagoak eginez. Nire erabakiak mespretxatu ditu eta ez du nire legeen arabera jokatu.


text:
Horregatik, hau diot nik, Jainko Jaunak: Inguruko herriak baino ere errebeldeago izan zarete, ez duzue nire legeen arabera jokatu, ezta nire erabakiak bete ere; inguruko nazioen ohiturei ere ez diezue jarraitu. <f>ⓒ</f>


text:
Horregatik, hau diot nik, Jainko Jaunak: Neu ere zure kontra nator, Jerusalem; zeuregan betearaziko dut epaia, nazioen aurrean;


text:
eta zure jokabide higuingarriagatik, sekula egin ez dudana eta berriro inoiz egingo ez dudana egingo dut zure kontra: <f>ⓓ</f>


text:
gurasoek seme-alabak irentsiko dituzte zure baitan, eta seme-alabek gurasoak; nik betearaziko dut epaia zure kontra eta haize guztietara sakabanatuko bizirik gelditzen direnak. <f>ⓔ</f>


text:
<pb/>«Horregatik, nik, Jainko Jaunak, zin dagit neure biziarengatik, zeure idolatria eta jokaera higuingarriaz nire santutegia kutsatu duzulako, nik ere baztertu egingo zaitudala; ez dizut batere errukirik izango, ezta barkatuko ere. <f>ⓕ</f>


text:
Jerusalemdarron heren bat izurriz hilko da edo goseak akabatuko du hirian; beste heren bat gerran eroriko da hiri inguruan, eta azken herena haize guztietara sakabanatuko dut eta ezpataz pertsegituko. <f>ⓖ</f>


text:
Neure sumina azkeneraino hustuko dut beraien aurka eta mendekatu egingo naiz; orduan jakingo dute nik, Jaunak, bihotz-minduta hitz egin dudala.


text:
Hondamendi egina utziko zaitut eta iseka-gai bihurtuko inguruko nazioentzat eta bertatik igaroko diren guztientzat. <f>ⓗ</f>


text:
Iseka-gai eta mespretxagarri, eskarmentu beldurgarri izango zara inguruko nazioentzat, zigor gupidagabea ezarriz zure kontra haserre-suminez epaia betearaziko dudanean. Nik, Jaunak, esan dut. <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>«Gosearen gezi hilgarriak bota eta suntsitu egingo zaituztet; gosea areagotuko dizuet, ogi-hornidura guztia kenduz.


text:
Gosea bidaliko dut zuen aurka, eta seme-alabarik gabe utziko zaituzteten basapiztiak; izurria eta hilketak izango dituzue, eta gerra sorraraziko dut zuen aurka. Nik, Jaunak, esana».


text:
Esan Israelgo mendiei entzuteko nik, Jainko Jaunak, mendi, muino, ibar eta haranei adierazten diedan mezua: Horra, gerra sorraraziko dut zuen sasikultu-lekuak hondatzeko. <f>ⓙ</f>


text:
Zuen aldareak suntsitu eta intsentsua erretzeko ontziak apurtuko dituzte. Zuen gurtzaileak hilik eroraraziko ditut idoloen aurrean.


text:
Israeldarren gorpuak idoloen aurrean botako ditut, eta haien hezurrak aldareen inguruan sakabanatuko <f>[2]</f>.


text:
Bizileku dituzuen hiri guztiak hondaturik geldituko dira eta sasikultu-lekuak suntsituta, zuen aldareak hondaturik eta birrinduta, idoloak apurturik eta ezereztuta, intsentsua erretzeko ontziak txikiturik eta zuek egindako dena deseginda.


text:
Baina batzuk bizirik utziko dizkizuet: gerrari ihes egin eta beste nazio eta herrialdeetan sakabanatuko direnak.


text:
Eta bizirik gelditutako horiek nitaz oroituko dira erbesteratuak egongo diren nazioetan; gogoan izango dute nola sufriarazi nien beren desleialkeriagatik, bihotzak niregandik aldendu eta idoloetara jo zutelako. Beren buruen nazka izango dute egindako gaiztakeriengatik, beren idolatria higuingarriagatik. <f>ⓛ</f>


text:
<pb/>Hau dio Jainko Jaunak: «Egin txalo eta dantza! Zoriondu Israel herria bere jokabide guztiz higuingarriagatik! Gerraz, gosez eta izurriz eroriko dira.


text:
Urruti dagoena izurriz hilko da, hurbilekoa gerraz, eta gainerakoak —setiatuak— gosez <f>[4]</f>, neure sumina zeharo hustuko baitut haien gain.


text:
Orduan jakingo dute ni naizela Jauna, haien hildakoak beren idoloen artean, aldare inguruetan, geldituko direnean: muino-tontor eta mendi-gailurretan, zuhaitz handi eta arte hostotsuen azpian, beren idoloei opari atsegingarriak eskaintzen dizkieten leku guztietan. <f>ⓜ</f>


text:
Beraien aurka eskua luzatu eta bizileku duten lurralde hau hondamendi eta eremu bihurtuko dut, basamortutik Diblaraino <f>[5]</f>. Orduan jakingo dute ni naizela Jauna».


text:
«Gizaseme, hau diotsot nik, Jainko Jaunak, Israel herriari: Amaiera! Badator amaiera herrialde honetako lau bazterretaraino.


text:
Zuretzat ere amaiera da orain: neure haserrea isuriko dut zure kontra, zeure jokabidearen arabera epaituko zaitut eta egintza higuingarri guztien kontu eskatuko.


text:
Ez dizut errukirik izango, ezta barkatuko ere, zeure jokabideak merezitako ordaina emango dizut, eta zeure egintza higuingarrien ondorioak jasan beharko dituzu <f>[1]</f>; orduan jakingo duzu ni naizela Jauna.


text:
Zuen txanda <f>[2]</f> da, herrialde honetako biztanleok. Badator garaia, hurbil da eguna! Pozaren ordez izua izango da mendi gainetan. <f>ⓝ</f>


text:
Berehalaxe isuriko dut neure sumina zuen aurka, eta haserrea hustuko; zeuen jokabidearen arabera epaituko zaituztet eta egintza higuingarri guztien ordaina emango.


text:
Ez dizuet errukirik izango, ezta barkatuko ere; zeuen jokabideak merezitako ordaina emango dizuet, eta zeuen egintza higuingarrien ondorioak jasan beharko dituzue; orduan jakingo duzue ni naizela Jauna, zigortzen zaituztena».


text:
<pb/>Hau dio Jaunak: «Hona hemen eguna! Badator, iristear dago zuen txanda. Garatu egin da zabarkeria, harropuzkeria hedatu.


text:
Indarkeria, gaiztoaren aginte-makila, nagusitu da. Baina honetatik guztitik ez da ezer geldituko; akabo horien burrunbada eta algarak <f>[3]</f>.


text:
Badator garaia, bertan da eguna! Eroslea ez dadila poz, saltzailea ez dadila atsekabe, guztiak harrapatuko baititu nire suminak.


text:
Saltzaileak ez du bere salgaia berreskuratuko, nahiz eta bizirik egon, beteko baita herri osoaren aurka erabakitakoa. Inor ez da bizirik aterako bere gaiztakeriagatik.


text:
Turuta joko dute, prestakuntzak egingo, baina inor ez gudura joango, guztiak harrapatuko baititu nire suminak.


text:
Gerra kanpoan, izurria eta gosea etxean. Landan dagoena gerran hilko da, hirian dagoena goseak eta izurriak irentsita.


text:
Bizirik gelditzen direnek ihes egingo dute, mendietara joango dira, haranetako usoak bezala, denak intzirika, nor bere erruarengatik.


text:
<t>«Dolu-jantzia jarriko dute soinean, </t><t>izu-ikarak harrapatuko ditu: </t><t>aurpegi guztiak lotsaz gorri, </t><t>buruak soilduta ilerik gabe. <pb/> </t>


text:
<t>«Zilarra kalera botako dute, </t><t>urrea zabortzat hartuko. </t><t>Ez urreak, ez zilarrak, </t><t>ez ditu libratuko </t><t>Jaunaren sumin-egunean, </t><t>urreak eta zilarrak </t><t>eragin baitzieten bekatu. </t><t>Ez diete gosea aseko, </t><t>ezta sabelak ere beteko. </t>


text:
<t>Harro zeuden </t><t>beren bitxien edertasunaz; </t><t>beraiekin egin zituzten </t><t>idolo higuingarrien irudiak; </t><t>horregatik, zabor bihurtuko dizkiet. <f>ⓑ</f> </t>


text:
<t>Arrotzen esku utziko dut lurraldea, </t><t>soil dezaten; </t><t>herrialdeko gaizkileen esku, </t><t>harrapakin gerta dadin. </t><t>Eta profanatu egingo dute. </t>


text:
<t>Ez naiz beraietaz arduratuko, </t><t>eta profanatu egingo dute </t><t>nire altxorra: </t><t>gaizkileak sartuko dira hirira </t><t>eta profanatu egingo dute. </t>


text:
<t>Egin itzazu kateak <f>[4]</f>, </t><t>hilketaz betea baitago herria, </t><t>indarkeriaz betea hiria. <f>ⓒ</f> </t>


text:
<t>Naziorik ankerrenak </t><t>etorraraziko ditut, </t><t>etxeez jabe daitezen. </t><t>Nik bukaraziko dut </t><t>ahaltsuen harrokeria </t><t>eta profanatu egingo dituzte </t><t>berorien santutegiak <f>[5]</f>. </t>


text:
<t>Hondamendia </t><t>hondamendiaren gain </t><t>etorriko da, </t><t>albiste txarrak albiste txarren gain; </t><t>ikuskaria eskatuko diote profetari; </t><t>apaizak ez du irakaspenik emango, </t><t>ezta kontseilariek ere aholkurik. <f>ⓓ</f> </t>


text:
<t>Erregea doluz egongo da, </t><t>printzea etsipenak jota, </t><t>jendea dardaraz. </t><t>Haien jokabidearen arabera </t><t>jokatuko dut beraiekin, </t><t>beraiek epaitu ohi duten eran </t><t>epaituko ditut; </t><t>orduan jakingo dute </t><t>ni naizela Jauna». <f>ⓔ</f></t>


text:
<pb/>Seigarren urtean <f>[1]</f>, seigarren hilaren bostean, Judako erbesteratuen arduradunekin batera neure etxean eserita nengoela, Jainko Jaunaren indarra jabetu zen nitaz. <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>Gizaki-antzeko <f>[2]</f> irudi bat ikusi nuen: gerrialdetik behera suzkoa zen; gerrialdetik gora metal goriaren distira bezalako argitasunez inguratua. <f>ⓖ</f>


text:
Esku-antzeko zerbait luzatu eta iletik heldu zidan; Jaunaren espirituak airean altxatu ninduen eta, Jainkoarengandiko ikuskaritan, Jerusalemgo tenplura eraman, iparraldera jotzen duen barneko atearen ondora; bertan zegoen Jaunari iraingarri eta jasanezin zitzaion idoloa <f>[3]</f>. <f>ⓗ</f>


text:
Esan zidan: «Gizaseme, jaso begiak iparralderantz». Iparralderantz begiratu eta aldarea dagoeneko atariaren iparraldera, sarreran, Jaunari jasanezin zitzaion idolo hura ikusi nuen.


text:
Orduan, esan zidan: «Gizaseme, ikusten duzu zertan ari diren? Ikusten Israel herriak hemen egiten dituen higuingarritasunak, ni neure santutegitik alde egitera behartuz? Baina higuingarritasun handiagoak ere ikusiko dituzu oraindik». <f>ⓙ</f>


text:
Sartu eta mota guztietako narrasti <f>[4]</f> eta piztia nazkagarrien irudiak eta Israel herriko idolo guztiak ikusi nituen horman marraztuta, inguru guztian.


text:
Israel herriko hirurogeita hamar arduradun, Xafanen seme Jaazanias erdian zela, irudi haien aurrean zeuden nor bere intsentsu-ontziarekin, eta intsentsuaren lurrina gora zihoan.


text:
Esan zidan Jaunak: «Gizaseme, ikusten al duzu Israel herriko arduradunek ilunpetan egiten dutena, bakoitza bere irudi marraztuen gelatxoan dagoenean? Esaten dute: “Ez gaitu Jaunak ikusten; bertan behera utzi du Jaunak herrialde hau”». <f>ⓚ</f>


text:
<pb/>Jaunaren etxearen iparraldeko ate ondora eraman ninduen; han emakumeak zeuden eserita Tamuz <f>[5]</f> jainkoarengatik dolu egiten.


text:
Esan zidan Jaunak: «Ikusten al duzu, gizaseme? Bada, ikusiko duzu oraindik hau baino higuingarritasun handiagorik».


text:
<pb/>Jaunaren etxeko barne-atarira eraman ninduen eta, tenpluko sarreran, atalondo eta aldare artean, hogeita bosten bat gizon ikusi nituen, bizkarrez Jaunaren tenplurantz eta aurpegiz ekialderantz; ekialderantz ahuspezturik, eguzkia gurtzen ari ziren. <f>ⓛ</f>


text:
Esan zidan Jaunak: «Ikusten al duzu, gizaseme? Eta hemen egiten dituzten higuingarritasunekin Juda herriak aski ez balu bezala, indarkeriaz betetzen dute herrialdea, ni are gehiago irainduz. Begira nola eramaten duten erramua sudurreraino <f>[6]</f>!


text:
Bada, neuk ere suminez jokatuko dut; ez diet errukirik izango, ezta barkatuko ere; oihu handiz egingo didate dei, baina ez diet entzungo». <f>ⓜ</f>


text:
<pb/>Orduan, ozenki deiadar egiten entzun nuen Jauna: «Hurbildu hiriaren zigortzaileok, bakoitza bere arma suntsitzailearekin!»


text:
Orduan, sei gizon agertu ziren iparraldera dagoen goiko atearen aldetik, bakoitzak bere arma eskuan zuela. Haien erdian lihoz jantzitako gizon bat zegoen, idazteko tresnak gerrian zituela. Sartu eta brontzezko aldarearen ondoan gelditu ziren.


text:
Israelgo Jainkoaren aintza, euskarritzat zituen kerubinen <f>[1]</f> gainetik altxaturik, tenpluko sarrerarantz joan zen. Orduan, lihozko jantzia eta gerrian idazteko tresnak zeuzkan gizonari dei egin <f>ⓝ</f>


text:
eta esan zion Jaunak: «Zoaz Jerusalem hiri osoan zehar, eta egin T itxurako <f>[2]</f> ikur bat bertan egiten diren higuingarritasun guztiengatik intziri eta negar egiten dutenen bekokian». <f>ⓐ</f>


text:
Eta besteei zera esaten entzun nuen: «Ibili hirian berorren atzetik eta egin triskantza errukirik gabe, ez barkatu inori.


text:
Agureak, neska eta mutil gazteak, haur eta emakumeak, hil eta garbi itzazue denak; baina ez ukitu T ikurra daraman inor. Santutegitik hasiko zarete». Eta hala, tenpluaren aurrean zeuden agureengandik hasi ziren. <f>ⓑ</f>


text:
Gero, agindu zien: «Kutsatu tenplua, atariak hildakoz betez <f>[3]</f>… Zoazte!» Irten eta ekin zioten triskantzari hirian.


text:
<pb/>Haiek horretan ari ziren bitartean, bakarrik gelditu nintzen; ahuspez erori eta oihu egin nuen: «Ai Jainko Jauna! Israelen bizirik gelditutako guztiak suntsitu behar al dituzu Jerusalemen aurka zeure sumina isuriz?» <f>ⓒ</f>


text:
Esan zidan: «Israel eta Juda herrien errua handia da, izugarria; hilketaz betea dago herria, eta hiria bidegabekeriaz; esaten dute: “Jaunak bertan behera utzi du herrialde hau; ez gaitu Jaunak ikusten”. <f>ⓓ</f>


text:
Orduan, lihoz jantzitako gizonak, gerrian idazteko tresnak zituenak, etorri eta jakinarazi zion: «Bete dut agindu zenidana».


text:
<pb/>Kerubinen buru gainean zegoen sabaiaren gainean, tronu-itxurako zerbait ikusi nuen, zafiro harriaren antzekoa. <f>ⓔ</f>


text:
Esan zion Jaunak lihoz jantzitako gizonari: «Sartu kerubinen azpiko gurpil artera; hartu handik eskuak bete txingar gori eta barreiatu hirian». Eta gizona sartu egin zen neure begi-bistan. <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>Gizona sartu zenean, kerubinak tenpluaren eskuinaldera zeuden, eta lainoak barruko ataria betetzen zuen.


text:
Jaunaren aintza kerubinen gainetik altxatu eta tenpluko sarrerara joan zen; lainoak tenplua bete zuen, eta Jaunaren aintzaren distirak ataria. <f>ⓖ</f>


text:
Kerubinen hegal-hotsa kanpoko atariraino iristen zen, Jainko Ahaltsuak hitz egitean ateratzen duen ahotsa bailitzan. <f>ⓗ</f>


text:
Lihoz jantzitako gizona gurpil ondoan zegoen, Jaunak sua gurpilen artetik, kerubinen artetik, hartzeko agindu zionean joana baitzen.


text:
Kerubin batek eskua luzatu zuen kerubinen artean zegoen sutarantz, hartu eta lihoz jantzitako gizonaren eskuetan ipini zuen. Honek hartu eta alde egin zuen.


text:
Lau gurpil ere ikusi nituen kerubinen ondoan, gurpil bat kerubin bakoitzaren ondoan; gurpilek urre-harriaren distira zuten. <f>ⓘ</f>


text:
Aurrera egitean, lau aldeetarantz joan zitezkeen, itzuli gabe; izan ere, burua norantz, harantz joaten baitziren haiek, ibiltzerakoan itzuli gabe.


text:
Eta kerubinen gorputz osoa, haien bizkarrak, besoak eta hegoak, baita lauren gurpilak ere, distiraz beteak zeuden inguruan.


text:
Kerubinek launa aurpegi zituzten: lehena zezen-aurpegia <f>[2]</f> zen, bigarrena gizaki-aurpegia, hirugarrena lehoi-aurpegia eta laugarrena arrano-aurpegia. <f>ⓙ</f>


text:
Kerubinek aurrera egitean, gurpilek ere aurrera egiten zuten haien ondoan, eta ez ziren haien ondotik aldentzen, kerubinek lurretik altxatzeko hegoak zabaltzen zituztenean;


text:
kerubinak gelditzen zirenean, gurpilak ere gelditu; haiek gora egitean, gurpilek ere bai, izakiekin bat eginda baitzeuden.


text:
Orduan, kerubinak hegoak zabaldu, lurretik altxatu eta, neure begi aurrean, gurpilekin batera irten ziren. Jaunaren aintza tenpluaren ekialdeko ate-sarreran gelditu zen; Israelgo Jainkoaren aintza kerubinen gainean nabari-nabari zegoen.


text:
Kebar ibai ondoan Israelgo Jainkoaren azpian ikusiak nituen izaki bizidunak ziren, eta ohartu nintzen haiek kerubinak zirela.


text:
Aurpegiak, Kebar ibai ondoan ikusiak nituen aurpegien antzekoak ziren <f>[4]</f>. Zuzen-zuzen zihoan bakoitza aurrera.


text:
<pb/>Jaunaren espirituak gora jaso ninduen eta tenpluaren ekialdeko aterantz eraman; sarreran hogeita bost gizon zeuden, eta haien artean herriko buruzagi ziren Jaazanias, Azurren semea, eta Pelatias, Benaiasen semea, ikusi nituen. <f>ⓛ</f>


text:
Esan zidan Jaunak: «Gizaseme, hona hemen hirian gaiztakeriak asmatu eta egitasmo txarrak prestatzen dituztenak.


text:
Esaten dute: “Ez dira berehalakoan etxeak eraikiko; baina gu seguru gaude hirian, haragia tupinan bezala <f>[1]</f>”.


text:
<pb/>Espirituak hartu ninduen eta Jaunaren mezu hau adierazteko agindu zidan: «Badakit zer ari zareten esaten, israeldarrok; badakit zer darabilzuen gogoan.


text:
Horregatik, hau diot nik, Jainko Jaunak: Hiri erdian utzi dituzuen hilak dira haragia, eta hiria tupina; baina zuek atera egingo zaituztet bertatik.


text:
Gerraren beldur zarete; bada, gerra ekarriko dizuet gainera. Honela diot nik, Jainko Jaunak. <f>ⓝ</f>


text:
Nik irtenaraziko zaituztet hiritik eta atzerritarren esku utziko; zuen aurkako zigor-epaia beteko dut.


text:
Gerran eroriko zarete; Israelen bertan emango dizuet zigor-epaia, eta orduan jakingo duzue ni naizela Jauna.


text:
Hiria ez da zuentzat tupina izango, ezta zuek ere haren barruan seguru dagoen haragia. Israelen bertan emango dizuet zigor-epaia.


text:
Orduan jakingo duzue ni naizela Jauna, eta ez duzuela nire legeen arabera jokatu, ezta nire erabakiak bete ere, baizik eta inguruko nazioen ohiturei jarraitu diezuela». <f>ⓐ</f>


text:
<pb/>Ni mezu hau aldarrikatzen ari nintzen bitartean, Pelatias <f>[2]</f>, Benaiasen semea, hil egin zen. Ahuspez erori eta deiadar egin nuen ozenki: «Ai Jainko Jauna! Gelditzen diren israeldarrak suntsitu behar dituzu!» <f>ⓑ</f>


text:
«Gizaseme, hara zer dioen Jerusalemgo jendeak zure senide eta herritarrez, Israel herri osoaz: “Daudela Jaunarengandik urruti! Guri eman zaigu lurralde honen jabetza”. <f>ⓒ</f>


text:
Adierazi, beraz, Jerusalemgo jendeari, nik, Jainko Jaunak, diodan hau: Egia da neuk urrutiratu nituela nazio artera eta herrialdeetan sakabanatu, baina bizi diren herrialdeetan ere beren artean naukate, santutegian bezalaxe <f>[3]</f>.


text:
Erbesteratuei, berriz, adierazi nire, Jainko Jaun honen, mezua: Herrien artetik bilduko zaituztet, sakabanatuak egon zareteneko herrialdeetatik batuko, eta Israel lurraldea emango dizuet. <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>«Bihotz berria <f>[4]</f> emango dizuet eta espiritu berria ezarriko zuengan; harrizko bihotza kenduko dizuet eta haragizkoa emango, <f>ⓔ</f>


text:
nire legeen arabera joka eta nire erabakiak betetzen saia zaitezten. Zuek nire herri izango zarete eta ni zuen Jainko. <f>ⓕ</f>


text:
Baina bihotza idolatria eta jokaera higuingarrietara makurtzen dutenei beren jokabidearen ordaina emango diet. Nik, Jainko Jaunak, esana».


text:
<pb/>Kerubinek hegoak zabaldu zituzten, gurpilak ondoan zituztelarik. Israelgo Jainkoaren aintza haien gainean nabari-nabari zegoen. <f>ⓖ</f>


text:
Espirituak gora jaso eta Babiloniara eraman ninduen <f>[5]</f>, erbesteratuengana; hau ikuskaria izan zen, Jainkoaren espirituaren eraginpean izana; gero, desagertu egin zen ikuskaria.


text:
«Gizaseme, herri errebeldearen artean bizi zara; badituzte begiak ikusteko, baina ez dute ikusten; belarriak entzuteko, baina ez dute entzuten; izan ere, herri errebeldea da. <f>ⓘ</f>


text:
Zuk, gizaseme, egin erbesteratuarena <f>[1]</f>: hartu behar-beharrezkoa eta zoaz erbestera egun-argiz beraien aurrean. Zauden lekutik beste baterantz joango zara beraien aurrean. Agian, orduan ohartuko dira herri errebeldea dela.


text:
Erbestera joango bazina bezala, zeure fardela aterako duzu egun-argiz beraien aurrean, eta zu zeu arratsean irtengo zara, erbesteratuak irteten diren bezala.


text:
Beraien aurrean, bizkarrean fardela harturik, ilunpetan aterako zara; estali aurpegia zeure herrialdea ez ikusteko, seinale bihurtu baitzaitut Israel herriarentzat». <f>ⓙ</f>


text:
<pb/>Bete nuen agindu zitzaidana. Egun-argitan prestatu nuen fardela, erbesterako beharrezkoarekin; arratsean horma zulatu nuen eskuz eta ilunpetan atera nintzen, fardela bizkarrean harturik, guztien aurrean.


text:
Adierazi nire, Jainko Jaun honen, mezua, Jerusalemen dagoen printzearentzat eta bertako Israel herriarentzat dena.


text:
Esan seinale zarela zu beraientzat; zuk egina eginaraziko diedala beraiei ere: erbestera joango dira gatibu.


text:
Haien printzea <f>[2]</f>, gauzak bizkarrean hartu, horman zuloa egin eta ilunpetan irtengo da. Aurpegia estaliko du herrialdea ez ikusteko.


text:
Baina nik sarea botako diot gainera eta tranpan geldituko da harrapatua; Babiloniara eramango dut, eta babiloniarren herrialdean hilko da, hura ikusi ere egin gabe. <f>ⓚ</f>


text:
Beraren ingurukoak, guardia eta gudari-taldeak, alde guztietara sakabanatuko ditut eta ezpataz pertsegituko.


text:
Orduan, nazio artean sakabanatu eta herrialde artean barreiatuko ditudanean, jakingo dute ni naizela Jauna <f>[3]</f>. <f>ⓛ</f>


text:
Baina haien artetik batzuk —gerratik, gosetik eta izurritik ihes egindako batzuk— bizirik utziko ditut, joango diren nazioetan beren jokaera higuingarriak konta ditzaten; eta horrela jakingo dute atzerritarrek ni naizela Jauna». <f>ⓜ</f>


text:
Gero, adierazi herriko jendeari nik, Jainko Jaunak, Israelgo eta Jerusalemgo biztanleentzat diodana: Larri jango dute beren ogia eta izu-ikaraz edango ura, herrialdea suntsiturik eta jende gabe geldituko baita, bertako biztanleen indarkeriagatik.


text:
Hiri jendetsuak errausturik eta herrialdea suntsituta geldituko dira. Orduan jakingo dute ni naizela Jauna».


text:
«Gizaseme, zer da Israeli buruz darabilzuen esaera hori: “Eguna joan eta eguna etorri, baina ikuskaririk betetzen ez”? <f>ⓐ</f>


text:
Adieraz iezaiezu nire, Jainko Jaun honen, mezua: Nik kenduko dut esaera hori, ez da berriz Israelen errepikatuko. Baina beste hau ere adierazi: Hurbil da eguna, ikuskari guztiak beteko direnekoa.


text:
Nik, Jaunak, hitz egingo dut eta esaten dudana luzatu gabe beteko. Zuek, herri errebeldea, bizi zareten bitartean betearaziko dut esandakoa. Nik, Jainko Jaunak, esana».


text:
«Gizaseme, hona zer dioen Israel herriak: “Honen ikuskariak oso gerorako dira, epe luzerako beronen profeziak”.


text:
Esan, bada, nik, Jainko Jaunak, diodan hau: Ez da nire hitzik atzeratuko, bete egingo da esaten dudana. Nik, Jainko Jaunak, esana». <f>ⓑ</f>


text:
«Gizaseme, hitz egin nire izenean Israelen profeta omen direnen aurka; beren kabuz profetagintzan diharduten horiei, esan nire hitza, <f>ⓒ</f>


text:
Jainko Jaun honen mezua, entzuteko: Zoritxarrekoak ikuskaririk izan gabe beren burutazioei jarraitzen dieten profeta zentzugabe horiek!


text:
Ez dute harresi-zulorik konpondu, ezta babes-hormarik eraiki ere Israel herriarentzat, Jaunaren egunean erasoari eutsi ahal izateko. <f>ⓓ</f>


text:
Ikuskari hutsalak eta iragarpen gezurtiak dituzte; “Jaunaren mezua” esaten dute, Jaunak bidali ez dituen arren; halere, beren hitza nik betearaztea espero dute.


text:
Ez al dituzte ikuskari hutsalak? Ez al dituzte iragarpen gezurtiak egiten, nik hitz egin gabe “Jaunaren mezua” esaten dutenean? <f>ⓔ</f>


text:
Horregatik, hitz hutsalak eta ikuskari gezurtiak zabaldu dituztelako, beraien kontra esku hartuko dudala diot nik, Jainko Jaunak.


text:
Neure eskua luzatuko dut ikuskari hutsal eta iragarpen gezurtiak dituzten profeten aurka; ez dira nire herriaren batzarrean egongo, ez da horien izenik Israel herriaren errolda-liburuan idatziko, ez dira Israel lurraldera inoiz itzuliko; orduan jakingo dute <f>[1]</f> ni naizela Jainko Jauna.


text:
<pb/>«Nire herria desbideratu dute “Bakea!” esanez, bake-arrastorik ez zegoenean; nire herriak harresi pitzatua eraikitzen zuen bitartean, hauek kareorez estaltzen zuten <f>[2]</f>. <f>ⓕ</f>


text:
Esan kareorez estaltzen dutenei: Uholde-euriak etorriko dira, harria botako du eta ekaitz-haizeak joko. <f>ⓖ</f>


text:
Beraz, hau diot nik, Jainko Jaunak: Neure haserre-suminean ekaitz-haizea sorraraziko dut, uholde-euriak eta harri suntsitzailea bidaliko.


text:
Bota egingo dut zuek kareorez estalitako harresia, lurrera eraitsi eta oinarriak agerian utziko. Erortzean, haren azpian galduko zarete zuek. Orduan jakingo duzue ni naizela Jauna.


text:
Neure sumindura guztia hustuko dut hormaren eta kareorez estali dutenen aurka. Esango dizuet: Kito harresia! Kito kareorez estaltzen zutenak!


text:
Kito Israelgo profetak, Jerusalemi nire izenean hitz egin eta, bakerik ez zegoenean, bake-ikuskariak azaltzen zizkiotenak! Nik, Jainko Jaunak, esana.


text:
<pb/>«Entzun, gizaseme, eman aurpegi zeure herriko emakumeei, beren kabuz profetagintzan diharduten horiei, eta hitz egin nire izenean horien kontra.


text:
Adierazi nire, Jainko Jaun honen, mezua: Zoritxarrekoak, aztikeriaz jendearen gogoa menderatzeko, jende guztiarentzako eskumuturrekoak eta tamaina guztietako txanoak josten dituzuenok <f>[3]</f>. Nire herriko jendea zeuenganatu nahi duzue zeuen probetxurako.


text:
Neure herriaren aurrean profanatzen nauzue <f>[4]</f> esku bete garagar eta ogi-zati batzuengatik; honela, engainatu egiten duzue sineskorra den nire herria, hiltzea merezi ez zutenak hilaraziz eta bizitzea merezi ez zutenak biziaraziz.


text:
Beraz, hau diot nik, Jainko Jaunak: Hemen nauzue, jendea txoriak bezala harrapatzeko erabiltzen dituzuen lakio horien kontra. Nik desegingo ditut eskumuturreko horiek eta libre joaten utziko zuek menpean harrapaturiko jendeari.


text:
Nik zarrastatuko ditut zuen txanoak eta libratuko zuen eskuetatik neure herria, eta ez dira aurrerantzean zuen harrapakin izango; orduan jakingo duzue ni naizela Jauna.


text:
Zeren eta jende zintzoa atsekabetu baituzue gezurrekin, nik neuk atsekabetu nahi ez nuenean, eta gaiztoa bere asmoetan sendotu baituzue, bere jokabide gaiztotik itzul ez zedin eta, horrela, bizirik iraun ez zezan;


text:
horregatik, ez duzue gehiago ikuskari hutsalik izango eta ez duzue iragarpenik egingo; zuen eskuetatik libratu egingo dut neure herria; orduan jakingo duzue ni naizela Jauna». <f>ⓗ</f>


text:
«Gizaseme, bekatu eragiten dieten idoloetara emanak dituzte bihotz-begiak gizon hauek: nola utziko diet niri kontsulta egiten?


text:
Hitz egin, bada, eta adierazi nire, Jainko Jaun honen, mezua: Bekatu eragiten dieten idoloetara bihotz-begiak emanak izanik, profetagana etortzen den Israel herriko edonori neuk, Jaunak, erantzungo diot; eta nire erantzuna berorren idolo ugariek merezi dutena izango da.


text:
Beraz, adierazi Israel herriari nire, Jainko Jaun honen, mezua: Itzuli, aldendu zeuen idoloetatik, egin uko zeuen jokabide higuingarri guztiei.


text:
<pb/>«Israel herriko bat nahiz Israelen bizi den etorkin bat, niregandik urrundu eta bihotz-begiak bekatu eragiten dioten idoloetara emanak izanik, profetagana niri kontsulta egitera joaten bada, nik neuk, Jaunak, erantzungo diot. <f>ⓙ</f>


text:
Aurpegi emango diot horrelakoari, eskarmentu-eredu bihurtuko dut besteentzat eta neure herritik botako; orduan jakingo duzue ni naizela Jauna.


text:
<pb/>«Eta profetak, engainuan erori eta erantzun egiten badio, nik, Jaunak, bere engainuan utziko dut; eskua luzatuko dut beraren aurka eta neure herri Israeldik ezabatuko. <f>ⓚ</f>


text:
Horrela, Israel herria ez da niregandik gehiago aldenduko, ezta bere gaiztakeriekin gehiago kutsatuko ere, baizik eta nire herri izango da eta ni beraren Jainko. Nik, Jaunak, esana».


text:
«Gizaseme, herrialde bat nire aurka bekatu egin eta desleial izaten bazait, eskua luzatuko dut beraren kontra: ogibidea kenduko diot, gosetea bidaliko eta gizakiak eta abereak suntsituko.


text:
Herrialde horretan Noe, Daniel eta Job <f>[1]</f> baleude, hiru gizon horiek bakarrik jarraituko lukete bizirik beren zintzotasunagatik. Nik, Jainko Jaunak, esana. <f>ⓛ</f>


text:
<pb/>«Eman dezagun basapiztiak bidaltzen ditudala herrialde horretara eta jenderik gabe hondamendi bihurtua uzten dudala, inor handik igarotzen ez delarik piztiengatik;


text:
hiru gizon horiek herrialde horretan baleude, nik, Jainko Jaunak, zin dagit neure biziarengatik, ez dituztela beren seme-alabak ere bizirik aterako; beraiek bakarrik geldituko dira bizirik; herrialdea, berriz, hondamendi bihurtua geldituko da.


