# verses

text:
Lurra nahas-mahas hutsa zen: leize handiaren gain ilunpea. Jainkoaren arnasa <f>[2]</f> uren gainean zebilen.


text:
argiari «egun» eman zion izen eta ilunpeei «gau». Honela, lehen eguna burutu zen <f>[4]</f>. <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>Jainkoak esan zuen: «Izan bedi sabaia <f>[5]</f> uren artean, goiko eta beheko urak bereiz ditzan». <pb/>Eta hala izan zen.


text:
<pb/>Jainkoak esan zuen: «Bil bitez multzoan <f>[6]</f> zeru azpiko urak eta ager bedi lehorra». <pb/>Eta hala izan zen.


text:
<pb/>Jainkoak esan zuen: «Eman bitza lurrak belar hezea, hazidun landareak eta orotariko fruta-arbolak beren hazi eta guzti». <pb/>Eta hala izan zen.


text:
Eta lurrak orotariko hazidun landareak eta fruta-arbolak beren hazi eta guzti eman zituen. Eta Jainkoak ona zela ikusi zuen.


text:
<pb/>Jainkoak esan zuen: «Izan bitez argizagiak <f>[7]</f> zeru-sabaian, eguna eta gaua bereizteko, eta jaiak, egunak eta urteak ezagutarazteko. <f>ⓓ</f>


text:
Jainkoak bi argizagi handi egin zituen: handiena egunaren gain jartzeko eta txikiena gauaren gain. Eta izarrak ere egin zituen. <f>ⓔ</f>


text:
<pb/>Jainkoak esan zuen: «Egin bezate urek borbor bizidunez; egin bezate hegan hegaztiek lurraren gainean, airean».


text:
<pb/>Jainkoak itsas arraintzarrak sortu zituen, uretan borbor dabiltzan orotariko bizidunak eta orotariko hegaztiak. Eta Jainkoak ona zela ikusi zuen.


text:
Eta bedeinkatu egin zituen <f>[8]</f>, esanez: «Sor itzazue umeak, ugaldu eta bete itsas urak; ugal bitez hegaztiak ere lurraren gainean».


text:
<pb/>Jainkoak esan zuen: «Eman bitza lurrak orotariko bizidunak: abereak, piztiak eta narrastiak». <pb/>Eta hala izan zen.


text:
Jainkoak orotariko bizidunak sortu zituen: abereak, piztiak eta narrastiak. Eta Jainkoak ona zela ikusi zuen. <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>Jainkoak esan zuen: «Egin dezagun gizakia; izan bedi gure irudiko, gure antzeko; mendera ditzala itsasoko arrainak, zeruko hegaztiak, abereak, basapiztiak <f>[9]</f> eta lurrean narraska dabiltzan piztia guztiak». <f>ⓖ</f>


text:
<pb/>Jainkoak, beraz, bere antzeko egin zuen gizakia, Jainkoaren beraren irudira egin zuen; ar eta eme egin zituen. <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>Eta bedeinkatu egin zituen, esanez: «Sor itzazue umeak eta ugaldu, bete lurra eta izan haren nagusi; mendera itzazue itsasoko arrainak, zeruko hegaztiak eta lurrean narraska dabiltzan piztia guztiak». <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>Jainkoak esan zien: «Hara, zeuei ematen dizkizuet lurrazalean diren hazidun landare guztiak eta hazidun fruta-arbola guztiak; horiek izango dituzue janari.


text:
Abere, zeruko hegazti eta lurrean narraska dabiltzan bizidun guztiei, berriz, belar hezea ematen diet janari». <pb/>Eta hala izan zen.


text:
Zazpigarren egunerako burutu zuen Jainkoak berak eginiko lana eta zazpigarren egunean lanari utzi zion. <f>ⓚ</f>


text:
Eta bedeinkatu egin zuen zazpigarren eguna <f>[1]</f> eta sagaratu, egun horretan hartu baitzuen atseden kreazio-lanetik.


text:
ez zegoen oraindik landarerik lurrean, ezta belarrik ere erneta, Jainko Jaunak ez baitzion oraindik lurrari euririk eman, eta ez baitzen lurra lantzeko gizakirik.


text:
<pb/>Orduan, Jainko Jaunak lur-hautsez gizona moldatu zuen; sudur-zuloetan bizi-arnasa putz egin zion, eta gizona bizidun bilakatu zen. <f>ⓛ</f>


text:
Ondoren, Jainko Jaunak baratzea landatu zuen Edenen <f>[3]</f>, ekialdean, eta hantxe ezarri moldaturiko gizona. <f>ⓜ</f>


text:
Orotariko zuhaitzak sorrarazi zituen lurretik, ikusgarriak eta fruitu gozodunak. Baratze erdian bi zuhaitz ernearazi zituen: batak bizia ematen zuen eta besteak dena ezagutzeko ahalmena <f>[4]</f>. <f>ⓝ</f>


text:
baina ez jan dena ezagutzeko ahalmena ematen duen zuhaitzetik; hartatik jaten baduzu, hil egingo zara». <f>ⓐ</f>


text:
<pb/>Gero, esan zuen Jainko Jaunak: «Ez da on gizona bakarrik egotea; egin diezaiodan berari dagokion laguna». <f>ⓑ</f>


text:
<pb/>Jainko Jaunak, landako abere guztiak eta zeruko hegazti guztiak lurrez moldatu eta gizonari eraman zizkion zein izen ezartzen zien ikusteko; honela, bizidun orok gizonak ezarritako izena izango zuen.


text:
Beren izena jarri zien, beraz, abere guztiei, zeruko hegaztiei eta piztiei; baina berari zegokion lagunik ez zuen aurkitu.


text:
Orduan, Jainko Jaunak lozorroan murgilarazi zuen gizona. Loak hartu zuenean, saihets-hezur bat kendu zion, hezurraren hutsunea haragiz bete ziolarik.


text:
Jainko Jaunak gizonari <f>[8]</f> kenduriko saihets-hezurrez emakumea moldatu eta gizonari eraman zion. <f>ⓒ</f>


text:
Honek esan zuen: <pb/><t>«Hau bai dela </t><t>ene hezurraren hezur, </t><t>ene haragiaren haragi! </t><t>“Emakume” izango da deitua, </t><t>gizakumeagandik <f>[9]</f> </t><t>izan baita hartua». </t>


text:
<pb/>Hargatik, gizonak bere aita-amak utziko ditu bere emaztearekin elkartzeko, eta bat bera <f>[10]</f> izango dira. <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>Sugea zen Jainko Jaunak egindako piztiarik maltzurrena. <pb/>Sugeak esan zion emakumeari: <pb/>—Jainkoak debekatu egin dizue, beraz, baratzeko arbola guztietako fruituetarik jatea? <f>ⓔ</f>


text:
Baratze erdian dagoen zuhaitzaz bakarrik esan digu Jainkoak: «Ez jan horretatik, ezta ukitu ere, hil nahi ez baduzue».


text:
Ongi daki Jainkoak, hartatik jan dezazuenean, begiak zabalduko zaizkizuela, eta bera bezalako bihurtuko zaretela, dena ezagutzeko ahalmena <f>[1]</f> lortuz. <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>Ikusi zuen emakumeak fruitua gozoa zela, arbola ikusgarria eta jakituria lortzeko desiragarria. Hartu zuen, beraz, haren fruituetariko bat eta jan egin zuen. Gero, bere senarrari eman eta honek ere jan egin zuen. <f>ⓖ</f>


text:
Orduan, begiak zabaldu zitzaizkien eta biluzik zeudela ohartu ziren. Piku-hosto batzuk josi eta estalki bana egin zuten.


text:
<pb/>Arratsean, gizonak eta emazteak baratzean zebilen Jainko Jaunaren oin-hotsa entzun zuten eta harengandik gorde egin ziren zuhaitz artean.


text:
<pb/>Gizonak erantzun: <pb/>—Zure oin-hotsa baratzean entzun dudanean, beldurtu eta gorde egin naiz, biluzik nagoelako. <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>Jainkoak esan zion: <pb/>—Eta nork jakinarazi dizu biluzik zaudela? Galarazi nizun arbolako fruitua jan al duzu?


text:
<pb/>Jainko Jaunak esan zion emakumeari: <pb/>—Zer egin duzu? <pb/>Emakumeak erantzun: <pb/>—Sugeak engainatu nau eta jan egin dut. <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>Orduan, Jainko Jaunak sugeari esan zion: <pb/><t>«Hori egin dualako, </t><t>madarikatua hi abere guztien artean </t><t>eta basapiztia guztien artean! </t><t>Sabel gainean arrastaka ibiliko haiz </t><t>eta hautsa jango duk </t><t>heure bizitzako egun guztietan. </t>


text:
<t>Elkarren etsai egingo zaituztet </t><t>hi eta emakumea, </t><t>hire eta haren ondorengotza; </t><t>honek burua zapalduko dik </t><t>eta hik orpotik helduko diok». <f>ⓙ</f> </t>


text:
<pb/>Emakumeari esan zion: <pb/><t>«Haurdun gelditzean, </t><t>oinazeak ugalduko dizkizut </t><t>eta saminez izango dituzu haurrak; </t><t>irritsak senarrarengana </t><t>bultzatuko zaitu, </t><t>eta hura izango duzu nagusi». <f>ⓚ</f> </t>


text:
<pb/>Eta gizonari esan zion: <pb/><t>«Emaztearen esanari jaramon egin </t><t>eta galarazi nizun zuhaitzetik </t><t>jan duzunez gero, </t><t>madarikatua lurra zure erruz! </t><t>Nekearen nekez </t><t>aterako diozu janaria </t><t>zeure bizitzako egun guztietan. <f>ⓛ</f> </t>


text:
<t>Zeure bekokiko izerdiz </t><t>jango duzu ogia, </t><t>lurrera itzuli arte, </t><t>handik izan zara hartua eta: </t><t>hautsa zara </t><t>eta hautsera itzuliko zara». <f>ⓝ</f> </t>


text:
Gero, Jainko Jaunak esan zuen: «Horra gizakia gutariko bat bihurtua, dena ezagutzeko ahalmena <f>[2]</f> duelarik. Ez dezala orain bizi-arbolako fruiturik hartu eta, hura janez, betiko bizi». <f>ⓐ</f>


text:
Beraz, Jainko Jaunak, Edengo baratzetik bota egin zuen, lurra landu zezan, handik izan baitzen hartua. <f>ⓑ</f>


text:
Gizakia bota ondoren, izaki hegaldun batzuk jarri zituen Edengo baratzearen ekialdean, suzko ezpata distiratsuak zituztela <f>[3]</f>, bizi-arbolarako pasabidea ixteko.


text:
<pb/>Gizonak bere emazte Evarekin harremanak izan zituen. Haurdun gelditu zen Eva, eta Kain —hau da, «Eskuratua <f>[1]</f>»— izan zuen. Orduan, esan zuen: «Gizon bat eskuratu dut Jaunari esker».


text:
Abelek ere ekarri zituen artaldeko lehen bildotsak eta ardi-gantza. Jaunak abegi on egin zien Abeli eta honen emaitzari;


text:
Zuzen jokatuko bazenu, argituko litzaizuke aurpegia; baina oker zabiltzanez gero, atean duzu bekatua, gainera erortzeko zain. Hala ere, mendera dezakezu <f>[2]</f>.


text:
<pb/>Behinola, Kainek esanda, Abel eta biak landara elkarrekin joan zirelarik, Kainek anaiari eraso eta hil egin zuen. <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>Jaunak esan zion Kaini: <pb/>—Non da anaia? <pb/>Kainek erantzun: <pb/>—Ez dakit. Anaiaren zaintzaile ote naiz, bada, ni?


text:
Gaur lur hauetatik botatzen nauzularik, zure begi-bistatik urrun eta munduan noraezean ibili beharko dut; hala, aurki nazan edonork hil egingo nau.


text:
<pb/>Jaunak, ordea, erantzun zion: <pb/>—Ez horixe! Kain hiltzen duena, zazpi aldiz gogorrago izango da zigortua. <pb/>Eta Jaunak ezaugarri bat ezarri zion Kaini, aurkitzen zuen inork hil ez zezan. <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>Kain bere emazteari batu eta haurdun gelditu zen emaztea, eta Henok izan zuen. Hiri bat eraiki zuen Kainek eta Henok eman zion izen, bere semeari bezala.


text:
Tzilak, berriz, Tubalkain sortu zuen; errementaria izan zen, brontze- eta burdin lanetan ari direnen arbasoa. Arreba bat izan zuen: Naama.


text:
<pb/>Lamekek esan zien bere emazteei: <pb/><t>«Ada eta Tzila, entzun! </t><t>Lameken emazteok, </t><t>aditu nire kopla: </t><t>Zauritu ninduelako, gizona hil dut; </t><t>jipoitu ninduelako, mutikoa. </t>


text:
<t>Kainen hilketa zazpi aldiz </t><t>mendekatuko badute, </t><t>zazpi mila aldiz <f>[4]</f> gehiago </t><t>Lamekena». <f>ⓖ</f> </t>


text:
<pb/>Adam berriro batu zitzaion bere emazteari; honek semea sortu eta Set <f>[5]</f> eman zion izen. Orduan, esan zuen: «Jainkoak sorrarazi dit beste seme hau, Kainek hil zigun Abelen ordez».


text:
<pb/>Setek ere semea izan zuen, Enox izenekoa. Orduan hasi ziren Jaunaren izena gurtzen <f>[6]</f>. <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>Hau da Adamen ondorengoen izen-zerrenda <f>[1]</f>. Jainkoak gizakia egin zuenean, bere irudiko egin zuen. <f>ⓘ</f>


text:
Gizaseme eta emakume egin zituen, bedeinkatu eta «gizaki <f>[2]</f>» eman zien izen egin zituen egun berean. <f>ⓙ</f>


text:
<pb/>Ehun eta hogeita hamar urte zituela, Adamek semea izan zuen, bere antz eta irudikoa, eta Set eman zion izen.


text:
Kenan izan zuenetik, beste zortziehun eta hamabost urtez bizi izan zen, eta seme-alabak izan zituen.


text:
Mahalalel izan zuenetik, beste zortziehun eta berrogei urtez bizi izan zen, eta seme-alabak izan zituen.


text:
Jered izan zuenetik, beste zortziehun eta hogeita hamar urtez bizi izan zen, eta seme-alabak izan zituen.


text:
Matusalem izan zuenetik, beste hirurehun urtez bizi izan zen, Jainkoak nahi bezala jokatuz, eta seme-alabak izan zituen.


text:
Jainkoak nahi bezala jokatuz bizi izan zenez gero, behin batean desagertu egin zen, Jainkoak eramanik <f>[3]</f>.


text:
Lamek izan zuenetik, beste zazpiehun eta laurogeita bi urtez bizi izan zen, eta seme-alabak izan zituen.


text:
eta Noe <f>[4]</f> eman zion izen. Honela zioen: «Honek kontsolatuko gaitu, Jaunak madarikaturiko lurra lantzeak dakarzkigun ahalegin eta nekeetatik».


text:
Noe izan zuenetik, beste bostehun eta laurogeita bost urtez bizi izan zen, eta seme-alabak izan zituen.


text:
Jainkoaren semeek <f>[1]</f>, gizakien alabak ederrak zirela ikusirik, haien artetik hautatu eta emaztetzat hartu zituzten.


text:
<pb/>Orduan, Jaunak esan zuen: «Ez diot neure bizi-arnasa betiko utziko gizakiari, haragi hutsekoa <f>[2]</f> denez gero. Horregatik, ehun eta hogei urteko muga jarriko diot haren bizitzari». <f>ⓜ</f>


text:
<pb/>Jainkoaren semeek gizakien alabekin batu eta haurrak izan zituztenean, baita geroago ere, baziren erraldoiak <f>[3]</f> munduan: antzinako heroiak dira hauek, izen handikoak. <f>ⓝ</f>


text:
<pb/>Ikusi zuen Jaunak handituz zihoala munduan gizakiaren gaiztakeria eta honen burubide guztiek txarrera jotzen zutela beti. <f>ⓐ</f>


text:
esan zuen: «Desagerrarazi egingo dut mundutik egin dudan gizakia, eta gizakia ez ezik, baita abereak, narrastiak eta zeruko hegaztiak ere, damu bainaiz hauek egin izanaz».


text:
<pb/>Hona hemen Noeren historia. <pb/>Gizon zuzena zen Noe eta akatsik gabea bere garaikoen artean. Jainkoak nahi bezala jokatzen zuen. <f>ⓓ</f>


text:
esan zion Noeri: «Izaki oro suntsitzea erabaki dut, gizakien erruz indarkeriaz betea baitago mundua; gizakia eta mundua, biak suntsituko ditut.


text:
<pb/>«Egizu zeuretzat ontzi bat erretxina-egurrez <f>[4]</f>. Antolatu gelak barruan eta estali bikez barrutik eta kanpotik.


text:
Hona zein neurritakoa egingo duzun: ehun eta berrogeita hamar metro luze, hogeita bost metro eta erdi zabal, eta hamabost metro eta erdi gora.


text:
Sabaiez estaliko duzu, gailurretik hegalera metro eta erdiko jaitsiera emanez. Alboan atea jarriko diozu. Hiru solairu izango ditu <f>[5]</f>.


text:
<pb/>«Nik uholdea bidaliko dut mundura, zerupeko bizidun guztiak suntsitzeko. Munduko izaki guztiak hilko dira. <f>ⓔ</f>


text:
Baina zurekin ituna eginen dut. <pb/>«Sar zaitezte ontzian emaztea eta biok, baita zure semeak ere emazteekin. <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>Jaunak esan zion Noeri: «Sar zaitez ontzian zeure etxeko guztiekin, zu beste gizon zuzenik ez baitut ikusi zure garaikideen artean. <f>ⓖ</f>


text:
Har itzazu zeurekin zazpina bikote, ar-emeak, legez kutsatu gabeko <f>[1]</f> diren abereen artetik, eta bikote bana, ar-emeak, kutsatuak direnen artetik. <f>ⓗ</f>


text:
Zazpi egunen buruan euria bidaliko dut lurrera berrogei egun eta berrogei gauez, egin dudan izaki oro suntsitzeko». <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>Noeren bizitzako seiehungarren urtean, bigarren hilaren hamazazpian, lur azpiko itsasoaren iturri guztiak lehertu ziren eta zeruko atexkak <f>[2]</f> ireki. <f>ⓚ</f>


text:
<pb/>Egun hartan bertan sartu zen Noe ontzian bere seme Sem, Kam eta Jafetekin, bere emazte eta errainekin.


text:
<pb/>Bizidun guztiak hil ziren: narrastiak, hegaztiak, abereak eta piztiak, eta lurrazalean mugitzen den oro, eta gizaki guztiak.


text:
Munduko izaki guztiak, bada, suntsitu ziren: gizakietatik hasi eta abere, narrasti eta zeruko hegazti guztietaraino. Ez zen gelditu Noe eta beronekin ontzian zirenak besterik.


text:
<pb/>Gogoratu zen Jainkoa Noe eta beronekin ontzian ziren piztia eta abere guztiez: haizea bidali zuen, eta urak jaisten hasi ziren.


text:
Poliki-poliki atzera egin zuten urek lurrazaletik. Ehun eta berrogeita hamar egunen buruan jaitsiak ziren urak,


text:
Baina usoa, bere hankak non pausaturik ez eta, ontzira itzuli zen, oraindik ura baitzegoen lurrazalean. Noek, eskua luzatuz, usoa hartu eta ontzi barrura sartu zuen.


text:
Arratsean etorri zitzaion, olibondo-adartxo moztu berria mokoan zekarrela. Hortik jakin zuen Noek urak gutxitu zirela lur gainean.


text:
<pb/>Beraz, Noeren bizitzaldiko seiehun eta batgarren urtean, lehen hilaren lehen egunean, lehortu ziren urak. Noek ontziko estalkia zabaldu eta lurrazala lehor ikusi zuen.


text:
Atera zeurekin dituzun bizidun guztiak ere: hegazti, abere eta narrasti guztiak. Zabal bitez munduan, sortu umeak eta ugaldu». <f>ⓛ</f>


text:
<pb/>Noek aldarea eraiki zion Jaunari, eta, kutsatu gabeko abere eta hegazti batzuk harturik, erre-oparitzat eskaini zituen aldarean.


text:
Jaunak, oparien lurrina atseginez usnatuz, bere baitarako esan zuen: «Ez dut berriro mundua madarikatuko gizakia dela eta; egia da okerrera jarria dagoela gizakia gaztetandik, baina ez ditut bizidunak berriro suntsituko, orain egin dudan bezala. <f>ⓜ</f>


text:
<pb/><t>«“Lurrak diraueino, </t><t>ereiteak eta uzta-biltzeak, </t><t>hotzak eta beroak, </t><t>udak eta neguak, </t><t>egunak eta gauak </t><t>ez dute behin ere huts egingo”». <f>ⓝ</f></t>


text:
<pb/>Jainkoak Noe eta beronen semeak bedeinkatu zituen, esanez: «Sortu umeak, ugaldu eta bete lurra. <f>ⓐ</f>


text:
Zuen beldur-ikara izango dute abereek eta zeruko hegaztiek; lurreko narrastiak eta itsasoko arrainak zuen esku uzten ditut. <f>ⓑ</f>


text:
Bizi eta mugitzen den guztitik jan dezakezue; lehenago landareak bezala, den-dena ematen dizuet. <f>ⓒ</f>


text:
Horregatik, zuen odolaren, hau da, zuen biziaren, kontu eskatuko diet abereei, eta bere lagun hurkoaren biziaren kontu gizakiari.


text:
<pb/><t>«“Giza odola isuriko duenari </t><t>giza eskuak isuriko dio berea, </t><t>Jainkoak bere irudiko </t><t>egin baitu gizakia. <f>ⓔ</f> </t>


text:
baita zuekin dituzuen bizidun guztiekin ere: hegazti, abere eta piztiekin, ontzitik atera diren guztiekin.


text:
Hona ematen dizuedan itun-hitza: ez duela uholdeak berriro bizidunik hondatuko, ez dela aurrerantzean mundua suntsituko duen uholderik izango». <f>ⓖ</f>


text:
<pb/>Hau ere esan zien Jainkoak: «Hau da zuei eta zuen artean bizi diren bizidun guztiei belaunez belaun eta betiko ematen dizuedan itun-hitzaren ezaugarria:


text:
neure ostadarra ezartzen dut hodeien artean, eta nire eta munduaren arteko itunaren seinale izango da. <f>ⓗ</f>


text:
orduan, zuei eta bizidun guztiei emandako itun-hitz honetaz oroituko naiz: ez direla aurrerantzean urak uholde bihurtuko, bizidun oro suntsitzeko.


text:
Ostadarra hodeietan ikustean, bizidun guztiei betiko ematen diedan itun-hitz honetaz oroituko naiz».


text:
<pb/>Jainkoak esan zion Noeri: «Hau da, bada, lurreko bizidun guztiekin egiten dudan itunaren ezaugarria».


text:
Ardoa edan zuen batean, mozkortu egin zen eta bere oihal-etxolaren erdian biluzik zegoen etzana. <f>ⓙ</f>


text:
Sem eta Jafetek, soingaineko bat hartu, sorbaldan bien artean ipini eta, atzeraka joanez, aita biluzia estali egin zuten. Beste aldera begiratzen zutenez, ez zuten aita biluzik ikusi.


text:
Orduan, esan zuen: <pb/><t>«Madarikatua Kanaan: izan bedi </t><t>bere senideen esklaboen esklabo». <f>ⓚ</f> </t>


text:
<pb/>Esan zuen, gainera: <pb/><t>«Bedeinkatua Jauna, </t><t>Semen Jainkoa! </t><t>Izan bedi Kanaan Semen esklabo! </t>


text:
<t>Jainkoak zabal egin <f>[1]</f> beza Jafet! </t><t>Bizi bedi Semen oihal-etxoletan! </t><t>Izan bedi Kanaan Jafeten esklabo!» </t>


text:
<pb/>Hauek dira Sem, Kam eta Jafeten, Noeren semeen, ondorengoak <f>[1]</f>, uholde ostean izan zituztenak.


text:
Hauek uharte eta itsas hegira hedatu ziren. <pb/>Horiek izan ziren Jafeten ondorengoak; leinu eta herri bakoitzak bere lurraldea eta hizkuntza ditu.


text:
Beronen erresumako hiriburuak Babel, Erek eta Akad izan ziren, guztiak Xinear <f>[2]</f> lurraldean.


text:
Kanaandarren lurraldea Sidondik Gazaraino hedatzen zen Gerar aldetik; eta Sodoma, Gomorra, Adma eta Tzeboim aldetik Laxaraino.


text:
<pb/>Horiek izan ziren Kamen ondorengoak; leinu eta herri bakoitzak bere lurraldea eta hizkuntza ditu.


text:
Eberrek bi seme izan zituen: batak Peleg, hau da, «Zatiketa», zuen izena, bere garaian zatitu baitzen mundua; anaiak, berriz, Joktan.


text:
<pb/>Horiek izan ziren Semen ondorengoak; leinu eta herri bakoitzak bere lurraldea eta hizkuntza ditu.


text:
<pb/>Horiek izan ziren Noeren semeen leinuak, nor bere ondorengo eta herrien arabera. Horiengandik sortu ziren herriak uholdearen ondoren eta hedatu munduan zehar. <f>ⓛ</f>


text:
Honela esan zioten elkarri: «Ea, adreiluak egin eta sutan erre ditzagun». Honela, harriaren ordez adreilua erabili zuten eta kare-orearen ordez bikea.


text:
Gero, esan zuten: «Ea, eraiki ditzagun hiri bat eta zerurainoko dorre bat. Ospetsu egingo gara eta ez gara munduan zehar barreiatuko». <f>ⓝ</f>


text:
eta esan zuen: «Hara, guztiak herri bat bera dira, hizkuntza bat berekoak. Hau beren lehenengo lana badute, ez zaie aurrerantzean egin nahiko duten ezer ezinezko gertatuko.


text:
<pb/>Horrela, Jaunak handik bota eta mundu zabalean sakabanatu zituen; hiria eraikitzeari utzi egin behar izan zioten.


text:
Horregatik, Babel —hau da, «Nahasketa <f>[1]</f>»—, eman zioten izena, han nahasi baitzuen Jaunak mundu osoko hizkuntza eta handik sakabanatu baitzituen mundu zabalera. <f>ⓐ</f>


text:
<pb/>Hona hemen Semen ondorengoak <f>[2]</f>. Ehun urte zituela, uholdetik bi urtera, Semek Arpakxad izan zuen. <f>ⓑ</f>


text:
<pb/>Hona hemen Terahen ondorengoak: <pb/>Terahek Abram, Nahor eta Haran izan zituen. <pb/>Haran Loten aita izan zen.


text:
<pb/>Abramek eta Nahorrek emazteak hartu zituzten: Abramenak Sarai zuen izena eta Nahorrenak Milka, Haranen alaba eta Jiskaren ahizpa. <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>Hartu zituen Terahek bere seme Abram, bere biloba Lot, Haranen semea, eta bere erraina Sarai, Abramen emaztea, eta kaldearren Ur hiria utzi zuen Kanaan lurraldera joateko. Haranera <f>[4]</f> iritsi zirenean, bertan kokatu ziren.


text:
<pb/>Jaunak esan zion Abrami <f>[1]</f>: <pb/><t>«Utzi zeure lurra, zeure ahaideak </t><t>eta zeure aitaren etxea </t><t>eta zoaz nik erakutsiko dizudan </t><t>lurraldera. <f>ⓔ</f> </t>


text:
<t>Nazio handi eginen zaitut <f>[2]</f>. </t><t>Ospetsu bihurtuko dut zure izena. </t><t>Bedeinkatuko zaitut, </t><t>eta bedeinkazio-iturri izango zara. <f>ⓕ</f> </t>


text:
<t>Bedeinkatzen zaituena </t><t>bedeinkatu egingo dut; </t><t>madarikatzen zaituena, berriz, </t><t>madarikatu. </t><t>Zure bitartez bedeinkatuko ditut </t><t>lurreko herri guztiak». <f>ⓖ</f> </t>


text:
<pb/>Abiatu zen, beraz, Abram, Jaunak agindu bezala. Hirurogeita hamabost urte zituen Harandik atera zenean.


text:
Berekin hartu zituen bere emazte Sarai, iloba Lot <f>[3]</f>, Haranen lortutako ondasunak eta erositako esklaboak. Hala, Kanaan aldera jo zuten. <pb/>Kanaanera iritsi zirenean,


text:
Abramek lurraldea igaro zuen Sikem <f>[4]</f> deritzan lekuraino, Moreko arteraino. Kanaandarrak ziren garai hartan bertako bizilagun. <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>Jauna agertu zitzaion Abrami eta esan zion: «Hau da zure ondorengoei emango diedan lurraldea». <pb/>Eta aldarea eraiki zion bertan Abramek agertu zitzaion Jaunari. <f>ⓘ</f>


text:
Handik, mendi aldera jo zuen, Betel-en <f>[5]</f> ekialdera. Han kokatu zuen oihal-etxola, Betel mendebaldera eta Ai ekialdera zituela. Beste aldare bat eraiki eta Jauna gurtu zuen. <f>ⓙ</f>


text:
<pb/><f>[7]</f> Gosetea izan zen lurralde hartan. Hain larria zenez, Egiptora joan zen Abram, atzerritar gisa bizitzera. <f>ⓚ</f> <f>ⓛ</f>


text:
Egiptoarrek, ikus zaitzatenean, nire emaztea zarela uste izango dute eta hil egingo naute, eta zu bizirik utzi.


text:
Ikusi zuten faraoiaren <f>[9]</f> zenbait zerbitzarik ere, eta haren edertasuna faraoiari aipatu zioten. Horrela, faraoiaren jauregira eraman zuten.


text:
Oso tratu ona eman zioten Abrami Sarairengatik, eta ardiak eta behiak, astarrak eta astemeak, neskame-morroiak eta gameluak eskaini zizkioten oparitzat.


text:
<pb/>Deitu zuen faraoiak Abram eta esan zion: «Zer egin didazu? Zer dela-eta ez didazu jakinarazi zeure emazte zenuela?


text:
<pb/>Eta Abram, bere emazte eta zituen guztiekin, bidaltzeko agindua eman zien faraoiak bere zerbitzariei.


text:
<pb/>Abram, Egiptotik Negev aldera abiatu zen bere emazte eta ondasun guztiekin. Lot ere berarekin zihoan.


text:
Geldiuneak eginez, Negevetik Betelera itzuli zen, beste behin ere oihal-etxola kokatua zuen lekura, Betel eta Airen artean.


text:
garai hartan, gainera, kanaandarrak eta periztarrak bizi ziren han. Behin batean, liskarra sortu zen Abramen eta Loten artzainen artean. <f>ⓐ</f>


text:
Abramek Loti esan zion: «Senitartekoak gara biok. Beraz, ez dugu bion artean liskarrik izan behar, ezta zure eta nire artzainen artean ere.


text:
Bereiz gaitezen, beraz. Hor duzu aurrean eskualde guztia; zuk ezkerrera jotzen baduzu, ni eskuinera joango naiz; zuk eskuinera jotzen baduzu, ni ezkerrera joango naiz».


text:
<pb/>Jaso zituen begiak Lotek eta Jordango ibarra ikusi zuen. Jaunak Sodoma eta Gomorra erraustu baino lehen, ibar hura Tzoar-eraino <f>[1]</f> uretan aberatsa zen: Jaunaren baratzea zirudien, Nilo ibarraren antzekoa. <f>ⓑ</f>


text:
Lotek Jordango ibar osoa hautatu zuen beretzat eta ekialderantz jo. Honela, banatu egin ziren bata bestearengandik.


text:
<pb/>Abram Kanaan lurraldean jarri zen bizitzen, eta Lot ibarreko hirietan. Honen oihal-etxolak Sodoma bertaraino hedatzen ziren.


text:
<pb/>Lotek alde egin ondoren, honela mintzatu zitzaion Jauna Abrami: «Begira inguru guztira; zuzendu begiak zauden lekutik iparralde nahiz hegoaldera, ekialde nahiz mendebaldera.


text:
Ikusten duzun lurralde hau guztia betiko emango dizuet zeuri eta zure ondorengoei <f>[2]</f>. <f>ⓓ</f>


text:
Lurreko hautsa bezain ugari egingo ditut zure ondorengoak: ezin konta ahalako izango dira, lurreko hautsa ezin konta ahalako den bezala. <f>ⓔ</f>


text:
<pb/>Oihal-etxolak bildu eta Hebronen <f>[3]</f> zegoen Mambreren artadian kokatu zen Abram, eta aldarea eraiki zion Jaunari. <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>Hona zer gertatu zen Xinearko Amrafel, Elasarko Ariok, Elamgo Kedorlaomer eta Goimgo Tidal erregeen garaian <f>[1]</f>.


text:
Errege hauek gudu egin zieten Sodomako Bera, Gomorrako Birxa, Admako Xinab, Tzeboimgo <f>[2]</f> Xemeber erregeei eta Belako, hau da, Tzoarko, erregeari.


text:
Hamalaugarrenean, Kedorlaomerrek, lagun zituen erregeekin joan eta refatarrak <f>[3]</f> garaitu zituen Axterot-Karnaimen, zuzitarrak Hamen, emitarrak Xabe-Kiriataimen


text:
Handik itzultzean, En-Mixpatera, hots, Kadexera, etorri eta amalektarrak xehatu zituzten beren lurralde guztian, baita Jatzetzon-Tamarren bizi ziren amortarrak ere. <f>ⓖ</f>


text:
Irten ziren, orduan, Sodoma, Gomorra, Adma, Tzeboim eta Bela edo Tzoarko erregeak, eta eraso egin zieten Sidimgo haranean


text:
Elamgo Kedorlaomer, Goimgo Tidal, Xinearko Amrafel eta Elasarko Ariok erregeei; bost errege lauren aurka.


text:
<pb/>Sidimgo harana galipot-putzuz josia zegoen, eta, ihesi zihoazela, hauetara erori ziren Sodoma eta Gomorrako erregeak; gainerakoek mendialdera egin zuten ihes.


text:
Sodoman bizi zen Abramen iloba Lot ere atxilotu egin zuten, bere ondasun eta guzti. Eta alde egin zuten.


text:
<pb/>Iheslarietako bat gertatuaren berri Abram hebrearrari ematera joan zitzaion. Abram Mambre amortarraren artadian bizi zen, eta Mambreren anaia Exkol eta Anerrekin hitzarmena egina zuen.


text:
Abramek, iloba bahitu ziotela jakitean, hirurehun eta hemezortzi laguneko taldea morroi fidagarrienekin prestatu zuen eta errege haien ondoren joan zen Daneraino <f>[4]</f>.


text:
Bere gizataldearekin gauez etsaien gainera erori eta garaitu egin zituen, eta Damaskotik iparraldera dagoen Hobaraino jazarri.


text:
Haiek harrapatutako guztia berreskuratu zuen: Lot eta honen ondasunak, bahiturik zeramatzaten emakumeak eta gainerako jendea.


text:
<pb/>Kedorlaomer eta honek lagun zituen erregeak garaitu ondoren, itzulbidetik zetorrela, Sodomako erregea atera zitzaion Abrami bidera Xeba haranean, hau da, Erregearen haranean.


text:
<pb/>Une hartan, Melkisedek Xalemgo erregeak ogi-ardoak atera zituen, Goi-goiko Jainkoaren <f>[5]</f> apaiza baitzen,


text:
eta Abram bedeinkatu zuen, esanez: <pb/><t>«Goi-goiko Jainkoak, </t><t>zeru-lurren egileak, </t><t>bedeinka zaitzala, Abram! <f>ⓗ</f> </t>


text:
<t>Eta bedeinkatua izan bedi </t><t>Goi-goiko Jainkoa, </t><t>zure etsaien garaile </t><t>egin zaituelako». </t> <pb/>Abramek guztiaren hamarrenak eman zizkion Melkisedeki. <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>Sodomako erregeak esan zion Abrami: <pb/>—Itzul iezadazu neure jendea, eta gorde zeuretzat guda-harrapakinak.


text:
<pb/>Abramek ihardetsi zion: <pb/>—Jaunarengatik, zeru-lurren egile den Goi-goiko Jainkoarengatik, dagit zin


text:
ez dudala zurerik deus hartuko, ezta oinetako lokarririk ere, Abram aberastu duzula esaterik izan ez dezazun.


text:
Ez dut ezer ere nahi neuretzat, nire gizonek jan dutena eta Aner, Exkol eta Mambre nire lagunei dagokiena izan ezik. Hauek har dezatela berena.


text:
<pb/>Gertakizun hauen ondoren, Jauna ikuskari batean mintzatu zitzaion Abrami, esanez: <pb/>—Ez izan beldur, Abram! Zure babesle nauzu, eta sari bikaina emango dizut. <f>ⓙ</f>


text:
<pb/>Abramek, ordea, erantzun zion: <pb/>—Jauna, ene Jainkoa, zer eman diezadakezu, baldin semerik gabe banoa mundutik, eta nire etxaldearen oinordeko Eliezer damaskoarra izango bada? <f>[1]</f> <f>ⓚ</f>


text:
<pb/>Hara —erantsi zuen Abramek—, semerik ez didazu eman eta neure etxeko morroia izango dut oinordeko!


text:
<pb/>Jaunak esan zion: <pb/>—Ez horixe! Morroia ez, baizik eta zeuregandik jaioko dena izango duzu oinordeko.


text:
<pb/>Ondoren, kanpora aterarazi eta esan zion: «Begira zerura eta zenbatu izarrak, ahal baduzu. Horiek bezainbat izango dira zure ondorengoak <f>[2]</f>». <f>ⓛ</f>


text:
<pb/>Abramek sinetsi egin zuen Jaunarengan eta, honengatik, Jaunak zuzenetsi egin zuen <f>[3]</f>. <f>ⓜ</f>


text:
<pb/>Jaunak esan zion Abrami: <pb/>—Ni Jauna naiz. Nik irtenarazi zintudan kaldearren Ur hiritik lurralde hau zuri emateko. <f>ⓝ</f>


text:
<pb/>—Jauna, ene Jainkoa —erantzun zion Abramek—, nola jakin nezake lurralde hau neurea izango dudala?


text:
<pb/>Jaunak esan zion: <pb/>—Ekarri txahal bat, ahuntz bat eta ahari bat, hiruna urtekoak, usapal bat eta usakume bat.


text:
<pb/>Abere guztiok eskuratuz, Abramek erdibi egin zituen, eta puskak bata bestearen aurrez aurre ipini <f>[4]</f>; hegaztiak ez zituen erdibitu.


text:
<pb/>Orduan, Jaunak esan zion: «Jakizu zure ondorengoak atzerritar gisa biziko direla berena ez duten lurraldean. Esklabo bihurtuko dituzte eta zapaldurik edukiko laurehun urtez <f>[5]</f>. <f>ⓑ</f>


text:
Alabaina, zigortu eginen dut esklabo bihurtuko dituen herria; ondoren, aberastasunez beterik irtenaraziko ditut. <f>ⓒ</f>


text:
<n>[15-16]</n> Laugarren belaunaldian itzuliko dira hona, ez baita ordu arte bere betera helduko amortarren gaiztakeria. Zu, berriz, zahartzaro zoriontsua izan ondoren, zeure arbasoekin elkartuko zara bakean».


text:
<pb/>Eguzkia sartu eta iluna egin zenean, labe bat ketan eta zuzi bat sutan <f>[6]</f> igaro ziren hildako abereen artetik.


text:
<pb/>Egun hartan, Jaunak agintzari hau egin zion Abrami: «Lurralde hau zure ondorengoei ematen diet <f>[7]</f>, Egiptoko ibaitik hasi eta Eufrates ibai handiraino: <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>Saraik, Abramen emazteak, ez zion semerik ematen. Bazuen, ordea, Agar izeneko mirabe egiptoarra, <f>ⓔ</f>


text:
eta Saraik esan zion Abrami: «Begira, Jaunak agor egin nau. Elkar zaitez, bada, nire mirabearekin <f>[1]</f>. Beharbada, izango dut semerik haren bitartez». <pb/>Abramek onartu egin zuen Sarairen proposamena,


text:
eta Saraik Agar mirabe egiptoarra eman zion bere senarrari emaztetzat. Hamar urte zeramatzaten bizitzen Kanaanen.


text:
<pb/>Abram Agarrekin batu eta hau haurdun gertatu zen. Horretaz ohartzean, etxekoandreari mespretxuz begiratzen hasi zen Agar.


text:
Orduan, Saraik esan zion Abrami: <pb/>—Zeu zara mespretxu horren erantzule. Neuk eman nizun besoetara mirabea. Baina haurdun dagoela ohartu deneko, gutxietsi egiten nau. Jaunak erabaki beza nork duen arrazoi gu bion artean.


text:
<pb/>Abramek esan zion: <pb/>—Zeure esku duzu mirabea. Egiozu hobekien deritzozuna. <pb/>Saraik gaizki hartu zuen Agar, eta honek ihes egin zuen.


text:
eta honela mintzatu zitzaion: <pb/>—Agar, Sarairen mirabe hori, nondik zatoz eta nora zoaz? <pb/>—Sarai neure etxekoandreagandik nator ihesi —erantzun zion Agarrek.


text:
<pb/>Jaunaren aingeruak esan zion: <pb/>—Itzuli zeure etxekoandreagana, eta izan zakizkio menpeko. <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>Eta berriro Jaunaren aingeruak: <pb/><t>—Kontaezin hainbat </t><t>ugalduko ditut zure ondorengoak. <f>ⓖ</f> </t>


text:
<t>Haurdun zaude </t><t>eta semea izango duzu, </t><t>eta Ismael <f>[3]</f> ezarriko diozu izen, </t><t>entzun baitizu Jaunak </t><t>zeure atsekabean. </t>


text:
<t>Basastoa bezalakoa <f>[4]</f> izango da, </t><t>denen aurka borrokatuko da, </t><t>eta denak izango ditu aurka. </t><t>Anaia guztiengandik aparte </t><t>biziko da. </t>


text:
<pb/>Agarrek «Zeu zara ikusi nauzun Jainkoa» eman zion izen mintzatu zitzaion Jainkoari, hau baitzioen: «Ez dut, bada, ni ikusi nauena bera ikusi?»


text:
Horregatik, Kadex eta Bered artean dagoen ur-putzuari Lahai-Roi <f>[5]</f> deritza, hau da, «Bizi denak ikusi nau».


text:
<pb/>Abramek laurogeita hemeretzi urte zituela, berriro agertu zitzaion Jauna eta esan zion: «Ni Jainko Ahaltsua <f>[1]</f> naiz. Bizi nire zerbitzuan, eta joka zuzen. <f>ⓘ</f>


text:
<t>Aurrerantzean, ez duzu </t><t>Abram izango izen, Abraham <f>[2]</f> baizik, </t><t>herri askoren sorburu </t><t>egingo baitzaitut. <f>ⓚ</f> </t>


text:
<t>Ugalduko ditut zure ondorengoak, </t><t>nazioen sorburu egingo zaitut </t><t>eta erregeak aterako dira </t><t>zuregandik. </t>


text:
<t>Belaunez belaun eutsiko diot </t><t>zurekin eta zure ondorengoekin </t><t>egin dudan itunari, </t><t>betiko balio izango du; </t><t>zure eta zure ondorengoen Jainkoa </t><t>izango naiz. </t>


text:
<t>Zuri eta zure ondorengoei </t><t>betiereko jabegotzat emango dizuet </t><t>Kanaan lurraldea, </t><t>gaur egun etorkin gisa </t><t>bizi zareneko lurraldea; </t><t>zure ondorengoen Jainkoa </t><t>izango naiz». <f>ⓛ</f> </t>


text:
<pb/>Honela mintzatu zitzaion Jainkoa Abrahami: «Gorde nirekiko ituna zeuk eta zure ondorengoek belaunez belaun.


text:
Hau da zuk eta zure ondorengoek nirekiko duzuen konpromisoa: zuetako gizaseme oro erdaintzea <f>[3]</f>. <f>ⓜ</f>


text:
Zuetako gizaseme oro, jaio eta zortzi egunera, erdaindu egingo duzue belaunez belaun; baita esklaboa ere, zuregandik sortua izan ez arren, etxean jaioa nahiz atzerrian erosia izan. <f>ⓝ</f>


text:
Salbuespenik gabe erdainduko dituzue esklaboak, etxean jaioa ala diruz erosia izan. Honela, nire ituna zuen gorputzean geldituko da seinalatua betiko. <f>ⓐ</f>


text:
Erdaingabea, hau da, bere zakil-muturra erdaindu ez duen gizasemea, herritik bota egingo duzue, nire ituna hautsi duelako».


text:
<pb/>Jainkoak esan zion Abrahami: «Aurrerantzean ez diozu zeure emazteari Sarai esango, baizik eta Sara <f>[4]</f> izango du izen.


text:
Honen bidez semea emango dizut. Bedeinkatuko dut, nazio askoren sorburu egingo eta harengandik erregeak aterako dira».


text:
<pb/>Orduan, Abrahamek, ahuspezturik, irri egin zuen. Pentsatu zuen bere baitan: «Ehun urteko gizakumeari sortu al lekioke semerik? Edota, izan ote dezake semerik Sarak bere laurogeita hamarrekin?» <f>ⓑ</f>


text:
<pb/>—Ez! —erantzun zion Jainkoak—. Zeure emazte Sarak sortuko dizu semea, eta Isaak <f>[5]</f> jarriko diozu izen. Ituna egingo dut harekin eta haren ondorengoekin betiko.


text:
Aditu dizut Ismaeli buruz esan duzuna ere. Bedeinkatu egingo dut: ondorengo ugari izango ditu, hamabi printze sortuko ditu eta herri handi baten sorburu egingo dut. <f>ⓒ</f>


text:
Baina nire ituna burutu, Isaakekin burutuko dut, Sarak urtebete barru sasoi honetan sortuko dizun semearekin. <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>Egun hartan bertan, Jainkoak agindu bezala, bere etxeko gizaseme guztiak erdaindu zituen Abrahamek: Ismael bere semea eta esklabo guztiak, nahiz etxean jaioak nahiz diruz erosiak.


text:
<pb/>Abrahamekin batera erdaindu ziren etxeko gizaseme guztiak ere, nahiz etxean jaioak nahiz atzerrian diruz erosiak.


text:
<pb/>Behin batean, Jauna agertu zitzaion Abrahami Mambreren <f>[1]</f> artadian. Abraham oihal-etxolaren sarreran eserita zegoen, berorik handieneko orduan.


text:
Begiak jasorik, hiru gizonezko <f>[2]</f> ikusi zituen bere aurrean zutik. Ikusi orduko, lasterka joan zitzaien oihal-etxolaren sarreratik. Ahuspez jarri


text:
Jateko zerbait ekarriko dizuet indarberri zaitezten. Gero, bideari jarraituko diozue. Zerbaitegatik igaro zarete zeuen zerbitzari honen ondotik. <pb/>—Ongi da —erantzun zioten—; egizu esan bezala.


text:
<pb/>Abraham korrika sartu zen oihal-etxolara, Sararengana, eta esan zion: <pb/>—Bizkor, egizu orea irinik onenaz hirurentzat eta presta itzazu opil batzuk.


text:
<pb/>Abraham bera bizi-bizi joan zen ukuilura, eta, zekor guri eta gizen bat aukeraturik, morroi bati eman zion; honek berehala atondu zuen.


text:
Hartu zituen gatzatua, esnea eta atonduriko okela, eta bisitariei eraman zizkien. Haiek jaten zuten bitartean, zutik egon zen bera ondoan, zuhaizpean.


text:
Bukatzean, esan zioten: <pb/>—Non da Sara zure emaztea? <pb/>—Oihal-etxolan —erantzun zuen Abrahamek.


text:
<pb/>Jaunak esan zion: <pb/>—Zinez, urtebete barru <f>[3]</f> itzuliko natzaizu, eta ordurako zure emazte Sarak semea izango du. <pb/>Sara adi-adi zegoen oihal-etxolako ate ostean. <f>ⓕ</f>


text:
Horregatik, irri egin zuen <f>[4]</f> Sarak, bere artean pentsatuz: «Agor-agorra nagoelarik, senti ote nezake atseginik? Eta nire senarra zaharra dela, gainera».


text:
<pb/>Orduan, Jaunak esan zion Abrahami: <pb/>—Zergatik ari da irribarrez Sara, zaharra izanik, semerik ezin duela izan pentsatuz?


text:
Ba ote da ezer ezinezkorik Jaunarentzat? Urtebete barru itzuliko natzaizunean, Sarak semea izango du! <f>ⓖ</f>


text:
<pb/>Sarak, beldurturik, ukatu egin zuen, esanez: <pb/>—Ez dut irribarrerik egin. <pb/>—Nola ezetz! Irri egin duzu —erantzun zion hark.


text:
<pb/>Ondoren, gizon haiek Sodomarantz <f>[5]</f> abiatu ziren. Abrahamek lagundu egin zien apur batez, agurtu aurretik. <f>ⓗ</f>


text:
Honela ziharduen Jaunak berekiko: «Egingo dudanaren berri eman gabe utzi behar ote dut Abraham? <f>ⓘ</f>


text:
Izan ere, berau izango da herri handi eta ahaltsu baten buru eta herri guztientzat bedeinkazio-iturri. <f>ⓙ</f>


text:
Berau hautatu dut bere seme-alaba eta etxekoei Jaunaren arabera bizitzen irakasteko, on eta zuzen dena eginez. Eta nik, Jaunak, bete egingo dut Abrahami aginduriko guztia». <f>ⓚ</f>


text:
<pb/>Esan zion, beraz, Jaunak Abrahami: «Izugarria da Sodoma eta Gomorraren aurkako salakuntza. Larriegia da hiri horien bekatua.


text:
<pb/>Gizasemeek <f>[6]</f> Sodomarantz jo zuten. <f>ⓛ</f> <pb/>Abraham, berriz, Jaunaren aurrean zutik gelditu zen.


text:
Hurbildurik, esan zion: <pb/>—Egiaz, errugabea galdu behar ote duzu errudunarekin <f>[7]</f> batera?


text:
Beharbada, berrogeita hamar errugabe izango dira herri horretan. Horiek ere hilarazi behar ote dituzu? Ez ote zenioke barkatuko hiri osoari berrogeita hamar errugabeongatik?


text:
Utikan zuregandik errugabea errudunarekin batera hilaraztea! Nola jokatuko duzu, bada, berdin batarekin zein bestearekin? Munduaren epaileak ez ote du zuzenbiderik egingo? <f>ⓜ</f>


text:
<pb/>Jaunak erantzun: <pb/>—Baldin berrogeita hamar errugabe aurkitzen baditut, haiengatik hiri osoari barkatuko diot.


text:
<pb/>Abrahamek esan zion: <pb/>—Hara, hauts eta errauts besterik ez naizen arren, ene jaun horri mintzatzera ausartzen naiz.


text:
Gerta daiteke berrogeita hamarrera iristeko bost falta izatea. Hiri osoa suntsituko ote duzu bost horiengatik? <pb/>—Ez —erantzun zion Jaunak—, ez dut suntsituko, berrogeita bost errugabe aurkitzen baditut.


text:
<pb/>Eta Abrahamek, berriro: <pb/>—Gerta daiteke berrogei besterik ez izatea. <pb/>—Ba —ihardetsi zion Jaunak—, ez dut suntsituko berrogei horiengatik.


text:
<pb/>Abrahamek esan zion: <pb/>—Ez zaitez haserre, ene Jauna, oraindik ere mintzatzen banatzaizu. Badaiteke hogeita hamar besterik ez izatea. <pb/>—Ez dut suntsituko hogeita hamar aurkitzen baditut —erantzun zion Jaunak.


text:
<pb/>Abrahamek, berriro ere: <pb/>—Badakit ausartegia naizela, baina badaiteke hogei besterik ez izatea. <pb/>—Ez dut suntsituko hogei horiengatik —erantzun zion Jaunak.


text:
<pb/>Eta Abrahamek, oraindik: <pb/>—Ez haserre, Jauna, beste behin mintzatzen banatzaizu. Badaiteke hamar besterik ez izatea. <pb/>Jaunak erantzun zion: <pb/>—Ez dut suntsituko hamar horiengatik. <f>ⓝ</f>


text:
<pb/>Abrahamekin mintzatzen amaitu ondoren, alde egin zuen Jaunak. Eta Abraham bere oihal-etxolara itzuli zen.


text:
<pb/>Bi aingeruak Sodomara iritsi zirenean, arratsaldean, Lot <f>[1]</f> hiriko sarreran eseria zegoen. Ikusi zitueneko, altxatu eta bidera atera zitzaien. Ahuspezturik, <f>ⓐ</f>


text:
esan zien: <pb/>—Arren, ene jaunok, zatozte nire etxera, oinak garbitu eta gaua igaro dezazuen. Bihar, goizean goiz, zeuen bidaiari jarraituko diozue. <pb/>Haiek erantzun zioten: <pb/>—Ez! Nahiago dugu gaua plazan igaro. <f>ⓑ</f>


text:
<pb/>Baina Lotek hainbeste erregutu zienez gero, berarekin joan ziren etxera. Afaria prestatu zien, legamia gabeko ogia errearaziz, eta afaldu egin zuten.


text:
<pb/>Baina bisitariek oheratu baino lehen, Sodomako gizaseme guztiek, zahar eta gazte, hiritar guztiek, etxea inguratu zuten. <f>ⓒ</f>


text:
Oihuka esan zioten Loti: <pb/>—Non dituk bart etorri zaizkian gizonak? Atera itzak, bortxatu <f>[2]</f> egin nahi dizkiagu eta! <f>ⓓ</f>


text:
Hara, baditut oraindik birjina dauden bi alaba. Aterako dizkizuet zeuen gogara erabil ditzazuen. Gizaseme hauek, ordea, ez ukitu, ostatua eta babesa eman <f>[3]</f> baitizkiet.


text:
<pb/>—Alde hortik! —erantzun zioten—. Hara, gure artean atzerritar izan eta zer egin behar dugun erakutsi nahi ziguk! Horiei baino tratu txarragoa emango diagu heuri. <pb/>Loten aurka oldartu ziren eta ateraino hurbildu, behera botatzeko asmoz.


text:
Etxe atarian zeudenak, zahar nahiz gazte, itsuturik utzi zituzten. Alferrik jardun zuten ate bila. <f>ⓔ</f>


text:
<pb/>Gizaseme haiek esan zioten Loti: «Nor duzu besterik hemen? Atera hiri honetatik zeure alabak, suhigaiak eta bertan daukazun guztia,


text:
erraustu egin behar dugu eta. Handiak dira, izan ere, bertako bizilagunen aurka Jaunak jaso dituen salaketak, eta hiria erraustera bidali gaitu». <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>Lotek suhigaien bila joan eta esan zien: «Ea, atera zaitezte hemendik, Jaunak erraustu egin behar baitu hiria». Baina haiek txantxetan ari zitzaiela pentsatu zuten.


text:
<pb/>Eguna argitzear zegoelarik, bisitariek presa eman zioten Loti, esanez: «Bizkor! Zoaz hemendik emazte eta alaba biekin; bestela, hiri honi ezarritako zigor berean hilko zara!»


text:
<pb/>Eta, Lot nagi zebilela ikusirik, bisitariek indarrez atera zituzten bera, emaztea eta bi alabak, eta hiritik kanpo utzi, erruki izan baitzien Jaunak.


text:
<pb/>Hiritik kanpora eraman zituztenean, haietako batek esan zion: <pb/>—Libra zaitez! Ez begiratu atzera, ez gelditu ibar honetan. Ihes egizu mendira, hondamendian eror ez zaitezen. <f>ⓖ</f>


text:
Egiaz zure zerbitzari hau begiko izan duzu eta onginahi handia agertu didazu, bizirik gordez. Baina ez dut inolako salbabiderik mendian, hondamendiak harrapatu eta bidean hilko baininduke.


text:
Ikusi herri koskor hura. Nahiko hurbil dago, bertan babesteko. Arren, uztazu herri txiki horretaraino joaten, eta bizirik aterako naiz.


text:
Zoaz bizkor, ez baitezaket ezer egin zu hara iritsi arte. <pb/>Honengatik, herri hari Tzoar <f>[4]</f> —hau da, «Txiki»— deritza.


text:
Jaunak erraustu egin zituen hiriak eta bertako bizilagunak, lautada osoa eta lurralde hartako landaretza.


text:
Eta Sodoma, Gomorra eta ibar aldeko lautada osora begiraturik, kea ikusi zuen labe batetik bezala lurretik altxatzen.


text:
<pb/>Honela, ibarreko hiriak erraustu zituenean, Abrahamez gogoratu zen Jainkoa eta onez atera zuen Lot, bizi zeneko hirien hondamen hartatik.


text:
<pb/>Gero, Lotek alde egin zuen Tzoartik, han gelditzeko beldur baitzen, eta mendian kokatu zen bere bi alabekin. Harpe batean jarri ziren bizitzen.


text:
Behin batez, alaba zaharrenak gazteenari esan zion: «Gure aita zaharra dun eta hemen inguruan ez zegon ezkontzeko gizonezkorik, lurralde guztian egin ohi den bezala.


text:
Goazeman; mozkor dezagun aita eta etzan gaitezen berarekin; horrela, izango dinagu semerik geure aitarengandik».


text:
<pb/>Hala, gau hartan bertan mozkortu zuten aita eta beronekin etzan zen alaba zaharrena; Lot ez zen ohartu alaba noiz etzan eta noiz jaiki zen. <f>ⓙ</f>


text:
<pb/>Biharamunean, alaba zaharrenak gazteenari esan zion: «Bart ni egon naun aitarekin. Mozkor dezagun berriro eta gaur gauean hi joango haiz harekin etzatera; horrela, biok izango dizkinagu semeak geure aitarengandik».


text:
<pb/>Gau hartan ere mozkortu zuten aita eta alaba gazteena joan zitzaion. Lot ez zen ohartu noiz etzan eta noiz jaiki zen.


text:
<pb/>Zaharrenak semea izan zuen, eta Moab <f>[5]</f> eman zion izen; berau da gaur eguneko moabdarren arbasoa.


text:
Gazteenak ere semea izan zuen, eta Ben-Ami eman zion izen; berau da gaur eguneko amondarren <f>[6]</f> arbasoa.


text:
<pb/>Abraham, zegoen tokitik Negeveko eskualdera abiatu zen eta Gerar hirian jarri zen bizitzen atzerritar gisa, Kadex eta Xur-en artean. <f>ⓚ</f>


text:
Han zegoelarik, Sara bere emaztea, arreba zuela <f>[1]</f> zioen. Orduan, Gerarko errege Abimelekek Sara eraman ziezaiotela agindu zuen.


text:
Baina, gau hartan, Jainkoa agertu zitzaion Abimeleki ametsetan, esanez: «Hil egingo zara, hartu duzun emakumea ezkondua baita». <f>ⓛ</f>


text:
<pb/>Baina Abimelekek ez zuen oraindik inolako harremanik izan Sararekin. Horregatik esan zion: <pb/>—Jauna, galdu egin behar al duzu errugabe den herri bat?


text:
Ez al dit, bada, berak esan arreba zuela? Andreak ere neba zuela zioen. Nik fede onez eta zintzo jokatu dut.


text:
<pb/>Jainkoak erantzun zion ametsetan: <pb/>—Bai, badakit fede onez jokatu duzula; horregatik, ez dizut utzi Sararekin harremanak izaten, nire aurka bekatu egin ez zenezan. <f>ⓜ</f>


text:
Orain, ordea, itzul iezaiozu gizon horri bere emaztea; profeta denez, zure alde erregutuko du eta ez duzu galduko bizia. Itzultzen ez badiozu, berriz, zinez hilko zarete zu zeu eta zuretar guztiak.


text:
<pb/>Goizean goiz jaikirik, Abimelekek bere zerbitzari guztiak deitu zituen, ametsaren berri emateko. Denak harriturik gelditu ziren.


text:
Etorrarazi zuen Abimelekek Abraham, eta esan zion: <pb/>—Baina zer egin didazu? Zer kalte egin dizut, ni neu eta nire herria halako bekatu handiaren arriskuan jartzeko? Ez duzu ongi jokatu nirekin.


text:
<pb/>Abrahamek erantzun zion: <pb/>—Neure baitarako pentsatu nuen: «Segur aski leku honetan ez zegok Jainkoarekiko begirunerik; nire emazteaz jabetzeko, hil egingo naitek». <f>ⓝ</f>


text:
Gainera, egiaz nire arreba duzue Sara aitaren aldetik, nire amarenetik ez bada ere, eta emaztetzat hartu nuen.


text:
Horrela, Jainkoak neure aitarenetik atzerrira bidean jarri ninduenean, esan nion Sarari: «Norabait sartzen garenean, esazu, arren, neba nauzula».


text:
<pb/>Orduan, Abimelekek itzuli egin zion Abrahami emaztea. Era berean, ardiak, behiak eta morroi-mirabeak eman zizkion oparitzat,


text:
eta esan zion: <pb/>—Hor duzu zeure aurrean nire lurralde guztia. Geldi zaitez bizitzen gogokoen duzun lekuan.


text:
<pb/>Sarari, berriz, esan zion: <pb/>—Adizu, zure nebari zilarrezko mila txanpon eman dizkiot. Opari honek egiaztatzen die zuretarrei eta denei errugabea zarela; honela, denek jakingo dute ez duzula inolako okerrik egin <f>[2]</f>.


text:
<pb/>Abrahamek Jainkoari otoitz egin eta Jainkoak sendatu egin zituen Abimelek, honen emaztea eta mirabeak, berriro seme-alabak izan ahal zitzaten. <f>ⓐ</f>


text:
Abraham zaharra izan arren, Sara haurdun gertatu zen, eta semea eman zion, Jainkoak iragarritako garaian.


text:
Sarak esan zuen: «Irri egiteko bide <f>[2]</f> eman dit Jainkoak, eta honen berri jakingo duten guztiek irri egingo dute nirekin batera».


text:
Eta esan zuen gainera: «Nork esango ziokeen Abrahami, Sarak haurrak izango zituela? Hala ere, bere zahartzaroan, semea eman diot».


text:
<pb/>Ohartu zen Sara, Agar egiptoarragandik Abrahamek izandako semea bere seme Isaakekin ari zela jostatzen <f>[3]</f>. <f>ⓓ</f>


text:
Eta honela esan zion Abrahami: «Bidal itzazu etxetik mirabea eta beronen semea. Honek ez baitu oinordeko izan behar nire seme Isaakekin batera!» <f>ⓔ</f>


text:
Baina Jainkoak esan zion: «Ez zaitez atsekabe zeure mirabe eta mutikoagatik. Egiozu jaramon Sarak esaten dizun guztiari, Isaaken bidez izango baitituzu ondorengoak. <f>ⓕ</f>


text:
Baina zeure mirabearen seme horren bidez ere herri handi bat sorraraziko dut, hori ere zeure seme duzulako». <f>ⓖ</f>


text:
<pb/>Abrahamek, goizean goiz jaiki, ogia eta zahato bat ur hartu eta Agarri ezarri zizkion bizkarrean. Hala, haurrarekin batera igorri egin zuen etxetik. Abiatu zen, bada, Agar, eta Beer-Xeba <f>[4]</f> eremuan noragabe ibili zen.


text:
eta, urrutiraturik, aurrez aurre eseri zitzaion ehunen bat metrora. Honela zioen berekiko: «Ez dinat neure semea hiltzen ikusi nahi». Ama eseria zegoelarik, negarrez hasi zen haurra <f>[5]</f> ozenki.


text:
<pb/>Aditu zuen Jainkoak mutikoaren ahotsa, eta Jainkoaren aingeruak dei egin zion zerutik Agarri, esanez: «Zer duzu, Agar? Ez izan beldur, aditu baitu Jainkoak hor duzun mutikoaren ahotsa.


text:
<pb/>Orduan, Jainkoak ur-putzu bat ikusarazi zion Agarri. Honek zahatoa urez bete eta edaten eman zion mutikoari.


text:
<pb/> <n>[20-21]</n> Jainkoa lagun izan zuen mutikoak; hau handituz joan zen eta Parango eremuan bizi izan zen. Arkulari trebe bihurtu zen. Amak emakume egiptoar bat eman zion emaztetzat.


text:
<pb/>Aldi hartan, Abimelek erregeak, Pikol gudalburua berekin zuela, Abrahamengana joan eta esan zion: <pb/>—Jainkoa duzu lagun egiten duzun orotan. <f>ⓗ</f>


text:
Jainkoarengatik, beraz, egizu zin, ez duzula maltzurki jokatuko nirekin, ez neure seme-alabekin, ez hauen ondorengoekin. Ni leial izan nauzunez, emadazu hitza zeu ere hala izango zarela nirekin eta orain atzerritar gisa bizi zareneko herri honekin. <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>Baina Abrahamek errieta egin zion Abimeleki, honen morroiek bortxaz hartu zuten ur-putzua zela eta. <f>ⓙ</f>


text:
Abimelekek erantzun zuen: <pb/>—Ez dakit nork egin duen horrelakorik. Zuk ez didazu ezer aipatu, eta nik ez dut gaurdaino deus ere entzun.


text:
<pb/>Orduan, Abrahamek ardiak eta behiak eman zizkion Abimeleki. Honela burutu zuten bien arteko hitzarmena. <f>ⓚ</f>


text:
<pb/>Abrahamek erantzun: <pb/>—Nire eskutik hartu behar dituzu zazpi arkume hauek. Ezaugarri hau dela bide, denek jakingo dute ur-putzu hau nik zulatu dudala.


text:
<pb/>Horregatik, toki hari Beer-Xeba <f>[6]</f> deritzo —hau da, «Zin-Putzu»—, bertan biek zin egin zutelako. <f>ⓛ</f>


text:
<pb/>Beer-Xeban hitzarmena burutu ondoren, Abimelek eta Pikol gudalburua filistearren lurraldera <f>[7]</f> itzuli ziren.


text:
Abrahamek, bere aldetik, tamarindo bat aldatu zuen Beer-Xeban, eta Jauna, betiereko Jainkoa, gurtu zuen. <f>ⓜ</f>


text:
<pb/>Handik aldi batera, Jainkoak probatu egin nahi izan zuen Abraham eta dei egin zion: <pb/>—Abraham! <pb/>Honek erantzun: <pb/>—Hemen nauzu! <f>ⓝ</f> <f>ⓐ</f>


text:
<pb/>Eta Jainkoak: <pb/>—Hartzazu Isaak zeure semea, hain maite duzun seme bakarra, eta zoaz Moria <f>[1]</f> lurraldera. Igo zaitez nik erakutsiko dizudan mendira eta eskain iezadazu semea han erre-oparitzat. <f>ⓑ</f>


text:
<pb/>Biharamunean, goizean goiz jaiki zen Abraham, txalmatu zuen astoa eta, oparitarako egurra txikiturik, Jainkoak esandako lekura joan zen, bere seme Isaak eta bi morroirekin.


text:
Orduan, esan zien morroiei: «Gelditu hemen astoarekin. Mutikoa eta biok hara goaz, Jainkoa gurtzeko. Gero, itzuliko gara».


text:
<pb/>Hartu zuen Abrahamek oparitarako egurra, eta bizkarrean jarri zion bere seme Isaaki; berak aiztoa eta sua zeramatzan. Biak batera zihoazela,


text:
Isaakek bere aita Abrahami esan zion: <pb/>—Aita! <pb/>—Zer duzu, seme? —erantzun zion Abrahamek. <pb/>Eta Isaakek: <pb/>—Sua eta egurra badaramatzagu; baina non dugu oparitarako arkumea?


text:
<pb/>Abrahamek erantzun: <pb/>—Utzi hori Jainkoaren esku, seme! <pb/>Eta elkarrekin zihoazen bidean.


text:
<pb/>Jainkoak aipatutako lekura iritsi zirenean, aldarea eraiki zuen Abrahamek eta egurra prestatu. Ondoren, lotu zuen Isaak eta aldareko egur gainean ezarri.


text:
Baina Jaunaren aingeruak dei egin zion zerutik: <pb/>—Abraham! Abraham! <pb/>—Hemen nauzu! —erantzun zuen Abrahamek.


text:
<pb/>Aingeruak, orduan: <pb/>—Geldi esku hori! Ez egin kalterik mutikoari! Orain badakit Jainkoari begirune diozula, ez baitiozu zeure seme bakarra ere ukatu. <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>Jaso zituen begiak Abrahamek, ingurura begiratu eta ahari bat ikusi zuen sasi artean adarretatik kateatua. Hartu eta erre-oparitzat eskaini zuen bere semearen ordez.


text:
<pb/>Abrahamek leku hari «Jaunak du hornitzen» ezarri zion izena, eta gaur egun ere hala dio jendeak: «Mendian Jaunak du hornitzen <f>[2]</f>».


text:
esanez: «Honela dio Jaunak: Hala jokatu duzulako, zeure seme bakarra ere ukatu ez didazulako, nik neurez zin dagit: <f>ⓓ</f>


text:
Oparo bedeinkatuko zaitut eta zure ondorengoak zeruko izarrak eta itsasertzeko hondarra bezain ugari <f>[3]</f> egingo ditut eta etsaien hiriez jabetuko dira. <f>ⓔ</f>


text:
Zure ondorengoen bidez lurreko herri guztiak bedeinkatuko ditut <f>[4]</f>, nire esana bete duzulako». <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>Orduan, Abraham bere morroiengana itzuli eta elkarrekin Beer-Xebara joan ziren. Hantxe jarri zen Abraham bizitzen.


text:
<pb/>Aldi baten ondoren, jakinarazi zioten Abrahami bere anaia Nahorri zortzi seme sortu zizkiola Milkak: <f>ⓖ</f>


text:
hau Rebekaren aita izan zen. Zortzi seme hauek eman zizkion Milkak Abrahamen anaia Nahorri. <f>ⓗ</f>


text:
Kiriat-Arban <f>[1]</f> hil zen, Hebronen alegia, Kanaan lurraldean. Abrahamek dolu egin zuen haren heriotzagatik.


text:
<pb/>—Atzerritarra nauzue ni zeuen artean. Sal iezadazue lursail bat nire emaztea ehorzteko. <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>—Entzun, jauna. Jainkoak buruzagi egin zaitu gure artean. Ehortzi, beraz, zeure emaztea gure hilobirik bikainenean. Gutariko inork ez dizu galaraziko bere hilobian ehorztea.


text:
esan zuen: <pb/>—Baldin eta nire emaztea hemen ehorzteko baimena ematen badidazue, egidazue mesede hau: eskaiozue nire izenean Efroni, Tzoharren semeari,


text:
saltzeko niri bere soroaren ondoan dagoen Makpelako harpea. Eman diezadala balio duen diruaren truke, zuen lurraldean hilobiaren jabetza ukan dezadan.


text:
<pb/>Efron bera eseria zegoen beste hitita guztien artean, hiri-sarrerako plazan <f>[2]</f>. Denen aurrean erantzun zion:


text:
<pb/>—Ez, arren, ene jauna. Hara, doan ematen dizut harpea eta soro guztia ene hirikideen aurrean. Ehortzi bertan zeure emaztea.


text:
eta hauek lekuko harturik, esan zion Efroni: <pb/>—Entzun iezadazu, arren. Ordaindu egin nahi dizut soroa. Hartzazu dirua eta orduan ehortziko dut neure emaztea. <f>ⓙ</f>


text:
<pb/>—Hara, jauna: lursailak zilarrezko laurehun txanpon balio ditu. Diru horregatik ez gara eztabaidan hasiko. Ehortzi bertan zeure emaztea.


text:
<pb/>Bat etorri zen Abraham Efronekin, eta zilarrezko laurehun txanpon ordaindu zizkion, merkatariek erabili ohi duten dirutan.


text:
Abrahamenak izan ziren <f>[3]</f> aurrerantzean. Honen lekuko gertatu ziren hititak eta hiri-sarrerako plazatik igarotzen ari ziren guztiak.


text:
<pb/>Kanaan lurraldean, Mambre eta Hebronen aurrez aurre dagoen Makpelako soro ondoko harpean ehortzi zuen Abrahamek bere emazte Sara.


text:
Etxeko bere morroi zaharrenari, zuen guztiaren arduradunari, esan zion Abrahamek: <pb/>—Ezarri eskua nire izterpean <f>[1]</f>.


text:
Zin egidazu Jaunarengatik, zeru-lurren Jainkoarengatik, ez duzula nire semearentzat emazterik hartuko bizi naizen lurralde honetako kanaandarren alabetatik, <f>ⓚ</f>


text:
baizik eta nire sorterrira eta ahaideengana joango zarela, nire seme Isaakentzat emaztea hautatzera. <f>ⓛ</f>


text:
<pb/>Morroiak galdegin zion: <pb/>—Beharbada, neskak ez du lurralde honetara nirekin etorri nahi izango. Orduan, zure semea zure sorterrira eraman beharko ote dut?


text:
Zeruko Jainko Jaunak nire aitaren etxetik eta nire ahaideetatik hartu ninduen eta zin eginez agindu zidan: «Lurralde hau zure ondorengoei emango diet». Hain zuzen, berak bidaliko dizu aingerua aurretik, handik nire semearentzat emaztea hartu ahal izan dezazun. <f>ⓜ</f>


text:
Eta emakumeak zurekin etorri nahi ez badu, egin didazun zin-hitzetik aske geldituko zara. Dena den, ez eraman hara nire semea.


text:
<pb/>Bere nagusiaren hamar gamelu eta gauzarik hoberenak harturik, Mesopotamia aldera abiatu zen morroia, Nahor bizi zen hirira <f>[2]</f>.


text:
<pb/>Bertara iristeko zegoela, gameluak ur-putzu baten ondoan etzanarazi zituen. Arratsaldea zen, emakumeak ur bila joan ohi ziren sasoia. <f>ⓝ</f>


text:
Bere baitan otoitzari eman zion, honela: «Jauna, nire nagusi Abrahamen Jainkoa, arren, aurki dezadala gaur bila nabilena; ager ezazu nire nagusi Abrahami diozun onginahia.


text:
esango diot haietariko bati: “Eraitsi zeure pegarra edan dezadan”. Berak erantzungo balu: “Edazu, eta zure gameluei ere emango diet edaten”, izan bedi huraxe zeure zerbitzari Isaakentzat hautatu duzuna. Honela jakingo dut zeure onginahia agertu diozula nire nagusiari».


text:
<pb/>Bere arteko otoitza amaitu baino lehen, horra non hurbiltzen den Rebeka, pegarra sorbaldan. Betuelen alaba zen; Betuel, berriz, Abrahamen anaia Nahorren eta Milkaren semea. <f>ⓐ</f>


text:
Abrahamen morroia lasterka bidera atera zitzaion eta honela mintzatu: <pb/>—Emadazu, arren, ur pixka bat zeure pegarretik. <f>ⓑ</f>


text:
<pb/>Hark erantzun: <pb/>—Edazu, jauna. <pb/>Eta, berehala pegarra besoetara eraitsirik, edaten eman zion.


text:
<pb/>Edan zuenean, esan zion neskatxak: <pb/>—Zure gameluentzat ere ura ateratzera noa, ase arte edan dezaten.


text:
<pb/>Hustu zuen pegarra askan, eta lasterka joan zen putzura ur gehiago hartzera, gamelu guztiei eman zien arte.


text:
Bien bitartean, morroia hari begira zegoen, isilean bere buruari galdezka bere bidaiaren helburua lorrarazi ote zion Jaunak.


text:
<pb/>Gamelu guztiak ase zirenean, hartu zituen morroiak sei gramoko urrezko eraztuna eta ehun gramo baino gehiago zuten urrezko bi eskumuturreko,


text:
eta galdegin zion: <pb/>— Adizu! Noren alaba zara? Ba ote da zure aitaren etxean tokirik guretzat, gaua igarotzeko?


text:
<pb/>Gainera, esan zion: <pb/>—Bada gure etxean lasto eta belar ugari, eta baita gaua igarotzeko tokia ere.


text:
esanez: «Bedeinkatua Jauna, nire nagusi Abrahamen Jainkoa, onbera eta leiala izan baita ene nagusiarekin. Jaunak neure nagusiaren ahaideen etxerako bidean jarri nau».


text:
<pb/> <n>[29-30]</n> Rebekak neba bat zuen, Laban izenekoa. Bere arrebak zeramatzan eraztuna eta eskumuturrekoak ikusi eta gizon bat mintzatu zitzaiola entzunik, Laban etxetik atera eta ur-putzu aldera joan zen korrika morroiarengana. Hau oraindik ur-putzutik hurbil zegoen, gameluen ondoan.


text:
Labanek esan zion: «Zertan zaude hor kanpoan? Zatoz etxera, Jaunak bedeinkatu hori! Atondua dut etxea, baita gameluentzako tokia ere». <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>Labanek, etxean sartu, gameluei zamak kendu eta lastoa eta belarra eman zizkien. Ondoren, ura ekarri zien morroiari eta honen bidelagunei, oinak garbitzeko.


text:
Janaria aurrean jarri zien, baina morroiak esan zuen: <pb/>—Ez dut jango, esateko dudana esan aurretik. <pb/>Labanek erantzun zion: <pb/>—Esan, bada.


text:
Jaunak oparo bedeinkatu du nire nagusia eta aberats egin: ardi eta behiak, zilar eta urrea, morroi eta mirabeak, gamelu eta astoak eman dizkio. <f>ⓓ</f>


text:
Sarak, nire nagusiaren emazteak, nire nagusiari seme bat sortu dio bere zahartzaroan, eta honek semeari utzi dizkio bere ondasun guztiak.


text:
Neure nagusiak zin eragin zidan, esanez: «Ez duzu nire semearentzat emazterik hartuko bizi naizen lurralde honetako kanaandarren alabetatik.


text:
Hark erantzun zidan: «Ni Jaunaren zerbitzuan bizi izan naiz beti eta hark bere aingerua bidaliko du zurekin; zure bidaiaren helburua lorraraziko dizu, eta nire semearentzat emaztea hartuko duzu nire ahaideen artetik, nire aitaren etxetik.


text:
Nire ahaideengana joan ondoren, zin-hitzetik aske geldituko zara. Emaztea eman nahi ez badizute ere, zin-hitzetik aske geldituko zara».


text:
Beraz, gaur ur-putzura iristean, neurekiko esan dut: «Jauna, nire nagusi Abrahamen Jainkoa, egiten ari naizen bidaiaren helburua lorrarazi nahi badidazu,


text:
ur-putzu honen ondoan geldituko naiz; eta neskatxaren bat ura ateratzera datorrenean, hau esango diot: “Emadazu, arren, ur pixka bat zeure pegarretik”.


text:
Hark erantzungo balit: “Edazu zeuk, eta zure gameluentzat ere aterako dut ura”, izan bedi hori, Jauna, nire nagusiaren semearentzat hautatu duzun emaztea».


text:
<pb/>«Nirekiko otoitza amaitu baino lehen, hona non azaldu den Rebeka, pegarra sorbaldan, eta ur-putzura jaitsi ura ateratzera. “Emadazu, arren, edaten”, esan diot.


text:
Eraitsi du berehala pegarra sorbaldatik eta esan dit: “Edazu, eta emango diet edaten zure gameluei ere”. Edan dut nik eta eman die edaten nire gameluei ere.


text:
Ondoren, galdegin diot: “Noren alaba zara?”. “Betuelena, Milka eta Nahorren semearena”, erantzun dit. Orduan, eraztuna ezarri diot sudurrean eta eskumuturrekoak.


text:
Ahuspeztu eta Jauna gurtu dut. Bedeinkatu dut Jauna, neure nagusi Abrahamen Jainkoa, zuzeneko bidetik ekarri nauelako, haren semearentzat neure nagusiaren iloba emaztetzat hartzeko.


text:
Orain, bada, esadazue nire nagusiarekiko onbera eta leial agertu nahi duzuen ala ez, nora jo jakin dezadan».


text:
<pb/>Labanek eta Betuelek erantzun zioten: <pb/>— Jaunaren gauza da hau; ezin dizugu esan ez baietz, ez ezetz.


text:
Horra, hor duzu aurrean Rebeka. Hartzazu eta zoaz. Izan bedi zure nagusiaren semearen emazte, Jaunak esan bezala.


text:
Atera zituen zilarrezko eta urrezko bitxiak eta soinekoak, eta Rebekari eman zizkion. Honen nebari eta amari ere egin zizkien opariak.


text:
Gero, morroia eta bidelagunak afaldu eta lotara joan ziren. <pb/>Biharamun goizean, jaikitzean, morroiak esan zuen: <pb/>—Uztazue neure nagusiagana itzultzen.


text:
<pb/>Rebekaren nebak eta amak esan zioten: <pb/>—Bego oraindik neskatxa gurekin hamarren bat egun; gero joango zara.


text:
<pb/>Morroiak esan zien: <pb/>—Ez nazazue atzerarazi, Jaunak nire bidaiari bukaera ona eman dionez gero. Uztazue neure nagusiagana itzultzen.


text:
<pb/>Deitu eta galdegin zioten Rebekari: <pb/>—Joan nahi al duzu berehala gizon honekin? <pb/>—Bai! —erantzun zuen.


text:
<pb/>Orduan, amore eman zuten, beren arreba Rebeka eta honen inudea Abrahamen morroiarekin eta bidelagunekin joan zitezen,


text:
eta Rebekari, bedeinkatuz, esan zioten: <pb/><t>«Izan dezazula </t><t>ondorengo ugari, arreba! </t><t>Menpera ditzatela </t><t>zure ondorengoek </t><t>etsaien hiriak <f>[3]</f>!» <f>ⓔ</f> </t>


text:
<pb/>Jaiki ziren Rebeka eta honen mirabeak, gameluetara igo eta Abrahamen morroiarekin abiatu ziren denak.


text:
eta morroiari galdegin: <pb/>—Nor da landan zehar bidera datorkigun gizon hori? <pb/>Morroiak erantzun: <pb/>—Ene nagusia. <pb/>Orduan, Rebekak bere aurpegia estali zuen zapi batez.


text:
Honek bere ama Sararena izandako oihal-etxolara eraman zuen Rebeka. Emaztetzat hartu eta maite izan zuen. Honela poztu zuen Isaakek bere burua, ama hil ondoren.


text:
Jokxanek, bere aldetik, Xeba eta Dedan sortu zituen. Dedanen ondorengoak hauek izan ziren: axurtarrak, letuxtarrak eta leumdarrak.


text:
Beste ohaideen semeei opariak eman zizkien, eta Isaakengandik urruti bidali zituen ekialderantz, bera oraindik bizi zela.


text:
Bere seme Isaak eta Ismaelek ehortzi zuten Makpelako harpean, Tzohar hititaren seme Efronen soroan, Mambreren aurrez aurre. <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>Abraham hil ondoren, Jainkoak bedeinkatu egin zuen haren seme Isaak; hau Lahai-Roiko <f>[3]</f> ur-putzuaren ondoan bizi zen.


text:
<pb/>Hona hemen Abrahamen seme Ismaelen ondorengoak —Ismael Sararen mirabe egiptoarrak sortu zion <f>[4]</f> Abrahami—. <f>ⓙ</f>


text:
Horiek dira Ismaelen semeen izenak; hamabi buruzagi beste hainbeste leinurentzat; izen horiek eman zitzaizkien haien bizileku eta kanpalekuei ere.


text:
<pb/>Ehun eta hogeita hamazazpi urtez bizi izan zen Ismael. Gero, azken arnasa emanez, hil egin zen eta bere arbasoekin elkartu.


text:
Haren ondorengoak Habila eta Xur-en <f>[5]</f> artean dagoen eskualdean, Egiptoren mugan, Axur bidean, jarri ziren bizitzen, beren anaien aurrez aurre.


text:
Isaakek berrogei urte zituen, Betuelen alaba eta Labanen arreba zen Rebekarekin ezkondu zenean. Betuel eta Laban Mesopotamiako <f>[6]</f> aramearrak ziren.


text:
<pb/>Rebeka emaztea agorra zela eta, haren alde erregutu zion Isaakek Jainkoari. Jaunak erregua aditu eta haurdun gelditu zen Rebeka. <f>ⓚ</f>


text:
<pb/>Bi ume ari zitzaizkion sabelean elkarren lehian. Rebekak zioen berekiko: «Zergatik gertatu zait gero niri horrelakorik?» Jaunarengana jo zuen argitasun eske,


text:
eta Jaunak erantzun: <pb/><t>«Bi nazio dituzu sabelean, </t><t>bi herri aterako zaizkizu erraietatik: </t><t>bata besteari nagusituko zaio, </t><t>zaharrena gazteenaren morroi </t><t>izango da». <f>ⓛ</f> </t>


text:
Berehala anaia irten zen, bere eskuaz anaiaren orpoari helduta. Honengatik, Jakob <f>[8]</f> eman zioten izena. Hirurogei urte zituen Isaakek Rebekak bikiak izan zituenean. <f>ⓜ</f>


text:
<pb/>Haurrak handi egin ziren. Esau ehiztari trebe bihurtu zen eta oihan-gizon. Jakob, ostera, gizon patxadatsua zen eta etxekoia.


text:
Isaakek maiteago zuen Esau, gogoko baitzuen ehiza-jana; Rebekak, aldiz, Jakob zuen maiteago. <f>ⓝ</f>


text:
eta esan zion anaiari: <pb/>—Emadak lapikoko gorri horretatik, leher egina nator eta. (Honegatik, Edom —hau da, «Gorri»— izena ezarri zitzaion).


text:
Orduan, eman zizkion Jakobek anaiari ogia eta platerkada dilista. Hark jan, edan, mahaitik altxa eta alde egin zuen. Honela gutxietsi zuen Esauk bere lehen-semetzaren eskubidea. <f>ⓐ</f>


text:
<pb/>Beste gosete bat ere izan zen lurralde hartan, Abrahamen garaikoaz gain, eta Isaak Gerar-era joan zen, filistearren errege Abimelekengana <f>[1]</f>. <f>ⓑ</f>


text:
<pb/>Jauna agertu zitzaion Isaaki eta esan zion: «Ez jaitsi Egiptora. Zaude nik adieraziko dizudan lurraldean.


text:
Bizi lurralde horretan atzerritar gisa; ni zeurekin izango nauzu eta bedeinkatu egingo zaitut: herrialde hauek guztiak emango dizkizuet zuri eta zeure ondorengoei. Honela beteko dut zure aitari egin nion zin-hitza. <f>ⓒ</f>


text:
Zure ondorengoak zeruko izarrak bezain ugari egingo ditut, eta lurralde hau guztia emango diet. Zure ondorengoen bidez lurreko herri guztiak bedeinkatuko ditut <f>[2]</f>, <f>ⓓ</f>


text:
Hango bizilagunek bere emazteaz galdegin zioten. Isaakek arreba zuela esaten zien, emaztea zuela esan beharrean, honen edertasunagatik bera hilko zuten beldurrez.


text:
<pb/>Denboraldia zeraman Isaakek Gerar-en. Behin batez, filistearren errege Abimelek leihora atera zen. Eta hona non ikusten dituen Isaak eta Rebeka emaztea harreman goxoan.


text:
Deitu zion Abimelekek Isaaki eta esan: <pb/>—Emaztea duzu, ezta? Zergatik esan zenigun, bada, arreba zenuela? <pb/>Isaakek erantzun: <pb/>—Bera zela-eta hilko ninduzuen beldur nintzelako esan nuen hori.


text:
<pb/>Abimelekek jarraitu zuen: <pb/>—Zer egin diguzu, gero? Nola bururatu zaizu horrelakorik? Edozein herritar ohera zitekeen zure emaztearekin. Orduan, denok bihurtuko gintuzun errudun.


text:
<pb/>Eta herri osoari agindu zion: <pb/>—Gizon hau eta beronen emaztea ukitzen dituenari heriotza-zigorra ezarriko zaio.


text:
<pb/>Erein zuen Isaakek lurralde hartan eta bateko ehun jaso zuen urte hartan, Jaunak bedeinkatu egin baitzuen.


text:
Artalde eta behi-talde handiak eta morroi asko lortu zituen. <pb/>Horregatik, filistearrek bekaitzez begiratzen zioten.


text:
Filistearrek lurrez beteak zituzten Isaaken aita Abrahamen garaian honen morroiek zulatutako putzu guztiak. <f>ⓕ</f>


text:
Orduan, Abimelekek esan zion Isaaki: «Alde egizu gure artetik, gu baino ahaltsuago egin baitzara». <f>ⓖ</f>


text:
<pb/>Hala, Isaak urrutiratu egin zen leku hartatik eta, Gerarko ibarrean oihal-etxola kokatuz, bertan jarri zen bizitzen.


text:
Eta berriro zulatu zituen putzuak, bere aitaren garaian morroiek zulatu eta Abraham hil ondoren filistearrek lurrez beteriko putzu berberak. Bere aita Abrahamek emandako izen berak eman zizkien.


text:
Baina Gerarko artzainek sesioa izan zuten Isaaken artzainekin. Esaten zuten: «Geurea diagu ura!» <pb/>Esek —hau da, «Liskar»— izena ezarri zion Isaakek putzu hari, beronengatik liskartu zirelako.


text:
Zulatu zuten beste bat, eta honengatik ere errietan ari izan ziren. Hau dela eta, Isaakek Sitna — hau da, «Salakuntza» — eman zion izen.


text:
Handik urrunago beste bat zulatu zuten, baina ez zen oraingoan errietarik sortu. Honi Rehobot — hau da, «Zabaleta» — ezarri zion izena, esanez: «Orain bai lurralde zabala eta emankorra eman digula Jaunak».


text:
Gau hartan Jauna agertu zitzaion, esanez: <pb/><t>«Ni naiz </t><t>zure aita Abrahamen Jainkoa. </t><t>Ez izan beldur, zeurekin bainauzu. </t><t>Bedeinkatuko zaitut, </t><t>ondorengo ugari emango dizut <f>[3]</f> </t><t>neure zerbitzari Abrahamengatik». <f>ⓗ</f> </t>


text:
<pb/>Isaakek aldarea eraiki zuen leku hartan eta Jauna gurtu zuen. Han kokatu zuen oihal-etxola, eta morroiek beste putzu bat zulatu zuten. <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>Abimelek Gerartik etorri zitzaion Isaaki, Ahuzat bere adiskidearekin eta Pikol gudalburuarekin.


text:
<pb/>Haiek erantzun: <pb/>—Orain ohartu gara argi eta garbi, zeurekin duzula Jauna eta hau pentsatu dugu: Zin egin diezaiogun elkarri; egin dezagun hitzarmena: <f>ⓙ</f>


text:
zuk ez diguzu kalterik egingo, guk ere egin ez dizugun bezala. Izan ere, on besterik ez dizugu egin eta bakean joaten utzi. Orain argi dugu Jaunak bedeinkatu zaituela.


text:
<pb/>Biharamunean, goizean goiz jaiki eta zin egin zioten elkarri. Gero, Isaakek agurtu egin zituen, eta adiskide gisa alde egin zuten haiek.


text:
<pb/>Egun hartan, bere morroiak etorri zitzaizkion Isaaki zulatu berria zuten putzuan ura aurkitu zutela esatera.


text:
Isaakek Xibea eman zion izen; horregatik, gaurdaino Beer-Xeba <f>[4]</f> —hau da, «Zin-Putzu»— deitzen zaio hiri hari.


text:
<pb/>Esauk, berrogei urte zituela, bi emakume hitita hartu zituen emaztetzat: Judit, Beeriren alaba, eta Basemat, Elonena. <f>ⓚ</f>


text:
<pb/>Zahartu zen Isaak, eta ezer ez ikusteraino ahuldu zitzaion ikusmena. <pb/>Egun batean, Esau bere seme nagusiari deitu zion: <pb/>—Seme! <pb/>Esauk erantzun: <pb/>—Hemen nauzu!


text:
Ondoren, atondu iezadazu atsegin dudan erako jaki goxoa eta ekarri, jan dezadan. Gero, neure bedeinkazioa emango dizut, hil baino lehen. <f>ⓛ</f>


text:
<pb/>Rebekak aditu zuen Isaakek bere seme Esauri esandakoa. Esau aitari eskaintzeko ehizaki bila oihanera joan orduko,


text:
«Ekarri ehizakia eta atondu jaki goxo bat, jan dezadan. Gero, Jaunaren aurrean bedeinkatuko zaitut, hil baino lehen».


text:
Zoaz abere-taldera eta ekarri bi ahuntz guri, eta jaki goxoa prestatuko diot aitari, atsegin duen bezalakoa.


text:
Baliteke, ni ukitu eta iruzur egiten diodala aita ohartzea. Orduan, bedeinkazioaren ordez madarikazioa erakarriko nuke neure gain.


text:
<pb/>Amak esan zion: <pb/>—Betor niregana delako madarikazio hori. Egizu nire esana eta zoaz agindutakoa ekartzera.


text:
<pb/>Joan zen, bada, agindutakoa hartzera, eta amarengana itzuli zen. Honek jaki goxoa prestatu zuen, aitak atsegin zuen bezalakoa.


text:
Rebekak, berehala, bere seme nagusi Esauren arropak, etxean zeuzkan arroparik dotoreenak, hartu eta Jakob bere seme gazteenari jantzarazi zizkion.


text:
<pb/>Sartu zen Jakob aitarengana eta esan zion: <pb/>—Aita! <pb/>—Bai, seme —erantzun zion hark—. Baina nor zara zu?


text:
<pb/>Jakobek aitari: <pb/>—Esau zure seme nagusia. Bete dut eskatu didazuna. Jaiki, mesedez, eseri eta jan nik ehizatua, bedeinka nazazun.


text:
<pb/>Isaakek erantzun zion: <pb/>—Bai azkar aurkitu duzula, seme! <pb/>Jakobek esan zuen: <pb/>—Jaunak, zure Jainkoak, eman dit hartarako egokiera.


text:
<pb/>Orduan, esan zion Isaakek: <pb/>—Zatoz hurbilago, seme, uki zaitzadan, egiaz nire seme Esau ote zaren ala ez jakiteko.


text:
<pb/>Hurbildu zitzaion Jakob bere aita Isaaki, eta honek ukitu eta esan zuen: <pb/>—Jakobena da mintzoa; eskuak, ordea, Esaurenak.


text:
Isaakek galdegin zion: <pb/>—Egiaz nire seme Esau al zara? <pb/>—Bai, Esau naiz —erantzun zion Jakobek.


text:
<pb/>Gero, Isaakek: <pb/>—Emadazu jaten ehizakia, seme, eta bedeinkatu egingo zaitut. <pb/>Jakobek eman eta hark jan egin zuen. Ekarri zion ardoa eta hark edan.


text:
<pb/>Hurbildu eta besarkatu egin zuen. Isaakek, haren arropak usaindu zituenean, bedeinkatu egin zuen, esanez: <pb/><t>«Nire semearen usaina, </t><t>Jaunak bedeinkaturiko </t><t>zelaiaren usaina. <f>ⓜ</f> </t>


text:
<t>Jainkoak eman diezazkizula </t><t>zeruko ihintza </t><t>eta lurreko guritasuna, </t><t>ogi-ardotan oparotasuna. <f>ⓝ</f> </t>


text:
<t>Izan ditzazula herriak zerbitzari, </t><t>makur daitezela nazioak </t><t>zure aitzinean. </t><t>Izan zaitez zeure senideen nagusi, </t><t>makur daitezela zure aitzinean </t><t>zure amaren semeak! </t><t>Madarikatua, </t><t>zu madarikatzen zaituena! </t><t>Bedeinkatua, </t><t>zu bedeinkatzen zaituena!» <f>ⓐ</f> </t>


text:
Honek ere aitak atsegin zuen jaki goxoa prestatu, aitari eraman eta esan zion: <pb/>—Jaiki zaitez, aita, eta jan zeure seme honen ehizakitik, bedeinka nazazun.


text:
<pb/>Aita Isaakek galdegin zion: <pb/>—Nor zara zu? <pb/>—Esau nauzu —erantzun zion hark—, zure seme zaharrena.


text:
<pb/>Zirrara ikaragarriak hartu zuen Isaak, eta esan zuen: <pb/>—Nor zen, bada, ehizatik etorri eta jatekoa ekarri didana? Harenetik jan dut zu sartu baino lehen. Bedeinkatu egin dut eta betiko dago bedeinkatua <f>[1]</f>.


text:
<pb/>Aitaren hitzak entzutean, Esauk garrasi handi mingotsa egin eta esan zion: <pb/>—Bedeinka nazazu neu ere, aita.


text:
<pb/>Esauk ihardetsi zion: <pb/>—Ongi jarria du, bai, Jakob izena <f>[2]</f>, oraingoarekin bi bider kendu baitit txanda. Lehen-semetzaren eskubidea kendu zidan lehenengo eta, orain, bedeinkazioa. <pb/>Esan zion, gainera: <pb/>—Ez al duzu niretzat beste bedeinkaziorik? <f>ⓑ</f>


text:
<pb/>Isaakek erantzun: <pb/>—Hara, zure nagusi egin dut eta senide guztiak haren zerbitzari bihurtu. Ogiz eta ardoz hornitu dut. Zer egin dezaket zure alde, seme?


text:
<pb/>Esauk esan zion: <pb/>—Ez al duzu bedeinkazio bakar bat besterik, aita? Bedeinka nazazu neu ere! <pb/>Esau negarrez hasi zen ozenki. <f>ⓒ</f>


text:
Eta Isaak honela mintzatu zitzaion: <pb/><t>«Begira, </t><t>lur gurietatik kanpo biziko zara, </t><t>zeruko ihintzetik urrun. </t>


text:
<t>Ezpataz zainduko duzu bizia, </t><t>eta zeure anaia zerbitzatuko; </t><t>baina bere garaian <f>[3]</f> </t><t>botako duzu lepotik </t><t>haren uztarria». </t>


text:
<pb/>Esauk begitan hartu zuen Jakob, honek aitarengandik lortutako bedeinkazioagatik. Honela zioen berekiko: «Hurbil duk gure aitaren hileta-eguna; orduan, Jakob nire anaia hilko diat».


text:
<pb/>Rebekak, lehen-seme Esauren asmoei antzemanik, Jakob seme gazteenari dei egin eta esan zion: «Adizu, Esau zure anaiak mendekua hartu nahi du zure bizkarretik, zu hilez.


text:
Anaiak zuk egina ahaztu eta haren amorruak atzera egin dezanean, bidaliko dut norbait hara, zure bila. Zer dela-eta galdu behar ditut neure seme biak egun berean?» <f>ⓔ</f>


text:
<pb/>Rebekak esan zion Isaaki: «Bizitzaz nazkaturik nago Esauren emakume hitita horiengatik. Zertarako bizi, Jakob ere lurralde honetako emakumeren batekin ezkontzen bada?» <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>Deitu zuen, bada, Isaakek Jakob bere semea eta bedeinkatu egin zuen. Eta agindu hau eman zion: «Ez zara emakume kanaandarrokin ezkonduko.


text:
Ea, zoaz Mesopotamiara <f>[1]</f>, Betuel zeure aitonarenera. Hartzazu han emaztetzat Laban zeure osabaren alabetariko bat. <f>ⓖ</f>


text:
<pb/>«“Jainko ahaltsuak <pb/><t>bedeinka zaitzala, </t><t>emankor egin eta ugaldu zaitzala, </t><t>herri askoren sortzaile </t><t>bihur zaitezen! <f>ⓗ</f> </t>


text:
<t>Eman diezazuela </t><t>Abrahamen bedeinkazioa, </t><t>zuri eta zure ondorengoei, </t><t>orain atzerri duzun lurralde hau, </t><t>Jainkoak Abrahami emandakoa <f>[2]</f>, </t><t>eskura dezazun”». <f>ⓘ</f> </t>


text:
<pb/>Horrela bada, Isaakek Mesopotamiara bidali zuen Jakob, Labanen etxera. Hau Betuel aramearraren semea zen, Jakob eta Esauren ama Rebekaren anaia.


text:
<pb/>Esauk jakin zuen Isaakek Jakob bedeinkatu eta Mesopotamiara bidali zuela emazte bila, bedeinkatzean agindu hau emanez: «Ez zara Kanaango emakumeekin ezkonduko».


text:
eta Abrahamen seme Ismaelengana joan zen. Eta zituen emazteez gain, Ismaelen alaba eta Nebaioten arreba Mahalat hartu zuen emaztetzat.


text:
Amets hau egin zuen: eskailera bat ikusi zuen, beheko ertza lurrean eta goikoa zeruan zituena, eta Jainkoaren aingeruak zurubian gora eta behera. <f>ⓚ</f>


text:
Hortan, Jauna agertu zitzaion bere ondoan zutik, honela zioela <f>[3]</f>: <pb/><t>«Jauna naiz ni, </t><t>zure arbaso Abrahamen </t><t>eta Isaaken Jainkoa. </t><t>Etzanik zaudeneko lurra </t><t>zuri eta zure ondorengoei </t><t>emango dizuet. <f>ⓛ</f> </t>


text:
<t>Zure ondorengoak </t><t>lurreko hautsa bezain ugari </t><t>izango dira. </t><t>Mendebalde eta ekialdera, </t><t>iparralde eta hegoaldera </t><t>hedatuko zara. </t><t>Zure eta zure ondorengoen bitartez </t><t>lurreko senitarte guztiak </t><t>bedeinkatuko ditut. <f>ⓜ</f> </t>


text:
<t>Begira, zeurekin nauzu! </t><t>Noranahi zoazela, zainduko zaitut </t><t>eta lurralde honetara itzularaziko. </t><t>Ez, ez zaitut eskutik utziko, </t><t>esan dizudana bete arte». <f>ⓝ</f> </t>


text:
<pb/>Goizean goiz jaiki eta, burukotzat zeukan harria harturik, zutik ezarri zuen Jakobek, eta olioa isuri zuen gainera, Jaunari sagaratzeko. <f>ⓑ</f>


text:
<pb/>Leku hari Betel <f>[4]</f> —hau da, «Jainkoaren etxe»— eman zion izen; lehenago Luz zeritzon leku hari. <f>ⓒ</f>


text:
Gero, promes hau egin zuen Jakobek: <pb/><t>«Jainkoa neurekin badut, </t><t>eta bidaia honetan babesten banau, </t><t>jateko ogia </t><t>eta janzteko arropak </t><t>ematen badizkit, </t>


text:
<t>aitarenera bizirik eta osasuntsu </t><t>itzultzen banaiz, </t><t>Jauna izango dut neure Jainko. </t>


text:
<t>Oroitarri gisa eraiki dudan harri hau </t><t>Jainkoaren etxe izango da. </t><t>Jaunari, ematen didan guztitik </t><t>hamarrena bihurtuko diot».</t>


text:
Bidean zihoala, putzu bat begiztatu zuen landan eta hiru artalde putzu ondoan etzanak, handik edaten baitzuten artaldeek. Harri handi batek estaltzen zuen putzuko ahoa. <f>ⓓ</f>


text:
Abere-talde guztiak biltzen zirenean, artzainek harria mugitu ohi zuten putzuko aho gainetik eta, ardiei edanarazi ondoren, harria bere lekura, putzu-ahora, itzuli.


text:
<pb/>Jakob honela mintzatu zitzaien artzainei: <pb/>—Anaiok, nongoak zarete? <pb/>—Haran herrialdekoak —erantzun zioten.


text:
<pb/>Hark galdetu: <pb/>—Ezagutzen al duzue Laban, Nahorren semea? <pb/>Haiek erantzun: <pb/>—Bai, ezagutzen dugu.


text:
<pb/>Eta Jakobek: <pb/>—Ongi al da? <pb/>—Bai, ongi da —erantzun zioten—. Hor dator, hain zuzen, haren alaba Rakel, ardiekin.


text:
<pb/>Jakobek esan zien: <pb/>—Begira, oraindik egun-argi da. Ez da abereak biltzeko garaia. Eman ardiei edaten eta eraman larrera.


text:
<pb/>Baina haiek erantzun zuten: <pb/>—Ez dugu hori egiterik, abere-talde guztiak bildu arte; orduan mugituko dugu harria putzuko aho gainetik eta edaten emango.


text:
<pb/>Oraindik Jakob haiekin hizketan ari zela, Rakel iritsi zen aitaren ardiekin, artzain ibiltzen baitzen.


text:
Jakobek, Rakel bere lehengusina eta Laban bere osabaren ardiak ikusi orduko, hurbildu eta putzu-ahoko harria mugiarazi zuen, eta bere osabaren ardiei edaten eman zien.


text:
Rakeli adierazi zion beraren aitaren ahaidea zela, Rebekaren semea. Orduan, Rakel lasterka joan zen, aitari berri ematera.


text:
<pb/>Iloba Jakoben berri entzun zuenean, berehala joan zitzaion Laban. Hertsiki besarkatu zuen eta laztandu, eta etxera eraman. Jakobek gertatu zitzaion guztia kontatu zion.


text:
Labanek esan zion: «Zinez neure odol berekoa zara». <pb/>Eta harekin gelditu zen Jakob hilabete osoan.


text:
<pb/>Labanek esan zion Jakobi: «Nire ahaidea zarela eta, hutsaren truke egin behar al duzu lan niretzat? Esadazu zer ordaindu behar dizudan». <f>ⓔ</f>


text:
Jakob Rakelez maitemindu zen, eta esan zion Labani: <pb/>—Zazpi urtez egingo dut lan zuretzat Rakel zure alaba gazteenarekin ezkontzearren.


text:
<pb/>Jakobek zazpi urtez lan egin zuen Rakelengatik, eta, hain maite baitzuen, egun batzuk besterik ez zitzaizkion iruditu. <f>ⓕ</f>


text:
Epea bete zenean, esan zion Jakobek Labani: «Emadazu andregaia. Bete da epea eta berarekin ezkondu nahi nuke».


text:
Arratsean, ordea, bere alaba Lea hartu eta Jakobengana eraman zuen. Hala, Jakob Learekin elkartu zen.


text:
Biharamun goizean, Lea zela ohartu zen <f>[1]</f> Jakob. Orduan, esan zion Labani: <pb/>—Zer egin didazu? Ez al dut lan egin zuretzat Rakelengatik? Zergatik engainatu nauzu? <f>ⓖ</f>


text:
<pb/>Labanek erantzun zion: <pb/>—Gure artean ez dugu alaba gazteena nagusiena baino lehen emateko ohiturarik.


text:
<pb/>Halaxe egin zuen Jakobek. Learekiko eztei-astea bukatu zuenean, Labanek bere alaba Rakel eman zion emaztetzat.


text:
Elkartu zen Jakob Rakelekin ere, eta Lea baino maiteago izan zuen. Beste zazpi urtez lan egin behar izan zuen Labanentzat. <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>Jaunak ernalkor bihurtu zuen Lea, ikusi baitzuen ez zuela Jakobek hain maite; Rakel, berriz, agorra zen. <f>ⓘ</f>


text:
Beraz, Leak, haurdun gelditurik, semea izan zuen; Ruben <f>[2]</f> eman zion izen, hau esaten baitzuen: «Ikusi du Jaunak nire atsekabea; orain bai maiteko nauela nire senarrak».


text:
<pb/>Haurdun gelditu zen berriro Lea eta beste seme bat izan zuen. Hau zioen: «Egiaz Jauna ohartu da nire senarrak ez nauela maite eta beste hau ere eman dit». Eta Simeon eman zion izen.


text:
<pb/>Beste behin ere haurdun gertatu eta semea izan zuen. Esan zuen: «Oraingoan bai, neureganatuko dut senarra, hiru seme eman baitizkiot». Horregatik, Lebi eman zion izen.


text:
<pb/>Berriro ere haurdun jarri eta semea izan zuen. Esan zuen: «Oraingo honetan Jauna dut goretsiko». Horregatik, Juda eman zion izen. <pb/>Eta ez zuen beste semerik izan.


text:
<pb/>Rakel, Jakobi semerik ezin ziola eman eta, ahizpaganako jeloskor jarri zen. Esan zion Jakobi: <pb/>—Emazkidazu semeak edo hil egingo naiz.


text:
<pb/>Jakob haserretu egin zen Rakelekin eta esan zion: <pb/>—Jainkoa ote naiz, bada, ni? Berak galarazi dizu sabeleko fruitua! <f>ⓙ</f>


text:
<pb/>Rakelek, orduan: <pb/>—Hor duzu nire neskame Bilha. Elkar zaitez berarekin <f>[1]</f> eta emango dizu semerik nire ordez; honela, nik ere izango dut semerik, hura bitarteko.


text:
Rakelek zioen: «Nire alde atera da Jainkoa, nire deia entzun eta semea eman baitit». Horregatik, Dan eman zion izen.


text:
Rakelek esan zuen: «Nire ahizparekin gatazka gogorrean borrokatu naiz eta garaile atera». Eta Neftali eman zion izen.


text:
<pb/>Leak, gehiago haurrik ez zuela ikustean, bere neskame Zilpa hartu eta Jakobi eman zion emazte bezala.


text:
Leak, orduan, esan zuen: «Hau zoriona! Neskatxek zorionak emango baitizkidate». Eta Axer eman zion izen. <f>ⓚ</f>


text:
<pb/>Gari-uztaroan, Ruben sorora joan zen amodio-sagar <f>[2]</f> bila, eta bere ama Leari eraman zizkion. Rakelek esan zion Leari: <pb/>—Emadazu zure semearen amodio-sagar horietarik.


text:
<pb/>Leak erantzun zion: <pb/>—Ez al da aski senarra kentzea, neure semearen amodio-sagarrak ere kendu nahi izateko? <pb/>Rakelek erantzun zion: <pb/>—Ongi! Gaur gauean ohera dadila Jakob zurekin, zure semearen amodio-sagarren truke.


text:
<pb/>Arratsean, Jakob sorotik itzultzean, bidera irten zitzaion Lea, esanez: «Nirekin etorri behar duzu, neure semearen amodio-sagarrez eskuratu baitut horretarako eskubidea». <pb/>Gau hartan Learekin oheratu zen Jakob.


text:
Leak zioen: «Jainkoak saritu egin nau senarrari neskamea eman diodalako». Eta Isakar eman zion izen.


text:
Leak esan zuen: «Opari ederra egin dit Jainkoak! Orain bai aintzakotzat hartuko nauela senarrak, sei seme eman baitizkiot!» Eta Zabulon eman zion izen.


text:
<pb/>Rakelek Jose izan ondoren, Jakobek esan zion Labani: <pb/>—Uztazu etxera, neure lurraldera, joaten.


text:
Emazkidazu neure seme-alabak eta emazteak, hauengatik lan egin baitut zuretzat. Eta ongi dakizu zenbat lan egin dudan zure zerbitzuan. Horrela, joan ahal izango naiz.


text:
<pb/>Labanek esan zion: <pb/>—Entzun, mesedez. Goi-argiz jakin dut zuri esker bedeinkatu nauela Jaunak. <f>ⓝ</f>


text:
<pb/>Jakobek erantzun zion: <pb/>—Ongi dakizu zenbat lan egin dudan zuretzat eta zenbateraino hazi zaizun abere-taldea niri esker.


text:
Nahiko urriak ziren zure ondasunak ni etorri aurretik; orain, ordea, erruz handitu dira nire gidaritzapean. Jaunak bedeinkatu egin zaitu. Noiz egin behar dut nik neure etxerako?


text:
<pb/>Labanek esan zion: <pb/>—Zer eman behar dizut? <pb/>Jakobek erantzun: <pb/>— Ez eman ezer ere. Esango dizudana onartzen baduzu, zure abereak zaintzen jarraituko dut.


text:
Gaur zure artaldeen artetik igaroko naiz, eta antxume beltzak eta axuri nabar nahiz pintoak oro bereiz jarriko ditut: horiek izango ditut lansari <f>[3]</f>.


text:
Horrela, biharko egunean nire irabazien kontu hartzera etortzen zarenean, jakin ahal izango duzu zintzo jokatu dudan ala ez.


text:
<pb/>Egun berean bereizi zituen Labanek aker marradun edo pintoak, ahuntz nabar edo pintoak eta ardi beltzak; hauek guztiak bere semeen esku utzi zituen Labanek.


text:
Gero, urrundu egin ziren Jakobengandik, hiru eguneko bidea tartean jarriz. Jakobek, berriz, Labanen gainerako abereak bazkatzen zituen.


text:
Abereak edatera zihoazen asketan ezarri zituen ziri zurituak ardien aurrean; hala, edatera joatean, ardiek arkara izaten zuten.


text:
Gero, Jakobek bildotsak bereizten zituen, Labanen artaldeko abere marradun eta beltzekin elkartu gabe. Honela zihoan bere artaldea osatuz Labanen ardietatik aparte.


text:
Ardi azkarrenak ernalduak izatean, Jakobek ziriak ezartzen zizkien begi aurrean asketan, zirien aurrean ahariek ernal zitzaten.


text:
Ardiak ahulak zirenean, ordea, ez zituen ziriak ezartzen. Honela, ahulak Labanentzat eta azkarrak Jakobentzat suertatzen ziren.


text:
Oso aberats egin zen Jakob: artalde handiak, morroi-mirabeak, gamelu eta astoak eskuratu zituen. <f>ⓐ</f>


text:
<pb/>Aditu zuen Jakobek Labanen semeek ziotena: «Jakobek beretzat hartu du gure aitarena zen guztia eta horrela lortu ditu aberastasun hauek guztiak».


text:
Ikusten zuen Jakobek Labanen begitartea ere, eta ohartu zen haren jarrera ez zela ordu artekoa bezalakoa.


text:
<pb/>Orduan, Jaunak esan zion Jakobi: «Itzul zaitez zeure arbasoen lurraldera, zeure ahaideengana: ni zeurekin izango nauzu». <f>ⓑ</f>


text:
eta esan zien: <pb/>—Zuen aitaren begitartea ikusirik, ohartu naiz ez dela niretzat lehengoa bera; baina neurekin dut neure aitaren Jainkoa.


text:
Baina berak engainatu egin nau eta hamar bider, gutxienez, aldatu du nire lansaria; Jainkoak, ordea, ez dio utzi niri kalterik egiten.


text:
«Pintoak izango dituzu lansari» zioenean, ardiek arkume pintoak egiten zituzten. «Marradunak izango dituzu lansari» zioenean, aldiz, ardiek arkume marradunak egiten zituzten.


text:
Izan ere, ardiak ernaltzeko garaian hauxe ikusten nuen ametsetan: ardiak ernaltzen zituzten ahariak marradunak, pintoak eta nabarrak zirela.


text:
Hark esan zidan: «Begira, ardiak ernaltzen dituzten ahari guztiak marradun, pinto eta nabarrak dira; izan ere, ikusi dut Labanek egin dizun guztia.


text:
Betelgo Jainkoa naiz ni. Han, olioa isuriz, oroitarria sagaratu zenidan eta promes egin <f>[1]</f>. Orain jaiki, irten lurralde honetatik eta zoaz zeure ahaideen herrialdera». <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>Rakelek eta Leak erantzun zioten: <pb/>—Ez dugu jadanik hartzekorik ezer geure aitarenean. Izan ere, arrotz gisa hartzen gaitu.


text:
Horregatik, Jainkoak gure aitari kendu dizkion aberastasunak gureak eta gure seme-alabenak dira. Egizu, beraz, oraintxe bertan, Jainkoak esan dizun guztia.


text:
Eta Mesopotamian eskuratutako abere-talde eta ondasun guztiak hartu zituen, Isaak bere aitarengana, Kanaan lurraldera, itzultzeko.


text:
Bien bitartean, Laban artaldeari ilea moztera joana zelarik, Rakelek bere aitaren etxe-jainkoen irudiak <f>[3]</f> ostu zituen. <f>ⓓ</f>


text:
Bere gauza guztiekin alde egin zuen. Jaiki, Eufrates ibaia igaro eta Galaadeko <f>[4]</f> mendirantz jo zuen.


text:
Hartu zituen Labanek berekin bere ahaideak eta, zazpi egunez Jakoben atzetik ibili ondoren, Galaadeko mendian harrapatu zuen.


text:
Jainkoa ametsetan azaldu zitzaion Laban aramearrari, esanez: «Ez, gero, esan ezertxo ere <f>[5]</f> Jakobi».


text:
<pb/>Labanek atzeman zuenean, Jakob mendian zegoen kanpaturik. Laban ere bere ahaideekin Galaadeko mendi berean kanpatu zen.


text:
Labanek esan zion Jakobi: <pb/>—Zer egin duzu? Engainatu egin nauzu eta nire alabak guda-gatibu bailiran ekarri. <f>ⓔ</f>


text:
Zergatik alde egin duzu isilka eta engainuz, niri ohartarazi beharrean? Pozez eta kantuz agurtuko zintudan danbolina eta zitara joz!


text:
Badut zuri kalte egiteko ahalbiderik, baina zuen arbasoen Jainkoak esan dit bart: «Ez, gero, esan ezertxo ere Jakobi».


text:
Aitaren etxera joateko irrikaz zeundela eta, zuk alde egitea, tira; baina zergatik lapurtu dizkidazu etxe-jainkoen irudiak? <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>Jakobek erantzun zion Labani: <pb/>—Beldur nintzelako egin dut ihes, zeure alabak kendu egingo zenizkidala uste nuen eta.


text:
Zure etxe-jainkoen irudiei dagokienez, gutariko norbaiti aurkituko bazenizkio, hil egingo nuke halakoa. Begira gure ahaideen aurrean, gure ondasunen artean zurerik ba ote dagoen; hala balitz, hartu. <pb/>Jakobek ez zekien Rakelek jainko-irudiak lapurtu zituenik.


text:
<pb/>Sartu zen Laban Jakoben oihal-etxolan, ondoren Learenean, gero beste bi mirabeenean, eta ez zuen ezer aurkitu. Atera zen Learen oihal-etxolatik eta Rakelenean sartu.


text:
Baina Rakelek hartuak zituen ordurako etxe-jainkoen irudiak eta gameluaren txalman ezarriak. Bera gainean zegoen eseria. Labanek oihal-etxola guztia arakatu zuen, baina ez zuen ezer aurkitu.


text:
Rakelek esan zion aitari: «Ez zaitez haserretu, ene jauna, zure aurrean jaikitzen ez banaiz, hilerokoarekin bainago». <pb/>Dena zehatz-mehatz arakatu arren, ez zituen etxe-jainkoen irudiak aurkitu. <f>ⓖ</f>


text:
<pb/>Haserre jarri zen Jakob, eta Labani errieta egin zion, ozenki esanez: <pb/>—Zertan huts egin dut? Zein hoben egin dut zure aurka, niri halako amorruz erasotzeko?


text:
Nire ondasunak arakatzean, aurkitu al duzu ezer zeure etxeko gauzetarik? Hala bada, ekarri hona, nire eta zure ahaideen aurrera, eta erabaki dezatela hauek nork duen arrazoi!


text:
Hogei urte hauetan zeurekin izan nauzu; inoiz ere ez dute umerik galdu, ez ardiek, ez ahuntzek. Ez dut jan zure aharirik bat ere.


text:
Piztiek sarraskituriko abererik ez dizut ekarri: neuk ordaintzen nuen galera <f>[7]</f>; zuk, ordea, beti eskatu izan dizkidazu egunez nahiz gauez ebatsitako abereen kontuak.


text:
Halakoak izan ditut zurean iragan ditudan hogei urteak: hamalau urtez zerbitzatu zaitut zeure bi alabengatik, eta beste sei urtez abere-taldea izateko! Hamar aldiz aldatu didazu lansaria!


text:
Ene aitaren Jainkoa, Abrahamen Jainkoa, Isaaken Jainko izugarria, neure alde izan ez banu, esku-hutsik bidaliko nindukezun. Jainkoak, ordea, ikusi ditu nire atsekabea eta nire esku nekatuak, eta bart eman du erabakia <f>[8]</f>.


text:
<pb/>Labanek erantzun zion Jakobi: <pb/>—Alaba horiek neureak ditut, haur horiek neureak, abere-talde hori neurea; ikusten dituzun guztiok neureak ditut. Zer egin diezaieket gaur neure alaba hauei eta berauen haurrei?


text:
Gero, bere ahaideei esan zien: «Bildu harri batzuk». <pb/>Bildu zituzten harriak eta pilan ezarri. Eta han jan zuten, harri-pilaren gainean.


text:
Labanek esan zuen: «Harri-pila hau dugu gaur bion artean lekuko». Horregatik, Galed, —hau da, «Harri-pila Lekuko <f>[9]</f>»— eman zion izen;


text:
Mitzpa <f>[10]</f> —hau da, «Begiraleku»— ere eman zion izen Labanek, berak esandako honengatik: «Jaunak begira diezagula niri eta zuri, elkarrengandik urruntzean.


text:
Nire alabak gaizki erabiltzen badituzu eta nire alabez gain beste emazterik hartzen baduzu, inongo gizonik ez, baizik Jainkoa bera izango da lekuko nire eta zure artean». <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>Beste hau ere esan zion Labanek Jakobi: «Hona harri-pila hau eta bion arte an eraiki dudan oroitarria.


text:
Harri-pila eta oroitarri hauek lekuko izanen dira hau adierazteko: ez zuk eta ez nik ez dugula asmo txarrik izan behar muga honetatik igarotzean.


text:
Abrahamen Jainkoa eta Nahorren Jainkoa, gure gurasoen Jainkoa, izan bedi epaile gure artean». <pb/>Orduan, Jakobek zin egin zuen bere aita Isaaken Jainko izugarriagatik.


text:
Sakrifizioa eskaini zuen Jakobek mendian, eta bere ahaideak otordura gonbidatu. Otordua egin ondoren, mendian igaro zuten gaua.


text:
<pb/>Goizean goiz jaikirik, Labanek bere alaba-bilobak besarkatu zituen eta bedeinkatu. Gero, alde egin zuen, etxera itzuliz.


text:
Haiek ikusi orduko, Jakobek esan zuen: «Jainkoaren kanpalekua da hau!» Eta leku hari Mahanaim <f>[1]</f> —hau da, «Kanpaleku-bieta»— eman zion izen.


text:
<pb/>Jakobek mezulariak bidali zizkion, bere aurretik, Esau bere anaiari, Seir lurraldera, Edomgo landetara <f>[2]</f>.


text:
Agindu hau eman zien: «Hona nola hitz egingo diozuen Esau ene anaiari: Honela mintzo da Jakob zure zerbitzaria: Labanekin egona nauzu eta orain arte luzatu naiz.


text:
Baditut behi eta astoak, artaldeak, morroi eta mirabeak. Mezulariak bidaltzen dizkizut ene jaun horri, honen guztiaren berri ematera, onez hartuko nauzulakoan». <f>ⓙ</f>


text:
<pb/>Itzuli zitzaizkion mezulariak Jakobi, esanez: «Esau zure anaiarekin egon gara. Bera ere bidera datorkizu laurehun gizonekin».


text:
<pb/>Jakob biziki beldurtu zen eta larritu. Berekin zuen jendea, abere txiki eta handiak eta gameluak bi kanpamendutan banatu zituen,


text:
bere baitarako baitzioen: «Esau kanpamendu batera etorri eta erasotzen badit, beste kanpalekukoek ihes egin ahal izango dute».


text:
<pb/>Gero, Jakobek otoitz hau egin zuen: «Jauna, gure guraso Abrahamen eta Isaaken Jainkoa, zuk esan didazu: “Itzul zaitez zeure lurraldera eta zeure ahaideengana, eta bedeinkatuko zaitut”. <f>ⓚ</f>


text:
Ez dut merezi zeure zerbitzari honi egin diozun hainbat mesede, leial agertu zatzaizkio eta. Neure makila besterik ez nuen Jordan hau igarotzean, eta orain bi kanpamendu oso ditut.


text:
Libra nazazu, arren, neure anaia Esauren eskutik, ni eta ama-semeak hiltzeko etorriko den beldur bainaiz <f>[3]</f>. <f>ⓛ</f>


text:
Zuk esana da: “Bedeinkazio ugari emango dizut, eta zure ondorengoak konta ez daitekeen itsas hondarra bezainbat ugalduko ditut”». <f>ⓜ</f>


text:
<pb/>Han igaro zuen gaua. Gero, eskuratuak zituen ondasunetatik Esau bere anaiarentzat oparia aukeratu zuen: <f>ⓝ</f>


text:
Abereak taldetan banatu eta bere morroien esku utzi zituen, esanez: «Zoazte nire aurretik, abere-talde batetik bestera tarte bat utzirik».


text:
<pb/>Lehenengoari agindu hau eman zion: «Esau nire anaiak zurekin topo egin eta galdegingo dizunean: “Norena zara? Nora zoaz? Norena da aurrean daramazun abere-taldea?”,


text:
hau esango diozu: “Jakob zure zerbitzariarena; Esauri bidaltzen dion oparia da; eta bera dator atzetik”».


text:
<pb/>Agindu bera eman zion bigarrenari, gero hirugarrenari, eta abere-taldeen atzetik zihoazen guztiei: «Honela hitz egingo diozue Esauri, berarekin topo egitean.


text:
Ez ahaztu hau esatea: Jakob zure zerbitzaria bera dator gure atzetik». <pb/>Bere baitarako honela pentsatzen zuen: «Aurretik bidaltzen diodan opari honekin bigunduko dut. Gero ni neu agertuko natzaio. Beharbada, ongietorria egingo dit».


text:
<pb/>Gauean, Jakobek, jaiki, bere bi emazteak, hauen bi neskameak eta hamaika semeak hartu eta Jabok <f>[4]</f> errekako pasabidea igaroarazi zien.


text:
<pb/>Jakob bakarrik gelditu zen, eta gizon batek <f>[5]</f> Jakobekin borrokan jardun zuen egunsentiraino. <f>ⓐ</f>


text:
Gizonak esan zion: <pb/>—Uztazu joaten, eguna zabaltzear baitago. <pb/>Jakobek erantzun zion: <pb/>—Ez dizut utziko, bedeinka nazazun arte.


text:
<pb/>Besteak, orduan: <pb/>—Ez dizute aurrerantzean Jakob deituko, Israel <f>[6]</f> baizik, borrokan egin baituzu Jainkoarekin eta gizakiekin, eta nagusi atera zara. <f>ⓑ</f>


text:
<pb/>Jakobek galdegin zion: <pb/>—Esadazu, arren, zeure izena. <pb/>Hark erantzun: <pb/>—Zergatik galdegiten didazu izena? <pb/>Eta han bertan bedeinkatu zuen. <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>Jakobek leku hari Penuel —hau da, «Jainkoaren Aurpegi»— eman zion izen; honela baitzioen: «Jainkoa aurrez aurre ikusi eta oraindik bizirik nago». <f>ⓓ</f>


text:
Horra zergatik ez duten jaten <f>[7]</f> Israelen ondorengoek gaurdaino izter-giltza gaineko nerbiorik: gizon hark Jakob hortxe ukitu zuelako.


text:
<pb/>Jakobek, begiak jasorik, Esau ikusi zuen laurehun gizonekin etortzen. Orduan, Lea, Rakel eta hauen bi neskameen artean banatu zituen seme-alabak. <f>ⓔ</f>


text:
Aurrean neskameak jarri zituen beren semeekin, gero Lea bere seme-alabekin; azkenik, Rakel eta Jose.


text:
Lasterka bideratuz, Esauk, besarkatu eta lepotik heldurik, laztandu egin zuen Jakob, eta negarrari eman zioten biek. <f>ⓕ</f>


text:
Esauk, Jakoben emazte eta seme-alabak ikusi zituelarik, galdegin zion: <pb/>—Zein dituzu horiek? <pb/>Jakobek erantzun: <pb/>—Jainkoak zure zerbitzari honi eman dizkion seme-alabak.


text:
Lea ere hurbildu zen bere seme-alabekin, eta ahuspeztu. Azkenik, Jose eta Rakel, hurbilduz, ahuspeztu egin ziren.


text:
<pb/>Esauk galdegin zion: <pb/>—Zertarako dira ikusi ditudan abere-talde horiek guztiak? <pb/>Jakobek erantzun: <pb/>—Zure abegi ona nahi nuen irabazi.


text:
<pb/>Eta Jakobek: <pb/>—Ez, otoi; begiko banauzu, hartzazu nire esku-erakutsia, zu ikustea Jainkoa bera ikustea bezain pozgarri gertatu baitzait eta hain ongi hartu bainauzu. <f>ⓖ</f>


text:
Onartu, bada, ekarri dizudan oparia, Jainkoa aldeko izan baitut, eta ez zait ezer falta. <pb/>Hainbeste erregutu zionez, onartu egin zion Esauk.


text:
<pb/>Baina Jakobek erantzun zion: <pb/>—Badakizu ondo, jauna, haurrak ahulak direla, eta errapeko bildots eta axuriak ere baditut. Egun bakar batez behartzea aski litzateke, abere txiki guztiak hiltzeko.


text:
Bihoa ene jauna bere zerbitzari honen aurretik, eta nik poliki-poliki egingo dut bidea, aurrean doazen abereen eta haurren martxan, Seirrera <f>[1]</f>, ene jaunarengana, iritsi arte.


text:
<pb/>Esauk esan zion: <pb/>—Neure gizon batzuk behintzat utziko dizkizut. <pb/>Jakobek erantzun: <pb/>—Zertarako? Aski dut, jauna, egin didazun abegi ona.


text:
Jakob, berriz, Sukot <f>[2]</f> aldera joan zen. Han etxea eraiki zuen beretzat, eta oihal-etxolak abere-taldeentzat. Horra zergatik eman zitzaion leku hari Sukot —hau da, «Etxoleta»— izena.


text:
<pb/>Mesopotamiatik heldu zelarik, Jakob Kanaan lurraldean dagoen Sikem <f>[3]</f> hirira onik iritsi zen, eta hiri ondoan ezarri zuen kanpalekua.


text:
Hau ezarri zueneko lursaila Sikemgo buruzagi zen Hamorren semeei erosi zien, zilarrezko ehun txanpon ordainduz. <f>ⓗ</f>


text:
Sikemek, lurralde hartako buruzagi zen Hamor hibiarraren semeak, Dina ikusi, heldu, berarekin etzan eta bortxatu egin zuen. <f>ⓚ</f>


text:
Baina gero, haren bihotza Jakoben alaba Dinari atxiki zitzaion. Neskatxaz maitemindu zen eta hunkigarriro mintzatu zitzaion.


text:
<pb/>Jakobek jakin zuen Sikemek Dina desohoratu zuela; baina, semeak abereekin landan zituenez, isilik egon zen haiek itzuli arte. <f>ⓜ</f>


text:
Landatik itzultzean, Jakoben semeek gertatuaren berri jakin zuten. Samindurik eta haserre bizitan jarri ziren. Jakoben alabarekin etzanez Sikemek egin zuen itsuskeria, Israelen ez zela inola ere egin behar esaten zuten. <f>ⓝ</f>


text:
<pb/>Honela mintzatu zitzaien Hamor: «Sikem nire semea zuen arrebaz maitemindua dago; emaiozue, arren, emaztetzat.


text:
Geldi zaitezte gurekin bizitzen, zeuen aukeran duzue lurralde hau: bizi bertan, egizue zeuen bizimodua, erosi etxaldeak».


text:
Nahi besteko dotea eta emaitza, eskatzen didazuena, emango dizuet; baina emadazue neskatxa emaztetzat!»


text:
<pb/>Jakoben semeek azpikeriaz erantzun zieten Sikemi eta honen aita Hamorri, Dina desohoratu zuelako.


text:
Esan zieten: «Ez dezakegu horrelakorik egin. Geure arreba erdaingabe bati <f>[1]</f> eman emaztetzat! Laidoa litzateke guretzat.


text:
Gu bezalako bihurtzen bazarete bakarrik onartuko dizuegu eskaria, zuen gizonezko guztiak erdaintzen badira, alegia. <f>ⓐ</f>


text:
Orduan, geure alabak emango dizkizuegu emaztetzat eta zuen alabak hartuko geuretzat; zuekin biziko gara eta herri bakar bat izango.


text:
Mutila berandu gabe erdaindu zen, hain gogoko baitzuen Jakoben alaba. Eta bera zen bere aitaren etxean ohoragarriena.


text:
<pb/>Hamor eta honen seme Sikem joan ziren hiri-sarrerako plazara <f>[2]</f> eta honela mintzatu zitzaizkien hiritarrei:


text:
«Gizon horiek bakezale dira. Daudela gurekin lurralde honetan, eta egin dezatela beren bizimodua bertan, nahiko zabala baita gu eta horiek bizitzeko. Horien alabak hartuko ditugu emaztetzat, eta guk geure alabak emango dizkiegu.


text:
Baina gizon horiek ez dute onartuko gurekin egotea, herri bakar bat izateko, geure gizonezko guztiak erdaintzen ez baditugu, berak erdaintzen diren bezala.


text:
Horien ondasun eta abere guztiak ere geure izango ditugu. Eman diezaiegun baiezkoa eta bizi bitez gure lurraldean».


text:
<pb/>Hiri-sarrerako plazan bildu ziren guztiak aditu zieten Hamorri eta honen seme Sikemi, eta gizonezko guztiak erdaindu egin ziren.


text:
<pb/>Hirugarren egunean, erdainkuntzagatik minez zeudela, Jakoben bi semek, Simeon eta Lebik, Dinaren nebek, nork bere ezpata hartu eta, eragozpenik gabe hirian sarturik, gizonezko guztiak hil zituzten. <f>ⓑ</f>


text:
Hamor eta honen seme Sikem ere ezpataz hil zituzten; Sikemen etxetik Dina hartu eta atera egin ziren.


text:
haien aberastasun guztiak; haien haur eta emazteak bahitu zituzten, eta etxeetako gauza guztiak ostu.


text:
<pb/>Jakobek esan zien Simeoni eta Lebiri: <pb/>—Zorigaitza ekarri didazue, gorrotagarri egin bainauzue lurralde honetako jendearentzat, kanaandar eta periztarrentzat. Gizon gutxi dut neurekin; bilduko dira nire aurka, eraso eta galduko naute neure familia osoarekin.


text:
<pb/>Jainkoak esan zion Jakobi: «Jaiki! Igo Betelera <f>[1]</f>, eta zaude han. Egidazu bertan aldarea, Esau zeure anaiarengandik ihesi zindoazelarik agertu zitzaizun Jainko honi». <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>Orduan, Jakobek esan zien bere etxekoei eta berekin zeuden guztiei: «Kendu zeuen artetik jainko arrotzak <f>[2]</f>; egin garbikuntza eta aldatu soinekoak. <f>ⓓ</f>


text:
Gero, Betelera igoko gara. Han aldarea egingo diot larrialdi-egunean erantzun zidan Jainkoari, nire ibilbidean neurekin izan baitut». <f>ⓔ</f>


text:
<pb/>Haiek esku artean zituzten jainko arrotzen irudi guztiak eman zizkioten Jakobi, baita belarritakoak ere. Eta Jakobek Sikem inguruko artearen <f>[3]</f> azpian lurperatu zituen.


text:
<pb/>Abiatu ziren, bada, eta Jainkoarekiko izuak hartu zuen hirietako jendea: inork ez zien eraso Jakoben semeei.


text:
Kanaan lurraldean dagoen Luz-era, hau da, Betelera, heldu zen Jakob, berarekin zihoan jende guztiarekin.


text:
Aldarea eraiki zuen han, eta toki hari El-Betel —hau da, «Betelgo Jainko»— eman zion izen, han agertu baitzitzaion Jainkoa, anaiarengandik ihesi zihoan hartan. <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>Egun haietan hil zen Debora, Rakelen inudea. Eta Betel inguruan ehortzi zuten arte baten pean. Jakobek «Negar-Arte» eman zion izen arteari.


text:
<pb/>Beste behin ere agertu zitzaion Jainkoa Jakobi, Mesopotamiatik etorri zenean, eta bedeinkatu egin zuen.


text:
Jainkoak esan zion: <pb/><t>«Jakob duzu izena. </t><t>Baina ez zara aurrerantzean </t><t>Jakob deituko: </t><t>Israel <f>[4]</f> izango duzu izen». </t> <pb/>Eta Israel izena eman ondoren, <f>ⓖ</f>


text:
Jainkoak esan zion: <pb/><t>«Ni Jainko Ahaltsua <f>[5]</f> naiz. </t><t>Ondorengo ugari izango duzu. </t><t>Are gehiago, </t><t>nazio asko sortuko dituzu, </t><t>eta erregeak aterako dira </t><t>zuregandik. <f>ⓗ</f> </t>


text:
<t>Zeuri eta zeure ondorengoei </t><t>emango dizuet Abrahami eta Isaaki </t><t>agindu diedan lurraldea». <f>ⓘ</f> </t>


text:
Jakobek oroitarri bat eraiki zuen Jainkoa mintzatu zitzaion tokian. Haren gainean olioa isuri eta isur-oparia eskaini zion Jainkoari. <f>ⓙ</f>


text:
<pb/>Joan ziren Beteletik eta, oraindik Efratara <f>[6]</f> bidean zirelarik, Rakelek semea izan zuen. Oso erditze mingarria izan zuen.


text:
<pb/>Hiltzear zegoen Rakel. Azken arnasa emateko zegoela, Ben-Oni —hau da, «Ene oinazetako seme»— eman zion izen; baina aitak Benjamin —hau da, «Eskuineko seme <f>[7]</f>»— eman zion izen. <f>ⓛ</f>


text:
Jakobek oroitarri bat eraiki zion hilobi gainean, Rakelen hilobian gaurdaino dirauen oroitarria. <f>ⓝ</f>


text:
Israel lurralde hartan zegoela, Ruben bere aitaren ohaide Bilharekin oheratu zen, eta Israelek jakin egin zuen. <pb/>Hamabi izan ziren Jakoben semeak. <f>ⓐ</f>


text:
Learen neskame Zilparen semeak, Gad eta Axer. Hauek dira Jakobi Mesopotamian sortu zitzaizkion semeak.


text:
<pb/>Jakob bere aita Isaakengana heldu zen Mambrera, Kiriat-Arba edo Hebronera <f>[9]</f>, Abraham eta Isaak atzerritar gisa bizi izan ziren lekura.


text:
Hil zen Isaak, eta bere arbasoekin elkartu, zahartzaro luze eta betearen ondoren. Bere seme Esauk eta Jakobek ehortzi zuten.


text:
Esauk emakume kanaandarrak hartu zituen emaztetzat: Ada, Elon hititaren alaba, Oholibama, Tzibon amortarraren seme zen Anaren alaba, <f>ⓑ</f>


text:
<pb/>Bere emazte, seme-alaba eta etxeko denak, eta Kanaanen eskuratu zituen ondasun eta abere guztiak harturik, beste lurralde batera joan zen Esau, Jakob bere anaiarengandik aldenduz.


text:
Izan ere, ondasun gehiegi zuten elkarrekin bizi ahal izateko, eta atzerritar gisa bizi ziren lurralde hartan ez zuten larrerik aski beren abereentzat. <f>ⓒ</f>


text:
Bazuen Elifazek ohaide bat ere, Timna izenekoa. Honek Amalek sortu zion. Hauek izan ziren Esauren emazte Adaren ondorengoak. <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>Esauren seme Reuelen semeak, berriz, hauek izan ziren: Nahat, Zerah, Xama eta Miza. Hauek izan ziren Esauren emazte Basmaten ondorengoak.


text:
<pb/>Eta beste hauek izan ziren Tzibonen seme zen Anaren alaba Oholibamak Esau bere senarrari sortu zizkion semeak: Jeux, Jalam eta Korah.


text:
<pb/>Hauek dira Esauren ondorengoen leinuburuak: Esauren lehen-seme Elifazen jatorritik Teman, Omar, Tzefo, Kenaz,


text:
<pb/>Esauren seme Reuelen jatorritik Nahat, Zerah, Xama eta Miza leinuburuak, Esauren emazte Basmaten ondorengoak.


text:
Tzibonen semeak Aia eta Ana. Ana hau izan zen basamortuan ur beroa <f>[4]</f> aurkitu zuena, bere aita Tzibonen astoak larratzen ari zela.


text:
Baal-Hananen ondoren Hadar, Pau hirikoa (Mehetabel izan zuen emazte, Matreden alaba, eta hau Mezahabena).


text:
<pb/>Hauek dira Esauren ondorengoen leinuburuak, beren leinu eta lurraldeei emandako izenen arabera: Timna, Alba, Jetet, <f>ⓕ</f>


text:
Magdiel eta Iram. Horiek dira Edomgo leinuburuak, eta horiek eman zieten izena bizi izan ziren lurraldeei. Esau edomdarren arbasoa da.


text:
Hona Jakoben senitartearen historia. <pb/>Jose, hamazazpi urteko gaztea zelarik, artzaintzan zebilen bere anaiekin, bere aitaren emazte Bilha eta Zilparen semeekin. Josek bere anaien gaiztakeriaren <f>[1]</f> berri ematen zion aitari. <f>ⓖ</f>


text:
Israelek maiteago zuen Jose beste seme guztiak baino, zahartzaroko semea baitzuen, eta jantzi apain bat <f>[2]</f> egina zion.


text:
<pb/>Aitak maiteago zuela ikusirik, anaiak gorrotatzen hasi zitzaizkion eta hitza bera ere ukatu egiten zioten. <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>Behin batean, Josek amets bat izan zuen eta, kontatu zienean, are gehiago gorrotatu zuten anaiek. <f>ⓘ</f>


text:
Gari-balak lotzen ari ginen soro erdian. Hartan, nirea jaiki eta zutik jarri zen, eta zuenak nirearen inguruan ahuspeztu ziren.


text:
<pb/>Anaiek esan zioten: <pb/>—Geure errege edo menderatzaile izan behar ote zaitugu? <pb/>Eta are gehiago gorrotatu zuten bere amets eta esanengatik. <f>ⓙ</f>


text:
<pb/>Beste amets bat ere izan zuen eta anaiei kontatu zien, esanez: <pb/>—Beste amets bat ere izan dut: Eguzkia, ilargia eta hamaika izar ahuspezten zitzaizkidan aurrean.


text:
<pb/>Aitari eta anaiei kontatu zienean, aitak esan zion haserre: <pb/>—Zer amets da hori? Zure aurrean jarri behar ote dugu zu gurtzeko zeure amak, senideek eta nik neuk?


text:
<pb/>Anaiek bekaitzez begiratzen zioten; aitak, ordea, gauza hauek sarritan hausnartzen zituen. <f>ⓚ</f>


text:
Israelek Joseri esan zion: <pb/>—Zure anaiak Sikemen dira ardiak larratzen. Haiengana joan behar duzu. <pb/>Josek erantzun zion: <pb/>—Prest nauzu.


text:
<pb/>Aitak esan zion: <pb/>—Zoaz zure anaiak eta artaldea nola dabiltzan ikustera, eta ekarri haien berri. <pb/>Israelek, bada, Hebron haranetik Sikemera bidali zuen. Hara iristean,


text:
<pb/>Gizonak esan zion: <pb/>—Alde egin dute hemendik. Dotanera zihoazela entzun diet. <pb/>Joan zen, bada, Jose anaien ondoren eta Dotanen aurkitu zituen.


text:
<pb/>Anaiek urrutitik ikusi zuten eta, beraiengana hurbildu aurretik, hura hiltzeko akordioa hartu zuten. <f>ⓛ</f>


text:
Ea, hil eta jaurti dezagun putzu batera, eta basapiztiaren batek irentsi duela esango dugu. Orduan ikusiko dugu zertan gelditzen diren horren ametsak. <f>ⓜ</f>


text:
<pb/>Hori entzutean, Jose haien eskuetatik libratu nahian hasi zen Ruben. <pb/>—Ez dezagun hil! —esan zien—. <f>ⓝ</f>


text:
Ez isuri odolik! Jaurti ezazue eremuko putzu batera, baina ez kalterik egin. <pb/>Jose haien eskuetatik libratu egin nahi zuen, aitari itzultzeko.


text:
Ondoren, jateko eseri ziren. <pb/>Horretan, Joseren anaiek Galaadetik zetorren ismaeldar bidaiari-talde bat ikusi zuten. Egiptora zihoazen, gameluetan usaingarriak, ukendua eta mirra eramanez.


text:
Ea, sal diezaiegun ismaeldarrei, kalterik egin gabe, anaia hau geure odolekoa dugu eta». <pb/>Amore eman zuten anaiek.


text:
Honela, madiandar merkatariak <f>[3]</f> handik igaro zirenean, Jose putzu lehorretik atera eta zilarrezko hogei txanponetan saldu zieten ismaeldarrei. Hauek Egiptora eraman zuten. <f>ⓐ</f>


text:
eta, anaiengana itzulirik, esan zien: «Ez dago mutikoaren arrastorik! Zer egin behar dut nik orain?»


text:
<pb/>Jakobek bere jantziak urratu zituen. Gero, doluz jantzirik <f>[4]</f>, egunetan egin zuen negar bere semearengatik.


text:
Seme-alaba guztiek kontsolatu nahian jardun arren, berak ez zuen nahi izan. Honela zioen: «Ez! Doluminez jaitsiko naiz Hildakoen Egoitzara, nire semearengana». Eta negarrari ematen zion.


text:
<pb/>Bien bitartean, Egiptora iritsi ondoren, madiandarrek faraoiaren funtzionario eta guardiaburu zen Potifarri saldu zioten Jose.


text:
<pb/>Garai hartan, Juda bere anaiengandik aldendu eta Hira izeneko Adulamgo <f>[1]</f> gizon baten etxera joan zen bizitzera. <f>ⓑ</f>


text:
Han, Xua deituriko kanaandar baten alaba ezagutu zuen. Judak emaztetzat hartu eta elkarrekin bizi izan ziren.


text:
Izan zuen beste seme bat ere eta Xela eman zion izen. Hau sortu zuenean, Keziben <f>[2]</f> zegoen Juda.


text:
Baina Errek, Judaren lehen-semeak, oker jokatu zuen Jainkoaren begi aurrean, eta hilarazi egin zuen Jaunak.


text:
Orduan, Judak esan zion Onani: «Ezkon zaitez zeure anaiaren emaztearekin, eta bete koinatuari dagokion eginbidea <f>[3]</f>, anaiari ondorengoa emateko».


text:
<pb/>Baina bazekien Onanek semea ez zuela berea izango. Horregatik, koinatarekin etzaten zen bakoitzean, lurrera isurtzen zuen hazia, bere anaiari ondorengorik ez emateko.


text:
<pb/>Ondoren, Judak Tamar bere errainari esan zion: «Itzuli aitaren etxera eta bizi han alargun gisa nire seme Xela handi egin arte». <pb/>Beste anaiak bezala hilko zen beldurrez esan zion hau. Tamar, beraz, bere aitaren etxera itzuli zen. <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>Denboraldi luze baten ondoren, hil zen Judaren emaztea, Xuaren alaba. Dolualdia bukatu zuenean, Timnara <f>[4]</f> igo zen Juda ardi-moztera Adulamgo bere adiskide Hirarekin.


text:
<pb/>Orduan, Tamar, alargun-soinekoak erantzi eta, inork ez antzemateko bere burua zapiz estalirik, Timna bidean dagoen Enaim hiriko sarreran jarri zen. Izan ere, Xela handi egin zela ikusten zuen, baina ez ziotela senartzat ematen.


text:
Ez zen ohartu bere erraina zela. Hala, hurbildu eta esan zion: <pb/>—Uztazu zurekin oheratzen. <pb/>Hark galdetu zion: <pb/>—Zer emango didazu ordainetan?


text:
<pb/>Judak erantzun: <pb/>—Artaldeko antxume bat bidaliko dizut. <pb/>Tamarrek, orduan: <pb/>—Baina beste zerbait utzi beharko didazu bahituran, antxumea bidali bitartean.


text:
<pb/>Judak erantzun: <pb/>—Zer uztea nahi duzu? <pb/>Eta Tamarrek: <pb/>—Zeure zigilua bere lokarriarekin, eta eskuan daramazun makila <f>[5]</f>. <pb/>Eman zizkion Judak, elkartu eta haurdun utzi zuen.


text:
<pb/>Orduan, alde egin zuen Tamarrek. Estaltzen zuen zapia kendu eta alargun-soinekoak jantzi zituen berriro.


text:
<pb/>Gerora, antxumea igorri zuen Judak Adulamgo adiskidearen bidez, emakumeagandik bahitura jasotzeko, baina ez zuen aurkitu.


text:
Adiskideak bertako jendeari galdegin zion: <pb/>—Non da Enaimen, bide-bazterrean, egon ohi zen emagaldua? <pb/>Haiek erantzun zioten: <pb/>—Hemen ez da inoiz emagaldurik egon.


text:
<pb/>Judarengana itzuli eta esan zion: <pb/>—Ez dut aurkitu; gainera, bertako jendeak dioenez, han ez da inoiz emagaldurik izan.


text:
<pb/>Orduan, Judak esan zuen: <pb/>—Ba, jaso ditzala beretzat; ez gaitu barregarri utziko. Dena den, bidali diot antxumea eta ez duzu aurkitu.


text:
<pb/>Handik hiru hilabetera, berri hau eman zioten Judari: <pb/>—Tamar, zure erraina, emagaldu bihurtu da eta, horren ondorioz, haurdun dago. <pb/>Judak esan zuen: <pb/>—Kanpora atera eta erre dezatela. <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>Kanpora zeramatela, Tamarrek bere aitaginarrebari mandatu hau bidali zion: «Gauza hauen jabe denarengandik nago haurdun. Ikus norenak diren zigilua, honen lokarria eta makila».


text:
<pb/>Ikusi zituenean, Judak esan zuen: <pb/>—Berak du arrazoia; okerra nirea da <f>[6]</f>, ez baitiot neure seme Xelari emaztetzat eman. <pb/>Orduz gero, ez zuen harremanik izan bere errainarekin. <f>ⓔ</f>


text:
Erditzerakoan, bikietariko batek eskua atera zuen; emaginak heldu eta hari gorri bat lotu zion, esanez: «Hau da lehenbizi atera dena».


text:
<pb/>Baina hark eskua atzeratu eta anaia irten zen lehenago. Emaginak esan zuen: «Hik bai duala urratu irtenbidea!» <pb/>Horregatik, Peretz <f>[7]</f>, «Urradura», eman zioten izena. <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>Jose Egiptora eraman zuten ismaeldarrek. Egiptoar batek, Potifarrek hain zuzen, faraoiaren funtzionario eta guardiaburuak, erosi zien. <f>ⓖ</f>


text:
<pb/>Bere nagusi egiptoarraren etxean bizi zen Jose. Dena ongi ateratzen zitzaion, Jauna berekin baitzuen. <f>ⓗ</f>


text:
Josek, bada, Potifarren estimua irabazi zuen, eta honek bere zerbitzurako hartu eta etxezain egin zuen eta ondasun guztien arduradun.


text:
<pb/>Orduz gero, Jose zela eta, Jaunak egiptoarraren etxea bedeinkatu egin zuen, etxean nahiz landan zituen gauza guztiak bedeinkatu zituen.


text:
Dena Joseren gain utzi zuen, bada, Potifarrek eta aurrerantzean ez zen ezertaz arduratu, berak jaten zuenaz <f>[1]</f> izan ezik. <pb/>Itxura ederrekoa zen Jose. <f>ⓘ</f>


text:
Denboralditxo bat iragan ondoren, nagusiaren emazteak, Joserengan begiak jarri eta esan zion: <pb/>—Zatoz nirekin ohera. <f>ⓙ</f>


text:
<pb/>Josek ezezkoa eman zion, esanez: <pb/>—Nire nagusiak ez du etxeko ezeren ardurarik, nire gain utzi baitu den-dena.


text:
Etxe honetan ez da ni baino goragokorik, eta ez dit ezer galarazi zeu izan ezik, bere emazte zaituelako. Nolatan egin, bada, halako gaiztakeriarik? Nolatan egin bekatu Jainkoaren aurka? <f>ⓚ</f>


text:
<pb/>Behin batean, etxean sartu beharra izan zuen Josek, lanarengatik. Ez zegoen une hartan beste zerbitzaririk barruan.


text:
Orduan, nagusiaren emazteak soinekotik heldu eta esan zion: «Zatoz nirekin!» Baina Josek soinekoa haren eskuetan utzi eta ihes egin zuen etxetik. <f>ⓛ</f>


text:
etxeko zerbitzariei oihu egin zien, deiadarka esanez: «Begira hebrear hau! Gure lepotik barre egiteko ekarri digute! Nirekin oheratu nahi zuen, baina oihuka hasi natzaio <f>ⓜ</f>


text:
Honi gauza bera kontatu zion: «Zuk ekarri diguzun esklabo hebrear hori nirekin gozatzeko asmoz etorri zait,


text:
<pb/>«Hara zer egin didan zure esklaboak» ziotson emazteak. Hitz hauek aditzean, haserre bizitan jarri zen nagusia. <f>ⓝ</f>


text:
Alabaina, Jauna berekin zuen eta bere onginahia agertu zion. Hala, kartzelako arduradunaren estimua irabazi ahal izan zuen,


text:
eta honek bere gain utzi zion preso guztien ardura. Han barruan egiten zen guztia, Joseren aginduz egiten zen.


text:
Kartzelako arduradunak ez zion Joseri bere gain utzitako ezeren konturik eskatzen. Berekin zuen, bai, Jauna, eta egiten zuen guztietan ongi ateratzen laguntzen zion.


text:
<pb/>Gertakari hauen ondoren, Egiptoko erregearen edarizain eta okinen arduradunek iraindu egin zuten beren nagusi erregea.


text:
eta atxilotu egin zituen guardiaburuaren etxeko kartzelan ezarriz, Jose preso zegoen tokian hain zuzen.


text:
bere nagusiaren etxean kartzelatuak zeuden faraoiaren funtzionarioak eta galdegin zien: <pb/>—Zergatik zaudete hain aurpegi-ilun?


text:
<pb/>Haiek erantzun zioten: <pb/>—Amets egin dugu, eta ezin digu inork esanahia argitu. <pb/>Josek esan zien: <pb/>—Jainkoari dagokio ametsen esanahia argitzea. Ea, konta iezazkidazue. <f>ⓐ</f>


text:
<pb/>Edarizainen arduradunak bere ametsa kontatu zion: <pb/>—Niri, neure ametsean, mahatsondo bat agertu zitzaidan;


text:
Nik faraoiaren edalontzia nuen eskuan; mahats-mordoak hartu nituen eta, edalontzi gainean zukuturik, edalontzia faraoiaren eskuetan ezarri nuen.


text:
Hiru egun barru, faraoiak goraltxatu egingo zaitu eta lehengo karguan jarriko: faraoiaren eskuetan edalontzia ipiniko duzu, edarizainen arduradun zinenean bezala.


text:
Oroit zaitez nitaz orduan, ongi doakizunean; egidazu, arren, mesede hau: mintza zakizkio faraoiari nire alde, hemendik atera nazan. <f>ⓒ</f>


text:
Indarrez bahitu ninduten israeldarren lurraldean, eta hemen ere ez dut kartzelan sartzea merezi duenik deus egin. <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>Joseren argibidea egokia zela ikusirik, okin-arduradunak esan zion: <pb/>—Ba, nik neure ametsean hiru saski opil neuzkan buru gainean.


text:
Goreneko saskian, faraoiarentzat okinak egin ohi dituen jaki guztietatik zegoen, eta txoriek nire buru gaineko saskitik jaten zuten.


text:
Hiru egun barru, faraoiak goraltxatu <f>[1]</f> egingo zaitu: zuhaitz batetik urkatuko zaitu eta txoriek haragia jango dizute.


text:
<pb/>Hiru egunen buruan, faraoiak urtebetetze-eguna ospatu zuen eta bazkari eder bat antolatu bere funtzionario guztientzat. Hauen aurrean edarizainen eta okinen arduradunak goraltxatu zituen: <f>ⓔ</f>


text:
Nilo ibai ondoan zegoela, Nilotik atera eta ibaiertzean larrean hasi ziren zazpi behi ikusi zituen, itxura ederrekoak eta guriak.


text:
Ondoren, beste zazpi behi irten ziren Nilotik, itxura txarrekoak eta argalak, eta beste behien ondoan jarri ziren, ibaiertzean.


text:
Itxura txarreko eta argal hauek irentsi egin zituzten beste eder eta guri haiek. Une horretan, esnatu egin zen faraoia.


text:
<pb/>Berriro lokartu eta amets egin zuen. Gerri beretik, zazpi galburu aletsu eta mardul sortu ziren;


text:
Zazpi galburu meharrok irentsi egin zituzten beste aletsu eta bete haiek. Une horretan esnatu eta ametsa izan zela ohartu zen faraoia.


text:
<pb/>Eguna zabaldu zuenean, oso urduri zegoen faraoia eta, Egiptoko azti eta jakintsu guztiei deiturik, ametsa kontatu zien. Baina inor ez zen gauza izan faraoiaren ametsak argitzeko. <f>ⓖ</f>


text:
Orduan, edarizainen arduraduna mintzatu zitzaion, esanez: «Gaur datorkit burura neure errua. <f>ⓗ</f>


text:
Faraoi jauna, okin-arduraduna eta bion aurka haserretu zinen hartan, guardiaburuaren kartzelara eraman gintuzun.


text:
Bazen han gurekin hebrear gazte bat, guardiaburuaren esklaboa. Kontatu genizkion geure ametsak, eta hark bakoitzaren esanahia argitu zigun.


text:
Eta gertatu ere, berak eman zigun argibidearen arabera gertatu zitzaigun: ni neure karguan ezarri ninduzun berriro; bestea, aldiz, urkatu».


text:
<pb/>Faraoiak Joseren bila joateko agindu zuen eta berehala kartzelatik atera zuten. Bizarra moztu, arropak aldatu eta faraoiagana eraman zuten. <f>ⓘ</f>


text:
Honek esan zion: <pb/>—Amets bat izan dut, eta ez dut inor aurkitu esanahia argitzeko gauza denik. Ametsa entzun orduko, ba omen dakizu zuk haren esanahia.


text:
<pb/>Josek ihardetsi zion: <pb/>—Nik ez, faraoi jauna; Jainkoak berak emango dizu erantzuna zeure onerako. <f>ⓙ</f>


text:
Ondoren, beste zazpi behi itxura txarreko eta argal atera ziren. Haiek bezain eskasik ez zen inoiz ordu arte ikusi Egipto lurraldean.


text:
Eta, sabelean eduki arren, ez zitzaien igartzen, lehen bezain itxura txarra baitzuten. Une horretan esnatu nintzen.


text:
Zazpi galburu mehar hauek irentsi egin zituzten beste zazpi eder haiek. Azaldu dizkiet aztiei ametsok, baina ezin izan dit inork berorien esanahia adierazi».


text:
<pb/>Josek esan zion faraoiari: «Bat bera dira, faraoi jauna, zure ametsak: Jainkoak zer egingo duen jakinarazten dizu. <f>ⓚ</f>


text:
Zazpi behi ederrak zazpi urte dira, zazpi galburu ederrak bezalaxe, bat bera baita bi ametsen esanahia.


text:
Hauen ondoren etorritako zazpi behi eskas eta argalak ere zazpi urte dira, eta zazpi galburu mehar eta haize erreak ihartuak beste zazpi urte: zazpi gose-urte. <f>ⓛ</f>


text:
Ondoren, beste zazpi urte etorriko dira: aurreko asetasunaren aztarnarik ere ez da geldituko, goseak jota utziko baitu lurraldea.


text:
Aurrerantzean, asetasuna zer denik ere ez da jakingo ondoren etorriko den goseteagatik, hain larria izango baita.


text:
Eta amets bat bera behin eta birritan egiteak, Jaunak erabakia duela eta betetzeko prest dagoela adierazten du.


text:
Orain, beraz, faraoi jauna, hauta ezazu gizon argi eta jakintsua, eta emaiozu aginpidea Egipto guztiaren gain.


text:
Ezar itzazu gainbegiraleak, zazpi urteko asealdian lurreko emaitzetatik bosteko baten zerga bil dezaten.


text:
Etortzeko diren urte on horietan, janari ugari jaso eta bil dezatela zure ardurapean, eta hirietan gorde.


text:
Horrela, janari hori gorderik geldituko da Egipto lurraldean izango diren zazpi gose-urteetarako, eta goseteak ez du lurralde hau hondatuko».


text:
Beraz, faraoiak esan zien: «Aurki ote genezake Jainkoaren espiritua honek bezala izango duen gizonik?» <f>ⓜ</f>


text:
<pb/>Eta Joseri esan zion: «Ez daiteke inor zu baino gizon argi eta zuhurragorik izan, Jainkoak gauza guztietan aditua izatea eman dizunez gero.


text:
Zeu izango zara, bada, nire jauregiko buru, eta zuk esana egingo du herri osoak. Neu bakarrik izango nauzu gainetik, errege naizenez.


text:
<pb/>Hau esanik, faraoiak bere behatzetik eraztuna <f>[1]</f> atera eta Joserenean ezarri zuen; liho finezko arropak jantzarazi zizkion eta urrezko lepoko katea ipini. <f>ⓝ</f>


text:
Gero, bere bigarren zalgurdira igoarazi zuen, aurretik oihuka zihoazkiolarik: «Kontuz! <f>[2]</f>» <pb/>Honela eman zion faraoiak Joseri agintea Egipto osoaren gain. <f>ⓐ</f>


text:
<pb/>Esan zion era berean: «Neu nauzu faraoia, baina zure baimenik gabe ezin izango du inork behatz txikia ere altxatu <f>[3]</f> Egipto lurralde guztian».


text:
<pb/>Faraoiak Tzafnat-Panea izena ezarri zion Joseri, eta Asenat, On hiriko apaiz Poti-Feraren <f>[4]</f> alaba, eman zion emaztetzat. Beraz, Egiptoko agintari gertatu zen Jose.


text:
Hogeita hamar urte zituen faraoiaren, Egiptoko erregearen, aurrera eraman zutenean. <pb/>Faraoiagandik alde egin eta berehala, Egipto lurralde guztiaren itzulia egin zuen.


text:
Eta zazpi urte oparo haietan jangai ugari bildu zuen Josek, eta hirietan gorde, hiri bakoitzean inguruko soroetan bildutakoa.


text:
Erruz pilatu zuen garia, itsas hondarra bezain ugari. Hain ugaria zenez, kontatzeari ere utzi egin behar izan zion. <f>ⓑ</f>


text:
<pb/>Gosete-urteak iritsi aurretik, bi seme sortu zizkion Joseri Asenatek, On hiriko apaiz Poti-Feraren alabak.


text:
Lehen-semeari Manases <f>[5]</f> eman zion izen, esanez: «Jainkoak ahantzarazi dizkit neure atsekabe eta ahaide guztiak». <f>ⓒ</f>


text:
Bigarrenari Efraim <f>[6]</f> eman zion izen, esanez: «Jainkoak fruitua emanarazi dit neure atsekabeen lurralde honetan».


text:
eta urritasunezko zazpi urteak hasi ziren, Josek esan bezala. Gosetea nagusitu zen lurralde guztietan; Egipto osoan, ordea, ez zen ogirik falta. <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>Gerora, Egipto lurralde guztira ere hedatu zen gosetea, eta herria faraoiari joan zitzaion oihuka ogi eske. Faraoiak esan zien: «Zoazte Joserengana eta egizue berak esandakoa». <f>ⓔ</f>


text:
<pb/>Gosetea lurralde osora zabaltzean, Josek aletegi guztiak ireki eta alea egiptoarrei saldu zien. Gosetea gero eta latzagoa zen Egipto aldean.


text:
<pb/>Beste lurraldeetatik ere jende asko zetorren Egiptora Joseri alea erostera, latza baitzen gosetea alde guztietan.


text:
<pb/>Jakin zuen Jakobek bazela Egipton garia, eta honela mintzatu zitzaien semeei: «Zertan zaudete elkarri begira?


text:
Egipton garia badela jakin dut. Jaitsi, bada, garia erostera, bizi ahal gaitezen eta ez goseak hil». <f>ⓕ</f>


text:
Jakobek ez zuen Benjamin, Joseren anaia, beste senideekin bidali nahi izan, zorigaitzen bat gertatuko ote zitzaion beldurrez. <f>ⓖ</f>


text:
<pb/>Besteak bezala, beraz, Israelen semeak ere Egiptora joan ziren garia erostera, Kanaan lurraldean gosete handia zenez gero.


text:
<pb/>Jose zen lurralde hartako nagusia; berak saltzen zion garia jende guztiari. Heldu ziren, bada, Joseren senideak eta ahuspeztu egin zitzaizkion.


text:
Ikusi orduko ezagutu zituen Josek bere senideak. Baina ez zien bere burua ezagutarazi; gainera, zakar mintzatu zitzaien: <pb/>—Nondik zatozte? <pb/>Haiek erantzun: <pb/>—Kanaan lurraldetik, garia erostera.


text:
Jose haietaz izandako ametsez <f>[1]</f> oroitu zen, eta honela hitz egin zien: <pb/>—Zelatariak zarete zuek, lurralde honetako alderdi zaindu gabeak miatzera etorriak. <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>Josek esan zien: <pb/>—Ez horixe! Zuek lurralde honetako alderdi zaindu gabeak miatzera etorri zarete.


text:
<pb/>Haiek, ordea: <pb/>—Zure zerbitzariok hamabi ginen, aita bat beraren semeak, Kanaan lurraldekoak; gazteena aitarekin da orain eta bestea ez da gure artean. <f>ⓘ</f>


text:
Eta besterik frogatu nahi baduzue, ekatzue hona zeuen anaia gazteena. Bien bitartean, ala faraoia!, ez zarete hemendik aterako.


text:
Bidali zeuetariko bat anaiaren bila; gainerakoak preso geldituko zarete; honela frogatuko duzue egia diozuela. Bestela, ala faraoia!, zelatariak zarete.


text:
<pb/>Hirugarren egunean Josek esan zien: «Egizue nire esana eta bizirik aterako zarete, nik neuk ere begirune baitiot Jainkoari. <f>ⓙ</f>


text:
Egia baldin badiozue, geldi bedi zuetariko bat preso, guztiok egon zareten kartzela horretan. Gainerakook joan zintezkete garia eramatera etxekoen gosea asetzeko.


text:
Gero, ekarri zeuen anaia gazteena. Orduan frogatuko duzue egia diozuela eta ez zarete hilko». <pb/>Onartu zuten proposamena.


text:
Bien bitartean honela ziotsoten elkarri: «Ai ene! Geure anaiari eginikoa ari gara ordaintzen. Estuasunean ikusi eta erreguka ari zitzaigunean, ez genion jaramonik egin. Hara nondik datorkigun oraingo larrialdi hau!» <f>ⓚ</f>


text:
<pb/>Rubenek esan zien: «Esan nizuen nik mutikoari kalterik ez egiteko, baina ez zenidaten jaramonik egin. Orain, haren heriotzaren kontua eskatzen zaigu». <f>ⓛ</f>


text:
<pb/>Josek, haiengandik urrunduz, negarrari eman zion. Gero, berriro etorri eta beraiekin mintzatzen jarraitu zuen. Azkenik, Simeon hartu eta beraien aurrean atxilotu zuen. <f>ⓜ</f>


text:
Gero, haien zakuak gariz bete, bakoitzari bere dirua itzuli eta biderako jan-edariak emateko agindu zuen. Eta hala egin zieten.


text:
<pb/>Gaua igarotzeko gelditu zirenean, batek, astoari pentsua emateko zakua ireki zuelarik, dirua zaku-muturrean aurkitu zuen.


text:
Anaiei esan zien: <pb/>—Dirua itzuli egin didate. Begira nire gari-zakua. <pb/>Asaldaturik eta zur eta lur eginik, honela ziotsoten elkarri: <pb/>—Zergatik egin ote digu hau Jainkoak?


text:
Hamabi anaia ginela, aita bat beraren seme; anaia bat ez zegoela jadanik gurekin eta gazteena aitarekin zela Kanaanen.


text:
Orduan, lurralde hartako jaun den gizonak esan digu: “Honela jakingo dut gizon zintzoak zaretela: zuetako bat nirekin geldituko da; besteok hartu etxekoen gosea asetzeko garia eta joan.


text:
Ekardazue gero zeuen anaia gazteena, eta orduan jakingo dut zelatariak ez, baizik gizon zintzoak zaretela. Ondoren itzuliko dizuet anaia, eta lurralde honetan ibili ahal izango zarete”».


text:
<pb/>Zakuak husterakoan, nork bere diru-zorroa zaku-muturrean zeukan. Diru-zorroak ikustean, beldurtu egin ziren aita-semeak.


text:
Orduan, Jakobek esan zien: <pb/>—Semerik gabe utzi behar nauzue: Jose falta dut, Simeon ere bai eta, orain, Benjamin kendu nahi didazue. Zoritxarra zoritxarraren gain niretzat!


text:
<pb/>Rubenek esan zion aitari: <pb/>—Utzi Benjamin nire kontu, eta neuk itzuliko dizut. Itzuliko ez banizu, hil nire bi semeak! <f>ⓝ</f>


text:
<pb/>Jakobek, orduan: <pb/>—Ez da jaitsiko nire semea zuekin, hila baitu bere anaia eta bera bakarrik gelditzen zait Rakelengandik. Bidean zoritxarren bat gertatuko balitzaio, agure hau Hildakoen Egoitzara jaitsaraziko zenukete atsekabez. <f>ⓐ</f>


text:
Egiptotik ekarritako garia ahitu zenean, Jakobek bere semeei esan zien: <pb/>—Zoazte berriro garia erostera.


text:
<pb/>Judak erantzun zion: <pb/>—Gizon hark argi eta garbi esan zigun bere aurrera ez agertzeko, anaia gurekin eraman gabe. <f>ⓒ</f>


text:
Baina nahi ez baduzu, ez gara jaitsiko, gizon hark bere aurrera ez agertzeko esan baitzigun, anaia gurekin eraman ezean.


text:
<pb/>Israelek esan zuen: <pb/>—Eta zergatik esan behar zenioten gizon hari beste anaia bat zenutela? Jota utzi nauzue.


text:
<pb/>Haiek erantzun: <pb/>—Gizon hura galde eta galde ari izan zitzaigun gutaz eta gure etxekoez: «Bizi al duzue oraindik aita? Beste anaiarik ba al duzue?» Eta galderei erantzun besterik ez genuen egin. Burutik pasako al zitzaigun, bada, anaia eramateko esango zigunik?


text:
<pb/>Judak bere aita Israeli esan zion: <pb/>—Bidali mutikoa nirekin. Abia gaitezen. Bestela denok hilko gara: zu, gu eta gure umeak.


text:
Neure gain hartzen dut zure semearen erantzukizuna; neuri eskatu kontuak. Itzultzen ez badizut eta aurrera ekartzen ez, errudun izango nauzu betiko! <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>Aita Israelek esan zien: <pb/>—Beharrezkoa baldin bada, joan, hartu zorroetan lurreko fruiturik hoberenak eta eskaini oparia gizon hari: ukendu, ezti, usaingarri, mirra, intxaur eta almendrak, denetik pixka bat. <f>ⓔ</f>


text:
Jainko ahaltsua lagun, aurki dezazuela gupida gizon haren aurrean, eta Benjaminekin eta beste anaiarekin, Simeonekin, itzuli etxera. Niri dagokidanez, semerik gabe gelditu behar badut, geldi nadila.


text:
<pb/>Oparia, dirua eta Benjamin berekin harturik, Egiptora jaitsi ziren Jakoben semeak eta Joseren aurrera aurkeztu.


text:
<pb/>Ikusi zuen Josek Benjamin ere haiekin zela, eta jauregiko arduradunari esan zion: «Eramatzazu gizon hauek etxera; hil abere bat eta atondu, nirekin bazkalduko baitute gaur».


text:
Beldurtu ziren Joseren senideak haren etxera eraman zituztenean. Pentsatu zuten: «Gari-zakuetan aurreko txandan itzulitako diruarengatik eramaten gaituzte. Orain, gainera oldartuko zaizkigu, esklabotzat hartzeko, geure asto eta guzti».


text:
Gaua igarotzeko geldialdia egitean, gari-zakuak ireki genituen eta nork bere dirua aurkitu zuen zaku-muturrean. Hemen itzultzen dizugu orain, <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>Etxeko arduradunak honela esan zien: «Zaudete lasai! Ez kezkatu! Zeuen Jainkoak, zeuen aitaren Jainkoak, ezarriko zizuen altxor hori gari-zakuetan, nik jasoa baitut zuen dirua». <pb/>Simeon aske utzi eta


text:
denak Joseren etxean sarrarazi zituen. Gero, ura ekarri zien oinak garbitzeko eta belarra astoei jaten emateko.


text:
<pb/>Otordua han egingo zutela jakitean, senideek opariak prestatu zituzten, Jose eguerdirako etorri zain zeuden bitartean. <f>ⓖ</f>


text:
Agurtu ondoren, Josek galdetu zien: <pb/>—Eta ongi al da aipatu zenidaten aita zaharra? Bizi al da oraindik?


text:
<pb/>—Zure zerbitzari den gure aita bizi da, bai, oraindik, eta ongi dago —erantzun zioten, berriro makurtuz eta ahuspeztuz.


text:
<pb/>Gero, Josek, ama berarengandiko senide zuen Benjaminengan begiak jarririk, esan zuen: <pb/>—Hori al da zuek aipatu zenidaten anaia gazteena? Bejondaiala <f>[1]</f>, seme! <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>Anaiaz bihotz-hunkiturik, negargurak eman zion eta, presaka bere gelara joanez, negar egin zuen. <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>Aparte eman zioten jaten Joseri, aparte bere anaiei eta aparte Joseren gonbidatu egiptoarrei. Izan ere, egiptoarrei ez zaie zilegi hebrearrekin batera jatea; beren erlijio-ohiturek <f>[2]</f> galarazten diete.


text:
Bere aurrean zituen janarietatik zerbitzarazi zien Josek; Benjamini eman zion zatia besteena baino bost aldiz handiagoa zen. Alai-alai jartzeraino edan zuten elkarrekin.


text:
<pb/>Josek agindu hau eman zion etxeko arduradunari: «Bete leporaino janariz gizon hauen zakuak, ezarri bakoitzari bere dirua zaku-muturrean, <f>ⓙ</f>


text:
eta diruarekin batera nire edalontzia, zilarrezkoa, gazteenaren zaku-muturrean». <pb/>Hark Joseren esana bete zuen.


text:
<pb/>Oraindik hiritik urrutira gabe zeudela, Josek etxeko arduradunari esan zion: «Zoaz gizon horien atzetik eta, atzemandakoan, esaiezu: Zergatik itzuli duzue gaizkia ongiaren truke? <f>ⓚ</f>


text:
Zergatik ostu diozue nire nagusiari, edateko eta etorkizuna iragartzeko <f>[1]</f> erabiltzen duen edalontzia? Benetan oso gaizki jokatu duzue!»


text:
Haiek erantzun: <pb/>—Ez zaitez horrela mintza, jauna! Zure zerbitzariok ez gara horrelakorik egiteko gauza!


text:
Aurrekoan gure zaku-muturrean aurkitutako dirua ere Kanaandik ekarri dizugu. Nola ostuko genuen, bada, zilar edo urrerik zure nagusiaren etxean?


text:
Beraz, gutariko bati edalontzia aurkitzen bazaio, hila bedi; eta gu geu, jauna, zure esklabo bihurtuko gara.


text:
<pb/>Etxeko arduradunak, orduan: <pb/>—Ongi da! Baina edalontzia aurkitzen zaion hura bakarrik bihurtuko da nire esklabo; besteok errugabe izango zarete.


text:
<pb/>Orduan, anaiek beren jantziak urratu zituzten <f>[2]</f> eta, nork bere astoa kargaturik, hirira itzuli ziren.


text:
Juda eta beste anaiak Joseren etxean sartu —hantxe baitzegoen oraindik Jose— eta lurreraino ahuspeztu zitzaizkion.


text:
<pb/>Josek esan zien: <pb/>—Baina, zer egin duzue? Ez al zenekiten ni bezalako batek den-dena igar dezakeela?


text:
<pb/>Judak erantzun zion: <pb/>—Zer esan diezazukegu, jauna? Zein aitzakia jarri? Nola zuritu geure burua? Jainkoak berak nabarmen jarri du gure bekatua. Zeure esklabo gaituzu, jauna, gu denok eta bai edalontzia aurkitu zaiona ere.


text:
<pb/>Josek erantzun zuen: <pb/>—Ez dut inola ere horrelakorik egingo! Edalontzia aurkitu zaion hura bakarrik izango da nire esklabo; gainerako guztiok zoazte bakean zeuen aitarengana.


text:
<pb/>Judak, Joserengana hurbilduz, esan zion: <pb/>—Arren, jauna, utziozu zeure zerbitzari honi bi hitz esaten; faraoiaren pareko zara zu eta ez zakizkit haserre!


text:
Baietz erantzun genizun: bagenuela oraindik aita zaharra, eta zahartzaroan jaio zitzaion seme bat ere bai. Gure aitak oso maite zuela, berau zelako bere emazte kutunarengandik gelditzen zitzaion bakarra, bestea hila zuenez.


text:
eta guk erantzun genion ez gintezkeela etor geure anaia gazteena geurekin ez bagenekarren, hura gabe ezin ginela zure aurrera agertu.


text:
Orduan, zure zerbitzari den gure aita honela mintzatu zitzaigun: «Dakizuenez, neure emazte Rakelek bi seme sortu zizkidan.


text:
Beste hau eraman eta zoritxarren bat gertatuko balitzaio, ni, agure hau, atsekabez hilko nintzateke». <f>ⓝ</f>


text:
Gainera, nik, zure zerbitzari honek, neure gain hartua dut mutikoaren erantzukizuna; hitza eman nion aitari; berekiko errudun izango nintzateke betiko, itzuliko ez banio. <f>ⓐ</f>


text:
Ez naiteke aitarengana itzul neure anaia Benjamin gabe. Ez nuke ikusi ere nahi gure aitak hartuko lukeen atsekabea.


text:
<pb/>Josek, bere sentipenei gehiago eutsi ezinik, inguruan zituen egiptoarrei agindu zien: «Atera denok hemendik!» <pb/>Hala, ez zen Joserekin inor gelditu, anaiei bere burua ezagutzera eman zienean. <f>ⓑ</f>


text:
Orduan, negarrari eman zion ozenki. Entzun zioten egiptoarrek, eta faraoiaren jauregian ere honen berri izan zuten. <f>ⓒ</f>


text:
Josek bere senideei esan zien: «Jose nauzue! Bizi al da oraindik aita?» <pb/>Anaiek, izuaren izuz, ez zuten erantzuten asmatzen. <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>Orduan, Josek: «Tira, hurbildu niregana!» <pb/>Hurbildu zitzaizkionean, honela jarraitu zuen: «Bai, Jose nauzue, zeuen anaia, Egiptora ekartzeko saldu zenutena. <f>ⓔ</f>


text:
Baina ez izan orain atsekaberik, ez damurik, hona saldu ninduzuelako. Jainkoak zuen aurretik etorrarazi nau, bizia izan dezazuen. <f>ⓕ</f>


text:
Bi urte dirau goseteak lurralde osoan eta datozen bost urteetan ere ez da hazirik ereingo, ez uztarik bilduko.


text:
Jainkoak zuen aurretik bidali nau, zuentzat behar adina janari gordetzeko eta zuek harrigarriro salbatzeko.


text:
Beraz, ez nauzue zuek bidali, Jainkoak baizik. Berak jarri nau faraoiaren ordezko <f>[1]</f>, bere etxeko buru eta Egipto osoko agintari. <f>ⓖ</f>


text:
<pb/>«Ea, bada, itzuli arin aitarengana eta esaiozue: Hau dio zure seme Josek: Jainkoak Egipto osoko buru jarri nau. Zatoz niregana! Ez luzatu!


text:
Goxen <f>[2]</f> lurraldean biziko zarete, niregandik hurbil, zeu, zure seme-alabak eta bilobak, zure artalde eta behi-taldeak eta daukazuen guztia. <f>ⓗ</f>


text:
Han hornituko zaituztet janariz zeu, zure etxekoak eta zure abere-taldeak. Ez zaizu ezer faltako, beste bost gose-urte gelditzen diren arren».


text:
<pb/>Beste hau ere esan zien Josek: «Bai zuek, bai Benjaminek, zeuen begiz egiazta dezakezue ni neu naizela hitz egiten ari natzaizuena.


text:
Kontaiozue aitari ikusitako guztia eta azaldu berari zein aginpide handia dudan Egipton. Zoazte arin eta ekarri lehenbailehen hona aita». <f>ⓘ</f>


text:
Eta, negarrez jarraiki, beste anaiak ere besarkatu zituen. <pb/>Orduan, anaiak hitz egiten hasi zitzaizkion. <f>ⓙ</f>


text:
<pb/>Honen guztiaren berri izan zuten faraoiaren jauregian; «Joseren anaiak etorri dira Egiptora», zioten. <pb/>Atseginez jaso zuten albistea faraoiak eta honen funtzionarioek.


text:
aita eta etxekoak hartu eta nire ondora etor daitezen. Egiptoko eskualderik joriena emango diet, eta lurraldeko emaitzarik hoberenak izango dituzte janari. <f>ⓚ</f>


text:
Agindu, orobat, hartzeko zenbait gurdi Egipton beren emazte eta seme-alabentzat, eta, aita harturik, etortzeko.


text:
<pb/>Hala egin zuten Israelen semeek. Faraoiak agindu bezala, gurdiak eman zizkien Josek bere anaiei, baita biderako jan-edariak ere.


text:
Bakoitzari aldatzeko jantziak eman zizkion. Benjamini, gainera, bost jantzi eta zilarrezko hirurehun txanpon.


text:
Aitari hamar asto bidali zizkion, Egiptoko emaitzarik hoberenez kargaturik, eta hamar asteme gari-alez, ogiz eta jakiz kargaturik.


text:
berria eman zioten: «Bizi da Jose oraindik eta bera da agintari Egipto lurralde osoan». <pb/>Jakobek, halaz guztiz, ez zuen zirkinik ere egin, ezin sinetsirik. <f>ⓛ</f>


text:
Baina Josek esandako guztia kontatu ziotenean eta bera eramateko bidali zizkion gurdiak ikusi, piztu zitzaion bihotza


text:
eta esan zuen: «Bizi da nire seme Jose! Ez dut besteren beharrik! Noan ikustera, hil baino lehen!» <f>ⓜ</f>


text:
<pb/>Zeukan guztiarekin abiatu zen Jakob. Beer-Xebara <f>[1]</f> heldurik, sakrifizioa egin zion bere aita Isaaken Jainkoari.


text:
Gau-ikuskari batean, Jainkoak dei egin zion Jakobi: <pb/>—Jakob! Jakob! <pb/>Jakobek erantzun: <pb/>—Hemen nauzu. <f>ⓝ</f>


text:
<pb/>Jaunak esan zion: <pb/>—Jainkoa naiz ni, zure aitaren Jainkoa. Ez beldur izan Egiptora joateko, han herri handi bihurtuko baitzaitut. <f>ⓐ</f>


text:
Egiptora bidean zurekin izango nauzu eta neuk itzularaziko zaitut <f>[2]</f> berriro. Eta hiltzean, Josek itxiko dizkizu begiak. <f>ⓑ</f>


text:
<pb/>Beer-Xebatik abiatzean, Jakoben semeek faraoiak bidalitako gurdietara igoarazi zituzten aita, haurrak eta emazteak.


text:
<pb/>Simeon eta beronen semeok: Jemuel, Jamin, Ohad, Jakin, Tzohar eta Xaul, emakume kanaandarraren semea.


text:
<pb/>Juda eta beronen semeok: Er, Onan, Xela, Peretz eta Zerah. Baina Er eta Onan <f>[3]</f> Kanaan lurraldean hil ziren. Peretzen semeak Hetzron eta Hamul izan ziren. <f>ⓔ</f>


text:
<pb/>Horiek dira Leak Jakobi Mesopotamian sortu zizkion semeak, Dina bere alabaz gainera; hogeita hamahiru guztira, seme-alaba eta biloben artean. <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>Axer eta beronen semeok: Imna, Ixba, Ixbi, Beria eta hauen arreba Serah. Beriaren semeak Heber eta Malkiel izan ziren.


text:
<pb/>Horiek dira, Labanek bere alaba Leari eman zion Zilpa neskameak Jakobi sortu zizkion semeak; hamasei guztira, seme eta biloben artean. <f>ⓖ</f>


text:
<pb/>Joseri, Egipto lurraldean, On hiriko apaiz Poti-Feraren alaba Asenatek bi seme sortu zizkion: Manases eta Efraim. <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>Horiek dira Rakelek Jakobi sortu zizkion semeak; hamalau guztira, seme eta biloben artean. <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>Horiek dira, Labanek Rakel bere alabari eman zion Bilha neskameak Jakobi sortu zizkion semeak; zazpi guztira, seme eta biloben artean. <f>ⓙ</f>


text:
<pb/>Beraz, Jakobekin Egiptora joandako guztiak, beraren jatorrikoak, errainak kontuan hartu gabe, hirurogeita sei izan ziren.


text:
Joseren bi semeak Egipton jaioak zirenez, Egiptora joandako Jakoben ondorengoak hirurogeita hamar <f>[4]</f> izan ziren guztira.


text:
<pb/>Jakobek Juda bere semea bidali zuen aurretik Joserengana, Goxen eskualdean lekua prestatzeko. Hara iritsi zirenean,


text:
Jose, bere zalgurdia prestarazi eta bere aita Jakobi bidera atera zitzaion. Honen aurrean aurkitzean, lepotik heldu eta besarkaturik, negarrari eman zion. <f>ⓚ</f>


text:
<pb/>Jakobek esan zion Joseri: «Orain bai hil naitekeela zure aurpegia ikusi ondoren, oraindik bizirik zaude eta». <f>ⓛ</f>


text:
<pb/>Josek esan zien bere senide eta etxekoei: «Berri ematera noakio faraoiari. Hau esango diot: “Kanaanen bizi ziren nire senide eta ahaideak etorri zaizkit.


text:
Gizon horiek, artzain eta abeltzain direnez, beren ardi, behi eta zeukaten guztia ekarri dute”. <f>ⓜ</f>


text:
erantzun honela: “Abeltzain gaituzu zure zerbitzariok gaztetandik, bai gu eta bai gure gurasoak”. Horrela, Goxen eskualdean bizi izaten utziko dizue. Izan ere, erlijio-ohiturek galarazi egiten diete egiptoarrei artzainekin harremanak izatea <f>[5]</f>».


text:
<pb/>Josek faraoiari berri ematera joan eta esan zion: «Nire aita eta senideak etorri dira Kanaandik ardi eta behiekin eta daukaten guztiarekin. Orain Goxen eskualdean aurkitzen dira».


text:
Honek esan zien: <pb/>—Zein da zuen lanbidea? <pb/>Haiek erantzun: <pb/>—Gu eta gure gurasoak artzain izan gara betidanik.


text:
<pb/>Eta jarraitu zuten: <pb/>—Oso larria da gosetea Kanaan aldean, eta larrerik ere ez dago gure artaldeentzat. Horregatik etorri gara lurralde honetara, atzerritar gisa bizitzera. Utzi, beraz, Goxen eskualdean bizitzen.


text:
Hor duzu Egipto osoa; jar itzazu hoberen deritzozun eskualdean; Goxenen, esate baterako. Eta zure anaia horien artean gizon treberik baduzu, jarri nire abereen arduradun. <f>ⓝ</f>


text:
<pb/>Jakobek erantzun: <pb/>—Ehun eta hogeita hamar urtez ibili naiz harat-honat. Urte latzak izan ditut, baina nolanahi ere nire gurasoenak baino laburragoak. <f>ⓐ</f>


text:
<pb/>Josek, faraoiak agindu bezala, aita eta senideak Egiptoko eskualderik hoberenean jarri zituen, Ramses <f>[1]</f> faraoiaren eskualdean, ematen zien lurraren jabe eginez.


text:
<pb/>Ez zen janaririk lurralde osoan gosete larriarengatik. Goseak jota utzi zituen Egipto eta Kanaan lurraldeak.


text:
Josek Egipto eta Kanaaneko diru guztia bildu zuen gari truke, eta faraoiaren jauregiko altxortegian sartu.


text:
Diru guztia gastatu zutenean, egiptoarrak Joseri joan zitzaizkion, esanez: <pb/>—Emaguzu jatekoa. Dirua amaitu zaigulako, hiltzen utzi behar ote gaituzu?


text:
<pb/>Josek erantzun zien: <pb/>—Diru gehiago ez baduzue, emazkidazue zeuen abereak jatekoaren truke.


text:
<pb/>Ekarri zizkioten, bada, Joseri beren abereak: ardi, behi eta astoak; hauen truke janariz hornitu zituen urte osoan. <f>ⓑ</f>


text:
<pb/>Urte hura igarorik, ordea, han joan zitzaizkion berriro ere eta esan: «Ez dizugu ukatuko, jauna, gastatu dugula dirua eta zureak direla gure abere-taldeak; ez zaizkigu, jauna, gure besoak eta lurra besterik gelditzen.


text:
Zergatik utzi behar gaituzu hiltzen geure lur eta guzti? Eros gaitzazu gu geu eta gure lurrak janari truke, eta faraoiaren esklabo bihurtuko gara, geure lurrekin batera. Emaguzu hazia bizirik iraun dezagun eta gure lurrak eremu bihur ez daitezen».


text:
<pb/>Honela erosi zituen Josek Egiptoko lur guztiak faraoiarentzat. Egiptoarrek nork bere lurra saldu zuten, gainean zuten gosete latzarengatik; hala, lurralde osoaren jabe bilakatu zen faraoia. <f>ⓒ</f>


text:
Apaizen lurrak bakarrik utzi zituen erosi gabe, haien alde lege bat baitzuen faraoiak emana; honek ematen zien jateko behar zutena. Honengatik, ez zuten beren lurrak saldu beharrik izan. <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>Josek esan zion herriari: <pb/>—Hara, gaur erosi zaituztet zuek eta zuen lurrak faraoiarentzat. Hemen duzue hazia; erein zeuen lurretan.


text:
Uztaroan, bostetik bat faraoiari emango diozue eta beste laurak zuentzat izango dituzue, ereiteko eta zeuek, zeuen haurrak eta etxekoak mantentzeko.


text:
<pb/>Herriak erantzun: <pb/>—Bizia zor dizugu! Hau mesedea egin diguzuna! Faraoiak bere esklabo izango gaitu!


text:
<pb/>Honela ezarri zuen Josek Egiptoko lurretan bildutako bostetik bat faraoiari emateko legea. Lege honek gaurdaino dirau. Apaizen lurrak bakarrik gelditu ziren faraoiarenak bihurtu gabe.


text:
<pb/>Israeldarrak Egiptoko Goxen eskualdean bizi ziren. Han lurrak erosi zituzten, seme-alabak sortu eta erruz ugaldu ziren <f>[2]</f>. <f>ⓔ</f>


text:
Egiptora iritsi ondoren, beste hamazazpi urtez bizi izan zen Jakob, ehun eta berrogeita zazpi urte betetzeraino. <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>Azken eguna zetorkiolarik, bere seme Joseri deitu eta esan zion: <pb/>—Maite banauzu, izan nirekin onbera eta leiala: ezarri eskua nire izterpean <f>[3]</f> eta hitzemadazu ez nauzula Egipton ehortziko. <f>ⓖ</f>


text:
Hil eta neure arbasoekin elkar nadinean, Egiptotik atera eta haien hilobian ehortziko nauzu. <pb/>Josek erantzun zion: <pb/>—Beteko dut zuk esana.


text:
<pb/>Eta Jakobek: <pb/>—Egidazu zin! <pb/>Josek zin egin zion. Orduan, Jakob oheburura <f>[4]</f> makurtu zen. <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>Handik aldi batera, esan zioten Joseri aita gaixo zuela. Jose bere bi semeekin, Manases eta Efraimekin, joan zitzaion. <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>Jakobek esan zion Joseri: «Luz-en <f>[1]</f>, Kanaan lurraldean, agertu zitzaidan Jainko ahaltsua eta bedeinkatu egin ninduen, <f>ⓙ</f>


text:
esanez: “Ondorengo ugari emango dizut eta herri askoren sortzaile bihurtuko zaitut. Zure ondorengoei lurralde honen jabetza emango diet betiko”. <f>ⓚ</f>


text:
Orain semetzat hartzen ditut, ni Egiptora etorri aurretik, hemen sortu zaizkizun Manases eta Efraim <f>[2]</f> bi semeak, Ruben eta Simeon nire seme diren bezala.


text:
Hauen ondoren izango dituzunak, berriz, zureak izango dira, eta Efraimi eta Manasesi utziko diedan ondarean izango dute parte.


text:
Mesopotamiatik nentorrela hil zitzaidan Rakel, zure ama, Kanaan lurraldean, Efratara iritsi aurretik, eta han, Efratara, hots, Belenera, bidean <f>[3]</f> ehortzi nuen». <f>ⓛ</f>


text:
<pb/>Josek erantzun: <pb/>—Jainkoak Egipton eman dizkidan semeak dituzu. <pb/>Jakobek esan zuen: <pb/>—Ekarzkidazu, arren, bedeinkatzeko. <f>ⓜ</f>


text:
<pb/>Jakobek, zahardadez begiak lausoturik, ezin zuen ikusi. Josek bere semeak aurrera eraman zizkionean, laztandu eta besarkatu egin zituen.


text:
Gero, Joseri esan zion: <pb/>—Ez nuen espero zure aurpegia berriro ikustea, eta hara, zu ez ezik, zure ondorengoak ere ikusarazi dizkit Jainkoak.


text:
<pb/>Orduan, Jose, bere semeak aitaren belaun artetik <f>[4]</f> atera eta lurreraino makurtu zitzaion.


text:
Gero, bere bi semeak harturik, hurbildu egin zizkion: Efraim bere eskuinean, Jakoben ezkerraldetik, eta Manases bere ezkerrean, Jakoben eskuinaldetik, jarri zituen.


text:
Jakobek bere eskuak luzatu eta eskuina Efraim seme gazteenaren buru gainean ezarri zuen eta ezkerra Manases lehen-semearen buru gainean, eskuak gurutzatuz.


text:
Eta honela bedeinkatu zuen Jose <f>[5]</f>: <pb/><t>«Nire guraso Abrahamek eta Isaakek </t><t>zerbitzatu duten Jainkoak, </t><t>jaio nintzenetik gaurdaino </t><t>artzain gisa gidatu nauen Jainkoak, <f>ⓝ</f> </t>


text:
<t>gaitz guztietatik </t><t>libratu nauen aingeruak <f>[6]</f>, </t><t>bedeinka ditzala mutiko hauek! </t><t>Hauen bitartez oroituak bitez </t><t>nire izena </t><t>eta Abraham eta Isaak </t><t>nire gurasoen izenak. </t><t>Izan bezate munduan </t><t>ondorengo ugari». </t>


text:
<pb/>Ohartu zen Jose aitak bere eskuineko eskua Efraimen buru gainean ezarria zuela, eta ez zion ongi iritzi. Hartu zion, bada, eskua Efraimen buru gainetik Manasesen gainera aldatzeko,


text:
<pb/>Baina aitak, ezezkoa emanez, esan zion: <pb/>—Badakit, bai, seme. Manasesen ondorengoak ere herri handi izanen dira; baina anaia gazteena handiagoa izanen da, eta honen ondorengoek herri asko sortuko dituzte. <f>ⓐ</f>


text:
<pb/>Egun hartan, hain zuzen, bedeinkatu zituen Jakobek, esanez: <pb/><t>«Zuen izena aipatuko da </t><t>Israelen norbait bedeinkatzean. </t><t>Honela esango dute: </t><t>Egin dezala Jainkoak zurekin </t><t>Efraim eta Manasesekin egindakoa». </t> <pb/>Efraim jarri zuen, beraz, Manasesen aurretik.


text:
<pb/>Gero, Jakobek Joseri esan zion: «Hara, laster hilko naiz ni. Baina Jainkoa zeuekin izango duzue eta zeuen arbasoen lurraldera itzularaziko zaituzte. <f>ⓑ</f>


text:
Zure ondarea zure anaiena baino hobea izango da: Sikem <f>[7]</f> emango dizut, ezpataz eta uztaiaz amortarrei kendu nien hiria».


text:
<pb/>Jakobek bere semeei deitu eta esan zien: «Bildu nire inguruan, gerora gertatuko zaizuena <f>[1]</f> iragar diezazuedan. <f>ⓒ</f>


text:
<pb/><t>«<i>Ruben,</i> nire lehen-seme, </t><t>nire indar, </t><t>nire gizatasunaren lehen emaitza; </t><t>zein ausart zaren eta indartsu! <f>ⓓ</f> </t>


text:
<t>Uholdea bezain oldarkoi, </t><t>aitaren ezkontza-gelara sartu zara, </t><t>zeure aitaren ohea lohituz <f>[3]</f>. <pb/> </t>


text:
<t>«<i>Simeon</i> eta <i>Lebi</i> <f>[4]</f> anaiak </t><t>indarkeria erabiltzeko bat datoz. <f>ⓔ</f> </t>


text:
<t>Ez dut horien bilkuretan </t><t>parte hartuko, </t><t>ez naiz halakoekin elkartuko; </t><t>haserre egonik gizonak hil dituzte, </t><t>gogoak emanik zezenak txikitu <f>[5]</f>. </t>


text:
<t>Madarikatua hauen haserrea, </t><t>benetan garratza! </t><t>Madarikatua beren sumindura, </t><t>benetan ankerra! </t><t>Jakoben leinuen artean </t><t>ditut banatuko, </t><t>Israel osoan barreiatuko <f>[6]</f>. <pb/> </t>


text:
<t>«<i>Juda</i> <f>[7]</f>, zeure senideek </t><t>goretsiko zaituzte, </t><t>etsaiei eskua erantsiko diezu lepoan, </t><t>zeure aitaren semeak </t><t>ahuspeztuko zaizkizu. <f>ⓕ</f> </t>


text:
<t>Lehoi gaztea <f>[8]</f> zu, Juda! </t><t>Ehizatik heldu zara, seme! </t><t>Makurtu eta luze etzaten da </t><t>lehoiaren antzera, </t><t>lehoi-emearen antzera. </t><t>Nor ausartu aurre egitera? <f>ⓖ</f> </t>


text:
<t>Ez da Judarengandik aldenduko </t><t>errege-makila, </t><t>ezta haren belaun artetik </t><t>aginte-makila ere, </t><t>hauen jabe dena <f>[9]</f> etorri arte: </t><t>herri guztiek diote honi obedituko. <f>ⓗ</f> </t>


text:
<t>Mahastian lotzen du bere astotxoa, </t><t>mahatsondoan bere astakumea; </t><t>ardotan garbitzen du soinekoa, </t><t>mahats-zukuan soingainekoa. <f>ⓘ</f> </t>


text:
<t>«<i>Zabulon</i> <f>[11]</f> itsas hegian biziko da, </t><t>itsasontzientzat portu; </t><t>Sidoneraino hedatuko da. <f>ⓙ</f> <pb/> </t>


text:
<t>«<i>Isakar-ek</i> <f>[12]</f> </t><t>ukuiluan etzanik dagoen </t><t>asto zamaria dirudi. <f>ⓚ</f> </t>


text:
<t>Atsedena gozoa </t><t>eta lurraldea ederra zela ikustean, </t><t>bizkarra makurtu du, </t><t>zamak eramateko; </t><t>esklabo-lanetara jarri da. <pb/> </t>


text:
<t>«<i>Dan-</i>ek <f>[13]</f> bere herria </t><t>du gobernatuko, </t><t>Israelgo beste leinuek bezala. <f>ⓛ</f> </t>


text:
<t>Dan, sugea bidean, </t><t>sugegorria bidezidorrean; </t><t>zaldiari orpotik heldu, </t><t>eta zalduna hankaz gora doa <f>[14]</f>. <pb/> </t>


text:
<t>«<i>Gad</i> <f>[15]</f><i>,</i> lapurrek lapurtua, </t><t>eta bera haien lapur. <f>ⓝ</f> <pb/> </t>


text:
<t>«<i>Axer</i> <f>[16]</f><i>,</i> oparoa haren janaria, </t><t>errege-jakien emaile. <f>ⓐ</f> <pb/> </t>


text:
<t>«<i>Neftali</i> <f>[17]</f><i>,</i> orein-eme aske eta arina, </t><t>ume ederren sortzaile. <f>ⓑ</f> <pb/> </t>


text:
<t>«<i>Jose</i> <f>[18]</f><i>,</i> ubide ondoan </t><t>landare emankor, </t><t>honen adarrak harresian gora. <f>ⓒ</f> </t>


text:
<t>Baina uztaia tente, </t><t>beso-eskuak lasaituak uzten dizkie </t><t>Jakoben Jainko indartsuak, </t><t>Israelen artzain eta harkaitz denak. <f>ⓓ</f> </t>


text:
<t>Lagun izango duzu </t><t>zeure aitaren Jainkoa; </t><t>Jainko Ahaltsuak <f>[19]</f> </t><t>bedeinkatuko zaitu, </t><t>zeru goreneko bedeinkapenez, </t><t>itsas barreneko bedeinkapenez, </t><t>bular-sabelen bedeinkapenez. </t>


text:
<t>Zure aitaren bedeinkazioak </t><t>antzinako mendienak baino hobeak, </t><t>betidaniko muinoen irrika. </t><t>Betoz Joseren buru gainera, </t><t>senide artean aukeratuagana. <f>ⓔ</f> </t>


text:
<t>«<i>Benjamin</i> <f>[20]</f><i>,</i> otso odolzale, </t><t>harrapakina du irensten goizean, </t><t>hondarrak banatzen arratsean». <f>ⓕ</f> </t>


text:
<pb/>Horiek dira Israelgo hamabi leinuak eta horixe aitak bere semeei esan ziena, nori bere bedeinkazioa ematean.


text:
<pb/>Gero, agindu hau eman zien Jakobek: «Laster hil eta neure arbasoekin elkartuko naiz. Ehortz nazazue neure gurasoen ondoan Kanaan lurraldean, Efron hititaren soroko harpean. <f>ⓖ</f>


text:
Harpe hau Makpela soroan dago, Mambre parean. Abrahamek hilobitarako erosia <f>[21]</f> zion, soro eta guzti, Efron hititari. <f>ⓗ</f>


text:
Han ehortzi zituzten Abraham eta honen emazte Sara; han Isaak eta honen emazte Rebeka ere. Eta hantxe ehortzi nuen Lea.


text:
<pb/>Jakob, bere semeei agindu hauek emanik, berriro etzan zen ohean. Eta, azken arnasa emanez, bere arbasoekin elkartu zen.


text:
Berrogei egun eman zituzten zeregin horretan, horrenbeste egun behar baitira gantzuketarako. <pb/>Egiptoarrek dolu egin zuten hirurogeita hamar egunez.


text:
<pb/>Dolu-egunak amaitu zirenean, honela mintzatu zitzaien Jose faraoiaren jauregikoei: «Gogoko banauzue, esaiozue, arren, faraoiari:


text:
Aitak zin eragin dit, bera hiltzean, Kanaan lurraldean duen hilobian ehortziko dudala. Emadazu orain aita ehorztera joateko baimena; itzuliko naiz gero». <f>ⓙ</f>


text:
<pb/>Jose bere aita ehorztera joan zen. Harekin batera joan ziren faraoiaren funtzionario guztiak, jauregiko eta Egipto osoko handiki guztiak;


text:
baita Joseren etxeko guztiak ere, senideak eta aitaren familiakoak. Haurrak eta abereak besterik ez zuten utzi Goxen eskualdean.


text:
<pb/>Jordanez beste aldera dagoen Goren-Atadera <f>[1]</f> iristean, hileta handi eta ospetsuak egin zituzten. Josek zazpi eguneko dolua egin zion aitari. <f>ⓚ</f>


text:
<pb/>Goren-Atadeko dolua ikustean, bertakoek, kanaandarrek, esaten zuten: «Egiptoarren dolu hau bai dela ospetsua!» Horregatik, Jordanez beste aldeko leku hari Abel-Mitzraim —hau da, «Egiptoarren dolu»— eman zioten izena.


text:
Kanaanera eraman eta Makpela soroko harpean ehortzi zuten, Abrahamek Efron hititari, soroarekin batera, hilobitarako erosi zion harpean, Mambre parean.


text:
<pb/>Aita ehortzi ondoren, Egiptora itzuli zen Jose, bere anaiekin eta aita ehorztera joan ziren guztiekin.


text:
<pb/>Aita hil ondoren, honela ziotsoten elkarri Joseren anaiek: «Beharbada, Josek begitan hartuko gaitu eta egin genion kaltearen ordaina itzuliko digu». <f>ⓜ</f>


text:
zuri hau esateko: “Barkatu, mesedez, zure senideen hobena eta bekatua; kalte egin dizute, bai, baina orain barkatu beraien hobena zure aitaren Jainkoaren zerbitzari hauei”». <pb/>Hau entzutean, negar egin zuen Josek. <f>ⓝ</f>


text:
<pb/>Gero, anaiek, berarengana joan eta lurreraino ahuspezturik, esan zioten: <pb/>— Zure esklabo gaituzu.


text:
Egin nahi izan zenidaten kaltea Jainkoak on bihurtu du, jende asko salbatuz, gaur egun gertatzen den bezala. <f>ⓐ</f>


text:
Beraz, ez izan beldur! Neuk emango dizuet jaten zeuei eta zeuen seme-alabei. <pb/>Honela lasaitu zituen Josek, hunkigarriro mintzatuz.


text:
<pb/>Josek eta bere aitaren familiakoek Egipton bizitzen jarraitu zuten. Ehun eta hamar urte bizi izan zen Jose,


text:
eta Efraimen semeen semeak ezagutzera iritsi zen. Manasesen seme Makirren semeak ere bere semetzat hartu <f>[2]</f> ahal izan zituen.


text:
<pb/>Azkenik, honela mintzatu zitzaien Jose bere senideei: «Laster hilko naiz ni; baina Jainkoak zuen alde esku hartuko du eta lurralde honetatik eramango zaituzte, Abrahami, Isaaki eta Jakobi zin eginez hitzemandako lurraldera <f>[3]</f>».


text:
<pb/>Era berean, zin eragin zien, esanez: «Jainkoak zuen alde esku hartuko duenean, eraman hemendik nire hezurrak <f>[4]</f>». <f>ⓑ</f>


text:
<pb/>Ehun eta hamar urte zituela hil zen Jose. Baltsamatu eta hilkutxan ezarri zuten Egipton. <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>Hauek dira, nork bere senideak eramanez, beren aita Jakobekin batera Egiptora joan ziren israeldarren izenak <f>[1]</f>:


text:
Jakoben ondorengoak, guztira, hirurogeita hamar lagun <f>[2]</f> ziren. Ordurako, Jose Egipton zegoen.


text:
israeldarrek seme-alaba asko izan zuten; erruz ugaldu ziren <f>[3]</f> eta, hain indartsu egin zirenez gero, lurralde osoan zabaldu ziren. <f>ⓔ</f>


text:
eta bere herriari esan zion: «Hara, israeldar herria gu baino ugariago eta indartsuago bihurtzen ari da.


text:
Beraz, zuhur jokatu beharrean gaude, areago ugal ez daitezen; bestela, guduren bat sortuko balitz, gure etsaiekin elkartu eta gure aurka egingo lukete borroka, eta gero Egiptotik alde egingo ligukete».


text:
<pb/>Horregatik, egiptoarrek lan-arduradunak ezarri zizkieten israeldarrei lan neketsuetara makurrarazteko. Honela, Pitom eta Ramses <f>[4]</f> eraiki zituzten, faraoiaren gudarostearentzat hornigaiak biltzeko hiriak. <f>ⓖ</f>


text:
Baina zenbat eta zanpatuago, orduan eta ugariago eta hedatuago egin ziren. Israeldarrez gogaiturik, egiptoarrek


text:
eta bizimodu garratza eginarazi, lan astunetara behartuz: buztinez adreiluak egin behar zituzten eta era guztietako soro-lanak. Lan guztiok gogorkeriaz ezarri zizkieten. <f>ⓗ</f>


text:
esan zien: <pb/>—Israeldar emakumeei haurgintzan laguntzean, ohar zaitezte arra ala emea den umea <f>[5]</f>: mutikoa bada, hil; neska bada, utzi bizirik.


text:
<pb/>Baina emaginek Jainkoari begirune izan eta ez zuten erregeak agindua bete, baizik eta mutikoak ere bizirik uzten zituzten.


text:
<pb/>Emaginek erantzun zioten: <pb/>—Hebrear emakumeak ez dira egiptoarrak bezalakoak; oso dira azkarrak eta, emagina joan orduko, izana dute haurra.


text:
<pb/>Orduan, faraoiak agindu hau eman zion herri osoari: «Bota Nilo ibaira hebrear mutiko guztiak! Neskak, berriz, utzi bizirik!» <f>ⓘ</f>


text:
Haurdun gelditu zen emaztea eta semea izan zuen. Haurra ederra zela ikusirik, gordeta eduki zuen hiru hilabetez; <f>ⓙ</f>


text:
baina, luzaroago gordeta eduki ezinik, zumitzezko saski bat hartu eta, zirrikituak galipotez eta bikez estalirik, haurra bertan sartu zuen eta Nilo ibaiertzean utzi kanaberen artean.


text:
<pb/>Geroxeago, faraoiaren alaba ibaira etorri zen bainatzera; bitartean, neskameak ibai ondoan zebiltzan. Faraoiaren alabak saskia ikusi zuen kanabera artean, eta neskameetako bat bidali zuen haren bila.


text:
Ireki eta mutikoa ikusi zuen negarrez. Faraoiaren alabak, errukiturik, esan zuen: <pb/>—Hebrearren haurra da, noski.


text:
<pb/>Orduan, haurraren arrebak esan zion: <pb/>—Nahi al duzu hebrear inude baten bila joatea, haurra hazteko?


text:
<pb/>Heldu zenean, faraoiaren alabak esan zion: <pb/>—Hartzazu haurra eta hazi, eta neuk ordainduko dizut. <pb/>Emakumeak haurra hartu eta hazi egin zuen.


text:
<pb/>Handi egin zenean, faraoiaren alabari eraman zion. Honek semetzat hartu eta Moises ezarri zion izena, esanez: «Uretatik atera dut <f>[1]</f>».


text:
<pb/>Behinola, jadanik heldua zelarik, bere anaia hebrearrengana joan zen Moises eta lan neketsuetan aurkitu zituen. Eta han ikusi zuen egiptoar bat hebrear anaia bat jipoitzen.


text:
Alde batera eta bestera begiratu eta inor ez zegoela ikusirik, egiptoarra hil eta hondarpean ezkutatu zuen.


text:
<pb/>Biharamunean berriro atera zen, eta bi hebrear ikusi zituen elkar joka. Orduan, joka ari zenari galdegin zion: <pb/>—Zergatik jotzen duk herritarra?


text:
<pb/>Hark erantzun zion: <pb/>—Nork jarri hau hi gure arteko buruzagi eta epaile? Ala hil egin behar ote nauk ni ere, egiptoarra bezala? <pb/>Beldurtu egin zen Moises, arazoa ezaguna zela pentsatuz.


text:
<pb/>Hain zuzen, faraoia, gertatuaren berri jakin zuelarik, Moises hil nahian zebilen, baina honek faraoiagandik ihes egin zuen eta Madian <f>[2]</f> eskualdera joan zen bizitzera. Han, putzu baten ondoan eseri zen. <f>ⓚ</f>


text:
<pb/>Bazen Madianen zazpi alaba zituen apaiz bat. Hauek putzura joan ziren, aska bete eta aitaren ardiei edaten ematera.


text:
Etorri ziren, ordea, artzain batzuk eta bota egin zituzten handik. Moises, orduan, nesken alde atera zen eta ardiei edaten eman zien.


text:
Alabak beren aita Reuelengana <f>[3]</f> itzuli zirenean, honek galdegin zien: <pb/>—Nolatan zatozte gaur hain goiz?


text:
<pb/>Haiek erantzun: <pb/>—Egiptoar batek defendatu gaitu artzainen kontra. Gainera, berak atera digu putzutik ura eta ardiei edaten eman.


text:
<pb/>Aitak esan zien: <pb/>—Eta non da bera? Nola utzi diozue joaten? Dei egiozue zerbait jan dezan.


text:
<pb/>Orduz gero, Moises Reuelen etxean gelditu zen bizitzen. Reuelek bere alaba Tzipora eman zion emaztetzat.


text:
Emazteak semea izan zuen eta Moisesek Gerxom —hau da, «Etorkin hemen»— eman zion izen, esanez: «Etorkin bilakatu naiz lurralde arrotzean». <f>ⓛ</f>


text:
<pb/>Aldi luze baten ondoren, hil egin zen Egiptoko erregea. Israeldarrek, bitartean, intziri eta deiadarka ziharduten esklabotzapean. Haiek esklabotzaren barrendik laguntza eske eginiko garrasia Jainkoarenganaino iritsi zen. <f>ⓜ</f>


text:
Aditu zuen Jainkoak haien negar-zotina, Abraham, Isaak eta Jakobekin egindako ituna <f>[4]</f> gogora ekarriz. <f>ⓝ</f>


text:
<pb/>Moisesek Madiango apaiz Jetro bere aitaginarrebaren artaldea zaintzen zuen. Behin batean, basamortuan barrena eraman zuen artaldea eta Jainkoaren mendiraino, Horeberaino <f>[1]</f>, iritsi zen. <f>ⓐ</f>


text:
Han, Jaunaren aingerua <f>[2]</f> agertu zitzaion sasi artean pizturiko sugarretan. Moises begira jarri zen: sasia, sutan egon arren, ez zen erretzen. <f>ⓑ</f>


text:
Moisesek bere buruari ziotson: «Hurbil nadin gauza harrigarri hori ikustera: nola liteke sasia ez erretzea?»


text:
<pb/>Begiratzera zetorrela ikustean, Jaunak dei egin zion sasi artetik: <pb/>—Moises! Moises! <pb/>Hark erantzun: <pb/>—Hemen nauzu!


text:
Ni zure aitaren Jainkoa naiz, Abraham, Isaak eta Jakoben Jainkoa. <pb/>Moisesek aurpegia estali zuen, Jainkoari begiratzeko beldur <f>[3]</f> baitzen. <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>Jaunak esan zion, gainera: <pb/>—Ongi ikusia dut nire herriaren atsekabea Egipton eta entzuna haien oihua zapaltzaileen zigorpean; bai, ohartu naiz haien oinazeaz.


text:
Egiptoarren eskuetatik libratzera etorri naiz eta lurralde honetatik, esnea eta eztia darizkion lurralde zabal eta jori batera igoaraztera <f>[4]</f>, hots, orain kanaandar, hitita, amortar, periztar, hibiar eta jebustarrena den lurraldera. <f>ⓔ</f>


text:
Hara, nireganaino heldu da israeldarren deiadarra, eta ikusi dut zeinen gogor erabiltzen dituzten egiptoarrek.


text:
<pb/>Moisesek esan zion, orduan: <pb/>—Nor naiz ni faraoiagana joateko, nor israeldarrak Egiptotik ateratzeko?


text:
<pb/>Jainkoak erantzun zion: <pb/>—Zeurekin izango nauzu. Eta hona zertan ezagutuko den nik bidaltzen zaitudala: herria Egiptotik aterako duzunean, mendi honetan gurtuko nauzue. <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>Baina Moisesek ihardetsi zion: <pb/>—Hara, ni israeldarrengana joan eta «Zuen arbasoen Jainkoak bidali nau zuengana» esango diedanean, «Nola du izena?» galdetuko didate haiek. Zer erantzun behar diet orduan? <f>ⓖ</f>


text:
<pb/>Jainkoak erantzun zion: <pb/>—Izango naizena naiz <f>[5]</f>. Beraz, honela esango diezu israeldarrei: «Izango naizena naiz» deritzanak bidali nau zuengana. <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>Jainkoak Moisesi esan zion, gainera: <pb/>—Esan israeldarrei: Jaunak <f>[6]</f>, zuen arbaso Abraham, Isaak eta Jakoben Jainkoak, zuengana bidali nau. Horixe izango da nire izena betiko; hala deituko naute belaunez belaun.


text:
<pb/>«Ea, zoaz, bildu Israelgo herri-arduradunak eta esaiezu: Jauna, zuen arbaso Abraham, Isaak eta Jakoben Jainkoa, agertu zait eta Egipton egiten dizuetena ikusi duela esan dit eta zuen alde esku-hartzea erabaki duela. <f>ⓘ</f>


text:
Beste hau ere esan dit: Egiptoko atsekabeetatik aterako zaituztela eta esnea eta eztia darizkion lurraldera igoaraziko, kanaandar, hitita, amortar, periztar, hibiar eta jebustarren lurraldera.


text:
<pb/>«Herri-arduradunek adituko dizute eta haiekin batera Egiptoko erregeagana joango zara eta esango diozue: “Jauna, hebrearren Jainkoa, agertu zaigu; beraz, hiru eguneko bidea egin behar dugu basamortuan barrena, gure Jainko Jaunari sakrifizioak eskaintzeko”. <f>ⓙ</f>


text:
Orduan, ahalmen handiz jokatuko dut eta egiptoarrak joko ditut beraien artean egingo ditudan egintza harrigarriez; ondoren, utziko dizuete irteten.


text:
Emakume israeldarrek nork bere auzokoari eta aldamenekoari zilar eta urrezko bitxiak eta seme-alabentzat jantziak eskatuko dizkiote; honela, egiptoarrei beren ondasunak kenduko dizkiezue». <f>ⓛ</f>


text:
<pb/>Moisesek ihardetsi zion: <pb/>—Baina ez didate sinetsiko, ez jaramonik egingo; Jauna ez zaidala agertu esango didate. <f>ⓜ</f>


text:
<pb/>Jaunak agindu zion: <pb/>—Jaurti lurrera. <pb/>Moisesek lurrera jaurti eta, bat-batean, suge bihurtu zen. Moises ihesi joan zen sugearengandik. <f>ⓝ</f>


text:
<pb/>Baina Jaunak esan zion: <pb/>—Luzatu eskua eta heldu isatsetik! <pb/>Eskua luzatu eta heldu egin zion, eta sugea makila bihurtu zen berriro eskuan.


text:
<pb/>Jaunak jarraitu zuen: <pb/>—Ea horrela sinesten duten Jauna, zuen arbaso Abraham, Isaak eta Jakoben Jainkoa, agertu zaizula.


text:
<pb/>—Orain sartu eskua golkoan —esan zion Jaunak. <pb/>Sartu zuen Moisesek eta, berriro ateratzean, eskua elurra bezain zuri zeukan legenaz. <f>ⓐ</f>


text:
<pb/>Orduan, Jaunak esan zion: <pb/>—Sartu berriro eskua kolkoan. <pb/>Hala egin zuen Moisesek eta, ateratzean, beste gorputz-atal guztiak bezain ongi zeukan.


text:
<pb/>Gero, Jaunak esan zion: <pb/>—Lehenengo miraria egitean ez badizute sinesten, ez jaramonik egiten, bigarrena egitean sinetsiko dizute;


text:
baina ez badizute sinesten, ez jaramonik egiten, atera ura ibaitik eta isuri lurrean: ura odol bihurtuko da. <f>ⓑ</f>


text:
<pb/>Moisesek esan zion Jaunari: <pb/>—Ai Jauna! Ni ez naiz hizketan trebea; ez naiz sekula izan, ezta orain ere, zuk niri hitz egin ondoren. Hizmotela nauzu, hizketarako traketsa. <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>Jaunak erantzun zion: <pb/>—Nork eman dio mihia gizakiari? Nork egiten du gizakia mutu ala gor, itsu ala ikusle, nik, Jaun honek, izan ezik?


text:
<pb/>Haserretu zen Jauna Moisesen aurka eta esan zion: <pb/>—Hor duzu Aaron zeure anaia, lebitarra. Badakit ongi hitz egiten duela. Gainera, bidera datorkizu bera, eta asko poztuko da zu ikusteaz.


text:
Berari adieraziko diozu zer esan behar duen; ni, berriz, zeuekin biokin izango nauzue, hitz egin behar duzuen bakoitzean. Eta zer egin eta zer esan ere irakatsiko dizuet.


text:
<pb/> <n>[18-19]</n> Moises bere aitaginarreba Jetrorengana itzuli zen. Madianen <f>[1]</f> zegoela, Jaunak esan zion: «Itzuli Egiptora, hilak baitira zu hil nahian zebiltzanak». <pb/>Orduan, Moisesek Jetrori esan zion: <pb/>—Uztazu joaten. Egipton diren neure anaiengana itzuli behar dut, oraindik bizirik dirauten ikusteko. <pb/>Jetrok erantzun zion: <pb/>—Zoaz bakean. <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>Emaztea eta semea hartu eta asto gainera igoaraziz, Egiptora itzuli zen Moises; Jainkoaren makila zeraman berekin.


text:
<pb/>Jaunak beste hau ere esan zion: «Egiptora bidean, ez ahaztu zure esku utzi ditudan egintza harrigarri guztiak, faraoiaren aurrean burutu behar dituzu eta. Halaz guztiz ere, setatsu bihurtuko dut faraoia eta ez dio herriari joaten utziko. <f>ⓖ</f>


text:
Nire semeari irteten uzteko esan dizut, gurtzera joan dakidan, baina ez duzu nahi izan; beraz, nik zure lehen-semea hilaraziko dut». <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>Bidean, gaua igaro behar zuten lekuan, Jauna Moisesi bidera atera zitzaion eta hil egin nahi zuen <f>[2]</f>. <f>ⓙ</f>


text:
Tziporak suharrizko aizto bat hartu, bere semeari zakil-muturra moztu eta beronekin Moisesi sexua ukitu zion, esanez: «Odol-senarra zaitut».


text:
<pb/>Bien bitartean, honela agindu zion Jaunak Aaroni: «Zoaz Moisesengana, basamortura». Joan eta, Jainkoaren mendian aurkiturik, besarkatu egin zuen.


text:
Orduan, Jaunak emaniko mezua eta egiteko aginduriko mirariak adierazi zizkion Moisesek bere anaiari.


text:
Jaunak Moisesi esandako guztia kontatu zien Aaronek, eta Moisesek mirariak egin zituen herriaren aurrean.


text:
Sinetsi zuen herriak, eta Jauna alde jarri zitzaiela eta beren atsekabean begiak jarriak zituela jakitean, ahuspeztu eta gurtu egin zuten. <f>ⓛ</f>


text:
<pb/>Ondoren, Moises eta Aaron faraoiagana joan eta esan zioten: <pb/>—Hau esan du Jaunak, Israelgo Jainkoak: Utziozu nire herriari basamortura joaten, ene ohorez festa ospatzera <f>[1]</f>. <f>ⓜ</f>


text:
<pb/>Baina faraoiak erantzun zien: <pb/>—Eta nor da Jaun hori, nik haren esana bete eta israeldarrei joaten uzteko? Ez dut halako Jaunik ezagutzen, eta israeldarrei ez diet joaten utziko. <f>ⓝ</f>


text:
<pb/>Haiek, berriro: <pb/>—Hebrearren Jainkoa agertu zaigu; utz iezaguzu basamortura hiru eguneko bidean joaten, geure Jainko Jaunari sakrifizioak eskaintzera, izurriz edo ezpataz zigor ez gaitzan. <f>ⓐ</f>


text:
<pb/>Baina Egiptoko erregeak erantzun zien: <pb/>—Moises eta Aaron, zer ari zarete herria bere lanetik saihestu nahirik? Zoazte zeuen lanera!


text:
<pb/>Eta, gainera, esan zien: <pb/>—Gaur egun, lurralde honetan israeldarrak hain ugari direnean, lana utzarazi nahi al diezue?


text:
«Ez eman aurrerantzean israeldarrei adreiluak egiteko lastorik, orain arte bezala; doazela beraiek lasto bila.


text:
Baina orain arte bezainbat adreilu egitera behartuko dituzue, ezta bakar bat ere gutxiago. Alfer batzuk besterik ez dira! Horregatik ari dira beren Jainkoari sakrifizioak eskaintzera joan behar dutela esaten.


text:
<pb/>Lan-arduradunek eta langilezainek herriari esan zioten: «Faraoiaren aginduz, ez zaizue lastorik emango aurrerantzean;


text:
<pb/>Lan-arduradunek estutu egiten zituzten, esanez: «Burutu zeuen egitekoa, egunean egunekoa, lastoa zeneukatenean bezala».


text:
<pb/>Faraoiaren lan-arduradunek, beraiek izendaturiko langilezain israeldarrak zigortzen zituzten, esanez: «Zergatik ez duzue atzo eta gaur osotu ezarritako adreilu-kopurua, orain arte bezala?»


text:
<pb/>Hala, langilezain israeldarrak faraoiari joan zitzaizkion oihuka: <pb/>—Jauna, zergatik erabiltzen gaituzu honela zeure zerbitzariok?


text:
Lastorik ematen ez eta adreiluak egiteko agintzen digute eta jo egiten gaituzte, errua zure herriarena izanik.


text:
<pb/>Faraoiak erantzun zien: <pb/>—Alfer hutsak zarete! Horrexegatik diharduzue Jaunari sakrifizioak eskaintzera joan behar duzuela esaten.


text:
<pb/>Langilezain israeldarrak estu eta larri zebiltzan eguneroko adreilu-kopurua ez zietela gutxituko jakitean.


text:
Langilezainek esan zieten: «Jaunak kontu hartu eta epai zaitzatela, zuen erruz hartu baikaituzte begitan faraoiak eta beronen funtzionarioek: ezpata eman diezue eskura, hil gaitzaten».


text:
<pb/>Orduan, Moisesek, Jaunarengana itzulirik, esan zion: <pb/>—Jauna, zergatik erabiltzen duzu hain gaizki herri hau? Zertarako bidali nauzu?


text:
Faraoiak, zure izenean mintzatzera etorri natzaionetik, are gaizkiago erabili du zure herria eta zuk ez duzu deus ere egin libratzeko.


text:
<pb/>Jaunak erantzun zion: <pb/>—Orain ikusiko duzu faraoiari egingo diodana: indarrez beharturik, utziko dizue joaten; are gehiago, berak ateraraziko zaituzte lurralde honetatik. <f>ⓑ</f>


text:
Jainko Ahaltsu bezala agertu nintzaien Abrahami, Isaaki eta Jakobi; baina ez nintzaien nire egiazko izenaz, Jauna <f>[1]</f> bezala alegia, ezagutzera eman.


text:
Ituna ere egin nuen haiekin, etorkin gisa bizi izan zireneko Kanaan lurraldea emango niela hitzemanez <f>[2]</f>. <f>ⓒ</f>


text:
Entzun ditut egiptoarrek esklabo eginiko israeldarren intziriak eta oroitu naiz neure itunaz. <f>ⓓ</f>


text:
Horregatik, esan israeldarrei: Neu naiz Jauna! Neuk askatuko zaituztet Egiptoarrek ezarri dizueten lan astun eta esklabotzatik eta ahalmen handiz eta eskubide osoz berreskuratuko.


text:
Neure herritzat hartuko zaituztet eta zeuen Jainko izango nauzue; orduan jakingo duzue ni naizela Jauna, zuen Jainkoa, Egiptoko lan astunetatik aterako zaituztena. <f>ⓔ</f>


text:
Abrahami, Isaaki eta Jakobi zin eginez agindu nien lurraldera eramango zaituztet eta haren jabe egingo. Ala ni Jauna!»


text:
<pb/>Hala mintzatu zitzaien Moises israeldarrei, baina hauek ez zioten jaramonik egin, esklabotza astunarengatik etsita baitzeuden.


text:
<pb/>Baina Moisesek erantzun zion: <pb/>—Israeldarrek jaramonik egiten ez badidate, nola nahi duzu faraoiak egitea? Hain naiz traketsa hitz egiten!


text:
<pb/>Honela mintzatu zitzaien Jauna Moisesi eta Aaroni, israeldarrak Egiptotik ateratzeko mandatua emanez, eta aginduak eman zizkien israeldarrentzat eta Egiptoko errege faraoiarentzat.


text:
<pb/>Hona hemen israeldarren arbasoen familiaburuak <f>[3]</f>: <pb/>Israelen lehen-seme Rubenen semeak Henok, Palu, Hetzron eta Karmi izan ziren. Hauek dira Rubenen jatorriko familiak.


text:
<pb/>Simeonen semeak Jemuel, Jamin, Ohad, Jakin, Tzohar eta Saul —emakume kanaandarraren semea— izan ziren. Hauek dira Simeonen jatorriko familiak.


text:
<pb/>Hauek dira Lebiren semeak beren ondorengoekin: Gerxon, Kehat eta Merari. Lebi ehun eta hogeita hamazazpi urtez bizi izan zen.


text:
<pb/>Kehaten semeak: Amram, Itzhar, Hebron eta Uziel. Kehat ehun eta hogeita hamahiru urtez bizi izan zen.


text:
<pb/>Amram bere izeba Jokebedekin ezkondu zen. Honek Aaron eta Moises eman zizkion. Amram ehun eta hogeita hamazazpi urtez bizi izan zen.


text:
<pb/>Aaron Aminadaben alaba eta Nahxonen arreba zen Elisabetekin ezkondu zen. Honek Nadab, Abihu, Eleazar eta Itamar eman zizkion.


text:
<pb/>Aaronen seme Eleazar Putielen alabetariko batekin ezkondu zen. Honek Pinhas sortu zion. Hauek guztiak lebitar familiaburuak dira beren jatorriko familiekin.


text:
<pb/>Aaroni eta Moisesi, hain zuzen, agindu zien Jaunak Egipto lurraldetik israeldarrak ateratzeko, gudaroste gisa lerrotan jarririk.


text:
Moises eta Aaron hauek dira Egiptoko errege faraoiari mintzatu zitzaizkionak, israeldarrei lurralde hartatik irteten uzteko esanez.


text:
<pb/>Baina Moisesek erantzun zion: <pb/>—Nola egingo dit, bada, faraoiak jaramon, hitz egiten hain traketsa naizelarik? <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>Orduan, Jaunak esan zion: <pb/>—Hara, neure ordezko jartzen zaitut faraoiaren aurrean, eta zeure anaia Aaron izango duzu bozeramaile. <f>ⓖ</f>


text:
Nik agindutako guztia zeure anaia Aaroni esango diozu eta hark faraoiari hitz egingo dio, bere lurraldetik israeldarrei joaten utz diezaien.


text:
Baina nik setatsu bihurtuko dut faraoia. Mirari eta egintza harrigarri ugari egingo ditut Egipton; <f>ⓗ</f>


text:
hala ere, faraoiak ez dizue jaramonik egingo. Orduan, gogor zigortuko dut Egipto eta aginpide handiz aterako lurralde hartatik ene herri Israel gudaroste baten gisan.


text:
Orduan jakingo dute egiptoarrek ni naizela Jauna, Egipto zigortu eta bertatik israeldarrak aterako ditudanean.


text:
«Faraoiak mirariren bat egiteko eskatzen badizue, esaiozu Aaroni makila hartu eta faraoiaren aurrean lurrera jaurtitzeko, eta makila suge bihurtuko da».


text:
<pb/>Joan ziren Moises eta Aaron faraoiagana eta Jaunak agindua egin zuten: Aaronek lurrera jaurti zuen makila faraoiaren eta funtzionarioen aurrean, eta makila suge bihurtu zen.


text:
Faraoiak, bere aldetik, Egiptoko jakitunak eta aztiak deiarazi zituen, eta hauek beren azti-baliabidez gauza bera egin zuten: <f>ⓘ</f>


text:
nork bere makila jaurti eta suge bihurtu zen. Baina Aaronen makilak irentsi egin zituen jakitun eta aztienak.


text:
<pb/>Gero, Jaunak esan zion Moisesi: «Burugogor jarri da faraoia eta ez dio herriari irteten utzi nahi.


text:
Zoaz bihar goizean berarengana, Nilo ibaira doanean. Itxaroiozu ibaiertzean; eraman zeurekin suge bihurtu den makila.


text:
Eta esaiozu: Jaunak, hebrearren Jainkoak, zuregana bidali nau bere herriari joaten uzteko esatera, basamortuan gurtza eman diezaioten. Zuk muzin egin duzu orain arte,


text:
baina orain aitortu beharko duzu nor den benetan Jauna: eskuan dudan makilaz ibaiko urak jotzean, odol bihurtuko dira. <f>ⓙ</f>


text:
Hil egingo dira arrainak eta kirastua geldituko ibaia: ezin izango dute egiptoarrek Niloko urik edan».


text:
<pb/>Jaunak esan zion, gainera, Moisesi: «Esaiozu Aaroni makila hartu eta besoa luzatzeko Egiptoko ibai, erreka, zingira eta urtegi guztietara, urak odol bihur daitezen. Honela, Egiptoko bazter guztietan odola izango da, baita zurezko eta harrizko ontzietan ere».


text:
<pb/>Moisesek eta Aaronek Jaunak agindua egin zuten. Aaronek makila altxatu <f>[1]</f> eta ibaiko ura jo zuen faraoiaren eta funtzionarioen begi aurrean, eta ura odol bihurtu zen.


text:
Hil egin ziren arrainak eta kirastua gelditu zen ibaia; egiptoarrek ezin izan zuten bertako urik edan. Odola zegoen Egipto lurralde osoan!


text:
<pb/>Baina Egiptoko aztiek, beren aztikeriez baliaturik, gauza bera egin ahal izan zutenez gero, faraoiak bere teman jarraitu zuen eta ez zien Moisesi eta Aaroni jaramonik egin, Jaunak esan bezala.


text:
Nilo ibaiak igelak emango ditu borborka, ibaitik atera eta zure jauregian, zure logelan eta ohe gainean sartuko dira, baita zure funtzionarioen eta herriaren etxe, labe eta oramahaietan ere.


text:
<pb/>Jaunak esan zion Moisesi: «Esaiozu Aaroni luza dezala eskuan duen makila ibai, erreka eta zingiren gainera, eta ateraraz ditzala ibaitik igelak Egipto lurralde osora».


text:
<pb/>Luzatu zuen eskua Aaronek Egiptoko uren gainera eta atera zituen igelek Egipto osoa estali zuten.


text:
Baina aztiek ere beste horrenbeste egin zuten beren azti-baliabidez, Egipto lurralde gainera igelak igoaraziz.


text:
<pb/>Orduan, faraoiak Moisesi eta Aaroni dei egin eta esan zien: <pb/>—Erregutu Jaunari igelak niri eta nire herriari kentzeko, eta utziko diot zuen herriari Jaunari sakrifizioak eskaintzera joaten.


text:
<pb/>Moisesek esan zion: <pb/>—Esan zeuk noiz erregutu behar dudan zure alde eta zure funtzionario eta herriaren alde, igelak zure jauregitik desagerrarazi eta Nilo ibaian soilik gera daitezen.


text:
<pb/>—Bihar —esan zion faraoiak. <pb/>Eta Moisesek: <pb/>—Hala izango da, Jauna, gure Jainkoa, adinakorik ez dela jakin dezazun. <f>ⓛ</f>


text:
Igelak desagertuko dira zure jauregitik, zure funtzionario eta herriarengandik, eta Nilo ibaian soilik geratuko dira.


text:
<pb/>Moisesek eta Aaronek faraoiaren aitzinetik alde egin zuten. Orduan, Moisesek oihu egin zion Jaunari faraoiari bidalitako igel-izurria ken ziezaion.


text:
<pb/>Alabaina, estuasuna pasa ondoren, bere teman jarraitu zuen faraoiak eta ez zien Moisesi eta Aaroni jaramonik egin, Jaunak esan bezala. <f>ⓜ</f>


text:
<pb/>Jaunak esan zion Moisesi: «Esaiozu Aaroni makila luzatu eta lurra jotzeko, eta lurreko hautsa eltxo bihurtuko da Egipto osoan». <f>ⓝ</f>


text:
<pb/>Hala egin zuten. Aaronek eskuan zeraman makila luzatu eta lurra jo zuen, eta Egiptoko hauts guztia gizaki eta abereentzat gogaikarri zen eltxo-izurri bihurtu zen.


text:
<pb/>Aztiak ere ahalegindu ziren beren azti-baliabidez eltxoak sortzen, baina ez ziren gauza izan. Eltxoek gizaki eta abereei eraso egiten zieten.


text:
<pb/>Orduan, aztiek faraoiari esan zioten: <pb/>—Jainkoaren eskua ari da hemen <f>[1]</f>! <pb/>Baina faraoia berean tematu zen eta ez zien jaramonik egin, Jaunak esan bezala.


text:
<pb/>Jaunak esan zion Moisesi: «Bihar goizean goiz jaiki eta zoaz faraoiagana, ibaira doanean, eta esaiozu: Hala dio Jaunak: Utziozu ene herriari ni gurtzera joaten.


text:
Ez badiozu uzten, ezpateuli-izurria bidaliko dizuet, zuri, zure funtzionario eta herriari: Egiptoko etxe guztiak eta inguruak ezpateuliz beteko dira. <f>ⓐ</f>


text:
Egun hartan libratu egingo dut izurritik ene herria dagoen Goxen eskualdea <f>[2]</f>. Han ez da ezpateulirik izango, jakin dezazun ni, Jaun hau, lurralde honen erdian nagoela.


text:
<pb/>Hala egin zuen Jaunak, eta ezpateuliak sailean etorri ziren faraoiaren eta funtzionarioen jauregietara eta lurralde osora, eta aurrean harrapatu guztia hondatu zuten.


text:
<pb/>Orduan, faraoiak Moisesi eta Aaroni dei egin eta esan zien: <pb/>—Eskaini, bai, sakrifizioak zeuen Jainkoari, baina lurralde honetan bertan. <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>Moisesek ihardetsi zion: <pb/>—Ez litzateke bidezkoa hori, zeren Jaunari, geure Jainkoari, egiten dizkiogun sakrifizioak ez dira onargarri egiptoarrentzat. Beraiek sakratutzat dituzten abereak hiltzen <f>[3]</f> ikusiko bagintuzte, harrika hilko gintuzkete.


text:
Basamortura joan behar dugu hiru eguneko bidean, geure Jainko Jaunari sakrifizioak eskaintzeko, berak agindu digun eran. <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>Orduan, faraoiak esan zuen: <pb/>—Utziko dizuet zeuen Jainko Jaunari sakrifizioak eskaintzera basamortura joaten, baldin urrutiegi ez bazoazte. Erregutu nire alde!


text:
<pb/>Moisesek erantzun zion: <pb/>—Zure jauregitik irten bezain laster erregutuko diot Jaunari, bihar zuregandik, zure funtzionario eta herriarengandik ezpateuliak alden ditzan; baina ez jarraitu iruzur egiten, faraoi jauna, Jaunari sakrifizioak eskaintzera joaten nire herriari eragotziz.


text:
eta Moisesek eskatua egin zuen Jaunak: aldendu ziren ezpateuliak faraoiagandik eta beraren funtzionario eta herriarengandik.


text:
<pb/>Orduan, Jaunak esan zion Moisesi: «Zoaz faraoiagana eta esaiozu: Hau dio Jaunak, hebrearren Jainkoak: Utziozu ene herriari ni gurtzera joaten.


text:
Jaunaren zigorra landako abereen gainera eroriko da, zaldi, asto, gamelu, behi eta ardien gainera; izurri larria izango da. <f>ⓔ</f>


text:
Baina Jaunak bereizkuntza egingo du israeldarren eta egiptoarren abereen artean: ez da israeldarren abererik bat bera ere hilko». <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>Biharamunean, esana bete zuen Jaunak: egiptoarren abereak oro hil ziren, eta bat ere ez israeldarrenen artean.


text:
Faraoiak ikertzeko agindu zuen, eta egia zen israeldarren abererik ez zela galdu. Hala ere, bere teman jarraitu zuen faraoiak eta ez zien israeldarrei joaten utzi. <f>ⓖ</f>


text:
<pb/>Orduan, Jaunak esan zien Moisesi eta Aaroni: «Hartu labetik eskua bete kedar eta jaurti dezala Moisesek zerurantz faraoiaren aurrean;


text:
hauts bihurtuko da eta lurralde osora hedatuko, eta Egiptoko gizakiak eta abereak zauri zornetsuz josirik geldituko dira». <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>Hartu zuten Moisesek eta Aaronek labetik kedarra eta Moisesek zerurantz jaurti zuen faraoiaren aurrean: gizakiak zein abereak zauri zornetsuz josirik gelditu ziren.


text:
<pb/>Aztiek ez zuten Moisesi aurre egiterik izan, haiek ere beste egiptoar guztiak bezala zauriz josirik baitzeuden.


text:
<pb/>Baina Jaunak faraoia setatsu bihurtu zuen eta honek ez zien kasurik egin Moisesi eta Aaroni, Jaunak Moisesi adierazi bezala.


text:
<pb/>Jaunak esan zion Moisesi: «Bihar goizean goiz jaiki eta zoaz faraoiari esatera: Hala dio Jaunak, hebrearren Jainkoak: Utziozu ene herriari ni gurtzera joaten;


text:
zeren oraingo honetan izurri guztiak bidaliko ditut zure aurka eta zure funtzionario eta herriaren aurka, jakin dezazun ez dagoela munduan ni adinakorik. <f>ⓘ</f>


text:
Nire ahalmen guztia erakutsi nahi izan banu zu eta zure herria izurriz jotzean, honezkero suntsitua zinatekeen mundu honetatik;


text:
baina bizirik utzi zaitut nire ahalmena erakusteko eta mundu osoak nor naizen jakin dezan <f>[1]</f>. <f>ⓙ</f>


text:
Bada, bihar ordu honetan egundoko kazkabar-erauntsia eroraraziko dut, Egiptoko historia osoan izan ez den bezalakoa. <f>ⓚ</f>


text:
Beraz, agindu barrura sartzeko zure abereak eta kanpoan duzun guztia, zeren kazkabarra egingo du eta kanpoan, aterperik gabe, aurkituko diren gizaki eta abere guztiak suntsituko».


text:
<pb/>Faraoiaren zenbait funtzionariok, Jaunaren mehatxuaren beldurrez, aterpean ezarri zituen beren esklabo eta abereak;


text:
<pb/>Orduan, Jaunak agindu zion Moisesi: «Altxa eskua zerurantz, Egipto osoan kazkabarra eror dadin gizaki, abere eta landareen gainera».


text:
<pb/>Altxatu zuen Moisesek makila zerurantz eta Jaunak trumoi, tximista eta kazkabarra eginarazi zituen Egipto osoan;


text:
egundoko kazkabarra egin zuen, tximista eta guzti: Egiptoko historia osoan ez zuen sekula horrelako harri-erauntsirik bota.


text:
Kazkabarrak Egiptoko landetan zegoen guztia galdu zuen: gizaki, abere eta landareak; zuhaitzak ere zartatu egin zituen.


text:
<pb/>Orduan, faraoiak Moisesi eta Aaroni dei egin eta esan zien: <pb/>—Oraingoan aitortzen dut neure errua. Jaunak zuzen jokatu du, nik eta nire herriak, berriz, oker. <f>ⓛ</f>


text:
Egiozue erregu Jaunari; trumoitik eta kazkabarretik aski dugu; joaten utziko dizuet, ez zaituztet gehiago geldiaraziko.


text:
<pb/>Moisesek erantzun zion: <pb/>—Hiritik atera bezain laster, eskuak altxatuko dizkiot Jaunari otoitz egiteko. Orduan atertuko du kazkabar-erauntsia eta ez da gehiago trumoirik izango, jakin dezazun Jaunarena dela mundua. <f>ⓜ</f>


text:
Baina badakit ez zeu, ez zure funtzionarioak, ez zaudetela oraindik Jainko Jaunari men egiteko prest.


text:
<pb/>Jauregitik eta hiritik irten zelarik, Moisesek eskuak altxatu zituen otoitzerako. Berehala atertu zituen kazkabarra eta euria, eta ez zen gehiago trumoirik izan.


text:
<pb/>Baina faraoiak, euria, kazkabarra eta trumoia gelditu zirela ikustean, bekatura jo zuen berriro. Bera eta bere funtzionarioak setatsu jarri ziren.


text:
Bere teman jarraitu zuen faraoiak eta ez zien israeldarrei joaten utzi, Jaunak Moisesen bidez adierazi bezala. <f>ⓝ</f>


text:
<pb/>Jaunak esan zion Moisesi: «Zoaz faraoiagana. Bera eta bere funtzionarioak setatsu bihurtu ditut, neure mirariak haien artean erakusteko,


text:
eta zuk kontatu ahal izango diezu zeure seme eta bilobei nola erabili ditudan egiptoarrak eta zer mirari egin ditudan haien artean. Honela jakingo duzue ni naizela Jauna». <f>ⓐ</f>


text:
<pb/>Moisesek eta Aaronek faraoiagana joan eta esan zioten: «Hau dio Jaunak, hebrearren Jainkoak: Noiz arte jardun behar duzu niri amore eman nahi ezta? Utziozu ene herriari ni gurtzera joaten; <f>ⓑ</f>


text:
dena estaliko dute, lurra bera ezin ikusteraino. Kazkabarrak hondatzeke utziriko apurra ere jan egingo dute eta baita landetan ernetzen ari diren zuhaitzak ere.


text:
Zure jauregia eta zure funtzionario eta egiptoar guztien etxeak beteko dituzte. Zure guraso eta aiton-amonen egunetatik gaurdaino ikusi ez den bezalakoa izango da». <pb/>Eta hori esanda, Moisesek faraoiari bizkarra eman eta alde egin zuen.


text:
<pb/>Funtzionarioek esan zioten faraoiari: «Noiz arte jardun behar du gizon horrek guri zorigaitza sortzen? Utziezu beren Jainko Jauna gurtzera joaten. Ez al zara ohartzen, jauna, galzorian dagoela Egipto?»


text:
<pb/>Faraoiak Moises eta Aaron etorrarazi zituen eta esan zien: <pb/>—Zoazte! Gurtu Jauna, zeuen Jainkoa. Baina joatekoak zein zareten esan behar didazue.


text:
<pb/>Moisesek erantzun zion: <pb/>—Gure haur eta agureekin, gure ardi eta behiekin joan behar dugu, Jaunaren festa nagusia baita guretzat.


text:
<pb/>Faraoiak, orduan: <pb/>—Bai, eta Jauna izan dezazuela lagun! Baina zuen haur eta guzti joaten utziko dizuedala uste al duzue? Ez horixe! Argi dago asmo txarretan zabiltzatela.


text:
Joan zintezkete, bai, Jauna gurtzera, hala nahi izanez gero, baina gizon helduak beste inor ez. <pb/>Eta jauregitik bota egin zituen.


text:
<pb/>Orduan, Jaunak esan zion Moisesi: «Luzatu eskua Egiptoren gain, larrapoteak etor daitezen eta kazkabarrak jo gabe utzi zituen landareak eta gainerako guztia jan ditzaten».


text:
<pb/>Luzatu zuen Moisesek makila Egiptoren gain eta, Jaunak eraginik, ekialdeko haizeak jo zuen lurraldean egun osoan eta gau osoan. Biharamun goizerako, ekialdeko haizeak larrapoteak ekarriak zituen.


text:
Hauek lurralde osoa bete zuten. Egun hartan bezainbateko larrapote-mordorik ez zen lehenago izan, ez eta geroan izango ere,


text:
lurra ezin ikusteraino estali baitzuten. Kazkabarraren ondoren gelditu ziren landareak eta zuhaitzetako emaitzak irentsi zituzten. Ez zen berdegunerik gelditu Egipto osoan, ez belardietan, ez zuhaitzetan.


text:
<pb/>Faraoiak Moisesi eta Aaroni presaka deitu eta esan zien: «Zuen Jainko Jaunaren aurka eta zuen aurka egin dut bekatu;


text:
barkatu oraingo honetan ere nire bekatua eta egiozue erregu zeuen Jainko Jaunari, heriotza-zigor hau alden diezadan».


text:
Orduan, Jaunaren eraginez, mendebaldeko haizeak jo zuen indartsu; honek larrapoteak aurrean eraman eta Itsaso Gorrira jaurti zituen. Ez zen larrapote bat bera ere Egipto osoan gelditu.


text:
<pb/>Orduan, Jaunak esan zion Moisesi: «Altxa ezazu eskua zerurantz eta ukitzeko moduko ilunpeak izango dira Egipton». <f>ⓔ</f>


text:
<pb/>Altxatu zuen, bada, Moisesek eskua zerurantz eta Egipto osoa ilundu zen; hain zen itxia ilunpea,


text:
ezen hiru egunez ezin izan baitzuten elkar ikusi, ezta nor bere tokitik mugitu ere. Israeldarrek, ordea, argia zuten beren bizilekuetan. <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>Orduan, faraoiak Moisesi dei egin eta esan zion: <pb/>—Zoazte zeuen Jauna gurtzera. Haurrak ere eraman ditzakezue; abere-taldeak bakarrik utziko dituzue hemen.


text:
<pb/>Baina Moisesek erantzun zion: <pb/>—Zeuk emango ote dizkiguzu geure Jainko Jaunari egin behar dizkiogun sakrifizio eta erre-oparitarako abereak?


text:
Abereak ere geurekin eraman behar ditugu. Ez da buru bat ere hemen geldituko, horien artetik aukeratu behar baititugu geure Jainko Jaunari eskaintzeko. Izan ere, bertara iritsi arte ez dugu jakingo zer eskaini behar diogun Jaunari.


text:
Faraoiak, bada, esan zion Moisesi: <pb/>—Alde nire begi-bistatik! Ez gero berriro ni ikustera etorri! Bestela, zureak egin du.


text:
<pb/>Jaunak esan zion Moisesi: «Beste izurri bat bidaliko diet oraindik faraoiari eta egiptoarrei. Ondoren, utziko dizue hemendik joaten; utzi ez ezik, bota ere egingo zaituzte behin betiko. <f>ⓖ</f>


text:
Orain, esaiezu israeldarrei, gizonezko nahiz emakumezkoei, beren auzokoei urrezko eta zilarrezko bitxiak eskatzeko». <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>Jaunari esker, israeldarrek egiptoarren abegi ona irabazi zuten. Are gehiago, Moises bera aparteko gizontzat zeukaten, bai faraoiaren funtzionarioek, bai Egiptoko herri osoak.


text:
eta egiptoar lehen-semeak oro hilko dira, errege-aulkian esertzen den faraoiaren lehen-semetik hasi eta errotan ari den neskamearen lehen-semeraino, baita lehen abere-kumeak oro ere. <f>ⓘ</f>


text:
Garrasi latzak izango dira Egipto osoan, inoiz ere izan ez diren eta berriro izango ez diren bezalakoak.


text:
Israeldarrei dagokienez, ordea, ez die zakur batek ere zaunkarik egingo, ez gizakiei, ez abereei, jakin dezazun bereizkuntza egiten duela Jaunak egiptoarren eta israeldarren artean. <f>ⓙ</f>


text:
Orduan —jarraitu zuen Moisesek—, zure funtzionario guztiak etorriko zaizkit eta ahuspez eskatuko didate: “Zoazte zu zeu eta atzetik duzun herria”. Horrezkero irten egingo naiz». <pb/>Eta, haserre bizitan, atera egin zen Moises faraoiaren jauregitik.


text:
<pb/>Jaunak esan zion Moisesi: «Faraoiak ez dizue jaramonik egingo; horrela ugalduko ditut neure egintza harrigarriak Egipton». <f>ⓚ</f>


text:
<pb/>Moisesek eta Aaronek faraoiaren aurrean gauza harrigarri guztiok egin arren, hark ez zien israeldarrei bere lurraldetik ateratzen utzi, Jaunak setatsu bihurtu baitzuen. <f>ⓛ</f>


text:
Horrela aginduko diozu israeldarren elkarteari: Hil honen hamarrean har beza bakoitzak familia eta etxe bakoitzeko abere xehe bana.


text:
Abere osoa jateko familia aski ez bada, aldameneko bizilagunekin elkartuko da, bakoitzak jan dezakeenaren arabera zenbat jende behar den kontuan harturik.


text:
Hilaren hamalaua arte gordeko duzue, eta egun horretan, ilunabarrean, israeldarren elkartekide guztiek hilko dute.


text:
Honela jango duzue: gerrikoa loturik, oinetakoak jantzirik eta makila eskuan, abiatzeko prest; presaka jango duzue, Jaunaren Pazkoa <f>[2]</f> baita. <f>ⓝ</f>


text:
Gau horretan Egipto osoan zehar igaroko naiz, eta hil egingo ditut Egiptoko lehen-seme eta lehen abere-kumeak oro eta neure epaia emango diet Egiptoko jainkoei. Ala ni Jauna! <f>ⓐ</f>


text:
<pb/>«Odola izango duzue ezaugarri etxeetan. Odola ikustean, aurrera egingo dut; horrela, nik egiptoarrak jotzean, izurriak ez zaituzte zuek suntsituko.


text:
<pb/>«Egun hau gogoangarri izango duzue eta, Jaunaren ohorez, festa nagusiz ospatuko. Festa hau lege-indarrez ezarriko duzue belaunez belaun.


text:
<pb/><f>[3]</f> «Zazpi egunez legamia gabeko ogia jango duzue; beraz, lehenengo egunetik ez duzue legamiarik izango etxean. Zazpi egun horietan legamiadun ogia jango duen oro Israel herritik bota egingo dute. <f>ⓑ</f>


text:
Lehenengo egunean bezala azkenekoan batzar sakratua izango duzue. Egun horietan ez duzue lanik egingo, bazkaria prestatzeko ez bada.


text:
Gorde, bada, Legamia gabeko Ogien Jai hau, egun horretantxe aterako baitzaituztet Egipto lurraldetik gudaroste baten gisan. Lege-indarrez gordearaziko duzue jai hau belaunez belaun betiko.


text:
Lehen hilaren hamalauko arratsaldetik hogeita bateko arratsalde arte legamia gabeko ogia jango duzue.


text:
Zazpi egun horietan ez duzue legamiarik izango etxean, zeren legamiadun ogia jango duen oro, etorkina nahiz bertakoa izan, israeldarren elkartetik bota egingo baitute.


text:
<pb/>Dei egin zien Moisesek Israelgo herri-arduradunei eta esan: «Hartzazue zeuen familietarako abere xehe bana eta hil, Pazkoa ospatzeko.


text:
Bildu odola ontzi batean eta, isipu-sorta <f>[4]</f> bertan bustirik, zirtatu zeuen etxeko ate-gainak eta alboak. Ez bedi inor etxetik irten hurrengo goiza arte.


text:
<pb/>«Jauna igaroko da egiptoarrak hilez; baina, zuen ateen gain-alboetan odola ikustean, aurrera egingo du. Horrela, ez dio suntsitzaileari <f>[5]</f> zuen etxeetan sartzen utziko, zuek hiltzera.


text:
Ohikune hau ospatzen jarraituko duzue, Jaunak, bere hitza betez, emango dizuen lurraldean sartzen zaretenean.


text:
hau erantzungo diezue: Jaunaren omenez dagigun Pazko-sakrifizioa da, zeren, egiptoarrak hil zituen hartan, Egipton bizi ziren israeldarren etxe parean aurrera igaro baitzen Jauna, gure familiak libratuz». <pb/>Orduan, israeldarrak ahuspeztu egin ziren, Jauna gurtzeko.


text:
<pb/>Gauerdian Jaunak egiptoar lehen-semeak oro hil zituen, errege-aulkian esertzen den faraoiaren lehen-semetik hasi eta kartzelan preso dagoenaren lehen-semeraino, baita lehen abere-kumeak oro ere. <f>ⓓ</f>


text:
Gaua zelarik altxatu ziren ohetik faraoia, funtzionarioak eta egiptoar guztiak. Garrasi latzak izan ziren Egipto osoan, ez baitzen hildakorik gabeko etxerik.


text:
Gau berean faraoiak Moisesi eta Aaroni dei egin eta esan zien: <pb/>—Irten nire herritik zuek biok eta israeldar guztiak. Zoazte Jauna gurtzera, esan duzuen bezala. <f>ⓔ</f>


text:
<pb/>Denak hilko zirelakoaren beldurrez, presa eman zieten egiptoarrek israeldarrei, ahalik eta lasterren abia zitezen beren lurraldetik.


text:
<pb/>Israeldarrek oraindik legamiaz altxatu gabeko orea hartu eta, oramahai eta guzti estalkietan bildurik, bizkarrean hartu zuten.


text:
Jaunari esker, egiptoarren abegi ona irabazi zuten eta eskatu guztia eman zieten egiptoarrek. Honela kendu zizkieten egiptoarrei beren ondasunak. <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>Israeldarrek Ramsesetik Sukoterako <f>[6]</f> bidea egin zuten. Seiehun milaren bat gizon oinezko ziren, emakumeak eta haurrak kontuan hartu gabe. <f>ⓖ</f>


text:
Egiptotik bota zituztenez gero, ez zuten biderakoak prestatzeko betarik izan; beraz, Egiptotik atera zuten altxatu gabeko orez legamia gabeko opilak egin zituzten. <f>ⓘ</f>


text:
aldi hau bete zen egun berean, hain zuzen, atera zen lurralde hartatik Jaunaren herria, gudaroste baten gisa.


text:
Gau horretan jagole egon zen Jauna haiek Egiptotik ateratzeko. Horregatik, Jaunaren omenez, israeldarrek erne egon behar dute gau horretan, beila eginez, belaunez belaun.


text:
<pb/>Jaunak esan zien Moisesi eta Aaroni: <pb/>«Hau da Pazko-jaiaren araudia <f>[8]</f>: <pb/>«Inongo atzerritarrak ezin izango du oparigairik jan.


text:
<pb/>«Pazko-bildotsa etxean bertan bakarrik jan daiteke; ez da zilegi okela-puskarik kanpora ateratzea. <pb/>«Ez zaio abereari hezurrik hautsiko. <f>ⓚ</f>


text:
<pb/>«Zuen artean bizi den atzerritarren batek Jaunaren ohorez Pazkoa ospatu nahiko balu, etxeko gizonezko guztiak erdaindu beharko ditu lehenbizi; ondoren, bertan jaioa bailitzan ospatu ahal izango du Pazkoa. <pb/>«Erdaindu gabeko inork, ordea, ezin izango du Pazko-bildotsik jan.


text:
Egun hartantxe, hain zuzen, atera zituen Jaunak Egiptotik israeldarrak, gudaroste baten gisa lerroturik.


text:
«Israelgo lehen-seme guztiak, nola gizakiak hala abereak, sagaratuko dizkidazu, nireak baitira». <f>ⓛ</f>


text:
<pb/>Moisesek esan zion herriari: «Gogoan izan egun honetan irten zaretela Egiptotik, esklabotzatik, ahalmen handiz atera baitzaituzte bertatik Jaunak. Beraz, ez duzue legamiadun ogirik jango. <f>ⓜ</f>


text:
Laster eramango zaituzte Jaunak, zuen arbasoei zin eginez agindu zien lurraldera, esnea eta eztia darizkion lurraldera <f>[1]</f>, hots, kanaandar, hitita, amortar, hibiar eta jebustarren lurraldera. Hori gertatzean, Abib hil honetantxe ospatuko duzue jai hau. <f>ⓝ</f>


text:
<pb/>«Zazpi egunez legamia gabeko ogia jango duzue, eta zazpigarrenean festa ospatuko duzue Jaunaren ohorez.


text:
Bai, zazpi egun horietan legamia gabeko ogia jango duzue; zuen lurralde osoan ez da legamiarik, ez legamiadun ogirik, izango.


text:
<pb/>«Egun honetan esango diezue zeuen seme-alabei: Egiptotik irtetean Jaunak gure alde egin zuenarengatik ospatzen dugu jai hau <f>[2]</f>. <f>ⓐ</f>


text:
<pb/>«Gogora ekarriko duzue orduan, Jaunak ahalmen handiz atera zintuztela Egiptotik. Jai hau eskumuturrean edo bekokian ipintzen diren seinale eta oroigarrien gisako <f>[3]</f> izango duzue, Jaunaren legea beti ezpainetan izan dezazuen.


text:
<pb/>«Zeuei eta zuen arbasoei hitzeman bezala, Jaunak Kanaan lurraldera eraman eta lurraren jabe egingo zaituztenean,


text:
lehen-astakumea arkume edo antxume batekin trukatuko duzue; trukatzen ez baduzue, hil egingo duzue <f>[4]</f>, lepoa hautsiz. <pb/>«Lehen-semea, ordea, beti berreskuratuko duzue, ordezko eskaintza eginez. <f>ⓑ</f>


text:
Bihar edo etzi zuen seme-alabek honek guztiak zer esan nahi duen galdetzean, hau erantzungo diezue: “Jaunak ahalmen handiz atera gintuen Egiptotik, esklabotzatik.


text:
Faraoiak irtetea galarazten zigulako, Jaunak hil egin zituen Egiptoko lehen-semeak eta lehen abere-kumeak; horregatik hil eta eskaintzen dizkiogu lehenbizi sorturiko abere arrak, eta lehen-semeak geuretzat berreskuratzen ditugu, ordezko eskaintza eginez”.


text:
Beraz, ohikune hau eskumuturrean edo bekokian ipintzen diren seinaleen gisako izango duzue, Jaunak ahalmen handiz Egiptotik atera zaituztela oroitarazteko».


text:
<pb/>Faraoiak israeldar herriari irteten utzi zionean, Jainkoak ez zuen filistearren lurralderako bidetik <f>[5]</f> eraman, nahiz eta motzena hura izan, borroka egin beharrean aurkituz gero, herriak Egiptora itzuli nahiko zuela uste baitzuen.


text:
Horregatik, Itsaso Gorrira <f>[6]</f> daraman basamortuko bidetik itzulia eginarazi zien. Israeldarrak gudaroste baten gisa irten ziren Egiptotik.


text:
<pb/>Moisesek Joseren hezurrak jaso zituen, Josek Israelen semeei zin-hitz hau eginarazi baitzien: «Egiaz, esku hartuko du Jainkoak zuen alde; orduan, eramatzazue nire hezurrak hemendik». <f>ⓒ</f>


text:
Jauna aurretik zihoakien: egun-argiz laino-adarrean, bidean gidatzeko; gauez su-adarrean <f>[8]</f>, argi egiteko. Honela, egunez zein gauez ibili ahal izan ziren. <f>ⓔ</f>


text:
«Agindu israeldarrei itzultzeko eta Pi-Hiroten aurrean kokatzeko, Migdol eta itsasoaren artean, hau da, Baal-Tzefonen parean, itsasertzean <f>[1]</f>. <f>ⓕ</f>


text:
Nik setatsu bihurtuko dut faraoia eta eraso egingo dizue; orduan erakutsiko dut neure ahalmen handia faraoiaren eta beraren gudarostearen kontura, eta horrela jakingo dute egiptoarrek ni naizela Jauna». <pb/>Hala egin zuten israeldarrek. <f>ⓖ</f>


text:
<pb/>Bitartean, israeldarrek ihes egin zutela Egiptoko erregeari jakinarazi ziotenean, faraoiak eta funtzionarioek, israeldarrekiko erabakiaz damuturik, honela ziotsoten elkarri: «Baina zer egin dugu? Nola utzi diegu geure esklabo israeldarrei alde egiten?»


text:
seiehun guda-gurdi berezi eta Egiptoko guda-gurdi guztiak eraman zituen, bakoitzean gudalburu bat zihoala <f>[2]</f>.


text:
Jaunak setatsu bihurtu zuen faraoia eta honek eraso egin zien israeldarrei, hauek libre <f>[3]</f> ateratzen ziren bitartean.


text:
Egiptoarrak israeldarrei erasotzera atera ziren beren zaldi, gurdi, zaldun eta gudaroste osoaz, eta itsasbazterrean harrapatu zituzten, Pi-Hiroten ondoan, Baal-Tzefonen parean.


text:
<pb/>Faraoia hurbil zen. Israeldarrak, egiptoarrak atzean zituztela ohartzean, izutu eta oihuka hasi zitzaizkion Jaunari.


text:
Moisesi esan zioten: <pb/>—Ez ote zegoen hilobirik aski Egipton, gu handik atera eta basamortuan hiltzera ekartzeko? Zergatik atera gaituzu Egiptotik? <f>ⓗ</f>


text:
Hain zuzen, hauxe eskatu genizun Egipton geundela: «Utzi egiptoarrentzat lanean jarraitzen. Hobe dugu hemen esklabo izan, basamortuan hil baino».


text:
<pb/>Baina Moisesek erantzun zien: <pb/>—Ez izan beldur! Eutsi eta ikusiko duzue nola salbatzen gaituen gaur Jaunak: zeren orain ikusten dituzuen egiptoarrak ez dituzue gaurgero ikusiko.


text:
<pb/>Orduan, Jaunak esan zion Moisesi: «Zergatik ari zatzaizkit oihuka? Agindu israeldarrei egiteko aurrera.


text:
Eta zuk altxa makila eta luzatu eskua itsaso gainera: banatu egingo da itsasoa eta herriak oinak busti gabe zeharkatuko du.


text:
Nik setatsu bihurtuko ditut egiptoarrak eta atzetik segituko dizuete; orduan agertuko dut neure ahalmen handia faraoiaren eta beraren gudarostearen kontura, haien gurdi eta zaldunen kontura.


text:
<pb/>Israeldarren kanpamendu aurretik zihoan Jainkoaren aingerua <f>[4]</f> atzealdera pasatu zen; laino-adarra ere lekuz aldatu eta atzealdean kokatu zen,


text:
israeldarren eta egiptoarren kanpamenduen tartean jarriz. Lainoa ilunpe bihurtu zen egiptoarrentzat, israeldarrei gaua argitzen zien bitartean <f>[5]</f>; hala, ez ziren batzuek besteengana hurbildu.


text:
<pb/>Luzatu zuen Moisesek eskua itsaso gainera eta, Jaunak eraginda, ekialdeko haize indartsuak jo zuen gau osoan. Haizeak itsasoa lehortu egin zuen, urak bi multzotan banatuz. <f>ⓘ</f>


text:
Itsasoan zabaldutako lehor-bidetik igaro ziren israeldarrak, urak ezker-eskuin zituztela harresi gisa.


text:
Egiptoarrak, faraoiaren zaldi, gurdi eta zaldun guztiak, israeldarrei erasoka itsas erdiraino sartu ziren.


text:
<pb/>Goizaldera, su- eta laino-adarretik Jaunak egiptoarren kanpamendura begiratu eta nahasmendua sorrarazi zuen haien artean.


text:
Gurdien gurpilak trabatu zituen <f>[6]</f>, nekez mugitzen zirela utziz. Orduan, egiptoarrek esan zuten: «Goazen ihesi israeldarrengandik, Jauna ari baita haien alde eta gure aurka».


text:
<pb/>Baina Jaunak esan zion Moisesi: «Luzatu eskua itsaso gainera, urak egiptoarren gainera, gurdi eta zaldunen gainera, eror daitezen».


text:
<pb/>Luzatu zuen Moisesek eskua itsaso gainera. Eguna zabaltzean, urak ohiko lekura itzuli ziren eta egiptoarrek, ihesian, urekin tupust egin zuten: Jaunak itsas hondora amildu zituen egiptoarrak.


text:
Beren lekura itzultzean, urek estali egin zituzten, israeldarrei erasoka itsasoan sartu ziren faraoiaren gurdi eta zaldunak, gudaroste osoa: ez zen bakar bat ere bizirik atera. <f>ⓙ</f>


text:
Israeldarrak, ordea, itsas erditik oinik busti gabe igaro ziren, urak ezker-eskuin zituztela harresi gisa.


text:
<pb/>Egun hartan Jaunak egiptoarren eskuetatik salbatu zituen israeldarrak eta hauek egiptoarren gorpuak ikusi zituzten itsasbazterrean.


text:
Jaunak Egiptoren aurka erabili zuen ahalmen handia ikusirik, israeldarrek begirune izan zioten Jaunari, eta harengan eta haren zerbitzari Moisesengan beren uste ona jarri zuten. <f>ⓚ</f>


text:
<pb/>Orduan, Moisesek eta israeldarrek kanta hau abestu zuten Jaunaren omenez: <pb/><t>«Jaunaren omenez abestuko dut, </t><t>egundoko garaipena lortu baitu, </t><t>nola zaldiak hala zaldunak </t><t>itsas hondora amilduz. <f>ⓛ</f> </t>


text:
<t>Jaunari diot abesten, </t><t>bera dut indar, bera salbatzaile. </t><t>Neure Jainkoa dut: gorespen hari! </t><t>Neure aitaren Jainkoa: </t><t>goraipatua bedi! <f>ⓜ</f> </t>


text:
<t>«Jaunak itsasoan hondoratu ditu </t><t>faraoiaren gurdi eta gudarostea, </t><t>Itsaso Gorrian murgildu </t><t>gudalbururik bikainenak. </t>


text:
<t>Itsasoak ditu azpiratu, </t><t>hondora jaitsi dira </t><t>harritzarraren antzera. <f>ⓐ</f> <pb/> </t>


text:
<t>Zeure ahalmen handiaz dituzu </t><t>arerioak zanpatu; </t><t>haserre-sua piztu </t><t>eta lastoa bezala erre. <f>ⓑ</f> </t>


text:
<t>Zuk haserrez haize eman </t><t>eta urak metatu dira; </t><t>uhinak harresi gisa zutitu, </t><t>itsas urak tinko gelditu. </t>


text:
<t>Etsaiak pentsatu zuen: </t><t>“Pertsegitu eta harrapatuko ditut, </t><t>lapurtu eta harrapakina banatuko, </t><t>aseko dut neure gutizia. </t><t>Ezpata zorrotik atera </t><t>eta haietaz jabetuko naiz”. </t>


text:
<t>Baina zuk haize eman </t><t>eta itsasoak irentsi ditu; </t><t>ekaitz-uretan hondoratu dira </t><t>berunaren antzera. <pb/> </t>


text:
<t>«Nor zu adinakorik, Jauna, </t><t>jainkoen artean? </t><t>Nor zu adinakorik, </t><t>zure santutasunak dirdai egitean? </t><t>Nor zu adinakorik </t><t>gauza harrigarri </t><t>eta izugarriak egiten? <f>ⓒ</f> </t>


text:
<t>Maitasunez gidatzen duzu </t><t>askatu duzun herria. </t><t>Indarrez daramazu </t><t>zeure egoitza santura. <f>ⓓ</f> </t>


text:
<t>Hau entzutean, </t><t>herriak <f>[1]</f> larri dira </t><t>filistearrak beldur-ikaraz, <f>ⓔ</f> </t>


text:
<t>Edomgo buruzagiak dardaraz; </t><t>Moabeko handikiak izuturik, </t><t>kanaandar guztiak asaldaturik. <pb/> </t>


text:
<t>«Jauna, </t><t>zure beso indartsuaren eraginez, </t><t>hor daude herriak harri eta zur, </t><t>izuak eta beldur-ikarak harturik, </t><t>zuk eskuratu duzun herria </t><t>igaro bitartean! <f>ⓕ</f> </t>


text:
<t>Jauna, </t><t>zuk sarrarazten duzu zeure herria </t><t>eta zeure mendian <f>[2]</f> landatzen, </t><t>zeure ondarean, </t><t>zeure egoitza egin duzun lekuan, </t><t>zeure eskuz eraiki duzun </t><t>santutegian. </t>


text:
<pb/>Faraoiaren zaldi, gurdi eta zaldunak itsasoan sartu zirenean, Jaunak itsas urak gainera erorarazi zizkien; israeldarrak, ordea, itsas erditik igaro ziren oinik busti gabe.


text:
<pb/>Miriam profetesak, Aaronen arrebak, danbolina hartu zuen eta emakume guztiak atzetik joan zitzaizkion, dantzan eta danbolina joz. <f>ⓗ</f>


text:
Miriamek honela eman zion hasiera kantuari: <pb/><t>«Kanta Jaunaren omenez, </t><t>garaipen harrigarria lortu baitu, </t><t>nola zaldiak hala zaldunak </t><t>itsas hondora amilduz». </t>


text:
<pb/>Moisesek israeldarrak abiarazi zituen Itsaso Gorritik. Xur basamortura <f>[3]</f> jo zuten eta hiru eguneko bidea egin basamortuan barrena, urik aurkitu gabe.


text:
Mara <f>[4]</f> izeneko tokira iritsi ziren; baina ezin izan zuten hango ura edan, mingotsa baitzen. Horregatik zeritzon leku hari Mara —hau da, «Mingots»—. <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>Orduan, Moisesek oihu egin zion Jaunari. Eta Jaunak zuhaixka bat erakutsi zion. Moisesek zuhaixka uretara jaurti eta ura gezatu egin zen. <pb/>Toki hartan probatu zituen Jaunak, eta arau eta usadioak ezarri zizkien. <f>ⓚ</f>


text:
Esan zien: «Nire, zuen Jainko Jaun honen, mintzoa arretaz entzuten baduzue, eta niri atsegin zaidana egiten, nire aginduak aditzen badituzue eta nire arauak betetzen, ez dizuet zuei egiptoarrei bidali nien gaitzik igorriko, ni, Jaun hau, sendagile bainauzue». <f>ⓛ</f>


text:
<pb/>Gero, Elim-era <f>[5]</f> heldu ziren. Hamabi iturburu eta hirurogeita hamar palmondo zeuden han, eta bertan kanpatu ziren, ur ondoan.


text:
<pb/>Israeldarren elkarte osoa Elimdik irten eta Elim eta Sinai artean dagoen Sin basamortura <f>[1]</f> heldu zen. Bigarren hilaren hamabosta zen Egiptotik irtenez gero. <f>ⓜ</f>


text:
esanez: «Hobe genukeen Jaunak Egipton hilarazi bagintu, haragi-eltze inguruan eseri eta ase arte jaten genuenean! Zuek, ordea, gu denok goseak hiltzera ekarri gaituzue basamortu honetara».


text:
<pb/>Orduan, Jaunak esan zion Moisesi: «Janaria eroraraziko dizuet euri gisa zerutik. Herria egunean egunekoa biltzera aterako da. Probatu egin nahi dut, ea nire esanera dabilen ala ez.


text:
<pb/>Honela mintzatu zitzaizkien Moises eta Aaron israeldarrei: «Gaur arratsaldean jakingo duzue Jaunak atera zaituztela Egiptotik,


text:
eta bihar goizean ikusiko haren ahalmena. Aditu du beraren aurka egin duzuen marmarra. Aaronek eta nik ez dugu zerikusirik, gure aurka marmar egiteko». <f>ⓐ</f>


text:
<pb/>Gainera, esan zien Moisesek: «Gaur arratsaldean Jaunak okela emango dizue jateko, eta bihar goizean asetzeko adina ogi, aditu baitizkizue bere aurkako marmarrak. Izan ere, guk ez dugu zerikusirik. Gure aurka ez, baina Jaunaren aurka jardun duzue marmarrean».


text:
<pb/>Ondoren, Moisesek esan zion Aaroni: «Esaiozu israeldarren elkarte osoari Jaunaren aurrera hurbiltzeko, aditu baitu haien marmarra».


text:
<pb/>Aaron mintzatzen ari zitzaiela, denek basamorturantz begiratu zuten, eta hara non ikusten duten Jauna, aintzaz beterik, hodei batean agertzen.


text:
«Aditu dut israeldarren marmarra. Esaiezu: Ilunabarrean okela jango duzue, eta bihar goizean ogiz aseko zarete. Honela jakingo duzue ni naizela Jauna, zuen Jainkoa». <f>ⓑ</f>


text:
<pb/>Arratsaldean, galeperrak heldu ziren eta kanpaleku osoa estali zuten; biharamun goizean, ihintz-geruza azaldu zen kanpaleku inguruan. <f>ⓒ</f>


text:
Ihintza desagertu zenean, antzigarraren itxurako zerbait, xehea eta garautsua, gelditu zen lur gainean.


text:
Hura ikustean, israeldarrek honela ziotsoten elkarri: «Zer da hau? <f>[2]</f>» Ez baitzekiten zer zen. <pb/>Moisesek esan zien: «Jaunak janaritzat ematen dizuen ogia da. <f>ⓓ</f>


text:
Hara zer agindu didan Jaunak: Bakoitzak bil dezala jateko behar adina, lau litro bakoitzeko, nork bere etxolan dituen lagunen arabera».


text:
Neurria hartzerakoan, ordea, ez zuen sobera asko bildu zuenak, ez eta eskas gutxi bildu zuenak ere. Bakoitzak jateko behar adina zuen. <f>ⓔ</f>


text:
<pb/>Hala ere, zenbaitek ez zion Moisesi jaramonik egin eta hurrengo egunerako gorde zuen; baina harrak jo eta usteldu egin zitzaien. Haserretu egin zen Moises haien aurka.


text:
<pb/>Goizero biltzen zuen bakoitzak jateko behar zuena, eguzkiak berotzean desagertu egiten baitzen.


text:
<pb/>Seigarren egunean bi halako bildu ohi zuten, bederatzi bat litro lagun bakoitzeko; orduan, elkarte-arduradunak horren berri ematera joan zitzaizkion Moisesi.


text:
Honek erantzun zien: «Hori da Jaunak esana: Bihar larunbata da, Jaunari sagaraturiko atseden-eguna. Erre gaur erre beharrekoa eta egosi egosi beharrekoa, eta gorde biharko gelditzen zaizuena». <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>Moisesek agindu bezala, biharamunerako gorde zuten gelditu zitzaiena eta ez zitzaien usteldu, ezta harrik sortu ere.


text:
Orduan, Moisesek esan zien: «Jan ezazue gaur, Jaunari sagaraturiko atseden-eguna da eta; gaur ez duzue kanpoan ezer aurkituko.


text:
<pb/>Herritar zenbait, ordea, zazpigarren egunean ere biltzera atera zen, baina ez zuen ezer aurkitu.


text:
Orduan, Jaunak esan zion Moisesi: «Noiz arte ibili behar duzue nire agindu eta legeak bete nahi ezta?


text:
Begira: neuk, Jaun honek, eman dizuet larunbata, atseden hartzeko; horregatik, seigarren egunean bi egunerako janaria ematen dizuet. Beraz, zazpigarren egunean zaudete nor bere tokian, kanpora atera gabe».


text:
<pb/>Israeldarrek biltzen zutenari «Mana <f>[3]</f>» eman zioten izena. Zuria zen, txarrangil-haziaren itxurakoa eta ezti-opilaren gustukoa. <f>ⓖ</f>


text:
<pb/>Moisesek esan zien: «Hau agindu du Jaunak: Lau litroko neurria manaz bete eta gorde ondorengo belaunaldientzat, Egiptotik atera zaituztedanean basamortuan eman dizuedan janaria ikus dezaten».


text:
<pb/>Eta Aaroni esan zion: «Hartu ontzi bat, bete lau litro manaz eta ezarri Jaunaren aurrean, ondorengo belaunaldientzat gordez».


text:
<pb/>Berrogei urtez jan zuten mana israeldarrek, jendedun lurraldeetara, Kanaango lur-mugetara, iritsi arte alegia. <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>Israeldarren elkarte osoa, Jaunaren agindura, Sin basamortutik abiatu zen, geldiuneak eginez. Refidimen <f>[1]</f> ezarri zuten kanpalekua, baina ez zen han urik herriak edateko. <f>ⓙ</f> <f>ⓚ</f>


text:
Orduan, aurpegi eman zioten Moisesi, esanez: <pb/>—Emaguzu ura edateko! <pb/>Moisesek erantzun zien: <pb/>—Zer dela eta ematen didazue aurpegi niri? Zergatik tentatzen duzue Jauna?


text:
<pb/>Baina egarri zen herria bazter hartan, eta marmarrean hasi zen Moisesen aurka, esanez: <pb/>—Honetarako atera al gaituzu Egiptotik, geu, geure seme-alabak eta abereak egarriak hilarazteko? <f>ⓛ</f>


text:
<pb/>Moisesek deiadar egin zion Jaunari: <pb/>—Zer egin diezaioket herri honi? Ia-ia harrika egin didate!


text:
<pb/>Jaunak erantzun zion: <pb/>—Pasa herriaren aurrealdera, eta hartu zeurekin zenbait herri-arduradun. Hartu eskuan Nilo ibaia jotzeko erabili zenuen makila, eta zoaz.


text:
Han izango nauzu ni, Horeb <f>[2]</f> mendiko harkaitzean. Harkaitza jo eta ura sortuko da, herriak edan dezan. <pb/>Hala egin zuen Moisesek, Israelgo arduradunen aurrean. <f>ⓜ</f>


text:
Leku hari Masa eta Meriba —hau da, «Tentalekua» eta «Auzi-lekua»— eman zion izena, han berari aurpegi eman eta Jauna tentatu zutelako, esanez: «Jauna geurekin dugu, bai ala ez?» <f>ⓝ</f>


text:
Orduan, Moisesek esan zion Josueri <f>[4]</f>: «Aukeratu zenbait gizon eta atera amalektarren aurka borrokara. Bihar muinoaren gainean zutik egongo naiz ni, Jainkoaren makila eskuan». <f>ⓑ</f>


text:
<pb/>Moisesek esan bezala egin zuen Josuek eta amalektarren aurka guduari ekin zion. Bitartean, Moises, Aaron eta Hur muinoaren gainera igo ziren. <f>ⓒ</f>


text:
Moisesek besoei goian eusten <f>[5]</f> zienean, israeldarrak ziren garaile; behera erortzen zitzaizkionean, berriz, amalektarrak. <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>Moisesi besoak nekatu zitzaizkionean, harri bat hartu eta lurrean ipini zuten, bertan eser zedin. Gero, Aaronek eta Hurrek haren besoei eutsi zieten, alde banatatik. Honela, tinko iraun zuten Moisesen besoek, eguzkia sartu arte.


text:
<pb/>Orduan, Jaunak esan zion Moisesi: «Idatzi hau liburuan <f>[6]</f> oroigarri gisa, eta jakinarazi Josueri zeharo ezereztuko ditudala amalektarrak, ez dela munduan haien oroitzapenik ere geldituko».


text:
esanez: <pb/><t>«Jaunaren errege-aulkiari </t><t>eraso diotelako, </t><t>menderen mendetan </t><t>borrokatuko da Jauna </t><t>amalektarren aurka».</t>


text:
<pb/>Jakin zuen Madiango apaiz eta Moisesen aitaginarreba zen Jetrok <f>[1]</f>, Jainkoak Moisesen eta bere herriaren alde egin zuen guztia: nola atera zituen israeldarrak Egiptotik.


text:
<pb/>Jetrok, Moisesen aitaginarrebak, etxean jasoak zituen Moisesek bere ondotik bidali zituen <f>[2]</f> Tzipora emaztea


text:
eta bi semeak. Hauetako bati Gerxom —hau da, «Etorkin hemen»— zeritzon, Moisesek esan zuenagatik: «Etorkin bilakatu naiz lurralde arrotzean»; <f>ⓔ</f>


text:
besteari Eliezer <f>[3]</f> —hau da, «Nire Jainkoa lagun»— zeritzon, honela esan baitzuen Moisesek: «Nire aitaren Jainkoa laguntzera etorri zait eta faraoiaren ezpatatik libratu nau».


text:
<pb/>Jetro aitaginarreba Moisesengana joan zen honen emazte eta semeekin, basamortuan kanpatua zegoen tokira, Jainkoaren mendira <f>[4]</f>.


text:
Mandatu hau bidali zion Moisesi: «Neu, zure aitaginarreba Jetro, nator zu ikustera, zeure emazte eta semeekin».


text:
<pb/>Moises bere aitaginarrebari bidera atera zitzaion, eta, ahuspezturik, besarkatu egin zuen; elkar agurtu ondoren, oihal-etxolan sartu ziren.


text:
Moisesek Jetrori kontatu zion Jaunak faraoiaren eta egiptoarren bizkarretik Israelen alde egin zuen guztia, bidean izan zituzten eragozpenak, eta nola libratu zituen Jaunak guztiotatik.


text:
<pb/>Jetro poztu egin zen, egiptoarren eskuetatik libratuz Jainkoak israeldarrei egin zien on guztiarengatik,


text:
Orain bai, badakit jainko guztien aldean handia dela Jauna, egiptoarrek herria harrokeriaz erabili zutelarik <f>[5]</f>, haien menpetik libratu baitu».


text:
<pb/>Moisesen aitaginarreba Jetrok erre-opari eta sakrifizioak eskaini zizkion Jainkoari. Gero, Aaron eta Israelgo arduradun guztiek otordua egin zuten Moisesen aitaginarrebarekin Jainkoaren aurrean. <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>Biharamunean, Moises herriaren auziak erabakitzera eseri zen; jendea zutik zegoen haren aurrean goizetik arratsera. <f>ⓖ</f>


text:
Moises herriarekin egiten ari zena ikusirik, aitaginarrebak galdegin zion: <pb/>—Zer ari zara egiten herriarekin? Nola ari zara zeu bakarrik epaitzen, jendea egun osoan zutik egotera behartuz?


text:
Elkarren arteko arazoren bat dutenean, niregana jotzen dute, eta nik erabakia ematen diet eta Jainkoaren arauak eta legeak ezagutarazten.


text:
Leher eginak geldituko zarete, bai zeu, bai zeurekin duzun herria, astunegia baita zeregin hau zeuk bakarrik bete ahal izateko. <f>ⓘ</f>


text:
Onar ezazu, bada, nire aholkua, eta izan dezazula lagun Jainkoa! Zu herriaren ordezkari zara Jainkoaren aurrean eta herriaren arazoak aurkeztu behar dizkiozu berari;


text:
Gainerakoetarako, bereiz itzazu herri osoaren artetik gizon iaioak, Jainkoari begirune diotenak, fidagarriak eta eskupeko-zale ez direnak, eta ezarri mila, ehun, berrogeita hamar eta hamarreko taldeen buru.


text:
Hauek epaituko dute herria aldi oro; arazo nagusienak zeuri ekarriko dizkizute, baina garrantzi gutxiagokoak beraiek erabakiko dituzte. Honela, zama arinduko dizute eta eramaten lagunduko.


text:
Hala jokatzen baduzu eta Jainkoak hala nahi badu, eutsi ahal izango diozu zeure egitekoari eta jende guztia bakean itzuliko da nor bere txokora.


text:
Israelgo gizonik iaioenak aukeratu eta herriko buru ezarri zituen, mila, ehun, berrogeita hamar eta hamarreko taldeen gain aginpidea emanez.


text:
Hauek epaitzen zuten herria aldioro; arazo korapilotsuenetan Moisesengana jotzen zuten, baina garrantzi gutxiagokoak beraiek erabakitzen zituzten.


text:
<pb/>Ondoren, Moisesek azken agurra egin zion bere aitaginarrebari, eta hau bere herrialdera itzuli zen. <f>ⓙ</f>


text:
<pb/>Egiptotik atera eta hirugarren hila bete zen egunean iritsi ziren israeldarrak Sinai basamortura.


text:
Refidimdik abiaturik, Sinai basamortura heldu ziren, eta han ezarri zuten kanpalekua, mendiaren <f>[1]</f> aurrez aurre. <f>ⓚ</f>


text:
<pb/>Moises mendira igo zen Jainkoarengana. <pb/>Jaunak menditik dei egin eta esan zion: «Mintza zakizkie Jakoben ondorengoei, israeldarrei, eta adierazi hau:


text:
Ikusi duzue zer egin diedan egiptoarrei, eta nola, arranoak bere kumeak hegaletan bezala hartuz, niregana ekarri zaituztedan. <f>ⓛ</f>


text:
Beraz, nire esana betetzen baduzue eta nire ituna gordetzen, zuek izango zaituztet herri guztien artean neure jabego berezia <f>[2]</f>, nirea baita lur osoa; <f>ⓜ</f>


text:
apaiz-erreinu <f>[3]</f> izango zaituztet, niri sagaraturiko herri. Hau da israeldarrei esango diezuna».


text:
Orduan, herriak aho batez erantzun zuen: «Jaunak agindu guztia beteko dugu». <pb/>Herriaren erantzuna Jaunari eramatera joan zen Moises. <f>ⓝ</f>


text:
Jaunak esan zion: «Hara, laino <f>[4]</f> itxi batean aurkeztuko natzaizu, herriak zurekin mintzatzen entzun diezadan eta aurrerantzean zuregan ere sinets dezan». <pb/>Moisesek Jaunari jakinarazi zion herriaren erantzuna. <f>ⓐ</f>


text:
<pb/>Jaunak esan zion Moisesi: «Zoaz eta garbikuntza egin dezala herriak gaur eta bihar: garbi ditzatela arropak <f>ⓑ</f>


text:
eta egon daitezela prest etzirako, orduan jaitsiko bainaiz ni, Jaun hau, Sinai mendira, herri osoaren aurrean.


text:
Ezarri mugak mendi inguruan eta esaiozu herriari ez igotzeko mendira, ezta hurbildu ere maldara: mendira hurbiltzen denak heriotza-zigorra izango du. <f>ⓒ</f>


text:
Gizaki nahiz abere, ez da inor bizirik geldituko. Baina ez dio inork errudunari eskua erantsiko, baizik eta harriz edo geziz hilko dute. Turuta jotzean soilik igo ahal izango dira batzuk <f>[5]</f> mendira».


text:
Eta esan zien: «Egon zaitezte gertu etzirako. Bitartean ez zaitezte hurbil zeuen emazteengana». <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>Hirugarren eguna argitzean, trumoiak eta tximista, laino itxia eta turuta-hots ozena izan ziren mendi gainean. Beldur-ikaraz gelditu zen herri osoa kanpalekuan. <f>ⓔ</f>


text:
<pb/>Orduan, Moisesek herria kanpalekutik aterarazi zuen Jainkoarekin aurkitzeko, eta mendi barrenean gelditu ziren.


text:
Sinai mendi osoa ketan zegoen, su artean <f>[6]</f> jaitsia baitzen Jauna. Labetik bezala igotzen zen kea eta mendi guztia zegoen dardara batean.


text:
eta Jaunak esan zion: <pb/>—Jaitsi eta ohartarazi herriari, ez dadila ni ikusten ahalegindu, asko eta asko hilik eror ez daitezen.


text:
Niregana hurbil daitezkeen apaizek beraiek ere egin dezatela garbikuntza, haien artean sarraskirik egin ez dezadan.


text:
<pb/>Moisesek esan zion Jaunari: <pb/>—Herria ez da ausartuko Sinai mendira igotzera, zuk zeuk ohartarazi baitiguzu eta agindu mendiari mugak ezartzeko eta sakratutzat hartzeko.


text:
<pb/>Baina Jaunak esan zion: <pb/>—Jaits zaitez eta igo berriro Aaronekin. Baina apaizak eta herria ez daitezela ahalegin niregana igotzen, haien artean sarraskirik egin ez dezadan.


text:
<pb/>«Ez egin idolorik, ez irudirik, goian zeruan, behean lurrean nahiz lurpeko uretan dagoenetik. <f>ⓘ</f>


text:
Ez ahuspeztu haien aurrean, ezta gurtzarik eman ere, ni, Jauna, zure Jainkoa, Jainko jeloskorra <f>[3]</f> bainaiz: gorroto didaten gurasoen gaiztakeria ondorengoengan zigortzen dut hirugarren eta laugarren belaunaldiraino ere; <f>ⓙ</f>


text:
baina mila belaunaldiz agertzen diet onginahia maite nautenei eta nire aginduak betetzen dituztenei.


text:
<pb/>«Ez erabili alferrik Jaunaren, zeure Jainkoaren, izena, ez baitut hori egingo duenik zigorrik gabe utziko. <f>ⓚ</f>


text:
baina zazpigarrena atseden-eguna duzu, Jaunari, zeure Jainkoari, sagaratua. Ez egin inolako lanik egun horretan, ez zuk, ez zure seme-alabek, ez zure morroi-mirabeek, ez zure abereek, ezta zure herrian bizi den etorkinak ere.


text:
Zeren sei egunetan egin baitzituen Jaunak zeru-lurrak, itsasoa eta berorietan bizi den guztia, eta zazpigarren egunean atseden hartu baitzuen. Horregatik, larunbata bedeinkatu egin zuen Jaunak eta egun sakratutzat ezarri. <f>ⓜ</f>


text:
<pb/>«Ohoratu aita-amak, luzaro bizi zaitezen, Jaunak, zeure Jainkoak, ematen dizun lurraldean. <f>ⓝ</f>


text:
<pb/>«Ez gutiziatu lagun hurkoarenik ezer: ez haren emazterik, ez morroi-miraberik, ez idirik, ez astorik, eta ez beste ezertxo ere». <f>ⓔ</f>


text:
<pb/>Herri osoak sumatzen zituen trumoi eta tximistak, turuta-hotsak eta mendia ketan, eta, beldurrez dar-dar, urrutian zeuden geldi. <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>Esan zioten, bada, Moisesi: <pb/>—Hitz egizu zuk eta adituko dizugu; baina ez diezagula Jainkoak hitz egin, hil ez gaitezen.


text:
<pb/>Moisesek erantzun zien: <pb/>—Ez izan beldur! Jauna zuek probatzera etorri da, berari begirune izanik, bekatu egin ez dezazuen.


text:
<pb/>Jaunak esan zion Moisesi: <pb/>«Esan israeldarrei: Zeuek ikusi duzue nola mintzatu natzaizuen zerutik.


text:
<pb/>«Egidazue buztinezko aldare bat, eta eskaini bertan zeuen ardi eta idiak erre-opari eta elkartasun-oparitzat; ni gurtzeko adieraziko dizkizuedan leku guztietan, han izango nauzue eta bedeinkatuko zaituztet.


text:
<pb/>«Harrizko aldarerik egiten badidazue, ez egin harlanduz; zizelez landua izanez gero, profanatua geldituko <f>[6]</f> litzateke eta. <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>«Ez egin mailadirik ene aldarera, hara igotzean zeure lotsariak agerian jar ez ditzazun <f>[7]</f>».


text:
<pb/>«Esklabo hebrearra erosten baduzue, sei urtez lan egingo du zuentzat, baina zazpigarrenean libre geldituko da, ezer ordaindu gabe. <f>ⓙ</f>


text:
nagusiak eman badio emaztea, eta honek seme-alabak sortu, emaztea eta seme-alabak nagusiarenak dira, eta esklaboa bakarrik joango da.


text:
Baina esklaboak adierazten badu, nagusia, emaztea eta seme-alabak maite dituela, eta ez duela libre gelditu nahi,


text:
nagusiak Jainkoaren aitzinera <f>[1]</f> eramango du, atera edo ate-uztaira hurbilaraziko eta ziri batez belarria zulatuko dio. Eta esklabo izango du betiko.


text:
<pb/>«Norbaitek bere alaba esklabotzat <f>[2]</f> saltzen badu, ez da libre geldituko beste esklaboen erara.


text:
Nagusiak, bere asmoaren kontra, emaztetzat hartzen ez badu, atsegin ez duelako, ez du haren berrerospena galaraziko; dena den, ez du atzerritarrei saltzeko eskubiderik, iruzur egingo lioke eta.


text:
Beste emazteren bat hartzen badu, ezin izango dio lehenengoari kendu, ez janaririk, ez arroparik, ezta ezkontza-bizikidetzarik ere.


text:
Baina nahi gabe egin badu eta halabeharrez <f>[3]</f>, neuk adieraziko diot zein lekutan babes daitekeen. <f>ⓛ</f>


text:
Aitzitik, lagun hurkoarekin haserre egon eta maltzurkeriaz hiltzen duena, nire aldare ondoan babesten bada ere, handik hartu eta heriotzara emango duzue. <f>ⓜ</f>


text:
<pb/>«Norbait bahitzen duenak, nahiz dagoeneko saldua izan, nahiz oraino berekin izan, heriotza-zigorra izango du. <f>ⓝ</f>


text:
<pb/>«Gizon biren arteko haserrealdian, batak bestea harriz nahiz ukabilez jo eta oheratu beharrean uzten badu, baina hil gabe,


text:
baldin zauritua gero jaiki eta makuluaren laguntzaz kalera irteten bada, errugabetzat emango dute erasotzailea; ez dago behartua sendaketaren eta geldi egonaren ordaina ematera besterik.


text:
<pb/>«Norbaitek bere esklaboa, gizasemea nahiz emakumea, makilaz jotzen badu eta bat-batean hiltzen, erruduntzat emango dute.


text:
<pb/>«Gizonezko bi haserre ari direla, emakume haurdun bat jo eta honek haurra galtzen badu <f>[4]</f>, beste inolako okerrik gabe, errudunak haren senarrak ezarritako ordaina emango du, epaileen erabakiaren arabera.


text:
<pb/>«Norbaitek bere esklaboa, gizasemea nahiz emakumea, begian jotzen badu eta begia hondatzen, libre utziko du hondatutako begiaren ordain.


text:
<pb/>«Idi batek gizaseme nahiz emakumeren bat adarkatzen badu eta hiltzen, harrika hilko dute eta haren okelarik ez dute jango; baina idiaren jabea errugabetzat emango dute.


text:
Alabaina, idiak lehen ere adarkatzen bazuen eta, jabeak, jakinaren gainean egon arren, zaindu ez duelarik, idi horrek norbait, gizaseme nahiz emakume, hiltzen badu, harrika hilko dute, eta jabea ere heriotzara emango.


text:
Heriotzatik askatzeko jaregite-saria ezartzen badiote, eskatutako guztia eman beharko du biziaren ordain.


text:
Adarkatua esklaboa bada, harrika hilko dute idia, eta esklaboaren jabeari zilarrezko hogeita hamar txanpon ordainduko dizkiote.


text:
<pb/>«Norbaitek putzua irekia utzi edota, egin ondoren, estali gabe uzten badu, eta idia zein astoa bertara erortzen bada, <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>«Norbaiten idiak beste batena adarkatzen badu eta hiltzen, idi bizia saldu egingo dute, jasotako dirua eta hildako idiaren okela erdibanatuz.


text:
Baina idia adarkaria zela jakin eta jabeak zaindu ez badu, hildako idiaren jabeari idi bizia emango dio hildakoaren ordain, berak hildakoa hartuz.


text:
<pb/>«Norbaitek idia nahiz ardia ostu eta hil edo saltzen badu, bost idi eman beharko ditu idiaren ordain eta lau ardi ardiaren ordain. <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>«Gauez etxea zulatzen harrapatu eta lapurra jo eta hiltzen duena ez da hilketaren errudun. <f>ⓔ</f>


text:
Baina gauza bera egun-argitan gertatuz gero, hilketaren errudun da hiltzailea. <pb/>«Ostu duen guztia ordaindu beharko du lapurrak; nola ordaindurik ez badu, bera salduko dute lapurtu duenaren ordain.


text:
Ostutako aberea —idi, asto nahiz ardi— bere eskumende eta bizirik aurkitzen badiote, bi halako ordainduko du.


text:
<pb/>«Norbaitek bere abereak sorora nahiz mahastira larratzera atera eta beste baten soroan larratzen uzten baditu, bere soro nahiz mahastiko emaitzarik hoberenez ordainduko du.


text:
<pb/>«Norbaitek sua egiten badu eta suak, sasitan zabalduz, gari metatua, gari heldua nahiz erein berria erretzen badu, egindako kalteak ordainduko ditu. <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>«Norbaitek beste bati dirua nahiz beste gauzaren bat gordetzeko utzi eta honi etxetik osten badiote, lapurrak bi halako ordainduko du, aurkitzen badute; <f>ⓖ</f>


text:
aurkitzen ez badute, berriz, etxeko nagusia Jainkoaren aurrera <f>[1]</f> aurkeztuko da, eta bere lagunaren ondasunik ez duela ukitu aitortuko.


text:
<pb/>«Jabegoari buruzko auzietan, norbaitek idi, asto, ardi, arropa nahiz desagertua zen beste edozein gauza berea dela aitortzen badu, auzia Jainkoari aurkeztuko zaio, eta Jainkoak errudun aitortzen duenak bi halako ordainduko dio besteari.


text:
<pb/>«Norbaitek asto, idi, ardi nahiz beste abereren bat beste bati zaintzeko utzi, eta aberea hila, zauritua edo lapurtua gertatzen bada, eta inork ikusi ez,


text:
hartzaileak Jaunaren izenean zin egingo dio jabeari, berari utzitakoa ez duela ukitu aitortuz. Jabeak haren zin-hitza onartuko du, eta hark ez du ordaindu beharrik izango.


text:
Piztiaren batek sarraskitu badu, hala gertatu delakoaren frogak aurkeztuko ditu, eta ez du ordaindu beharrik izango. <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>«Norbaitek beste bati aberea uzteko eskatu, eta aberea zauritua edo hila gertatzen bada, jabea bertan ez bazen, ordaindu egin beharko dio kaltea;


text:
jabea bertan bazen, berriz, ez du ordaindu beharrik izango. Baldin aberea alokatua badu, alokairu-saria bakarrik emango dio».


text:
<pb/>«Ezkontza-hitza eman gabeko neskatxa norbaitek liluratzen badu eta harekin oheratzen, dotea eman eta emaztetzat hartu beharko du. <f>ⓘ</f>


text:
Neskatxaren aitak emaztetzat eman nahi ez badio, berriz, neska birjinei dagokien dotea eman beharko du.


text:
<pb/>«Jauna ez beste jainkoren bati sakrifizioak eskaintzen dizkiona erabat suntsitua izango da <f>[2]</f>. <f>ⓛ</f>


text:
zeren, gaizki erabiltzen badituzue, haiek niregana laguntza eske deiadar egitean, entzun egingo baitiet:


text:
haserre bizitan jarriko naiz eta gerraz hilko zaituztet; orduan, zuen emazteak bihurtuko dira alargun eta zuen seme-alabak umezurtz.


text:
<pb/>«Zuekin bizi den nire herriko dohakaberen bati dirua maileguz ematen badiozue, ez izan zeken berarekin, ez ezarri interesik. <f>ⓝ</f>


text:
ez baitu hori beste estalkirik. Zerekin babestuko da, bestela, etzaterakoan? Laguntza eske deiadar egitean, entzun egingo diot, errukiorra bainaiz ni.


text:
<pb/>«Egin luzatu gabe <f>[3]</f> uzta guztien eta ardoaren eskaintza. <pb/>«Sagaratu niri zeuen lehen-semea, <f>ⓒ</f>


text:
baita zeuen behi eta ardien lehen-kumeak ere. Zazpi egunez amarekin geldituko dira, baina zortzigarrenean niri sagaratuko dizkidazue.


text:
<pb/>«Niri sagaraturiko pertsonak behar duzue izan. <pb/>«Ez jan piztiek oihanean sarraskituriko abereen <f>[4]</f> okelarik; zakurrei botako diezue. <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>«Ez zabaldu funsgabeko esamesarik; ez atera gaiztoaren alde, zuzengabeko testigantza eginez. <f>ⓔ</f>


text:
Ez jarraitu gehiengoari, gaiztakeria egiteko. Auzian testigantza egitean, ez hautsi zuzenbidea, ez gehiengoari men egiteagatik,


text:
Ez utzi laguntzarik gabe gorroto dizuena; haren astoa zamapean erorita ikusten baduzue, ez ukatu zeuen laguntza, lagundu zamapetik ateratzen <f>[1]</f>.


text:
<pb/>«Urrundu zeuengandik gezurrezko salakuntzak: ez eman heriotzara errugabea eta zintzoa, nik ez baitut errugabe aitortuko horrelako gaiztakeria egiten duenik.


text:
<pb/>«Ez onartu eskupekorik, itsutu egiten baititu pertsona argiak ere eta hondatu egiten zintzoen epaia. <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>«Ez zapaldu etorkina, ongi dakizue-eta zer den etorkin izatea, zeuek ere etorkin izan baitzarete Egipton. <f>ⓖ</f>


text:
baina zazpigarrenean atseden emango diozue lurrari, landu gabe utziz; lurrak berez emango duena herriko behartsuek jango dute, eta gainerakoa basapiztiek irentsiko. Gauza bera egingo duzue zeuen mahasti eta olibadiekin.


text:
<pb/>«Sei egunez egingo dituzue zeuen eginbeharrak, baina zazpigarrenean atseden hartuko duzue; horrela, zuen idi eta astoek ere atseden hartu ahal izango dute, eta zuen esklaboa eta etorkina indarberritu egingo dira <f>[3]</f>. <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>«Bete nik esandako guztia; ez diezue beste jainkoei otoitz egingo, ez aipatuko ere haien izenik. <f>ⓙ</f>


text:
<pb/>«Ospatu Legamia gabeko Ogien Jaia; nik agindu bezala, zazpi egunez legamia gabeko ogia jango duzue Abib hilean, ezarritako egunetan, hil horretan atera baitzineten Egiptotik. Ez da inor nire aurrera esku-hutsik azalduko. <f>ⓛ</f>


text:
<pb/>«Halaber, ospatu uzta-jaia, soroan erein duzuenaren lehen fruituena; baita urteburuko uzta-biltzearena <f>[5]</f> ere, zeuen soroetako lanaren fruituak biltzen dituzuenekoa. <f>ⓜ</f>


text:
<pb/>«Ez eskaini sakrifizioetako abere-odolik ogi harrotuarekin batera, ezta gorde ere hurrengo egunerako nire festan eskainitako abereen gantzak <f>[6]</f>. <f>ⓝ</f>


text:
<pb/>«Eraman zeuen lurreko lehen fruituak Jaunaren, zeuen Jainkoaren, etxera. <pb/>«Ez egosi antxumerik bere amaren esnetan <f>[7]</f>. <f>ⓐ</f>


text:
<pb/>«Hara, neure aingerua bidaltzen dizuet gidari, bidean zain zaitzaten eta prestatu dizuedan lekura eraman. <f>ⓑ</f>


text:
Izan begirune berari eta ibili haren esanera; ez jarri aurka, ez baitizue desobeditzerik jasango, nire izenean ari denez.


text:
Nire esana egiten baduzue, ordea, eta nik agindu guztia betetzen, zeuen etsaien etsai eta aurkakoen aurkako izango nauzue.


text:
<pb/>«Nire aingerua joango zaizue gidari, eta amortar, hitita, periztar, kanaandar, hibiar eta jebustarren lurraldera eramango zaituzte: herri guztiok desegingo ditut. <f>ⓒ</f>


text:
Ez jokatu haiek bezala; ez ahuspeztu haien jainkoen aurrean, ezta gurtu ere; aitzitik, erabat suntsitu eta xehatuko dituzue haien zutarri sakratuak <f>[8]</f>. <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>«Gurtu ni, Jauna, zeuen Jainkoa, eta zuen ogia eta ura bedeinkatuko ditut eta gaixotasuna zuengandik aldenduko;


text:
ez da zuen herrian emakume agorrik izango, ezta umea galduko duenik ere; zuetako inor ez da garaia baino lehen hilko.


text:
<pb/>«Neure izu-ikara hedatuko dut eta nahasmendua sortuko herrietan zuek haietan sartzean, eta zuen etsai guztiak ihesi jarriko. <f>ⓔ</f>


text:
<pb/>«Ez ditut, hala ere, urte bakar batean botako, herrialde haiek eremu bihurtu eta basapiztiak ugal ez daitezen zuen kalterako.


text:
<pb/>«Zuen lurraldea Itsaso Gorritik Mediterraneoraino hedatuko dut, eta Sinai basamortutik Eufrates ibairaino <f>[10]</f>. Lurralde hartako biztanleak eskumende jarriko dizkizuet, eta zuek bota egingo dituzue.


text:
Ez utzi haiei zuen lurraldean bizitzen, nire aurka bekatu egitera eraman ez zaitzaten; bada, haien jainkoak gurtuko zenituzkete zeuen galbiderako». <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>Jaunak esan zion Moisesi: «Igo niregana Aaron eta biok, Nadab, Abihu <f>[1]</f> eta Israelgo arduradunetako hirurogeita hamarrekin batera, eta, urruti samar geldituz, jar zaitezte ahuspez. <f>ⓖ</f>


text:
<pb/>Jaunak esana eta erabakia adierazi zizkion Moisesek herriari, eta honek erantzun zion aho batez: «Jaunak esandako guztia egingo dugu».


text:
<pb/>Moisesek idatzi egin zuen <f>[2]</f> Jaunak esandakoa. Biharamunean, goizean goiz jaikirik, aldarea eraiki zuen mendi barrenean, eta hamabi zutarri ere bai Israelgo hamabi leinuen izenean. <f>ⓗ</f>


text:
Ondoren, zezenak hil eta Jaunari erre-opari eta elkartasun-oparitzat eskaintzeko agindu zien israeldar gazte batzuei.


text:
Gero, itun-liburua hartu eta herriari irakurri zion. Herriak erantzun zuen: «Onartuko dugu eta beteko Jaunak esandako guztia». <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>Moisesek odola hartu eta herriaren gain zirtatu zuen, esanez: «Odol hau da xedapen hauen guztien arabera Jaunak zuekin egin duen itunaren ezaugarria». <f>ⓙ</f>


text:
<pb/>Moises mendira igo zen, Aaron, Nadab, Abihu eta Israelgo arduradunetako hirurogeita hamarrekin.


text:
Han Israelen Jainkoa ikusi zuten <f>[3]</f>: oinazpian zafirozko solairua bezalakoa zuen, zeru-sabaia bezain gardena. <f>ⓚ</f>


text:
Israelgo buruzagiek kalterik jasan gabe ikusi ahal izan zuten Jainkoa; gero, otordua egin zuten haren aurrean <f>[4]</f>. <f>ⓛ</f>


text:
<pb/>Jaunak esan zion Moisesi: «Igo mendira niregana, eta zaude han: harlauzak emango dizkizut eta haietan idatziko israeldarrei irakatsi behar dizkiezun lege eta aginduak». <f>ⓜ</f>


text:
Herri-arduradunei esan zien: «Itxaron hemen gu itzuli arte. Hor dituzue Aaron eta Hur; inork arazorik balu, jo dezala horiengana».


text:
eta Jauna, aintzaz beterik, Sinai mendian kokatu zen. Sei egunez estali zuen lainoak mendia; zazpigarrenean Jaunak dei egin zion Moisesi lainotik. <f>ⓐ</f>


text:
Jaunaren aintza su kiskalgarria <f>[6]</f> bailitzan agertzen zitzaien israeldarrei mendi-gailurrean.


text:
Mendira igo eta lainora sartu zen Moises. Berrogei egun eta berrogei gau egin zituen mendian. <f>ⓑ</f>


text:
«Esan israeldarrei <f>[1]</f> niri oparia ekartzeko. Bildu oparia, emateko borondatea dutenen artean. <f>ⓒ</f>


text:
Neuk erakutsiko dizut nola egin nire egoitza eta bertako hornidura guztia; egizue zehatz-mehatz erakutsiko dizudan ereduaren arabera. <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>«Egin akazia-zurezko kutxa: metro bat eta hogeita bost zentimetro luze, hirurogeita hamabost zentimetro zabal eta beste hainbeste gora izango da. <f>ⓔ</f>


text:
<pb/>«Egin urre garbizko estalkia <f>[4]</f>: metro bat eta hogeita bost zentimetro luze eta hirurogeita hamabost zentimetro zabal izango da.


text:
Hegoak zabalik edukiko dituzte estalkiaren gainetik, berau babesteko; elkarren buruz buru egongo dira, estalkiari begira.


text:
Han elkartuko natzaizu; estalkiaren gainetik, itun-kutxaren gaineko izaki hegaldunen artetik, mintzatuko natzaizu, israeldarrei emango dizkiezun aginduak jakinarazteko.


text:
<pb/>«Egin akazia-zurezko mahaia: metro bat luze, metro erdi bat zabal eta hirurogeita hamabost zentimetro gora izango da. <f>ⓗ</f>


text:
Egin azpilak, erretiluak, pitxerrak eta katiluak, isur-oparietarako; guztiok urre garbiz egingo dituzu.


text:
<pb/>«Egin urre garbizko argimutila, mailuz landua: haren oin, gerri, kopa, kukulu eta lore-hostoek <f>[7]</f> gorputz bat bera egingo dute; <f>ⓙ</f>


text:
Argimutilaren gerritik ateratzen diren sei besoetariko bakoitzak almendra-lore gisako hiru kopa izango ditu, beren kukulu, lore-hosto eta guzti;


text:
Argimutilaren gerritik ateratzen diren hiru beso-bikoteetariko bakoitzak bere kopa izango du behealdean.


text:
<pb/>«Egin egoitza <f>[1]</f> liho-hari bihurrituz eta purpura more, gorri eta gorriminez eginiko hamar zapiz, eta bordatu horietan apain izaki hegaldunak. <f>ⓛ</f>


text:
Egin urrezko berrogeita hamar katigailu ere, zapi-sail bat besteari lotzeko, egoitza osoak bata egin dezan.


text:
Josi zapiak elkarri, bost alde batetik eta sei bestetik; seigarren zapia tolestaturik jarriko duzu oihal-etxolaren aurrealdean.


text:
Egin brontzezko berrogeita hamar katigailu ere, eta erantsi lokarriei, oihal-etxola osoak bat egin dezan.


text:
Oihal-etxolako zapiak handiagoak direnez, gehiegizkoa duten erdia egoitzaren atzetik zintzilik geldituko da.


text:
Zabalean sobera dutena bi alboetatik zintzilik geldituko da —metro erdia alde bakoitzetik—, egoitza estaltzeko.


text:
Egin bi estaldura oihal-etxolarako: bata gorriz tindaturiko ahari-larruzkoa, eta honen gainetik bestea, larru finezkoa.


text:
bi mingain izango ditu bakoitzak, ondokoarekin elkartzeko. Horrelakoak egingo dituzu egoitzarako ohol guztiak.


text:
Ohol hauek behealdean bereiz jarriko dituzu eta gainaldean, lehenengo eraztunaren parean, ongi lotuak. Egin honela bi kantoietarako bi oholak ere.


text:
Urreztatu oholak eta zehar-egurrak, eta egin urrezko eraztunak, hauetatik zehar-egurrak pasarazteko.


text:
<pb/>«Egin errezela, purpura more, gorri eta gorriminez eta liho-hari bihurrituz ehundua, eta bordatu bertan apain bi izaki hegaldun. <f>ⓜ</f>


text:
Zintzilikatu urrezko lau kakotatik lau zutabeetan: urreztatu zutabeak eta ezarri zilarrezko lau oinen gainean.


text:
Zintzilikatu errezela zapien katigailuen pean, eta sartu haren atzean itun-kutxa. Errezelak bereiziko ditu toki santua eta toki santu-santua.


text:
Ipini mahaia errezelaren aurrealdean, egoitzaren iparraldera, eta argimutila mahaiaren parean, hegoaldera.


text:
<pb/>«Egin etxolaren sarrerarako oihala, purpura more, gorri eta gorriminez eta liho-hari bihurrituz apain ehundua.


text:
Egin sarrerako oihalarentzat akazia-zurezko bost zutabe; urreztatu zutabeak, hornitu urrezko kakoz, eta urtu brontzezko bost oin zutabeontzat.


text:
<pb/>«Egin akazia-zurezko aldarea <f>[1]</f>, karratua: bi metro eta erdi luze-zabal eta metro eta erdi gora. <f>ⓝ</f>


text:
Egin lau adar <f>[2]</f> lau ertzetarako, aldarearekin gorputz bat bera eginez; estali brontzez aldarea.


text:
Egin txingar-ontzi, pala, isipu-ontzi, sardexka eta errautsontziak; tresna guztiok brontzez eginen dituzu.


text:
<pb/>«Egin ataria egoitzari. Hegoaldetik, liho-hari bihurrituzko oihalak izango ditu, berrogeita hamar metro luzekoak. <f>ⓐ</f>


text:
Hogei zutabe eta hogei oinak brontzezkoak izango dira; zutabeen kako eta ziriak, berriz, zilarrezkoak.


text:
Halaber, iparraldetik, beste berrogeita hamar metroko luzeran, oihalak egingo dituzu, brontzezko hogei zutabe eta hogei oin dituztela; zutabeen kakoak eta ziriak zilarrezkoak izango dira.


text:
Mendebaldetik, atariaren zabaleran, hogeita bost metro oihal izango dira, hogei zutabe eta hogei oin dituztela.


text:
atariaren sarrerak hamar metro oihal izango ditu, purpura more, gorri eta gorriminez eta liho-hari bihurrituz apain ehunduak, lau zutabe eta lau oinekin.


text:
Ataria berrogeita hamar metro luze eta hogeita bost metro zabal izango da alde bakoitzetik, eta bi metro eta erdi gora. Oihalak liho-hari bihurrituzkoak izango dira, eta oinak brontzezkoak.


text:
<pb/>«Agindu israeldarrei oliba-olio garbi eta birfindua ekartzeko, kriseiluak beti pizturik egon daitezen <f>ⓑ</f>


text:
elkarketa-etxolan, itun-kutxa estaltzen duen errezelaz kanpo. Aaron eta beronen semeak arduratuko dira horietaz, gau osoan izioturik iraun dezaten Jaunaren aurrean. Betiko legea izango da hau israeldarrentzat belaunez belaun.


text:
<pb/>«Aukera itzazu israeldarren artetik zeure anaia Aaron eta beronen seme Nadab, Abihu, Eleazar eta Itamar, nire apaiz izateko.


text:
Eman argibideak trebetasunez hornitu ditudan artisauei, Aaronen jantziak egin ditzaten nik apaiz sagaratzeko.


text:
Hona hemen egin behar dituzten jantziak: bularrekoa, efoda, mantua, tunika bordatua, buruzapia eta gerrikoa. Horiek dira zure anaia Aaronek eta beronen semeek nire apaiz izateko behar dituzten jantzi sakratuak.


text:
Jantziok egiteko, urrea, purpura more, gorri eta gorrimina eta liho-hari bihurritua erabiliko dituzte.


text:
<pb/>«Efoda <f>[1]</f>, urrez, purpura more, gorri eta gorriminez eta liho-hari bihurrituz apain bordaturik egingo dute.


text:
Ertzak lotzeko xingola efodari atxikia egongo da, eta urrez, purpura more, gorri eta gorriminez eta liho-hari bihurrituz egina.


text:
Zizelkatu bi harrietan Israelgo leinuen izenak, zilarginak zigiluak zizelkatzen dituen eran, sartu urre-begietan


text:
eta ipini efodaren sorbalda-babeskietan. Honela, israeldarren izenak oroigarri gisa eramango ditu Aaronek Jaunaren aurrera.


text:
eta urre garbizko bi katetxo, soka bihurrituen erara, eta katetxoak urre-harizko apaingarrietan ezarriko.


text:
<pb/>«Epaiketarako bularrekoa <f>[2]</f> artelanez egingo duzu, efodaren gai berak erabiliz: urrea, purpura more, gorri eta gorrimina eta liho-hari bihurritua.


text:
Harribitxiz <f>[3]</f> estaliko duzu, harribitxiok lau errenkadatan lerroturik: lehen errenkadan, kornalina, topazioa eta esmeralda; <f>ⓔ</f>


text:
Hamabi izan behar dute, hamabi baitira Israelgo leinuak; harri bakoitzean izen bat zizelkatuko duzu, zigiluen erara. <f>ⓕ</f>


text:
eta itsatsi katetxoen muturrak bi urre-harizko apaingarriei, eta lotu efodaren sorbalda-babeskiei aurrealdetik.


text:
Egin urrezko beste bi eraztun eta erantsi bularrekoaren beste bi muturrei, barrualdetik, efodaren kontra dagoen aldetik.


text:
Egin urrezko bi eraztun gehiago eta ipini efodaren sorbalda-babeskien aurrealdeko barrenean, josturen ondoan, efodaren xingola baino goraxeago.


text:
Honela, bularrekoaren eraztunak efodarenei lotuko zaizkie purpura morezko lokarriz, bularrekoa efodaren xingola baino gorago gelditzeko moduan eta efodari itsatsia.


text:
Aaronek, epaiketarako bularrekoan idatziriko israeldarren izenak, bular gainean eramango ditu santutegian sartzean, eta Jaunak beti gogoan izango dituela adieraziko du horrek.


text:
Ipini epaiketarako bularrekoaren barruan “Urim” eta “Tumim” epaigailuak; Aaronek bular gainean eramango ditu, Jaunaren aurrera aurkeztean. Honela, Aaronek beti eramango ditu bular gainean, Jaunaren aurrean, Israelgo semeek Jaunaren nahia ezagutzeko dituzten tresna horiek <f>[4]</f>. <f>ⓖ</f>


text:
erdian zuloa izango du buruarentzat, eta zuloaren inguru-ertza ehun gogorrezkoa egingo diozu, bular-oskola bezain urraezina.


text:
Apaindu mantuaren barreneko ertza purpura more, gorri eta gorriminezko granadez, ertzaren inguru guztian urrezko txilinak tartekatuz:


text:
Aaronek soinean eramango du mantu hori apaiz-zerbitzua betetzean; santutegian Jaunaren aurrera sartzean eta handik ateratzean, txilin-hotsa adituko da; horrela, ez da hilko.


text:
<pb/>«Urre garbizko xafla egingo duzu eta, zigilu batean bezala, hitz hauek zizelkatuko bertan: “Jaunari sagaratua”; <f>ⓗ</f>


text:
Honela, Aaronek bekokian izango du beti, eta bere gain hartuko ditu israeldarrek Jainkoaren zerbitzuan, eskaintza sakratuak egitean, egin ditzaketen hutsak; xafla beti bekokian izango duenez, onartu egingo ditu Jaunak israeldarren eskaintzak.


text:
<pb/>«Apaiz-tunika liho finez bordatua egingo duzu, eta buruzapia ere liho finezkoa izango da; gerrikoa apain bordatua egingo duzu. <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>«Aaronen semeentzat ere apaiz-jantziak, gerrikoak eta kapelak egingo dituzu, apaizgoaren duintasuna adierazteko.


text:
<pb/>«Jantzi hauek ipiniko dizkiezu zeure anaia Aaroni eta beronen semeei eta, olioz gantzutuz, apaizgoa emango diezu; horrela, nire apaiz-zerbitzurako sagaratuko dituzu.


text:
Aaronek eta beronen semeek soinean eramango dituzte elkarketa-etxolara sartu eta santutegian apaiz-zerbitzua betetzeko aldarera hurbiltzean, hutsen bat egin eta hil ez daitezen. Betiko legea izango da hau Aaronentzat eta beronen ondorengoentzat.


text:
<pb/>«Hona nola sagaratuko dituzun nire apaiz-zerbitzurako. Hartu akats gabeko zekor bat eta bi ahari; <f>ⓚ</f>


text:
Hartu apaiz-jantziak eta jantzi Aaroni tunika, mantua, efoda eta bularrekoa, eta lotu efoda xingolaz;


text:
lotu gerrikoa —Aaroni eta beronen semeei— eta ezarri kapelak. Eta betiko izango dira apaiz. Honela emango diezu apaizgoa Aaroni eta beronen semeei.


text:
<pb/>«Ondoren, eraman zekorra elkarketa-etxolaren aurrera. Aaronek eta beronen semeek buruan eskuak ezarriko dizkiote.


text:
Gero, hartu zekorraren odoletik, eta behatzez aldare-ertzeko adarrak igurtziko dituzu. Gainerako odola aldare-oinean isuriko duzu.


text:
Zekorraren okela, larrua eta hondakinak kanpalekutik aparte erreko dituzu, bekatuaren barkamenerako sakrifizioa da eta.


text:
Guztia aldare gainean oso osorik erreko duzu, Jaunarentzat erre-opari gisa, eta Jaunak atseginez onartuko du <f>[1]</f> bere ohorez erretako oparia.


text:
Hil aharia eta, haren odoletik harturik, igurtzi Aaronen eta beronen semeen eskuineko belarria eta eskuineko eskuko eta eskuineko oineko erpuruak, eta isuri gainerako odola aldare inguruan.


text:
Hartu aldare gaineko odoletik eta gantzuketa-oliotik, eta zipriztindu Aaron eta beronen jantziak eta semeak eta berauen jantziak. Honela, bai Aaron eta semeak, bai berauen jantziak, sagaraturik geldituko dira.


text:
Hartu ahariaren buztaneko gantza, hesteen gainekoa eta gibela estaltzen duena, giltzurrunak eta itsatsirik daukaten gantza, eta eskuineko izterra; apaizen sagarapenerako aharia da hau.


text:
Hartu gero Jaunaren aurrean dagoen legamia gabeko ogien saskitik ogi biribil bat, oliotan oraturiko opil bat eta talo bat;


text:
ezarri dena Aaronen eta beronen semeen eskuetan, eta aurkez biezaiote Jaunari, errituzko aurkezpen-keinua eginez <f>[2]</f>.


text:
Gero, hartu haien eskuetatik berriro eta erre dena aldarean, Jaunarentzat erre-opari gisa eskainitakoaren gainean, eta Jaunak atseginez onartuko du bere ohorez erretako oparia.


text:
Hartu Aaronen sagarapenerako ahari honen bularra, eta aurkeztu Jaunari errituzko aurkezpen-keinua eginez. Hori izango da zuri dagokizun zatia.


text:
Horixe izango da betiko Aaronek eta beronen semeek israeldarrengandik jasoko duten zatia; hori gordeko diete israeldarrek, Jaunari eskaintzen dizkioten elkartasun-oparietatik hartuz.


text:
<pb/>«Aaronen arropa sakratuak beraren semeengana eskualdatuko dira, eta sagaratzean eta apaizgoa hartzean jantziko dituzte. <f>ⓛ</f>


text:
Zazpi egunez eramango ditu Aaroni karguan jarraituko dion semeak, kultu-zerbitzua santutegian betetzeko elkarketa-etxolara sartzean.


text:
Beraiek bakarrik jan ahal izango dute sagaratzerakoan eta apaizgoa hartzerakoan bekatuen barkamenerako erabilitakoa. Ezin izango du jan beste inork horretatik, gauza sakratuak dira eta.


text:
Sagarapeneko okelarik edo ogirik biharamunerako gelditzen bada, erre egingo duzu; ez du inork jango, sakratua da eta.


text:
<pb/>«Egin, Jaunak agindu bezala, Aaroni eta beronen semeei dagokien hori guztia. Zazpi egun iraungo du apaizgoa emateko ohikuneak.


text:
Egunean zekor bat eskainiko duzu bekatuen barkamen-oparitzat; aldarearen garbikuntza egingo duzu, barkamen-oparia bertan eskainiz, eta sagaratu egingo duzu, olioa isuriz.


text:
Zazpi egunez egingo dituzu garbikuntza- eta sagarapen-ohikuneak; horrela, guztiz sakratua izango da aldarea, eta hori ukitzen duena ere sakratu gertatuko da.


text:
Lehenengoarekin batera, eskaini lau kilo irin zuri, litro bat olio garbiz oratua, eta isuri litro bat ardo.


text:
Labore-opari eta isur-opari berdina egingo duzu ilunabarrean beste arkumearekin, eta Jaunak atseginez onartuko du bere ohorez erretako oparia.


text:
Eguneroko erre-opari horiek belaunez belaun egingo dituzte Jaunaren aurrean, elkarketa-etxolaren sarreran, zurekin mintzatzeko elkartuko natzaizun lekuan.


text:
Elkarketa-etxola eta aldarea sagaratuko ditut; baita Aaron eta beronen semeak ere, nire apaiz-zerbitzurako.


text:
Honela jakingo dute Jauna naizela ni, beraien Jainkoa, eta beren artean bizitzeko atera nituela Egiptotik. Neu naiz Jauna, haien Jainkoa.


text:
karratua: metro erdi bat luze-zabal eta metro bat gora. Aldare-ertzeko adarrek gorputz bat bera egingo dute aldarearekin.


text:
Hegalaren azpitik urrezko eraztunak jarriko dizkiozu, bi alde batetik eta bi bestetik, haietatik hagak sartuz, aldarea eraman ahal izateko.


text:
Ezarri gero aldarea itun-kutxa estaltzen duen errezelaz kanpo, kutxaren gaineko estalki aurrean <f>[1]</f>, hor elkartuko bainaiz zurekin.


text:
eta gauza bera ilunabarrean, kriseiluak piztean; etengabe erreko duzue intsentsua Jaunaren aurrean belaunez belaun.


text:
Ez duzu aldare honen gainean horretarako intsentsua baizik eskainiko, ezta erre-oparirik, labore-oparirik nahiz isur-oparirik ere.


text:
Urtean behin aldarearen garbikuntza egingo du Aaronek, bekatuen barkamenerako eskainitako sakrifizioaren odolaz aldare-ertzeko adarrak igurtziz. Urtean behin egingo duzue hau belaunez belaun. Horrela, guztiz sakratua izango da aldarea, Jaunari sagaratua». <f>ⓐ</f>


text:
«Israeldarren errolda egitean, haietariko bakoitzak zerga emango du Jaunarentzat bere biziaren ordain, erroldatzea dela-eta izurri hilgarririk gerta ez dadin. <f>ⓑ</f>


text:
Erroldatua den gizaseme orok bost gramo zilar ordainduko du Jaunarentzat, santutegian erabili ohi den pisu-neurriaren erdia.


text:
Nork bere biziaren ordain Jaunarentzat zerga ematean, ez du aberatsak bost gramo baino gehiago ordainduko, ezta pobreak ere gutxiago.


text:
Beraz, jaso ezazu israeldarrek beren biziaren ordain ematen duten zilarra, eta eman elkarketa-etxolako kultu-zerbitzurako. Honela, gogoan izango ditu Jaunak bai israeldarrak, bai berauek beren biziaren ordain emandako eskaintza».


text:
«Egin uraska garbikuntzetarako; uraska eta beronen oina brontzezkoak izango dira. Ipini uraska elkarketa-etxolaren eta aldarearen artean, eta bete urez. <f>ⓒ</f>


text:
Elkarketa-etxolan sartzean, esku-oinak garbituko dituzte, hil nahi ez badute; orobat, beren zerbitzua betetzeko, Jaunari opariak erretzeko, aldarera hurbiltzean.


text:
Esku-oinak garbituko dituzte, beraz, hil nahi ez badute. Betiko lege izango da hau Aaronentzat eta beronen ondorengoentzat belaunez belaun».


text:
«Hartu usainkirik bikainenak: sei kilo mirra isurkor, hiru kilo kanela eta beste hiru kilo kanabera usaintsu,


text:
<pb/>«Horrekin guztiarekin gantzuketa-olioa egingo duzu, lurringileak egiten duen bezala usainkiak nahasiz. Hori izango da sagarapenetarako gantzuketa-olioa. <f>ⓓ</f>


text:
Sagaratu egingo dituzu eta guztiz sakratu bihurtuko dira, eta horiek ukitzen dituena ere sakratu gertatuko da.


text:
<pb/>«Esaiezu beste hau ere israeldarrei: Hau izango duzue sagarapenetarako gantzuketa-olioa belaunez belaun.


text:
Ez isuri edonolako gizaseme arrunten gainera, ezta prestatu ere horren antzeko oliorik; olio sakratua baita eta bere izaera sakratuari dagokionez erabiltzekoa.


text:
Horren antzeko oliorik prestatu eta gizaseme arruntaren gainera isurtzen duena, herritik bota egingo dute».


text:
<pb/>Jaunak esan zion Moisesi: «Hartu orotariko usainkiak, neurri bera bakoitzetik: erretxina, anbarra, galbanoa eta intsentsu <f>[3]</f> garbia; <f>ⓔ</f>


text:
horiek guztiak lurringileak egiten duen bezala nahasiz eta gatza erantsiz <f>[4]</f>, prestatu intsentsu garbi eta sakratua.


text:
Egin hartatik puska bat xehe-xehe eta ezarri itun-kutxa aurrean, zurekin elkartuko naizen elkarketa-etxolan. Guztiz sakratua izango da zuentzat.


text:
Ez duzue hala eginiko intsentsurik zeuentzat erabiliko. Sakratutzat izango duzue, Jaunarentzat bakarrik erabiltzekoa baita.


text:
Danen leinuko Ahisamaken seme Oholiab eman diot lankide. Gainera, artisau guztiak trebeago egiten ditut, agindu dizudan guztia egin dezaten:


text:
zeremonietarako jantziak <f>[1]</f>, Aaron apaizarentzat jantzi sakratuak eta beronen semeen apaiz-zerbitzurako jantziak,


text:
gantzuketa-olioa eta santutegirako intsentsu usaintsua. Nik zuri agindutakoaren arabera egingo dute guztia».


text:
«Esan israeldarrei: Errespetatu nire larunbatak, hauxe baita belaunez belaun nire eta zuen arteko loturaren ezaugarria, jakin dezazuen nik, Jaun honek, aukeratu zaituztedala.


text:
Errespetatu, beraz, larunbata, egun sakratua baita zuentzat. Larunbata profanatzen duenak heriotza-zigorra izango du; egun horretan lan egiten duena herritik bota egingo dute. <f>ⓕ</f>


text:
Sei egunez lan egingo duzue, baina zazpigarren eguna larunbata da, Jaunari sagaraturiko atseden-eguna. Larunbatez lan egiten duenak heriotza-zigorra izango du.


text:
Nire eta israeldarren arteko loturaren ezaugarri izango da, sei egunetan egin baitzituen Jaunak zeru-lurrak eta zazpigarrenean lanari utzi eta atsedena hartu baitzuen <f>[2]</f>».


text:
<pb/>Jaunak, Sinai mendian Moisesekin hitz egiten amaitu zuenean, legearen bi harlauzak eman zizkion, Jainkoaren behatzez idatziak. <f>ⓖ</f>


text:
<pb/>Herriak, Moises mendian luzatzen ari zela ikustean, Aaronengana bildu eta esan zion: <pb/>—Ea, egiguzu bidean gidatuko gaituen jainkoa, ez baitakigu zer gertatu zaion Egiptotik atera gintuen Moises horri. <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>Aaronek erantzun zien: <pb/>—Kendu zeuen emazte eta seme-alabei urrezko belarritakoak eta ekarzkidazue.


text:
Honek jaso, urrea urtu eta, zizelez landuz, zekor-irudia <f>[1]</f> moldeatu zuen. Orduan, israeldarrek esan zuten: <pb/>—Hau da zure jainkoa, Israel, Egiptotik atera zintuena!


text:
<pb/>Hori ikusirik, aldarea eraiki zuen Aaronek zekor-irudiaren aurrean, eta honela egin zuen oihu: <pb/>—Bihar jai eginen dugu Jaunaren ohorez.


text:
<pb/>Biharamunean, goizean goiz jaiki eta erre-opariak eskaini zituzten eta elkartasun-opariak aurkeztu. Gero, otordua egitera eseri zen herria; ondoren, jostatzeari ekin zioten. <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>Jaunak esan zion Moisesi: «Jaitsi zaitez, Egiptotik atera zenuen herri horrek okerrera jo baitu.


text:
Laster asko okertu dira agindu nien bidetik. Zekor-irudia egin dute, eta haren aurrean ahuspeztu dira eta opariak eskaini dizkiote, esanez: “Hau da zure jainkoa, Israel, Egiptotik atera zintuena!”»


text:
Uztazu, bada: nire haserre-suminez garbitu egingo ditut, eta zuregandik herri handi bat sorraraziko».


text:
<pb/>Orduan, Moisesek, bere Jainko Jaunaren sumina baretu nahiz, esan zion: «Jauna, nola jarriko zara, bada, haserre-sutan, hain ahalmen handiz Egiptotik atera duzun zeure herri honen aurka? <f>ⓚ</f>


text:
Hara zer esango luketen egiptoarrek: “Asmo txarrez atera zituen Jainkoak, mendian hilarazteko asmoz, lurrazaletik ezabatzeko”. Ezti ezazu zeure haserre-sumin hori, egizu atzera herriari halako kaltea egitetik.


text:
Gogora itzazu <f>[2]</f> Abraham, Isaak eta Jakob zeure zerbitzariak eta haiei eman zenien zin-hitz hau: Zuen ondorengoak zeruko izarrak bezain ugari egingo ditut, eta zuei agindu dizuedan lurralde hau betiko ondaretzat emango diet». <f>ⓛ</f>


text:
<pb/>Moises menditik jaitsi zen, legearen harlauzak eskuetan zituela. Harlauzak bi aldeetatik idatziak zeuden: <f>ⓜ</f>


text:
<pb/>Moisesek erantzun zion: <pb/>—Ez dira garaileen oihuak, ezta garaituenak ere; festa-oihuak dira entzuten ditudanak.


text:
<pb/>Kanpalekura hurbildu ahala zekorra eta dantzak ikusi zituenean, haserre-sutan jarri zen Moises, eta harlauzak, eskuetatik jaurtiz, mendi barrenaren kontra puskatu zituen.


text:
Zekorra hartu, sutara bota eta xehe-xehe egiteraino erraustu zuen; gero, errautsa uretan nahastu eta israeldarrei edanarazi zien <f>[3]</f>.


text:
Eta Aaroni galdegin zion: <pb/>—Zer egin dizu herri honek? Nola eginarazi diozu halako bekatu larria?


text:
<pb/>Aaronek erantzun zion: <pb/>—Ene jauna, ez zaitez sumindu. Ongi dakizu herri hau okerrera emana dela.


text:
Zera esan didate: «Egiguzu bidean gidatuko gaituen jainkoa, ez baitakigu zer gertatu zaion Egiptotik atera gintuen Moises horri».


text:
Orduan, nik esan diet: «Ba al du inork urrerik?» Haiek urrea bildu eta ekarri egin didate; nik sutara bota eta, hara, zekor hau atera da!


text:
<pb/>Ohartu zen Moises Aaronen zabarkeriagatik herria bere onetik aterata zebilela, etsaien barregarri, <f>ⓝ</f>


text:
eta, kanpalekuan zutik, oihu egin zuen: «Betoz niregana Jaunaren aldekoak!» <pb/>Lebitar guztiak bildu zitzaizkion.


text:
Moisesek esan zien: «Honela dio Israelgo Jainko Jaunak: Har beza nork bere ezpata eta zeharkatu kanpalekua, aterik ate jendea hilez, nahiz eta anaia, laguna edo auzokoa izan».


text:
Moisesek esan zuen, orduan: «Gaur Jaunari sagaratuak izan zarete, ezbairik gabe semea nahiz senidea hil duzuelako. Jaunak, beraz, bedeinkatu egin zaituzte gaur <f>[4]</f>».


text:
<pb/>Biharamunean, Moisesek esan zion herriari: «Bekatu larria egin duzue. Orain, Jaunarengana igo behar dut, ea barkazioa lortzen dizuedan».


text:
<pb/>Hala, Jaunarengana itzuli eta esan zion: <pb/>—Benetan bekatu larria egin du herri honek, urrezko jainkoa eginez.


text:
<pb/>Jaunak, ordea, erantzun zion: <pb/>—Nire aurka bekatu egiten duena bakarrik kenduko dut nire liburutik.


text:
Zoaz orain, eraman herria esan dizudan lekura. Nire aingeruak gidatuko zaitu. Baina iritsiko da zigor-eguna: orduan zigortuko ditut beren bekatuagatik.


text:
<pb/>Jaunak esan zion Moisesi: «Ea, irten hemendik eta zoazte zeu eta Egiptotik atera zenuen herria, Abrahami, Isaaki eta Jakobi zin eginez beraien ondorengoei emango niela agindutako lurraldera <f>[1]</f>. <f>ⓐ</f>


text:
Aingerua bidaliko dizut gida zaitzan, eta bota egingo ditut lurralde hartatik kanaandar, amortar, hitita, periztar, hibiar eta jebustarrak. <f>ⓑ</f>


text:
Zoazte esnea eta eztia darizkion lurraldera <f>[2]</f>; baina ni ez naiz zuekin joango, burugogor baitzarete; bestela, bidean hondatuko zintuzketet».


text:
Jaunak esana baitzion Moisesi: «Esan israeldarrei: Herri burugogorra zarete! Apur batez zuekin joango banintz, hondatu egingo zintuzketet. Erantzi, bada, festa-jantziak, eta ikusiko dut zer egin zuekin».


text:
<pb/>Hartu zuen Moisesek etxola eta kanpalekutik urruti ezarri zuen. «Elkarketa-etxola» eman zion izen. Jaunaren nahia jakin nahi zuena, kanpalekutik aparte zegoen elkarketa-etxolara joaten zen.


text:
Moises etxolara zihoanean, berriz, herri osoa, nor bere etxolaren sarreran, Moisesi begira egon ohi zen, hura etxolara sartu arte.


text:
Moises hara sartu orduko, laino-adarra <f>[3]</f> jaisten zen eta etxola-sarreran gelditzen, Jaunak Moisesekin hitz egiten zuen bitartean. <f>ⓒ</f>


text:
Laino-adarra etxola-sarreran geldi ikustean, herri osoa ahuspez jartzen zen, nor bere etxola aurrean.


text:
Jaunak aurrez aurre egiten zuen hitz Moisesekin, lagunak lagunarekin hitz egiten duen bezala. Ondoren, Moises kanpalekura itzultzen zen; baina haren laguntzaile Josue, Nunen semea, ez zen etxola barrutik aldentzen. <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>Moisesek esan zion Jaunari: <pb/>— Begira, zuk herri hau gidatzeko esaten didazu, baina ez didazu esaten nor bidaliko didazun laguntzeko. Esan didazu nitaz fio zarela ere eta gogoko nauzula.


text:
Hori egia bada, ager iezazkidazu zeure asmoak; horrela jakingo dut egiaz gogoko nauzula. Kontuan izan gero, herri hau zeure herri duzula.


text:
Nola jakin zeure herri hau eta neu gogoko gaituzula, zu zeu gurekin ez bazatoz? Horrela bakarrik izango baikara zure herri hau eta ni beste herriak ez bezalakoak.


text:
<pb/>Jaunak esan zion: <pb/>—Esan duzun hori ere egingo dut, gogoko baitzaitut eta fio bainaiz zutaz.


text:
<pb/>Jaunak erantzun zion: <pb/>—Neure on guztia igaroaraziko dut zure aurretik eta neure izena hots egingo: «Jauna <f>[4]</f>». Nik mesede egin nahi diodanari egiten diot mesede, eta gupida izan nahi diodanari izaten gupida. <f>ⓖ</f>


text:
<pb/>Ondoren, Jaunak esan zion: <pb/>—Hona hemen leku bat nire ondoan; zaude zutik harkaitz gainean.


text:
Nire aintza igarotzean, harkaitz-zuloan sartuko zaitut eta nire eskuz estaliko, ni igaro arte. <f>ⓘ</f>


text:
Gero, eskua kenduko dut, eta bizkarraldea ikusi ahal izango didazu; baina ene aurpegia ez daiteke ikus.


text:
<pb/>Jaunak esan zion Moisesi: «Ebaki lehengoak bezalako beste bi harlauza, hautsi zenituen harlauzetan idatzirik zeuden hitz berberak idatz ditzadan. <f>ⓙ</f>


text:
Ez dadila inor zurekin igo, ezta agertu ere mendi aldera; ez dadila ardi nahiz behirik larrean ibil mendi inguruan».


text:
<pb/>Moisesek lehengoak bezalako bi harlauza ebaki zituen. Eta biharamunean, goizean goiz, harlauza biak harturik, Sinai mendira igo zen, Jaunak agindu bezala.


text:
<pb/>Orduan, Jainko Jauna laino batean jaitsi eta Moisesekin egon zen, eta bere izena hots egin zuen <f>[1]</f>: «Jauna».


text:
Moisesen aurretik igaro zen, honela hots eginez: «Jauna! Jauna! Jainko bihozbera eta errukiorra, haserregaitza eta onginahiz eta leialtasunez betea! <f>ⓚ</f>


text:
Mila belaunalditaraino onginahiari eusten diona; gaiztakeria, errebeldia eta bekatua barkatzen dituena; ez, ordea, erruduna zigor gabe uzten, baizik eta gurasoen gaiztakeria seme-alabengan eta seme-alaben seme-alabengan zigortzen duena, hirugarren eta laugarren belaunaldiraino». <f>ⓛ</f>


text:
eta esan zuen: «Jauna, gogoko banauzu, zatoz gurekin, arren! Herri hau burugogorra da, bai; baina zuk barkatu gure gaiztakeria eta bekatua, eta har gaitzazu zeure ondaretzat».


text:
<pb/>Jaunak esan zuen: «Begira, ituna egingo dut orain zure herri osoarekin. Lurreko inongo herritan gertatu ez diren bezalako gauza harrigarriak egingo ditut, eta inguruan duzun herri osoak ikusiko du Jaunak egin dezakeena, izugarria baita zure bitartez egingo dudana. <f>ⓜ</f>


text:
<pb/>«Bete ezazue gaur agintzen dizuedana, eta neuk botako ditut zuen aurretik amortar, kanaandar, hitita, periztar, hibiar eta jebustarrak.


text:
Aitzitik, bota itzazue haien aldareak, apurtu zutarri sakratuak eta hautsi zutoin sakratuak <f>[2]</f>. <f>ⓝ</f>


text:
Ez ahuspeztu beste jainkoen aurrean, Jauna jeloskorra baita eta Jainko jeloskor <f>[3]</f> du izena. <f>ⓐ</f>


text:
Bestela, zuek lurralde hartako biztanleekin hitzarmena egingo bazenute, haiek, beren sasikultuak egitean eta beren jainkoei opariak eskaintzean, zuek ere gonbidatuko zintuzketete eta haien oparietatik jango zenukete;


text:
edota zeuen semeak haien alabekin ezkonduko zenituzkete, eta hauek, beren jainkoen ohorez kultua egitean, zuen semeak ere sasikultura erakarriko lituzkete.


text:
<pb/>«Ospatu Legamia gabeko Ogien Jaia <f>[4]</f>: nik agindu bezala, zazpi egunez legamia gabeko ogia jango duzue, Abib hilean, ezarritako egunetan, hil horretan atera baitzineten Egiptotik. <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>«Zuen lehen-semeak oro nireak dira, baita lehen abere-kume arrak ere, zekor nahiz arkume. <f>ⓓ</f>


text:
Lehen-astakumea arkume edo antxumearekin trukatuko duzue; trukatzen ez baduzue, hil egingo duzue <f>[5]</f>, lepoa hautsiz. Zuen lehen-semeak oro berreskuratu egingo dituzue, ordezko eskaintza eginez. Ez da inor nire aurrera esku-hutsik agertuko.


text:
<pb/>«Egin lan sei egunez, baina hartu atseden zazpigarrenean <f>[6]</f>, baita ereintza-garaian eta uztaroan ere. <f>ⓔ</f>


text:
<pb/>«Ospatu Asteen Jaia, gari-uztaren lehen fruituena eta urteburuko uzta-biltzearena <f>[7]</f>. <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>«Zuen aurretik bota egingo ditut atzerritarrak, eta zuen lurraldea hedatuko. Horrezkero, ez du inork zuen lurraldeaz jabetzeko irrikarik izango, zeuen Jainko Jaunaren aurrean urtean hiru aldiz aurkeztuko zaretenean.


text:
<pb/>«Ez eskaini sakrifizioetako abere-odolik ogi harrotuarekin batera, ezta gorde ere hurrengo egunerako <f>[8]</f> Pazko-jaiko abere hilik. <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>«Eraman zeuen lurreko lehen fruituak Jaunaren, zeuen Jainkoaren, etxera. <pb/>«Ez egosi antxumerik bere amaren esnetan <f>[9]</f>». <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>Jaunak esan zion Moisesi: «Idatzi agindu horiek, horiek baitira zurekin eta israeldarrekin egiten dudan itunaren muina».


text:
<pb/>Berrogei egun eta berrogei gau egon zen Moises mendian Jaunarekin. Ez zuen ezer jan, ez edan. Han idatzi zituen <f>[10]</f> harlauzetan itunaren xedapenak, hamar aginduak. <f>ⓙ</f>


text:
<pb/>Ondoren, Moises Sinai menditik jaitsi zen, legearen bi harlauzak eskuan zeramatzala. Ez zekien aurpegia distiratsu zuenik <f>[11]</f>, Jaunarekin mintzatu izanagatik. <f>ⓚ</f>


text:
Aaronek eta israeldar guztiek ikusi zuten Moisesek aurpegia distiratsu zuela, eta beldur ziren harengana hurbiltzeko.


text:
Moisesek dei eginik, Aaron eta elkarteko buruzagiak hurbildu zitzaizkion, eta Moises hizketan hasi zitzaien.


text:
Ondoren, israeldar guztiak hurbildu zitzaizkion, eta Jaunak mendian emandako agindu guztiak adierazi zizkien Moisesek.


text:
Jaunarekin mintzatzeko beraren aurrera sartzen zenean, zapia kentzen zuen irten arte. Ateratzean, Jaunak agindua adierazten zien israeldarrei.


text:
Israeldarrek Moisesen aurpegia distiratsu ikusten zutenez, zapi batez estaltzen zuen, Jaunarekin berriro mintzatzera sartu arte.


text:
<pb/>Moisesek israeldarren elkarte osoa bildu eta esan zien <f>[1]</f>: «Hona hemen Jaunak agindua, bete dezazuen:


text:
Sei egunez lan egingo duzue, baina zazpigarrena larunbata da, Jaunari sagaraturiko atseden-eguna. Larunbatez lan egiten duenak heriotza-zigorra izango du.


text:
Bildu zeuen artean Jaunarentzat oparia. Jaunari oparia emateko borondatea dutenek ekar bitzate urrea, zilarra eta brontzea,


text:
santutegiko liturgi zerbitzurako jantziak, Aaron apaizaren jantzi sakratuak eta beronen semeen apaiz-zerbitzurako jantziak».


text:
Emateko borondatea zuten bihotz-zabaleko israeldar guztiek Jaunarentzat oparia ekarri zuten, elkarketa-etxola eraikitzeko, hango zerbitzu eta jantzi sakratuetarako.


text:
Etorri ziren bihotz-zabaleko gizon-emakumeak eta urrezko bitxiak ekarri zituzten, katetxoak, belarritakoak, eraztunak eta lepokoak: urrezko bitxiok Jaunari aurkeztu zizkioten, errituzko aurkezpen-keinua eginez.


text:
Purpura more, gorri eta gorrimina, liho fina, ahuntz-ilea, gorriz tindaturiko ahari-larruak edo larru finak zeuzkatenek ekarri egin zituzten.


text:
Zilarra edo brontzea zutenek Jaunari eskaini zioten; hala egin zuten akazia-zura zutenek ere beharrezko zen lanetarako.


text:
Iruten trebeak ziren emakumeek beren eskuz ehunduriko purpura more, gorri eta gorrimina eta liho fina ekarri zituzten.


text:
Buruzagiek onize harriak eta beste harribitxiak ekarri zituzten apaiz nagusiaren efod jantzia eta bularrekoa hornitzeko,


text:
Jaunak Moisesi agindu zizkion lanetarako behar zirenak emateko bihotz-zabal ziren israeldar gizon-emakumeek beren borondatezko eskaintza ekarri zuten Jaunarentzat.


text:
<pb/>Moisesek esan zien israeldarrei: «Hara, Judaren leinuko Uriren seme eta Hurren biloba den Betzalel hautatu du Jaunak,


text:
Trebetasunez jantzi ditu edozein artelan asmatu eta lantzeko, purpura more, gorri eta gorrimina eta liho fina iruteko eta bordatzeko, eta edozein artelan asmatu eta burutzeko.


text:
<pb/>«Beraz, Betzalelek, Oholiabek eta santutegiko zerbitzurako behar den guztia egiteko jakituria eta trebezia Jaunak eman dizkien artisauek, Jaunak agindu bezala egingo dute guztia».


text:
<pb/>Deitu zituen, bada, Moisesek bai Betzalel eta Oholiab, bai Jaunak trebetasunez beteak zituen eta lanerako borondatea zuten guztiak,


text:
eta eskura eman zizkien, santutegiko zerbitzuan behar zena egiteko israeldarrek ekarriak zituzten eskaintza guztiak. Eguna joan, eguna etorri, israeldarrek beren borondatezko eskaintzak ekartzen jarraitzen zutenez,


text:
Moisesengana joan ziren, esanez: «Jaunak agindutako lanetarako behar den baino gehiago ari da herria ekartzen».


text:
Orduan, Moisesek agindu hau aldarrikatu zuen kanpalekuan: «Ez gizonek, ez emakumeek, ez dezatela gehiago santutegirako eskaintzarik ekar». Eta herriak utzi egin zion eskaintzak ekartzeari,


text:
<pb/>Lanean ziharduten artisauek egoitza egin zuten, liho-hari bihurrituz eta purpura more, gorri eta gorriminez eginiko hamar zapiz; zapietan izaki hegaldunak apain bordatu zituzten.


text:
Urrezko berrogeita hamar katigailu ere egin zituzten, eta horiekin zapi-sail bat besteari lotu, egoitza osoak bat egiten zuelarik.


text:
<pb/>Ahuntz-ilezko beste hamaika zapi ere egin zituzten, egoitza estaliko zuen oihal-etxola eratzeko.


text:
Brontzezko berrogeita hamar katigailu ere egin zituzten, oihal-etxola osoa lotu eta bat eginik geldi zedin.


text:
Bi estaldura egin zituzten oihal-etxolarako: bata gorriz tindaturiko ahari-larruzkoa, eta honen gainetik bestea, larru finezkoa.


text:
bi mingain zituen bakoitzak ondokoarekin elkartzeko. Horrelakoak egin zituzten egoitzarako ohol guztiak.


text:
Ohol hauek behealdean bereiz jarri zituzten eta goialdean, lehenengo eraztunaren parean, ongi lotuak. Honela egin zituzten kantoietarako bi oholak ere.


text:
Oholak eta zehar-egurrak urreztatu egin zituzten eta urrezko eraztunak egin, hauetatik zehar-egurrak pasarazteko.


text:
<pb/>Errezela ere egin zuten, purpura more, gorri eta gorriminez eta liho-hari bihurrituz ehundua, eta bertan apain bordatu bi izaki hegaldun.


text:
Errezelarentzat akazia-zurezko lau zutabe egin zituzten, urrez estaliak eta urrezko kakoz hornituak, eta, zilarra urtuz, lau oin egin zizkieten zutabeei.


text:
<pb/>Oihala egin zuten etxolaren sarrerarako, purpura more, gorri eta gorriminez eta liho-hari bihurrituz apain ehundua.


text:
Oihalarentzat bost zutabe egin zituzten beren kakoekin; urreztatu egin zituzten zutabe-gainak eta ziriak, eta brontzezko bost oin egin zutabeentzat.


text:
<pb/>Betzalelek akazia-zurezko kutxa egin zuen: metro bat eta hogeita bost zentimetro luze, hirurogeita hamabost zentimetro zabal eta beste hainbeste gora.


text:
<pb/>Urre garbizko estalkia egin zuen: metro bat eta hogeita bost zentimetro luze eta hirurogeita hamabost zentimetro zabal;


text:
Hegoak zabalik zeuzkaten estalkiaren gainetik, berau babesteko; elkarren buruz buru zeuden, estalkiari begira.


text:
<pb/>Akazia-zurezko mahaia egin zuen: metro bat luze, metro erdi bat zabal eta hirurogeita hamabost zentimetro gora.


text:
Mahaiko tresnak ere egin zituen: isur-oparietarako azpil, erretilu, katilu eta pitxerrak; urre garbiz egin zituen.


text:
<pb/>Urre garbizko argimutila egin zuen, mailuz landua: haren oin, gerri, kopa, kukulu eta lore-hostoek gorputz bat bera egiten zuten;


text:
Argimutilaren gerritik ateratzen ziren sei besoetariko bakoitzak almendra-lore gisako hiru kopa zituen, beren kukulu, lore-hosto eta guzti;


text:
<pb/>Akazia-zurezko intsentsu-aldarea egin zuen, karratua: metro erdi bat luze-zabal eta metro bat gora. Aldare-ertzeko adarrek gorputz bat bera egiten zuten aldarearekin.


text:
Hegalaren azpitik urrezko eraztunak jarri zizkion, bi alde batetik eta bi bestetik, haietatik hagak sartuz, aldarea eraman ahal izateko.


text:
Sagarapenetarako gantzuketa-olioa eta intsentsu usaintsu garbia ere prestatu zituen, lurringileek egin ohi duten eran.


text:
<pb/>Akazia-zurez egin zuen erre-oparien aldarea, karratua: bi metro eta erdi luze-zabal eta metro eta erdi gora.


text:
Lau adar egin zizkion lau ertzetarako, aldarearekin gorputz bat bera egiten zutelarik, eta brontzez estali zuen aldarea.


text:
Egin zituen aldarerako tresnak ere: txingar-ontziak, palak, isipu-ontziak, sardexkak eta errautsontziak, brontzezkoak guztiak.


text:
Brontzezko sare bat ere egin zuen eta aldare-ertzaren azpian ipini, aldare erdiraino jaisten zelarik.


text:
eta aldare-alboetako eraztunetatik sartu zituen, aldarea eramateko. Oholez egin zuen aldarea, barrua hutsik.


text:
<pb/>Uraska eta oina brontzezkoak egin zituen, elkarketa-etxolaren sarreran zerbitzuan ari ziren emakumeen <f>ⓛ</f> ispiluetako brontzez baliatuz.


text:
iparraldetik, berrogeita hamar metro luzeko oihalak, brontzezko hogei zutabe eta hogei oin zituztelarik; zutabeen kakoak eta ziriak zilarrezkoak ziren;


text:
mendebaldetik, hogeita bost metro luzeko oihalak, hamar zutabe eta hamar oin zituztelarik; zutabeen kakoak eta ziriak zilarrezkoak ziren;


text:
zutabeen oinak brontzezkoak, kakoak eta ziriak zilarrezkoak; zutabe-gainak ere zilarrez estali zituen; atariko zutabe guztiek zilarrezko ziriak zituzten.


text:
<pb/>Atari-sarrerako oihala purpura more, gorri eta gorriminez eta liho-hari bihurrituz apain bordatu zuen. Hamar metro luze zen eta bi metro eta erdi gora, atariko oihalak bezala.


text:
Lau zutabe eta lau oinak brontzezkoak ziren, eta kakoak zilarrezkoak; zutabe-gainak eta ziriak, berriz, zilarrez estaliak.


text:
<pb/>Hona hemen itunaren egoitza eraikitzeko erabilitako metalen kontua, Moisesen aginduz eta Aaron apaizaren seme Itamarren gidaritzapean lebitarrek jasorikoa.


text:
<pb/>Juda leinuko Betzalelek, Uriren seme eta Hurren bilobak, Jaunak Moisesi aginduriko guztia egin zuen.


text:
Dan leinuko Ahisamaken seme Oholiab izan zuen lankide: artelanak asmatzen eta egiten trebea eta purpura more, gorri eta gorrimina eta liho fina bordatzen ikasia.


text:
<pb/>Santutegiko lanetan erabilitako urrea, israeldarrek Jaunari oparitzat aurkezturikoa, bederatziehun eta hirurogeita bosten bat kilo izan zen, santutegiko pisu-neurriaren arabera.


text:
<pb/>Elkartearen errolda egitean bildutako zilarra hiru mila hirurehun eta hemeretzi kilo izan zen, santutegiko pisu-neurriaren arabera;


text:
erroldan hogei urtez gorakoak seiehun eta hiru mila bostehun eta berrogeita hamar lagun izan ziren, eta bakoitzak bost gramo zilar eman zuen, santutegiko pisu-neurriaren arabera.


text:
Hiru mila eta hirurehun kilo santutegirako eta errezel-zutabeen oinak urtzeko erabili ziren: oin bakoitzeko hogeita hamahiru kilo.


text:
Gainerako hemeretzi kiloak, kakoak eta zutabeak elkarlotzen zituzten ziriak egin eta zutabe-gainak estaltzeko erabili ziren.


text:
brontze honetaz egin zituzten elkarketa-etxolaren sarrerako zutabeen oinak, brontzezko aldarea bere sare eta tresna guztiekin,


text:
etxola inguruan zegoen atariko eta atari-sarrerako zutabeen oinak, eta egoitzako eta atariko hesolak.


text:
<pb/>Purpura more, gorri eta gorriminez egin zituzten santutegiko liturgi zerbitzurako jantziak. Aaronen jantzi sakratuak ere egin zituzten, Jaunak Moisesi agindu bezala.


text:
Urre-xaflak egin eta xaflak hari bihurtuz, purpura more, gorri eta gorrimina eta liho fina urre-hariz bordatu zituzten.


text:
Ertzak lotzeko xingola efodari atxikia zegoen, eta, efoda bera bezala, urrez, purpura more, gorri eta gorriminez eta liho-hari bihurrituz egina, Jaunak Moisesi agindu bezala.


text:
Onize harriak urre-begietan sartu zituzten, eta haietan Israelgo leinuen izenak zizelkatu, zigilu batean bezala.


text:
Gero, efodaren sorbalda-babeskietan ipini zituzten, israeldarren oroigarri gisa, Jaunak Moisesi agindu bezala.


text:
<pb/>Epaiketarako bularrekoa artelanez egin zuten, efodaren gai berak erabiliz: urrea, purpura more, gorri eta gorrimina eta liho-hari bihurritua.


text:
Hamabi ziren Israelgo hamabi leinuen arabera; harribitxi bakoitzean izen bat zegoen zizelkatua, zigilu batean bezala.


text:
Urre-harizko bi apaingarri eta urrezko bi eraztun egin eta bularrekoaren bi ertzei erantsi zizkieten;


text:
eta katetxoen muturrak urre-harizko bi apaingarriei itsatsi, efodaren sorbalda-babeskiei aurrealdetik lotuz.


text:
Urrezko beste bi eraztun eginez, bularrekoaren beste bi muturrei erantsi zizkieten, barrualdetik, efodaren kontra dagoen aldetik.


text:
Urrezko beste bi eraztun egin zituzten eta efodaren sorbalda-babeskien aurrealdeko barrenean, josturen ondoan, ipini, efodaren xingola baino goraxeago.


text:
Bularrekoaren eraztunak efodarenei purpura morezko lokarriz lotu zizkieten, bularrekoa efodaren xingola baino gorago gelditzeko moduan eta efodari itsatsia, Jaunak Moisesi agindu bezala.


text:
gerrikoa purpura more, gorri eta gorriminez eta liho-hari bihurrituz apain bordatua zen, Jaunak Moisesi agindu bezala.


text:
<pb/>Urre garbizko xafla, diadema sakratua, egin zuten, eta, zigilu batean bezala, hitz hauek idatzi bertan: «Jaunari sagaratua».


text:
Gero, buruzapiaren gainean, aurrealdetik, purpura morezko lokarriz loturik ezarri zuten, Jaunak Moisesi agindu bezala.


text:
<pb/>Honela burutu zen egoitzaren, elkarketa-etxolaren, eraikuntza. Israeldarrek zehatz-mehatz egin zuten guztia, Jaunak Moisesi agindu bezala.


text:
<pb/>Orduan, egindako guztia israeldarrek Moisesi aurkeztu zioten: egoitza, elkarketa-etxola eta hango tresneria: katigailu, ohol, zehar-egur, zutabe eta oinak; <f>ⓜ</f>


text:
atariko oihalak, zutabeak eta oinak, atari-sarrerako oihala, atariko sokak eta hesolak; elkarketa-etxolaren egoitzako zerbitzurako tresna guztiak;


text:
santutegiko liturgi zerbitzurako jantziak, Aaron apaizaren jantzi sakratuak eta beronen semeen apaiz-zerbitzurako jantziak.


text:
eta, Jaunak agindu bezala zehatz-mehatz egin zituztela ikusirik, Moisesek israeldarrak bedeinkatu egin zituen.


text:
<pb/>«Hartu gantzuketa-olioa eta isuri egoitzaren eta bertan dagoen guztiaren gainera. Honela sagaratuko duzu bere tresna guztiekin, eta toki sakratua izango da.


text:
Isuri olioa erre-oparien aldarearen eta bertako tresna guztien gainera. Honela sagaratuko duzu, eta guztiz sakratua izango da aldarea.


text:
eta isuri gainera olioa, Aaronen gainera bezala, nire apaiz izan daitezen. Gantzudura honen bidez, betiko izango dira apaiz belaunez belaun».


text:
<pb/>Moisesek egoitza eraiki zuen: haren oinak, oholak eta zehar-egurrak ezarri zituen eta zutabeak jaso.


text:
Oihal-etxola egoitzaren gainetik zabaldu zuen, eta estaldura jarri oihal-etxolaren gainaldetik, Jaunak agindu bezala.


text:
<pb/>Itun-agiria hartu eta kutxa barruan ipini zuen; hagak ipini zizkion kutxari eta estalkia ezarri gainean.


text:
Ondoren, egoitzara eraman zuen kutxa eta errezela ezarri itun-kutxa estaltzeko, Jaunak agindu bezala.


text:
<pb/>Argimutila ere elkarketa-etxolaren barruan ezarri zuen, mahaiaren aurrez aurre, egoitzaren hegoaldera.


text:
Elkarketa-etxolaren sarreran erre-oparien aldarea ezarri zuen, eta erre-opariak eta labore-opariak egin zituen bertan, Jaunak agindu bezala.


text:
Hala egiten zuten elkarketa-etxolan sartzen eta aldarera hurbiltzen ziren bakoitzean, Jaunak Moisesi agindu bezala.


text:
<pb/>Azkenik, ataria eraiki zuen Moisesek egoitza eta aldare inguruan, eta atari-sarreran oihala jarri. <pb/>Honela burutu zituen Moisesek lan guztiak.


text:
Moises ez zitekeen elkarketa-etxolan sar, haren gainean kokaturik baitzegoen lainoa eta Jaunaren aintzak betetzen baitzuen egoitza.


text:
<pb/>Egoitzaren gainetik lainoa altxatzen zenean abiatzen ziren israeldarrak, bidaialdi bakoitzean; <f>ⓐ</f>


text:
Israeldarren ibilaldi guztian, Jaunaren lainoa egoitzaren gainean egon zen egunez, eta sua gauez, Israel herri osoak ikusteko moduan.


text:
«Esan israeldarrei: Zuetako batek Jaunari oparia eskaini behar badio, abere bat aukeratuko du, abelgorria nahiz abere xehea.


text:
Erre-oparitzat eskaini beharrekoa abelgorria bada, zekor akats gabea eskainiko da eta elkarketa-etxolaren sarrerara eramango, Jaunak atseginez onar dezan. <f>ⓒ</f>


text:
Zekorra Jaunaren aurrean hilko du; apaizek, Aaronen ondorengoek, odola aurkeztuko dute eta odolaz elkarketa-etxolaren sarreran dagoen aldarea zipriztinduko dute alde guztietatik. <f>ⓓ</f>


text:
Uretan garbituko dituzte hesteak eta hankak, eta guztia erabat erreko du apaizak aldarean. Erre-oparia da hau, Jaunak atseginez onartzen duen <f>[1]</f> oparia. <f>ⓔ</f>


text:
<pb/>«Erre-oparitzat eskaini beharrekoa abere xehea bada, arra eta akats gabea eskainiko da, aharia nahiz akerra;


text:
eskaintzaileak aldarearen iparraldean hilko du, Jaunaren aurrean; gero, apaizek haren odolaz aldarea zipriztinduko dute alde guztietatik;


text:
zatitu egingo du apaizak, eta zatiok, buru eta gantzekin batera, aldarean sutan jarritako egurraren gainean atonduko ditu.


text:
Uretan garbituko dituzte hesteak eta hankak, eta guztia erabat erreko du apaizak aldare gainean. Erre-oparia da hau, Jaunak atseginez onartzen duen oparia.


text:
Apaizak aldarean aurkeztuko du eta, burua moztu eta odola aldarearen albo batean isuri ondoren, aldarean erreko.


text:
Gero, ebakia egingo dio hego artean, baina hegaztia bitan banandu gabe, eta aldareko egurraren gainean erreko du. Erre-oparia da hau, Jaunak atseginez onartzen duen oparia.


text:
<pb/>«Norbaitek Jaunari labore-oparia eskaini behar badio, irin garbia eskainiko du; olioa isuriko dio gainera, intsentsua ere ezarriz; <f>ⓕ</f>


text:
gero, apaizei, Aaronen ondorengoei, eramango die, eta hauetako batek eskutada bat irin hartuko du olioarekin eta intsentsu guztiarekin batera eta aldarean erreko eskaintzailearen oroigarritzat <f>[1]</f>. Jaunaren ohorez erretako oparia da, berak atseginez onartzen duen oparia. <f>ⓖ</f>


text:
Eskaintzaren gainerakoa Aaron eta beronen ondorengoentzat izango da; guztiz sakratua da, Jaunaren ohorez erretako opariaren parte baita.


text:
<pb/>«Zuen labore-oparia labean errea bada, irin garbiz oliotan oraturiko legamia gabeko opilak eta oliotan bustiriko legamia gabeko taloak egingo dituzue.


text:
Labore-oparia zartaginean errea bada, oliotan oraturiko irin garbiz eta legamiarik gabe prestatuko duzue;


text:
<pb/>«Opariak horrela prestatu ondoren, Jaunaren aurrera eramango dituzue eta apaizari aurkeztuko, honek aldareraino hurbil ditzan.


text:
Apaizak opariaren zati bat aldarean erreko du eskaintzailearen oroigarritzat. Jaunaren ohorez erretako oparia da, berak atseginez onartzen duen oparia.


text:
<pb/>«Ez diezue legamiarik ipiniko Jaunari eskaintzen dizkiozuen labore-opariei; ez duzue legamiarik, ez eztirik <f>[2]</f> erabiliko Jaunaren ohorez erretzen diren oparietan.


text:
Eskainiko dizkiozue, bai, legamia eta eztia lurraren lehen fruituen eskaintzan; baina ez aldarean, Jaunak atseginez onartzen duen oparigai bezala.


text:
<pb/>«Labore-opari guztiei gatza <f>[3]</f> botako diezue; ez da faltako zuen Jainkoarekiko itunaren seinale den gatza labore-oparietan; beraz, oparigai guztiei gatza botako diezue. <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>«Jaunari lehen fruituen oparia eskaintzean, ale berria sutan xigortua eta xehatua eskainiko duzue; <f>ⓘ</f>


text:
Apaizak ale xehatua eta olioaren parte bat intsentsu guztiarekin batera erreko du, eskaintzailearen oroigarritzat; Jaunaren ohorez erretako oparia da.


text:
<pb/>«Elkartasun-oparitzat abelgorria eskaini behar duenak, abere akats gabea eskainiko du Jaunaren aurrean, arra nahiz emea. <f>ⓙ</f>


text:
Eskaintzaileak, eskua buruan ezarri ondoren, elkarketa-etxolaren sarreran hilko du; gero, apaizek, Aaronen ondorengoek, haren odolaz aldarea zipriztinduko dute alde guztietatik.


text:
<pb/>«Elkartasun-opariko aberetik, Jaunari honako hauek aurkeztuko zaizkio, beraren ohorez erretzeko opari gisa: heste inguru eta gaineko gantza <f>[1]</f>,


text:
giltzurrunak gaineko gantzarekin, saihetsei itsatsia dagoen gantza eta gibela estaltzen duena; hori guztia kendurik,


text:
erre egingo dute apaizek aldarean, sutan dauden egurren gaineko erre-opariekin batera. Jaunaren ohorez erretako oparia da, berak atseginez onartzen duen oparia.


text:
eta, eskua buruan ezarri ondoren, elkarketa-etxolaren aurrean hilko du; gero, apaizek haren odolaz aldarea zipriztinduko dute alde guztietatik.


text:
Elkartasun-opariko aberetik, Jaunari honako hauek aurkeztuko zaizkio, beraren ohorez erretzeko opari gisa: buztan osoa <f>[2]</f> ipur-mokorretik ebakia, heste inguru eta gaineko gantza,


text:
eta, eskua buruan e+zarri ondoren, elkarketa-etxolaren aurrean hilko du; gero, apaizek haren odolaz aldarea zipriztinduko dute alde guztietatik.


text:
Jaunari honako hauek aurkeztuko zaizkio, beraren ohorez erretzeko opari gisa: heste inguru eta gaineko gantza,


text:
erre egingo du apaizak aldarean. Jaunaren ohorez erretako oparia da, berak atseginez onartzen duen oparia. Gantz guztia Jaunarentzat da.


text:
<pb/>«Betiko lege izango duzue hau belaunez belaun biziko zareten edonon: ez duzue gantzik, ez odolik jango». <f>ⓚ</f>


text:
«Esan israeldarrei: Norbaitek oharkabean bekatu egiten badu, Jaunak debekatua duen zerbait eginez, xedapen hauek beteko dituzue:


text:
<pb/>«Bekatu egin duena apaiz nagusia <f>[1]</f> bada, horrela herri osoa errudun bihurtuz, zekor akats gabea eskainiko dio Jaunari, bekatuaren barkamen-oparitzat.


text:
Jaunaren aurrera eramango du zekorra, elkarketa-etxolaren sarrerara, eta, eskua buruan ezarri ondoren, hil egingo du.


text:
eta, behatza odoletan bustirik, zazpi bider zipriztinduko du santutegi aurreko errezela, Jaunaren aurrean. <f>ⓜ</f>


text:
Gero, odol horrekin elkarketa-etxolan dagoen intsentsu usaintsuaren aldare-ertzeko adarrak <f>[2]</f> igurtziko ditu Jaunaren aurrean, eta zekorraren gainerako odola elkarketa-etxolaren sarreran dagoen erre-oparien aldare-oinean isuriko. <f>ⓝ</f>


text:
kanpalekutik atera egingo du leku garbi batera <f>[3]</f>, gantzen errautsa botatzen den lekura, alegia, eta su-egurraren gainean erreko; errauts-lekuan erreko da. <f>ⓐ</f>


text:
<pb/>«Jaunak debekatua duen zerbait eginez, oharkabean bekatu egiten duena israeldarren elkarte osoa bada, errudun bihurtzen da, nahiz eta ezjakinean egin.


text:
Egin duen bekatuaz jabetzean, elkarte osoak zekorra eskainiko du barkamen-oparitzat. Elkarketa-etxolara eramango du,


text:
eta, behatza odoletan bustirik, zazpi bider zipriztinduko du santutegi aurreko errezela, Jaunaren aurrean.


text:
Gero, odol horrekin elkarketa-etxolan dagoen aldare-ertzeko adarrak igurtziko ditu Jaunaren aurrean, eta zekorraren gainerako odola elkarketa-etxolaren sarreran dagoen erre-oparien aldare-oinean isuriko.


text:
zekor honekin ere beste barkamen-opariko zekorrarekin egindakoa bera eginez. Era honetan egingo du apaizak bekatuaren barkamen-ohikunea eta barkatua izango du elkarteak bekatua. <f>ⓑ</f>


text:
Gero, kanpalekutik atera egingo du zekorra eta lehenengo zekorra bezala erre. Elkartearen bekatuaren barkamen-oparia da hau.


text:
<pb/>«Jaunak debekatua duen zerbait eginez, buruzagiren batek oharkabean bekatu egiten badu, errudun bihurtzen da.


text:
Eskua buruan ezarri ondoren, hil egingo du Jaunaren aurrean, erre-oparietako abereak hiltzen diren tokian. Barkamen-oparia da hau.


text:
Gero, apaizak, akerraren odoletik pixka bat behatzez harturik, erre-oparien aldare-ertzeko adarrak igurtziko ditu, eta gainerako odola aldare beraren oinean isuriko.


text:
Gantz guztiak aldarean erreko ditu, elkartasun-oparigaien gantzak bezala. Era honetan egingo du apaizak bekatuaren barkamen-ohikunea eta barkatua izango du buruzagiak bekatua.


text:
<pb/>«Jaunak debekatua duen zerbait eginez, herritar arrunt batek oharkabean bekatu egiten badu, errudun bihurtzen da.


text:
Gero, apaizak, ahuntzaren odoletik pixka bat behatzez harturik, erre-oparien aldare-ertzeko adarrak igurtziko ditu, eta gainerako odola aldare beraren oinean isuriko.


text:
Gantz guztiak kenduko dizkio ahuntzari, elkartasun-oparigaiei bezala, eta aldarean erreko, Jaunak atseginez onartzen duen opari gisa. Era honetan egingo du apaizak bekatuaren barkamen-ohikunea eta barkatua izango du herritarrak bekatua.


text:
Gero, apaizak, arkumearen odoletik pixka bat behatzez harturik, erre-oparien aldare-ertzeko adarrak igurtziko ditu, eta gainerako odola aldare beraren oinean isuriko.


text:
Gantz guztiak kenduko dizkio, elkartasun-opariko arkumeari bezala, eta aldarean erreko, Jaunaren ohorez erretako opariekin batera. Era honetan egingo du apaizak bekatuaren barkamen-ohikunea eta barkatua izango du herritarrak bekatua.


text:
<pb/>«Norbaitek, ikusiz nahiz entzutez lekuko izan eta, zinpean aitormen egitera deitua izan delarik, dakiena aitortzen ez badu, bekatu egiten du eta errudun bihurtzen. <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>«Zerbait kutsatua ukitzen duena, hala nola basabere nahiz etxabere kutsatu baten edo piztiaren baten sarraskia, konturatu gabe izanda ere, kutsatu bihurtzen da eta errudun. <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>«Kutsaturik dagoen pertsona ukitzen duena, nolanahikoa dela kutsadura, konturatu gabe izanda ere, errudun bihurtzen da. <f>ⓔ</f>


text:
<pb/>«Jendeak ohi duen bezala, honetaz eta hartaz zin-hitza arinkeriaz ematen duena, mesederako nahiz kalterako izan, eta konturatu gabe izanda ere, errudun bihurtzen da konturatzean.


text:
eta artaldeko eme bat, ardia nahiz ahuntza, eramango dio Jaunari bekatuaren barkamen-oparitzat. Eta apaizak pertsona horren bekatuaren barkamen-ohikunea egingo du.


text:
<pb/>«Ardia edo ahuntza erosteko ahalbiderik ez duenak, bi usapal edo bi usakume eramango dizkio Jaunari egin duen bekatuaren ordain, bata barkamen-oparirako eta bestea erre-oparirako. <f>ⓕ</f>


text:
Apaizari eramango dizkio. Apaizak barkamen-oparitzat eskaini beharrekoa aurkeztuko du lehenbizi; burua moztuko dio lepo-hezur ondotik, baina erabat erauzi gabe;


text:
hegaztiaren odol pixka batez aldarearen alboa zipriztinduko du, gainerako odola aldare-oinean isuriz. Barkamen-oparia da hau.


text:
Bigarren hegaztia erre-opari gisa eskainiko du, arautua dagoen eran. Era honetan egingo du apaizak bekatuaren barkamen-ohikunea eta barkatua izango du pertsona horrek bekatua.


text:
<pb/>«Bi usapal edo bi usakume erosteko ahalbiderik ez duenak, lau kilo ogi-irin garbi eramango ditu barkamen-oparitzat. Ez dio oliorik isuriko gainera, ezta intsentsurik <f>[1]</f> ezarriko ere, barkamen-oparia baita.


text:
Apaizari eramango dio. Apaizak eskutada bat irin hartuko du eskaintzailearen oroigarritzat eta aldarean erreko, Jaunaren ohorez erretako opariekin batera. Barkamen-oparia da hau.


text:
Era honetan egingo du apaizak bekatuaren barkamen-ohikunea eta barkatua izango du pertsona horrek bekatua. Gainerako irina <f>[2]</f> apaizarentzat izango da, labore-oparietan bezala».


text:
«Norbaitek, Jaunari sagaratu beharreko emaitzetan iruzur eginez, oharkabean bekatu egiten badu, ahari akats gabea eramango dio Jaunari ordain-oparitzat; zilarretan hainbesteko bat balioko du ahariak, santutegiko pisu-neurriaren arabera <f>[3]</f>. <f>ⓗ</f>


text:
Gainera, Jaunari sagaratu beharreko emaitzetan iruzur egina eta bosteko bat gehiago itzuli beharko du eta apaizari eman. Apaizak, ordain-oparitzat aharia eskainiz, haren aldeko barkamen-ohikunea egingo du eta barkatua izango du bekatua. <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>«Norbaitek, Jaunak debekatua duen zerbait eginez, konturatzeke bekatu egiten badu, errudun bihurtzen da eta bere hobenaren ondorenak jasan behar ditu.


text:
Beraz, ahari akats gabea eramango dio apaizari, ordain-oparikoaren balio berekoa. Konturatzeke bekatu egin duenaren alde barkamen-ohikunea egingo du apaizak eta hark barkatua izango du bekatua.


text:
«Norbaitek Jaunarekiko desleial jokatzen badu, herritarrari zaintzeko nahiz mailegaturik hartua zion zerbaitetan iruzur eginez, edota zerbait ostuz nahiz bortxaz kenduz, <f>ⓙ</f>


text:
edota galdua zegoen gauza bat aurkitu duela ukatuz, edota, gizartean egin ohi den bidegabekerietakoren bat zuritzeko gezurretan zin eginez,


text:
bekatu egiten du eta errudun bihurtzen da. Beraz, itzuli edo ordaindu egin beharko du, bai ostu edo bortxaz kendu duena, bai zaintzeko utzi zaiona edo, galdua egonik, berak aurkitu duen gauza; <f>ⓚ</f>


text:
baita gezur-zinez zuritu nahi izan duen zernahi bidegabekeria ere. Gainera, bosteko bat gehiago ordainduko dio Jaunari, bere errua aitortu bezain laster.


text:
Ahari akats gabea eramango dio apaizari Jaunarentzat ordain-opari gisa, beste ordain-oparietarako erabilien baliokoa.


text:
Apaizak haren alde barkamen-ohikunea egingo du Jaunaren aurrean eta barkatua izango du bekatua, edozein dela ere errudun bihurtu duen bekatua».


text:
«Honako arau hauek emango dizkiezu Aaroni eta beronen ondorengoei: <pb/>«Hona hemen erre-opariei buruzko ohikunea: Erre-oparia gau osoan egongo da erretzen aldare gainean; aldareko sua ez da itzaliko. <f>ⓛ</f>


text:
Goizean, apaizak, lihozko tunika eta lihozko galtzak jantzirik, erre-opariko aberearen errautsak aldaretik bildu eta aldare ondoan utziko ditu. <f>ⓜ</f>


text:
Aldare gainean pizturik dagoen sua ez da inoiz itzaliko; goizero apaizak egurra botako dio, gainean erre-oparia atondu eta elkartasun-oparigaien gantzak erreko.


text:
<pb/>«Hona hemen labore-opariei buruzko ohikunea: Aaronen ondorengoei dagokie Jaunaren aurrean, aldarearen aitzinean, aurkeztea. <f>ⓝ</f>


text:
Eskaintzatik, olioz nahasiriko eskutada bat irin, intsentsu guztiarekin batera, hartu eta aldarean erreko dute, Jaunak atseginez onartzen duen oroigarritzat.


text:
Eskaintzaren gainerakoa Aaronek eta beronen ondorengoek jango dute; legamiarik gabe eta toki sakratuan jango dute, elkarketa-etxolaren atarian; <f>ⓐ</f>


text:
ez dute legamiarekin erreko, neure ohorez erretako oparietatik ematen diedan partea baita. Guztiz sakratua da, barkamen-oparia eta ordain-oparia bezainbeste.


text:
Aaronen ondorengoetariko gizonezkoek bakarrik jan dezakete. Betiko lege izango duzue hau belaunez belaun, Jaunaren ohorez erretako opariei dagokienez. Horiek ukitzen dituen edonor sakratu bihurtzen da». <f>ⓑ</f>


text:
«Hona hemen Aaronek eta beronen ondorengoek, apaiz sagaratuak izan ondoren, Jaunari eskaini behar dioten oparia: lau kilo irin garbi eguneko, erdia goizean eta beste erdia arratsaldean. <f>ⓒ</f>


text:
Zartaginean prestatuko dituzte olioarekin ongi nahasiak, eta zatiak eginda eskainiko <f>[1]</f>. Jaunak atseginez onartzen duen oparia da.


text:
Hala egingo dute apaiz nagusi sagaratuak izango diren Aaronen ondorengo guztiek ere. Betiko legea da. Jaunarentzat erreko dute oso-osorik oparia;


text:
«Esan Aaroni eta beronen ondorengoei: <pb/>«Hona hemen barkamen-opariei buruzko ohikunea: Barkamen-opariko aberea erre-oparietakoak hiltzen diren toki berean hilko da, Jaunaren aurrean. Opari guztiz sakratua da. <f>ⓓ</f>


text:
Haragi opaldua ukitzen duen edonor sakratu bihurtzen da eta jantziren bat haren odolaz zipriztindurik gertatzen bada, toki sakratuan garbituko da.


text:
Haragia egosi deneko ontzia buztinezkoa bada, hautsi egingo da; brontzezkoa bada, berriz, gogor igurtzi eta uretan garbituko. <f>ⓔ</f>


text:
Baina ez dute jango barkamen-oparitzat eskainitako abererik, baldin eta haren odola elkarketa-etxolara eramana izan bada, santutegian barkamen-ohikunea egiteko; erre egingo da. <f>ⓕ</f>


text:
Ordain-opariko aberea erre-oparietakoak hiltzen diren toki berean hilko da. Oparigaiaren odolaz aldarea zipriztinduko da alde guztietatik.


text:
Apaiz-familietako gizonezkoek bakarrik jan dezakete, eta toki sakratuan jan ere, opari guztiz sakratua baita.


text:
Hala barkamen-opariak nola ordain-opariak, biek ohikune bera dute. Oparigaia barkamen-ohikunea egin duen apaizarentzat izango da.


text:
Labore-opariak, nahiz labean erreak nahiz eltzean edo zartaginean prestatuak, eskaintzen dituen apaizari dagozkio.


text:
Baina gainerako labore-opariak, bai oliotan oratuak, bai oratu gabeak, Aaronen ondorengo guztiei hainbana dagozkie.


text:
Esker onez eskainia bada, sakrifiziorako opariaz gain, oliotan oraturiko legamia gabeko opilak, oliotan bustiriko legamia gabeko taloak eta olioz nahasiriko irina eskainiko dira. <f>ⓘ</f>


text:
Halako bat bereiziko da eskaintza-mota bakoitzetik Jaunarentzat emaitza gisa, eta atal hori elkartasun-oparigaiaren odolaz aldarea zipriztindu duen apaizarentzat izango da.


text:
Esker onez eskainitako elkartasun-opariko aberearen haragia, eskaini den egun berean jango da; ez da deus ere geldituko biharamun goizerako. <f>ⓙ</f>


text:
<pb/>«Elkartasun-oparia botoren bat betetzeko edo norberaren borondatez egina bada, oparigaia opaldua izan den egunean jango da; sobera gelditua hurrengo egunean jan daiteke; <f>ⓚ</f>


text:
Oparia eskaini duenak opariko haragitik hirugarren egunean jango balu, ez litzaioke Jaunari atsegin izango, eta haren oparia balio gabe geldituko litzateke; gaitzesgarria da haragi hori, eta hartatik jan dezanak bere hobenaren ondorenak jasan beharko ditu. <f>ⓛ</f>


text:
Gainera, zernahi kutsatu ukitzen duen haragia ez daiteke jan; erre egingo da. <pb/>«Opalduriko haragia, legez garbi daudenek bakarrik jan dezakete. <f>ⓜ</f>


text:
Kutsatua egonik, Jaunari eskainiriko elkartasun-opariko haragia jaten duena, herritik bota <f>[1]</f> egingo dute. <f>ⓝ</f>


text:
Berdin, zerbait kutsatua ukitu ondoren —giza kutsadura dela, abere-kutsadura edo beste edozein kutsadura higuingarri dela— Jaunari eskainiriko elkartasun-opariko haragia jaten duena, herritik bota egingo dute».


text:
«Esan israeldarrei: Elkartasun-oparia Jaunari eskaintzean, eskaintzaileak Jaunari dagokion zatia aurkeztuko du; <f>ⓒ</f>


text:
bere eskuz eramango du Jaunari sagaratu beharrekoa: gantzak eta bularra. Bularra Jaunari eskainiko dio, errituzko aurkezpen-keinua eginez.


text:
Gantzak apaizak erreko ditu aldarean; aurkezturiko bularra, berriz, Aaron eta beronen ondorengoentzat izango da.


text:
Izan ere, aurkezturiko bularra eta aparte utzitako izterra neuk hartu ditut israeldarrengandik —horien elkartasun-oparietatik— eta Aaron apaizari eta beronen ondorengoei eman: betiko dagokien partea da. <f>ⓓ</f>


text:
Horra hor Jaunaren ohorez erretako oparietatik Aaroni eta beronen ondorengoei dagokien partea, Jaunaren apaiz izateko izendatuko dituzten egunetik.


text:
Hala emateko agindu die Jaunak israeldarrei, apaiz sagaratuko dituen egunetik. Betiko legea da hau belaunez belaun».


text:
<pb/>Horiek dira opariei buruzko arauak: erre-opari, labore-opari, barkamen- eta ordain-opari, apaizen sagarapeneko opari eta elkartasun-opariei buruzko arauak,


text:
Jaunak Moisesi Sinai mendian adieraziak, israeldarrei Sinai basamortuan opariak egiteko agindu zien egunean.


text:
«Hartu zeurekin Aaron eta beronen semeak; hartu jantziak ere, gantzuketa-olioa, barkamen-oparirako zekorra, bi ahari eta legamia gabeko ogien saskia, <f>ⓕ</f>


text:
Ondoren, tunika jantzi zion Aaroni, gerrikoaz lotu eta mantua jarri; gainetik efoda <f>[1]</f> ezarri zion eta xingolaz lotu.


text:
Buruzapia ezarri zion buruan, eta buruzapiaren aurrealdean urre garbizko xafla, diadema sakratua <f>[3]</f>, Jaunak agindua zion bezala.


text:
<pb/>Moisesek, gantzuketa-olioa harturik, egoitza eta bertan zegoen guztia gantzutu zuen eta sagaratu. <f>ⓖ</f>


text:
Zazpi aldiz zirtatuz, aldarea bere tresna guztiekin eta aska bere oinarekin gantzutu zituen eta sagaratu.


text:
<pb/>Gero, Aaronen semeak hurbilaraziz, tunikak jantzarazi zizkien, gerrikoak lotu eta kapelak ezarri, Jaunak agindua zion bezala.


text:
<pb/>Barkamen-oparirako zekorra ekarrarazi zuen. Aaronek eta beronen semeek eskuak zekorraren buruan ezarri ondoren,


text:
hil egin zuen Moisesek eta, odola harturik, behatzez aldare-ertzeko adarrak igurtzi zituen alde guztietatik, aldarearen garbikuntza eginez; gainerako odola aldare-oinean isuri zuen; horrela, aldarea sagaratu zuen <f>[4]</f>, garbikuntza-ohikunea haren gain eginez. <f>ⓗ</f>


text:
Ondoren, heste gaineko gantza, gibela estaltzen zuena eta giltzurrunak berauen gantzarekin harturik, aldarean erre zituen.


text:
Baina zekorraren gainerakoak —larrua, haragia eta hesteak— kanpalekutik atera eta erre egin zituen, Jaunak agindua zion bezala.


text:
<pb/>Gero, erre-oparirako aharia ekarrarazi zuen. Aaronek eta beronen semeek ahariaren buruan eskuak ezarri ondoren,


text:
Hesteak eta hankak uretan garbitu zituen, eta ahari osoa erre zuen aldarean, Jaunak agindua zion bezala. Erre-oparia izan zen, eta Jaunak atseginez onartu zuen bere ohorez erretako oparia.


text:
<pb/>Ondoren, bigarren aharia ekarrarazi zuen, apaizak sagaratzeko erabiltzekoa. Aaronek eta beronen semeek ahariaren buruan eskuak ezarri ondoren,


text:
hil egin zuen Moisesek eta, odola harturik, eskuineko belarria eta eskuineko eskuko eta eskuineko oineko erpuruak igurtzi zizkion Aaroni.


text:
Aaronen semeei ere, hurbilaraziz, eskuineko belarria eta eskuineko eskuko eta eskuineko oineko erpuruak odolaz igurtzi zizkien; gainerako odola aldare-inguru guztian isuri zuen.


text:
Hartu zituen gero buztaneko gantza, heste gainekoa eta gibela estaltzen zuena, giltzurrunak berauen gantzarekin eta eskuineko izterra.


text:
Hartu zituen ere legamia gabeko opil bat, olioz oraturiko opil bat eta talo bat Jaunaren aurrean zegoen legamia gabeko ogien saskitik, eta gantzen eta eskuineko izterraren gainean ezarri.


text:
Hori guztia Aaronen eta beronen semeen eskuetan jarri zuen, eta hauek Jaunari eskaini zioten, errituzko aurkezpen-keinua eginez <f>[5]</f>.


text:
Gero, Moisesek berriro haien eskuetatik hartu eta aldarean erre zuen guztia, erre-opari gisa eskainitakoaren gainean. Apaizen sagarapenerako oparia izan zen, eta Jaunak atseginez onartu zuen bere ohorez erretako oparia.


text:
Moisesek bularra hartu eta, errituzko aurkezpen-keinua eginez, Jaunari eskaini zion. Hori zen sagarapen-aharitik Moisesi zegokion zatia, Jaunak agindua zion bezala.


text:
Moisesek gantzuketa-oliotik eta aldare gainean zegoen odoletik harturik, Aaron eta beronen jantziak eta semeak eta berauen jantziak zipriztindu zituen; honela, bai Aaron eta semeak, bai beraien jantziak, sagaratu zituen.


text:
<pb/>Moisesek esan zien Aaroni eta beronen semeei: «Egosi haragia elkarketa-etxolaren sarreran; han bertan jango duzue sagarapenerako prestaturiko saskian dagoen ogiarekin batera, nik jaso nuen aginduaren arabera: “Aaronek eta beronen semeek jango dute”.


text:
Ez duzue elkarketa-etxolaren sarreratik alde egingo zazpi egunez, apaiz-sagarapena burutu arte; zazpi egun iraungo baitu apaizgoa hartzeko ohikuneak <f>[6]</f>.


text:
Beraz, zazpi egunez, gau eta egun geldituko zarete elkarketa-etxolaren sarreran; ondoren, Jaunak ezarritako zerbitzua bete ahal izango duzue, hil gabe. Agindu hori jaso dut nik Jaunarengandik». <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>Zortzigarren egunean <f>[1]</f>, Moisesek dei egin zien Aaroni, beronen semeei eta Israelgo herri-arduradunei.


text:
Eta Aaroni esan zion: «Hartu zekor bat barkamen-oparirako eta ahari bat erre-oparirako, akats gabeak biak, eta aurkez itzazu Jaunaren aurrean.


text:
Esan israeldarrei har dezatela aker bat barkamen-oparirako, zekor bat eta bildots bat, urtekoak eta akats gabeak, erre-oparirako,


text:
zezen bat eta ahari bat elkartasun-oparitzat Jaunari eskaintzeko, eta olioz oraturiko irin-oparia. Gaur, hain zuzen, Jauna agertuko zaizue».


text:
<pb/>Elkarketa-etxolaren aurrera eraman zuten Moisesek agindu ziena; elkarte osoa hurbildu zen eta zutik zegoen Jaunaren aurrean.


text:
<pb/>Moisesek esan zien: «Horra Jaunak egiteko agindu dizuena, bere presentzia aintzatsua ager diezazuen». <f>ⓙ</f>


text:
<pb/>Gero, Aaroni esan zion: «Hurbildu aldarera eta eskaini zeure barkamen-oparia eta erre-oparia, zeure aldeko barkamen-ohikunea egiteko; eskaini herriaren oparia ere, beraren aldeko barkamen-ohikunea egiteko, Jaunak agindu bezala». <f>ⓚ</f>


text:
Semeek odola aurkeztu zioten, eta hark, behatza odoletan bustirik, aldare-ertzeko adarrak igurtzi zituen; gainerako odola aldare-oinean isuri zuen.


text:
Oparigaiaren gantza, giltzurrunak eta gibela estaltzen zuen gantza aldarean erre zituen, Jaunak Moisesi agindu bezala;


text:
<pb/>Gero, erre-opariko aharia hil zuen Aaronek; semeek odola eraman zioten, eta hark aldarea zipriztindu zuen alde guztietatik.


text:
<pb/>Ondoren, herriaren oparia aurkeztu zuen Aaronek; herriaren aldeko barkamen-opariko aharia harturik, hil egin zuen eta barkamen-oparitzat eskaini, zekorrarekin egin zuen bezala.


text:
Baita labore-oparia ere; hartatik esku bete harturik, aldarean erre zuen, goizeko erre-opariaz gain.


text:
Herriak elkartasun-oparirako eskainiriko zezena eta aharia hil zituen; semeek odola eraman zioten, eta Aaronek aldarea zipriztindu zuen alde guztietatik.


text:
Zezenaren eta ahariaren buztanak, heste gaineko gantza, giltzurrunak eta gibela estaltzen zuena eraman zizkioten


text:
Gero, bularra eta eskuineko izterra aurkeztu zituen, Jaunak Moisesi agindu bezala, errituzko aurkezpen-keinua eginez.


text:
<pb/>Barkamen-opari, erre-opari eta elkartasun-oparien eskaintza amaitu zuenean, Aaronek, herriaren gainera eskuak jasorik, bedeinkatu egin zuen <f>[2]</f>, eta ondoren aldaretik jaitsi egin zen. <f>ⓛ</f>


text:
<pb/>Moises eta Aaron elkarketa-etxolan sartu ziren; berriro irtetean, herria bedeinkatu zuten. Orduan, Jaunaren presentzia aintzatsua agertu zitzaion <f>[3]</f> herri osoari. <f>ⓜ</f>


text:
Jaunaren aurretik sua atera zen eta aldare gaineko erre-oparigaia eta gantzak kiskali zituen. Hori ikustean, herri osoak oihu egin zuen pozez <f>[4]</f>, eta ahuspez jarri zen. <f>ⓝ</f>


text:
<pb/>Aaronen seme Nadabek eta Abihuk, nork bere errautsontzia harturik, bertan sua egin eta intsentsua ezarri zuten; horrela, Jaunak agindu gabeko eskaintza aurkeztu zioten.


text:
Moisesek Aaroni esan zion: «Horretaz ari zen Jauna hau esatean: Hurbiltzen zaizkidanek nire santutasuna errespetatu behar dute eta ni ohoratu herri osoaren aurrean». <pb/>Aaron isilik gelditu zen <f>[1]</f>.


text:
<pb/>Gero, Moisesek Aaronen osaba Uzielen seme ziren Mixaeli eta Elitzafani dei egin eta esan zien: «Zatozte! Kendu zeuen ahaideen gorpuak santutegi aurretik eta atera kanpalekutik».


text:
<pb/>Hurbildu ziren haiek eta, beren tuniketan bildurik, kanpalekutik atera zituzten, Moisesek agindu bezala.


text:
<pb/>Moisesek esan zien Aaroni eta Eleazar eta Itamarri, haren beste bi semeei: «Zuek ez utzi ilea harro eta ez urratu jantziak, dolua adierazteko <f>[2]</f>, zuek hil eta Jauna elkarte osoaren aurka haserretzea nahi ez baduzue. Israeldar guztiek, zuen senideek, egingo dute dolu, Jaunak suaz hil dituen horiengatik; <f>ⓑ</f>


text:
zuek ez aldendu elkarketa-etxolaren sarreratik, hil nahi ez baduzue, olioz Jaunari sagaratuak baitzaudete». <pb/>Moisesek agindu bezala egin zuten. <f>ⓒ</f>


text:
«Zuk eta zure semeek, elkarketa-etxolan sartu behar duzuenean, ez duzue ardorik, ez alkohol-edaririk edango, hil nahi ez baduzue. <f>ⓓ</f>


text:
Betiko lege izango duzue hau belaunez belaun; horrela, zer den sakratu eta zer profano, zer garbi eta zer kutsatu bereizi ahal izango duzue, <f>ⓔ</f>


text:
eta nik, Jaunak, Moisesen bidez emandako legeak israeldarrei irakasteko gai izango zarete». <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>Moisesek Aaroni eta honi gelditzen zitzaizkion semeei, Eleazar eta Itamarri, esan zien: «Hartu labore-oparia, Jaunaren ohorez erretako oparitik gelditua, egin legamia gabeko ogiak eta jan aldare ondoan; guztiz sakratua denez, <f>ⓖ</f>


text:
toki sakratuan jango duzue. Horixe da Jaunaren ohorez erretako oparitik zeuri eta zure semeei dagokizuen partea, Jaunak agindu zidan bezala. <f>ⓗ</f>


text:
Israeldarrek elkartasun-oparitzat eskainitako aberearen bularra eta izterra ere, Jaunari aurkeztua bata eta zuentzat aparte utzitakoa bestea, toki garbian jango dituzue zeuk eta zure seme-alabek. Horixe da israeldarren elkartasun-oparietatik dagokizuen partea. <f>ⓘ</f>


text:
Izterra eta bularra Jaunaren ohorez erretako oparien gantzarekin batera eramango dituzte eskaintzaileek eta, errituzko aurkezpen-keinua eginez, Jaunari aurkeztuko. Zeuri eta zure semeei dagokizuen partea da betiko, Jaunak agindu bezala». <f>ⓙ</f>


text:
<pb/>Moisesek barkamen-opariko akerraz galdegin zien orduan, eta jadanik errea zela jakin zuen. Haserretu egin zen Moises Aaronen seme Eleazar eta Itamarren kontra, eta esan zien:


text:
<pb/>—Zergatik ez duzue barkamen-oparigaia toki sakratuan jan? Guztiz sakratua da, elkartearen errua kentzeko eta Jaunaren aurrean haren aldeko barkamen-ohikunea egiteko Jaunak zuei emana.


text:
Akerraren odola santutegi barrura eramana izan denez gero, toki sakratuan jan behar zenuten, agindu nizuen bezala.


text:
<pb/>Aaronek erantzun zion: <pb/>—Zuk dakizu zer gertatu zaidan gaur, israeldarrek Jaunaren aurrean beren barkamen-oparia eta erre-oparia eskaini dituzten egun honetan. Ontzat emango ote zuen Jaunak gaur nik barkamen-oparigaia jatea? <f>[3]</f>


text:
<n>[4-6]</n> Beraz, hausnartzaile diren edo apatxak bitan banaturik dituzten animalien artean ezin izango duzue jan, ez gamelua, ez erbia <f>[2]</f>, ez azkonarra; hausnartzaile izan arren, ez baitute bitan banaturiko apatxik; kutsatutzat edukiko dituzue;


text:
<pb/>«Ez duzue horien haragirik jango, ezta horien sarraskirik ukituko ere: animalia kutsatutzat edukiko dituzue.


text:
<pb/>«Hegaztien artean hauek dituzue debekatuak eta ezin izango dituzue jan: arranoa, gabiraia, itsas arranoa,


text:
Lau zangoko intsektu hegaldun guztietatik, salto egiteko atzeko zangoak aurrekoak baino luzeagoak dituztenak jan ditzakezue.


text:
<n>[25-28]</n> Hauek dira kutsatutzat edukiko dituzuen animaliak: <pb/>—bitan banaturiko apatxik ez dutenak eta hausnarrean egiten ez dutenak; horiek ukitzen dituena kutsaturik geldituko da arratsa arte; <pb/>—oin-zolen gainean dabiltzan lau zangodun piztia guztiak. <pb/>«Animalia horien sarraskiak ukitzen dituena kutsaturik geldituko da arratsa arte, eta horien sarraskiak jaso edo garraiatzen dituenak arropak garbituko ditu eta kutsaturik geldituko da arratsa arte.


text:
<pb/>«Hona zeintzuk edukiko dituzuen kutsatutzat lur gainean narraska dabiltzan piztien artean: satorra, sagua eta mota guztietako muskerrak,


text:
Narraska dabiltzanen artean, horiek edukiko dituzue kutsatutzat: hilik daudela ukitzen dituena kutsaturik geldituko da arratsa arte.


text:
<pb/>«Horietako piztiaren bat, hil eta gero, edozer gauzaren gainera jausten bada, zurezko nahiz oihalezko, larruzko nahiz zakuzko, edo beste edonolako lan-tresnaren gainera, kutsaturik geldituko da; uretan sartuko duzue eta kutsaturik geldituko da arratsa arte; gero, garbi bihurtuko da.


text:
<pb/>«Horietako piztiaren bat buztinezko edozein ontzitara jausten bada, barruan dagoen guztia kutsaturik geldituko da eta ontzia hautsi egingo duzue.


text:
Ontzi horretako ura jangai den zerbaiti botatzen bazaio, kutsaturik geldituko da; halaber, edan daitekeen edariren bati botatzen bazaio, nolanahiko ontzitan dagoela, kutsaturik geldituko da.


text:
Piztia horien sarraski-zatiren bat edozer gauzaren gainera jausten bada, kutsaturik geldituko da; labeak eta sutegiak birrindu egingo dituzue: kutsatuak dira eta kutsatutzat edukiko dituzue.


text:
<pb/>«Hala ere, iturri eta urtegiei dagokienez, ur bilduak garbi iraungo du, baina sarraskia uretatik ateratzeko <f>[4]</f> ukitzen duena kutsaturik geldituko da.


text:
baina, alea, gero jateko <f>[5]</f>, urez busti baldin bada, eta sarraski-zatiren bat gainera jausten bazaio, kutsatutzat edukiko duzue.


text:
<pb/>«Jangai duzuen abere bat hiltzen bazaizue, haren sarraskia ukitzen duena kutsaturik geldituko da arratsa arte.


text:
Sarraski hartatik jaten duenak bere arropak garbituko ditu eta kutsaturik geldituko da arratsa arte. Sarraskia jaso edo garraiatzen duenak ere arropak garbituko ditu eta kutsaturik geldituko da arratsa arte.


text:
<pb/>«Sabel gainean nahiz lau zangoen edo gehiagoren gainean narraska dabiltzan piztiak debekatuak dituzue eta ezin izango dituzue jan.


text:
Ez ditzazuela zeuen buruak higuingarri bihur, ezta kutsatu ere narraska dabiltzan piztiak direla eta.


text:
Neu naiz Jauna, zuen Jainkoa. Gorde garbi zeuen buruak, santu izan zaitezten, ni santua naiz eta. Ez zaitezte kutsa lurrean narraska dabiltzan piztia horiekin. <f>ⓛ</f>


text:
Neu naiz Jauna, zuen Jainko izateko Egiptotik igoarazi zintuztena. Izan zaitezte santu, ni santua naiz eta. <f>ⓜ</f>


text:
<pb/>«Horra hor abereei, hegaztiei, uretako bizidunei eta lur gainean narraska dabiltzan piztiei buruzko legea,


text:
«Esan israeldarrei: Emakumea, mutikoa izaten badu, zazpi egunez kutsaturik geldituko da, hilerokoa duenean bezala. <f>ⓝ</f>


text:
baina amak beste hogeita hamahiru egun itxaron beharko du galdu duen odoletik garbi gelditzeko; ez du ezer santurik ukituko, ezta santutegian sartuko ere, garbikuntza-egunak bete arte. <f>ⓑ</f>


text:
Baina neskatoa izaten badu, bi astez geldituko da kutsaturik, hilerokoarekin bezala, eta beste hirurogeita sei egun itxarongo du odoletik garbi gelditzeko.


text:
<pb/>«Seme nahiz alabagatik garbikuntza-egunak betetzean, apaizarengana joango da, elkarketa-etxolaren sarrerara, eta urteko bildotsa eramango dio erre-oparirako eta usakumea edo usapala barkamen-oparirako.


text:
Apaizak Jaunaren aurrean eskainiko ditu, amaren aldeko garbikuntza-ohikunea eginez, eta hura garbi geldituko da bere odoljariotik. <pb/>«Horra hor semea nahiz alaba izaten duen emakumeari buruzko legea.


text:
<pb/>«Bildots bat erosteko ahalbiderik ez duen emakumeak bi usapal edo bi usakume har ditzake, bata erre-oparirako eta bestea barkamen-oparirako. Apaizak emakumearen aldeko garbikuntza-ohikunea egingo du, eta hura garbi geldituko da». <f>ⓒ</f>


text:
«Norbaiti larruazalean handitua, zornea edota orbaina ateratzen bazaio, legenarena bezalako zauria sortuz, Aaron apaizarengana edo beronen ondorengoetariko apaiz batengana eramango dute.


text:
Apaizak larruazaleko zauria miatuko du; zauri gaineko ilea zuritua badu eta zauria azalekoa baino sakonagoa bada, legen-kasua da. Apaizak, miatu ondoren, kutsatutzat aitortuko du.


text:
<pb/>«Larruazaleko orbaina zuria bada, baina azalekoa baino sakonagoa ez bada eta ilea zuritua ez badu, apaizak jendartetik aparte jarriko du gaixoa zazpi egunez. <f>ⓔ</f>


text:
Zazpi egunen buruan berriro miatuko du, eta zauriak bere hartan, azalean zabaldu gabe, jarraitzen duela ikusten badu, beste zazpi egunez edukiko du jendartetik aparte.


text:
Zazpi egun horien buruan berriro miatuko du, eta zauria, azalean zabaldu gabe, zurbilduz doala ikusten badu, garbitzat aitortuko du; zorne hutsa da. Gaixoak arropak garbituko ditu eta garbi geldituko da.


text:
<pb/>«Baina apaizarengana joan eta garbitzat aitortua izan ondoren, zornea zabaldu egiten bazaio azalean, apaizarengana agertuko da berriro.


text:
Apaizak, miatu ondoren, zornea azalean zabaldu zaiola egiaztatzen badu, kutsatutzat aitortuko du; legen-kasua da.


text:
Apaizak miatu egingo du eta ikusten badu larruazalean handitu zuria duela, gaineko ilea zurituz doala eta haragi bizia ageri dela handituan,


text:
legen zaharra du gaixoak larruazalean. Apaizak kutsatutzat aitortuko du eta ez du aparte edukiko, benetan kutsatua baitago.


text:
<pb/>«Baina apaiza ohartzen bada legena larruazalean gero eta zabalduagotuz doala, gaixoa burutik oinetaraino estaltzeraino,


text:
sakonago miatuko du; legenak gorputz guztia estali diola ikusten badu, garbitzat aitortuko du; dena zuri bihurtu denez, gaixoa garbi gelditu da.


text:
Orduan, apaizak haragi bizia miatuko du eta kutsatutzat aitortuko gaixoa, haragi bizia kutsatua baita; legen-kasua da.


text:
haren lekuan handitu zuria edo mantxa zuri-gorrixka ateratzen bazaio norbaiti, apaizarengana joango da.


text:
Apaizak miatu egingo du; mantxa azalekoa baino sakonagoa badu eta ilea zuritua, kutsatutzat aitortuko du; zaldarraren gainean sortu den legena da.


text:
Baina apaizak ikusten badu ile zuririk ez duela eta azalekoa baino sakonagoa ez dela, baizik eta zurbilduz doala, aparte edukiko du gaixoa zazpi egunez.


text:
Baina toki berean jarraitzen badu eta zabaltzen ez, zaldarraren mantxa da; garbitzat aitortuko du apaizak.


text:
<pb/>«Larruazalean suz eginiko erredura izan eta erretako tokian mantxa zuri-gorrixka edo zuria sortzen bazaio norbaiti,


text:
apaizak miatu egingo du; gaineko ilea zuritua badu eta mantxa azalekoa baino sakonagoa bada, erreduran sortu den legena da. Apaizak kutsatutzat aitortuko du; legen-kasua da.


text:
Baina ikusten badu ile zuririk ez duela eta azalekoa baino sakonagoa ez dela, baizik eta zurbilduz doala, aparte edukiko du gaixoa zazpi egunez.


text:
Zazpi egunen buruan berriro miatuko du eta mantxa azalean zabalduz badoa, kutsatutzat aitortuko du; legen-kasua da.


text:
Baina mantxak toki berean jarraitzen badu eta zabaltzen ez, baizik eta zurbilduz badoa, erreduraren handitua da. Apaizak garbitzat aitortuko du, erreduraren mantxa baita.


text:
apaizak alderdi gaixoa miatuko du. Ikusten badu azalekoa baino sakonagoa dela eta ilea horitua eta bakandua duela, kutsatutzat aitortuko du; ezkabia-kasua da, buruko edo bizarreko legena.


text:
Baina apaizak ezkabiak jotako aldea miatzean, azalekoa baino sakonagoa ez dela eta ilea ez dela belztu ikusten badu, aparte edukiko du gaixoa zazpi egunez.


text:
Zazpigarren egunean berriro miatuko du. Ikusten badu ezkabia ez dela zabaldu, ezta ilea horitu ere, eta ez dela azalekoa baino sakonagoa,


text:
ilea mozteko aginduko dio gaixoari, ezkabia duen lekuan izan ezik, eta aparte edukiko beste zazpi egunez.


text:
Zazpi egun horien buruan apaizak ezkabia miatuko du; ikusten badu larruazalean ez dela zabaldu eta azalekoa baino sakonagoa ez dela, garbitzat aitortuko du; gaixoak arropak garbituko ditu eta garbi geldituko da.


text:
apaizak berriro miatuko du eta, ezkabia azalean zabaldua duela egiaztatu ondoren, ez du ile horirik ba ote duen aztertu beharrik; gaixoa kutsatuta dago.


text:
Baina apaizaren ustetan ezkabiak bere hartan jarraitzen badu eta haren tokian ile beltza hazi bada, ezkabia sendaturik dago; garbi dago gaixoa, eta hala aitortuko du apaizak.


text:
apaizak miatu egingo du; orbain zuri-zurbilak dituela ikusten badu, gaitzak ez du garrantzirik; halakoa garbi dago.


text:
Apaizak miatu egingo du, eta kopeta eta burusoileko mantxaren handitua zuri-gorrixka ageri bada, larruazaleko legenaren antzekoa,


text:
<pb/>«Legenak jotako gizonak arropak urratuak eramango ditu, ilea harro eta aurpegia erdi estalirik, eta “Kutsatua! Kutsatua!” oihu eginez ibiliko da.


text:
Zazpi egunen buruan berriro miatuko du; lizuna jantzian nahiz ehunean, larruan nahiz larrukian zabaldu bada, gaitz galgarria da, eta gauza horiek kutsatuta daude.


text:
Garbitua eman ondoren, apaizak berriro miatuko du eta, lizuna zabaldu ez arren, lehengo itxura bera duela ikusten badu, kutsatuta dago eta erre egingo da, barru edo kanpoaldetik jana baitago.


text:
Baina apaizak ikusten badu lizuna zurbildu egin dela garbitua izan ondoren, lizuna duen zatia ebakiko dio jantzi, larru nahiz ehunari.


text:
Lizuna berriro agertzen bada, ordea, eta jantzian nahiz ehunean, larruan nahiz larrukian zabaltzen, erre egingo da.


text:
Garbitu bat eman ondoren lizuna joaten zaion jantzi, ehun, larru nahiz larrukia, berriro garbitu eta gero, garbi geldituko da.


text:
<pb/>«Hori da artilezko nahiz lihozko jantziei, ehunei eta larru nahiz larrukiei buruzko legea, zer dagoen garbi eta zer kutsatuta erabakitzeko emana».


text:
Apaiza kanpalekutik aterako da legenduna miatzeko. Legenduna legen zuritik sendatu dela ikusten badu, <f>ⓖ</f>


text:
bi hegazti bizi eta garbi, zedro-zura, purpura gorrimina eta isipua <f>[1]</f> ekartzeko aginduko du garbitu behar duenarentzat. <f>ⓗ</f>


text:
Gero, hegazti bizia, zedro-zura, purpura gorrimina eta isipua harturik, iturburuko uraren gainean hildako hegaztiaren odoletan bustiko ditu, baita hegazti bizia ere.


text:
Ondoren, legenetik garbitu behar duena zazpi bider zipriztinduko du odolaz eta garbitzat aitortuko. Hegazti bizia libre utziko du landan. <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>«Garbitu behar duenak arropak garbituko ditu eta ile guztia moztuko, uretan bainatuko da eta, horrenbestez, garbi geldituko da. Ondoren, kanpaleku barrura sar daiteke; hala ere, zazpi egunez oihal-etxolatik kanpo egongo da.


text:
Zazpigarren egunean, gorputzeko ile guztia moztuko du —burukoa, aurpegikoa, bekainekoa eta gainerako guztia—, arropak eta gorputza garbituko ditu eta garbi geldituko da.


text:
<pb/>«Zortzigarren egunean, bi bildots akats gabe, urteko arkume akats gabe bat, olioz oraturiko hamabi kilo irin garbiko oparia eta litro erdi bat olio hartuko ditu.


text:
Garbikuntza egin behar duen apaizak Jaunaren aurrean, elkarketa-etxolaren sarreran, ezarriko du garbitu behar duena beraren opariekin.


text:
Apaizak, bildotsetariko bat harturik, ordain-oparitzat eskainiko du, litro erdi bat olio rekin batera, eta Jaunari aurkeztuko, errituzko aurkezpen-keinua eginez.


text:
Toki sakratuan hilko du bildotsa, barkamen-oparigaia eta erre-oparigaia hiltzen diren tokian. Ordain-oparia, barkamen-oparia bezala, apaizarentzat da; guztiz sakratua da.


text:
<pb/>«Gero, apaizak ordain-oparigaiaren odola hartu eta garbitu behar duenaren eskuineko belarria eta eskuineko eskuko eta eskuineko oineko erpuruak igurtziko ditu.


text:
Garbitu behar duenaren eskuineko belarria eta eskuineko eskuko eta eskuineko oineko erpuruak igurtziko ditu eskuan duen olioaz, ordain-opariko bildotsaren odolaren gainean.


text:
Eskuan gelditzen zaion olioa burura isuriko dio. Horrela, garbitu behar duenaren garbikuntza-ohikunea egingo du Jaunaren aurrean.


text:
Gero, barkamen-oparia eskainiko du apaizak eta bere kutsaduratik garbitu behar duenaren aldeko garbikuntza-ohikunea egingo berriro. Ondoren, erre-oparigaia hilko du


text:
eta aldarean eskainiko, irin-opariarekin batera. Azkeneko aldiz haren aldeko garbikuntza-ohikunea egingo du, eta hura garbi geldituko da.


text:
<pb/>«Legenduna pobrea bada, opari guztiok erosteko ahalbiderik gabea, bildots bat bakarra hartuko du ordain-oparirako, Jaunari aurkeztu eta garbikuntza-ohikunea egiteko; gainera, oliotan oraturiko lau bat kilo irin garbi, litro erdi bat olio, <f>ⓙ</f>


text:
eta bi usapal edo bi usakume, ahal duen neurrian, bata barkamen-oparirako eta bestea erre-oparirako.


text:
Zortzigarren egunean, guztiok apaizari eramango dizkio bere garbikuntzarako, elkarketa-etxolaren sarrerara, Jaunaren aurrera.


text:
Apaizak ordain-oparirako bildotsa eta litro erdi bat olioa hartuko ditu eta Jaunari aurkeztuko, errituzko aurkezpen-keinua eginez.


text:
Ordain-oparirako bildotsa hilko du eta, haren odol pixka bat harturik, garbitu behar duenaren eskuineko belarria eta eskuineko eskuko eta eskuineko oineko erpuruak igurtziko ditu.


text:
eta, eskuineko behatzez ezkerrean duen oliotik pixka bat harturik, zazpi bider zirtatuko du Jaunaren aurrean.


text:
Garbitu behar duenaren eskuineko belarria eta eskuineko eskuko eta eskuineko oineko erpuruak igurtziko ditu eskuan duen olioaz, ordain-opariko bildotsaren odola ezarri duen toki berean.


text:
Eskuan gelditzen zaion olioa buru gainera isuriko dio, garbitu behar duenaren garbikuntza-ohikunea Jaunaren aurrean egiteko.


text:
Gero, usakume edo usapaletarik bat —eraman ahal izan duena— eskainiko du apaizak; bata barkamen-oparitzat eskainiko du eta bestea erre-oparitzat, labore-opariarekin batera.


text:
<pb/>«Hau da garbikuntza egiteko behar dena erosteko ahalbiderik ez duen legendunari buruzko legea».


text:
«Ondaretzat emango dizuedan Kanaan lurraldean sartuko zaretenean, hango etxeren bat lizunaz jotzen badut, <f>ⓚ</f>


text:
<pb/>«Lizuna ikertzera sartu baino lehen, etxea husteko aginduko du apaizak, etxean dagoen guztia kutsa ez dadin; ondoren, etxea miatzera sartuko da.


text:
Lizuna miatuko du eta hormak mantxa berdexkak edo gorrixkak dituela eta hauek horma baino sakonagoak direla ikusten badu,


text:
miatzera sartuko da apaiza; ikusten badu mantxa zabaldu egin dela, gaitz galgarria du etxeak, eta kutsaturik dago.


text:
<pb/>«Baina zuritu ondoren, miatzera joan eta mantxa ez dela zabaldu ikusten badu apaizak, garbitzat aitortuko du etxea, desagertu baita gaitza.


text:
<pb/>«Orduan, etxearen garbikuntza egiteko, bi hegazti, zedro-zura, purpura gorrimina eta isipua hartuko ditu apaizak.


text:
Gero, zedro-zura, isipua, purpura gorrimina eta hegazti bizia harturik, hegazti hilaren odoletan eta iturburuko uretan bustiko ditu, eta zazpi bider zipriztinduko du etxea.


text:
Honela, hegaztiaren odol, iturburuko ur, hegazti bizi, zedro-zur, isipu eta purpura gorriminaren bidez etxearen garbikuntza egingo du.


text:
Gero, hegazti bizia hiritik kanpo libre utziko du landan. Honela, etxearen garbikuntza-ohikunea egingo du eta garbi geldituko da.


text:
Nahiz hazia kanpora isuri nahiz barruan geratu, sexu-jarioa beti da kutsagarria, eta gizona kutsatu bihurtzen du.


text:
Jariodunaren etzalekua ukitzen duenak arropak eta gorputza garbituko ditu eta kutsaturik geldituko da arratsa arte.


text:
Jariodunak erabilitako eserlekuan esertzen denak arropak eta gorputza garbituko ditu eta kutsaturik geldituko da arratsa arte.


text:
Jarioduna bera ukitzen duenak arropak eta gorputza garbituko ditu eta kutsaturik geldituko da arratsa arte.


text:
Jariodunak garbi dagoen norbaiti listua botatzen badio, honek arropak eta gorputza garbituko ditu eta kutsaturik geldituko da arratsa arte.


text:
Aurrez eskuak uretan garbitzeke, jariodunak norbait ukitzen badu, honek arropak eta gorputza garbituko ditu eta kutsaturik geldituko da arratsa arte.


text:
<pb/>«Kutsatzen zuen sexu-jarioa amaitu eta gero, zazpi egun itxaron beharko du gaixoak berriro garbi geratzeko; arropak garbituko ditu, ur bizitan bainatu eta garbi geldituko da.


text:
Zortzigarren egunean, bi usapal edo bi usakume harturik, Jaunaren aurrera, elkarketa-etxolaren sarrerara, joango da eta apaizari emango dizkio.


text:
Apaizak bata barkamen-oparitzat eta bestea erre-oparitzat eskainiko ditu. Honela, jariodunaren aldeko garbikuntza-ohikunea egingo du Jaunaren aurrean.


text:
Hazia gainera erori zaion arropa nahiz larrua uretan garbituko da eta kutsaturik geldituko arratsa arte.


text:
<pb/>«Gizon-emakumeak, sexu-harremanak izan dituztenean, bainatu egingo dira eta kutsaturik geldituko arratsa arte. <f>ⓝ</f>


text:
<pb/>«Hilerokoa izanik, odoljarioa duen emakumea zazpi egunez geldituko da kutsaturik; emakumea ukitzen duena kutsaturik geldituko da arratsa arte.


text:
Haren etzalekua ukitzen duenak arropak eta gorputza garbituko ditu eta kutsaturik geldituko da arratsa arte.


text:
Hark erabilitako eserlekua ukitzen duenak arropak eta gorputza garbituko ditu eta kutsaturik geldituko da arratsa arte.


text:
Aldi horretan emakumearekin etzaten den gizonezkoa haren lohidura beraz kutsatzen da, eta zazpi egunez geldituko da kutsaturik; erabiliko duen etzalekua ere kutsatua geldituko da.


text:
<pb/>«Hilerokoaz kanpo edo hilerokoan ohi den baino luzaroago odoljarioa duen emakumea, kutsaturik geldituko da odoljarioak dirauen bitartean, hilerokoan bezala. <f>ⓐ</f>


text:
Odoljarioak dirauen bitarte osoan erabiltzen duen etzalekua nahiz eserlekua kutsatua gelditzen da, hilerokoan bezala.


text:
Horiek ukitzen dituena kutsatu bihurtzen da; arropak eta gorputza garbituko ditu eta kutsaturik geldituko da arratsa arte.


text:
Zortzigarren egunean, bi usapal edo bi usakume hartuko ditu eta apaizari eramango dizkio, elkarketa-etxolaren sarrerara.


text:
Apaizak bata barkamen-oparitzat eta bestea erre-oparitzat eskainiko ditu. Honela, emakumearen aldeko garbikuntza-ohikunea egingo du Jaunaren aurrean, kutsatzen zuen odoljarioagatik. <f>ⓑ</f>


text:
<pb/>«Ez daitezela axolagabe izan israeldarrak beren kutsadurei dagokienez, haien artean dudan bizilekua kutsatzeagatik hil ez daitezen. <f>ⓒ</f>


text:
hilerokoa duen emakumeari eta kutsaturik dagoen emakumearekin etzaten den gizonezkoari dagokien legea».


text:
<pb/><f>[1]</f> Jauna Moisesi mintzatu zitzaion, Aaronen semeak hil ondoren —hauek Jaunarengana hurbiltzeagatik hil ziren—. <f>ⓓ</f>


text:
Jaunak esan zion Moisesi: «Esan Aaron zeure anaiari ez dadila noiznahi sar santutegian errezelaz barrualdera, kutxa gaineko estalkiaren aurrera; hil egingo litzateke bestela, zeren kutxaren estalki gainean agertzen bainaiz ni lainoan. <f>ⓔ</f>


text:
Lihozko tunika sakratua jantzita sartuko da, lihozko galtzaz estalita eta lihozko gerrikoa eta buruzapia jarrita; jantzi sakratuak direnez gero, bainua hartu ondoren jantziko ditu. <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>«Israeldarren elkarteagandik bi aker hartuko ditu barkamen-oparirako eta ahari bat erre-oparirako.


text:
Aaronek bere barkamen-opariko zekorra eskainiko du lehenbizi eta bere eta etxekoen aldeko barkamen-ohikunea egingo.


text:
Aaronek zotz egingo du zein aker izango den Jaunarentzat eta zein Azazelentzat <f>[2]</f> erabakitzeko.


text:
Bestea, zorteak Azazelentzat aukeratua, bizirik ipiniko du Jaunaren aurrean, haren gain barkamen-ohikunea egiteko; gero, Azazeli bidaliko dio basamortura. <f>ⓖ</f>


text:
<pb/>«Aaronek bere barkamen-opariko zekorra aurkeztuko du eta hil, bere eta etxekoen aldeko barkamen-ohikunea eginez.


text:
Jaunaren aurrean dagoen aldareko ikatz goriz errautsontzia betez eta bi eskutada intsentsu-hauts usaintsu hartuz, errezelaz barrualdera eramango ditu.


text:
Jaunaren aurrean, intsentsua ikatz gorietara botako du; intsentsuaren keak <f>[3]</f> itun-agiriaren gaineko estalkia estaliko du, eta Aaron ez da hilko.


text:
Zekorraren odoletik pixka bat hartu eta behatzez estalkia zipriztinduko du ekialdetik; gero, zazpi bider zirtatuko du behatzez estalki aurrean.


text:
Ondoren, herriaren barkamen-oparirako akerra hilko du; honen odola errezelaz barrualdera eramango du eta zekorraren odolaz eginikoa bera egingo: estalkia zipriztinduko du eta estalki aurrean zirtatuko. <f>ⓗ</f>


text:
Honela, santutegiaren garbikuntza-ohikunea egingo du, israeldarren kutsadura, errebeldia eta bekatu guztiengatik. Beste horrenbeste egingo du israeldarren artean, beraien kutsaduren erdian, dagoen elkarketa-etxolarekin. <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>«Ez da beste inor elkarketa-etxolan egongo, Aaron barkamen-ohikunea egitera sartzen denetik irtengo den arte. Bere, etxekoen eta israeldarren elkarte osoaren aldeko barkamen-ohikunea eginik,


text:
atera egingo da Aaron, eta Jaunaren aurrean dagoen aldarearen garbikuntza-ohikunea egingo du. Zekorraren eta akerraren odoletik pixka bat harturik, aldare-ertzeko adarrak igurtziko ditu alde guztietatik,


text:
eta zazpi bider zipriztinduko du aldarea behatzez; honela, israeldarren erruek eragindako kutsaduratik garbituko du eta sagaratuko.


text:
<pb/>«Santutegiaren, elkarketa-etxolaren eta aldarearen garbikuntza-ohikunea amaitu ondoren, Aaronek akerra aurkeztuko du.


text:
Bi eskuak aker biziaren buruan ezarriz, israeldarren gaiztakeria, errebeldia eta bekatu guztien aitormena egingo du. Honela, akerraren burura botako ditu <f>[4]</f> guztiak, eta horren kargu duenaren eskuz basamortura bidaliko du.


text:
Akerrak berekin eramango ditu israeldarren erru guztiak eremu elkorrera. Akerra basamortura bidali ondoren,


text:
elkarketa-etxolan sartuko da Aaron; santutegian sartzeko jantziriko lihozko tunika erantzi eta bertan utziko du.


text:
Bainua egingo du toki sakratuan eta, bere beste arropak jantzirik, berriro aterako da, eta bere erre-oparia eta herriarena eskainiko ditu, bere eta herriaren aldeko barkamen-ohikunea eginez. <f>ⓙ</f>


text:
<pb/>«Azazelentzako akerra eraman duenak arropak eta gorputza garbituko ditu, kanpalekuan sartu aurretik.


text:
Barkamen-oparirako zekorra eta akerra, zeinen odola barkamen-ohikunea egiteko santutegira eramana izan baita, kanpalekutik aterako dituzte eta haien larru, haragi eta hesteak erreko.


text:
<pb/>«Betiko lege izango duzue hau: zazpigarren hilaren hamarrean barau egingo duzue; ez duzue inolako lanik egingo, ez bertakoek, ez zuen artean bizi diren etorkinek, <f>ⓚ</f>


text:
egun horretan egingo baita zuen aldeko barkamen-ohikunea, garbi zaitezten; bekatu guztietatik garbi geldituko zarete Jaunaren aurrean.


text:
<pb/>«Gerora, bere aitaren ordez apaizgoa hartzeko gantzutuko duten apaizak egingo du barkamen-ohikunea; lihozko jantzi sakratuak jantziko ditu,


text:
toki santu santuaren, elkarketa-etxolaren eta aldarearen garbikuntza-ohikunea eta apaizen eta elkarte osoaren aldeko barkamen-ohikunea egiteko.


text:
<pb/>«Betiko lege izango duzue hau: urtean behin, israeldarren bekatu guztiengatik barkamen-ohikunea egingo da». <pb/>Dena Jaunak Moisesi agindu bezala egin zuten.


text:
aldez aurretik elkarketa-etxolaren sarrerara eramango du, egoitza aurrean Jaunari oparitzat aurkezteko; bestela, errudun izango da legez kontra odola isurtzeagatik, eta herritik bota egingo dute.


text:
Beraz, ez zaie zilegi israeldarrei landan abererik hiltzea, baizik eta apaizari eraman behar diote elkarketa-etxolaren sarrerara, eta Jaunari eskaini elkartasun-oparitzat.


text:
Apaizak elkarketa-etxolaren sarreran dagoen Jaunaren aldarea zipriztinduko du aberearen odolaz eta gantzak erre egingo ditu. Jaunak atseginez onartuko du oparia.


text:
Horrela, israeldarrek ez diete aurrerantzean sakrifiziorik egingo aker-irudietan gurtzen dituzten sasijainkoei, Jaunarekiko desleial jokatuz <f>[1]</f>. Betiko lege izango dute hau israeldarrek belaunez belaun.


text:
<pb/>«Israeldarrak edo israeldarren artean bizi den etorkinak erre-oparia edo beste edozein sakrifizio eskaini nahi badu,


text:
elkarketa-etxolako sarrerara eramango du aberea, Jaunari eskaintzeko; bestela, herritik bota egingo dute.


text:
<pb/>«Nolanahiko abereren baten odola jaten duenari —israeldarra nahiz israeldarren artean bizi den etorkina izan— aurpegi emango dio Jaunak eta herritik botako. <f>ⓛ</f>


text:
Odolean dago, hain zuzen, izakiaren bizia. Jaunak odola eman dizue, aldarean isuri eta zeuen bekatuen barkamen-ohikunea egiteko. Izan ere, biziarekin duen zerikusiagatik lortzen du odolak bekatuen barkamena <f>[2]</f>. <f>ⓜ</f>


text:
Horra zergatik agindu dien Jaunak israeldarrei, ez dezala inork odolik jan, ezta haien artean bizi den etorkinak ere.


text:
<pb/>«Jangai den piztia edo hegaztia ehizatzen badu israeldarrak nahiz etorkinak, odolustu egingo du eta odola lurrez estaliko, <f>ⓝ</f>


text:
izaki ororen bizia odolean baitago. Horregatik agindu die Jaunak israeldarrei inolako izakiren odolik ez jateko, izaki ororen bizia odolean dagoelako; jaten duena herritik bota egingo dute.


text:
<pb/>«Berez hildako edo piztiaren batek sarraskituriko aberearen haragia jaten duenak, bertakoa nahiz etorkina izan, arropak eta gorputza garbituko ditu, eta kutsaturik geldituko da arratsa arte; gero, garbi geldituko da. <f>ⓐ</f>


text:
Ez hartu zeuentzat orain arte bizi izan zareten Egiptoko jendearen usadioak edota sarraraziko zaituztedan Kanaango herrienak <f>[1]</f>, ezta bizi ere herri horien legeen arabera. <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>«Gorde, beraz, nire lege eta erabakiak: bizia ematen diote betetzen dituenari. Neu naiz Jauna. <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>«Ez duzu zeure amarekin sexu-harremanik izango, zeure ama baita: aita eta ama, biak desohoratuko zenituzke.


text:
<pb/>«Ez duzu sexu-harremanik izango zeure aitaren emazte batekin: aita desohoratuko zenuke. <f>ⓔ</f>


text:
<pb/>«Ez duzu sexu-harremanik izango zeure arrebaordearekin, aitaren nahiz amaren alabarekin, ezta etxe berean haziak ez bazarete ere. <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>«Ez duzu sexu-harremanik izango zeure bilobarekin, semearen nahiz alabaren alabarekin: zeure burua desohoratuko zenuke.


text:
<pb/>«Ez duzu sexu-harremanik izango zeure aitaren emaztearen alabarekin: zure aitarengandik sortua da, eta arreba duzu.


text:
<pb/>«Ez duzu sexu-harremanik izango zeure aitaren arrebarekin: zure aitaren odol berekoa da. <f>ⓖ</f>


text:
<pb/>«Ez duzu zeure aitaren anaia desohoratuko, beronen emaztearekin sexu-harremanak izanez: zeure izeba duzu.


text:
<pb/>«Ez duzu sexu-harremanik izango aldi berean emakume batekin eta beronen alaba edo bilobarekin —emakumearen semearen nahiz alabaren alabarekin—, haren odol berekoak baitira: itsuskeria izango litzateke. <f>ⓙ</f>


text:
<pb/>«Emaztea bizirik dagoela, ez zara beraren ahizparekin ezkonduko: honekin harremanak izatean, bien arteko etsaigoa sortuko zenuke. <f>ⓚ</f>


text:
<pb/>«Ez duzu sexu-harremanik izango zeure herritarraren emaztearekin, kutsaturik geldi ez zaitezen. <f>ⓜ</f>


text:
<pb/>«Ez duzu zeure haurrik Molok <f>[3]</f> jainkoaren ohorez hilko, zeure Jainkoaren izena profanatuz. Neu naiz Jauna. <f>ⓝ</f>


text:
<pb/>«Ez duzu abereekin haragizko bekatua egingo, kutsaturik geldi ez zaitezen; emakumea ere ez da abereekin elkar batuko: ustelkeria litzateke. <f>ⓑ</f>


text:
<pb/>«Ez kutsatu horrelako jokaerez; horrela kutsatu dira, hain zuzen, zuen aurretik jaurtiko ditudan herriak.


text:
Lurraldea bera ere kutsatu egin da; nik zigortu egin dut bere gaiztakeriagatik, eta hark okaztatu eta kanpora bota ditu bere biztanleak. <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>«Zuek, beraz, bertako nahiz etorkin, gorde nire lege eta erabakiak eta ez egin higuingarritasun horiek. <f>ⓓ</f>


text:
Zuen aurretik lurralde horretan bizi izan direnek higuingarritasun guztiok egin dituzte, eta lurraldea kutsaturik gelditu da.


text:
Zuek ez ezazue berriro kutsa, eta lurraldeak ez zaituzte okaztatu eta kanpora botako, bertan bizi izan diren herriak bezala.


text:
<pb/>«Gorde, bada, agintzen dizuedana eta ez egin zuen aurreko biztanleek egin ohi dituzten higuingarritasunak. Ez zaitezte horiekin kutsa. Neu naiz Jauna».


text:
<pb/>«Izan begirune gurasoei, eta errespetatu nik aginduriko atseden-eguna. Neu naiz Jauna, zuen Jainkoa. <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>«Ez jo sasijainkoengana <f>[1]</f> eta ez egin metal urtuzko idolorik. Neu naiz Jauna, zuen Jainkoa. <f>ⓖ</f>


text:
oparigaia jan, opaldua izan den egunean eta biharamunean jango duzue; baina hirugarren egunerako sobera gelditua erre egingo duzue.


text:
Norbaitek hirugarren egunean jango balu, ez litzaioke Jaunari atsegin izango: gaitzesgarria da haragi hori.


text:
Horretatik jan dezanak bere hobenaren ondorenak jasan beharko ditu, Jaunari sagaratua profanatu baitu: herritik bota egingo dute.


text:
<pb/>«Zeuen uzta biltzean, ez duzue soro-bazterrekoa moztuko, ezta eroritako galburuak biltzen ibiliko ere. <f>ⓘ</f>


text:
Ez dituzue atzean utzitako mahats-hondarrak bilduko, ezta lurrera eroritakoak jasotzen ibiliko ere. Pobreentzat eta etorkinentzat utziko dituzue. Neu naiz Jauna, zuen Jainkoa.


text:
<pb/>«Ez zapaldu lagun hurkoa, ez larrutu. Ez utzi biharamuna arte ordaindu gabe langilearen lansaria. <f>ⓛ</f>


text:
Ez madarikatu gorra, ez ipini itsuari bidean oztoporik. Horrela erakutsiko duzue begirune diozuela Jainkoari. Neu naiz Jauna. <f>ⓜ</f>


text:
<pb/>«Ez egin bidegabekeriarik epaiketan, ez jende xehearen alde jarriz, ez handikiari mesede eginez: epaitu zuzenbidez zeuen herritarra. <f>ⓝ</f>


text:
Ez ibili herritarraren izena belzten; ez egin salaketa faltsurik lagun hurkoa heriotzara kondenarazteko. Neu naiz Jauna. <f>ⓐ</f>


text:
<pb/>«Ez eman biderik zeuen barrenean anaiarenganako gorrotoari; baina ez izan herritarra zentzarazteko beldur ere, harengatik bekaturik egin ez dezazuen. <f>ⓑ</f>


text:
Ez hartu mendekurik, ez izan erresuminik herritarrekin. Maitatu lagun hurkoa zeuen burua bezala. Neu naiz Jauna. <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>«Bete itzazue nire legeak. Ez elkar batu bi mota ezberdinetako abereak, ez erein bi mota ezberdinetako haziak, ez jantzi bi mota ezberdinetako ehunez eginiko arroparik. <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>«Norbaitek emakumezko esklabo batekin sexu-harremanak baditu, emakumea beste bati hitzemana zegoelarik eta jaregite-sari bidez edo beste nolabait libre izatera iritsi gabe, kalte-ordaina eman beharko du <f>[2]</f>; baina errudunak ez dituzte heriotzara emango, emakumea ez baitzen librea.


text:
Gizonak ahari bat eramango du elkarketa-etxolaren sarrerara, Jaunari ordain-oparitzat eskaintzeko. <f>ⓔ</f>


text:
Ordain-opariko ahariaren bidez, bekatuaren barkamen-ohikunea egingo du apaizak Jaunaren aurrean eta barkatua izango du gizonak bekatua.


text:
<pb/>«Kanaan lurraldean sartuko zaretenean eta fruta-arbolak landatu, arbolen fruitua kutsatutzat <f>[3]</f> edukiko duzue hiru urtez; beraz, ez duzue jango. <f>ⓕ</f>


text:
Bosgarren urtetik aurrera jan ahal izango dituzue. Horrela egiten baduzue, gero eta ugariagoak izango dira zuen uztak. Neu naiz Jauna, zuen Jainkoa.


text:
<pb/>«Ez jan haragia aberea hil duzuen toki berean <f>[4]</f>. Ez jardun aztikeria eta sorginkeriatan. <f>ⓖ</f>


text:
<pb/>«Ez desohoratu zeuen alaba prostituzio sakratura bultzatuz, lurraldeko biztanleek beren burua itsuskeria horretara eman ez dezaten. <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>«Errespetatu nik aginduriko atseden-eguna eta izan begirune nire santutegiari. Neu naiz Jauna. <f>ⓙ</f>


text:
<pb/>«Ez jo nekromanteengana, ez ibili igarleak kontsultatzen, kutsaturik geldi ez zaitezten. Neu naiz Jauna, zuen Jainkoa. <f>ⓚ</f>


text:
<pb/>«Zutitu errespeturik handienaz zaharren aurrean; horrela erakutsiko duzue begirune diozuela zeuen Jainkoari. Neu naiz Jauna. <f>ⓛ</f>


text:
Bertako bat bezala, zuetako bat bailitzan, hartuko duzue etorkina eta zeuen burua bezala maitatuko, etorkin izan baitzineten zeuek ere Egipton. Neu naiz Jauna, zuen Jainkoa. <f>ⓝ</f>


text:
<pb/>«Ez egin bidegabekeriarik, luzera, pisua nahiz edukiera neurtzeko neurri faltsuak erabiliz. <f>ⓐ</f>


text:
Balantza zuzenak, pisu zuzenak eta neurri zuzenak erabiliko dituzue. Neu naiz Jauna, zuen Jainkoa, Egiptotik atera zintuztena. <f>ⓑ</f>


text:
«Esan israeldarrei: Norbaitek, israeldarra nahiz Israelen bizi den etorkina izan, seme-alabaren bat Molok <f>[1]</f> jainkoari oparitan eskaintzen badio, heriotza-zigorra izango du: harrika hilko du herriko jendeak. <f>ⓒ</f>


text:
Neure aldetik, aurpegi emango diot horrelakoari eta herritik bota egingo dut, bere semea nahiz alaba eskaintzean nire santutegia kutsatu baitu eta nire izen santua profanatu. <f>ⓓ</f>


text:
neuk esku hartuko dut haren kontra eta haren familiaren kontra: bota egingo ditut herritik, bai bera, bai berarekin batera Moloki kultua emanez desleial izango <f>[2]</f> zaizkidan guztiak.


text:
<pb/>«Aurpegi emango diot nekromante eta igarleengana jotzen duenari ere eta bota egingo dut herritik, idolatriaren pareko baita jokaera hori. <f>ⓔ</f>


text:
<pb/>«Aita nahiz ama madarikatzen duenak heriotza-zigorra izango du. Gurasoak madarikatu dituenez gero, berea izango du heriotzaren errua <f>[3]</f>. <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>«Norbaitek beste baten emaztearekin adulterioa egiten badu, heriotza-zigorra izango dute bi errudunek. <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>«Norbait aitaren emazte batekin oheratzen bada, aita desohoratzen du: heriotza-zigorra izango dute bi errudunek. Berena izango dute heriotzaren errua. <f>ⓙ</f>


text:
<pb/>«Norbait errainarekin oheratzen bada, heriotza-zigorra izango dute bi errudunek. Berena izango dute heriotzaren errua, egin duten ustelkeriagatik. <f>ⓚ</f>


text:
<pb/>«Norbait emakumeekin ohi bezala gizonezkoarekin oheratzen bada, higuingarritasuna egiten dute biek: heriotza-zigorra izango dute. Berena izango dute heriotzaren errua. <f>ⓛ</f>


text:
<pb/>«Norbait emakume batekin eta beronen amarekin ezkontzen bada, itsuskeria egiten du: erre egingo dituzte bera eta bi emakumeak. Ez da horrelako itsuskeriarik izango zuen artean. <f>ⓜ</f>


text:
<pb/>«Norbaitek abere batekin haragizko bekatua egiten badu, heriotza-zigorra izango du, eta aberea ere hil egingo dute. <f>ⓝ</f>


text:
Era berean, emakumea abere batekin elkar batzen bada, heriotzara emango dituzte emakumea eta aberea. Berena izango dute heriotzaren errua.


text:
<pb/>«Norbait bere arrebaordearekin, aitaren nahiz amaren alabarekin, ezkontzen bada eta sexu-harremanak badituzte, lotsagarrikeria egiten dute eta herriaren begi-bistan zigortuko dituzte. Bere arrebaordearekin sexu-harremanak dituenak bere erruaren ondorenak jasan beharko ditu. <f>ⓐ</f>


text:
<pb/>«Norbaitek hilerokoa duen emakumearekin oheratu eta sexu-harremanak baditu, agerian jartzen du —eta emakumeak berak ere bai— odoljarioaren iturria. Beraz, herritik bota egingo dituzte. <f>ⓑ</f>


text:
<pb/>«Ez izan sexu-harremanik ez aitaren arrebarekin, ez amaren ahizparekin. Odol berekoak direnez gero, beren erruaren ondorenak jasan beharko dituzte biek. <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>«Norbait izebarekin oheratzen bada, osaba desohoratzen du. Beren bekatuaren ondorenak jasan beharko dituzte: seme-alabarik gabe hilko dira.


text:
<pb/>«Norbait koinatarekin ezkontzen bada, nazkagarrikeria egiten du; anaia desohoratu duenez gero, ez dute ondorengorik izango. <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>«Bete arretaz nire lege eta erabaki guztiak. Horrela, bizitzera eramango zaituztedan lurraldeak ez zaituzte okaztatu eta kanpora botako. <f>ⓔ</f>


text:
Ez bizi zuen aurretik botatzen ditudan herrien legeen arabera; horrelako gauzak egin dituztelako, hain zuzen, ezin jasan izan ditut. <f>ⓕ</f>


text:
Zuei, berriz, haien lurraldearen jabe izango zaretela hitzeman dizuet. Neuk emango dizuet jabetzan eztia eta esnea darizkion lurralde <f>[4]</f> hori. <pb/>«Neu naiz Jauna, zuen Jainkoa, beste herrietatik bereizi zaituztena. <f>ⓖ</f>


text:
Beraz, zuek ere bereizi egingo dituzue abere garbiak kutsatuetatik, hegazti garbiak kutsatuetatik. Ez dezazuela bihur zeuen burua higuingarri, abereak, hegaztiak eta narraska dabiltzan piztiak direla eta; neuk egin dut bereizketa, kutsatuak zein diren jakin dezazuen.


text:
<pb/>«Izan zaitezte niretzat sagaratuak, ni, Jauna, santua bainaiz, eta herri guztien artetik bereizi baitzaituztet nireak izateko. <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>«Nekromante- edo igarle-lanbidea duen gizonak nahiz emakumeak heriotza-zigorra izango du: harrika hilko dituzte. Berena izango dute heriotzaren errua». <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>Honela mintzatu zitzaion Jauna Moisesi: «Esan Aaronen seme apaizei: Ez bedi kutsa apaiza bere ahaideren baten gorpua ukituz, <f>ⓙ</f>


text:
Bere senitartekoen buru delarik <f>[1]</f>, apaizari ez zaio zilegi kutsatzea, desohoraturik geldi ez dadin.


text:
<pb/>«Apaizek ez dute burua erabat soilduko, ez bizarraren ertzak moztuko, ezta ere gorputzean ebakirik egingo. <f>ⓚ</f>


text:
Beren Jainkoari sagaratuak behar dute izan eta haren izena profanatzetik alde egin, beraiei baitagokie Jaunarentzat erre beharreko opariak eskaintzea. Beraz, santu izan behar dute. <f>ⓛ</f>


text:
<pb/>«Ez dute emaztetzat hartuko emagaldu edo desohoratua izandako emakumerik, ezta senarrak zapuztutakorik ere, apaizak Jainkoari sagaratuak baitaude. <f>ⓜ</f>


text:
Israeldar orok errespetatuko du apaizen izaera sakratua, beraiek eskaintzen baitute Jainkoaren oparia. Sakratutzat edukiko dituzte, santua bainaiz ni, Jauna, neuretzat sagaratzen ditudana. <f>ⓝ</f>


text:
<pb/>«Apaiz baten alabak bere burua desohoratzen badu, emagaldu bihurtuz, bere aita desohoratzen du: bizirik erreko dute.


text:
<pb/>«Apaiz nagusia apaizen buru da. Gantzuketa-olioa burura isuri ziotenean, apaizgoa hartu zuen eta jantzi sakratuak erabiltzen ditu. Hori dela eta, ez du ilea harro utziko, ezta arroparik urratuko ere <f>[2]</f>; <f>ⓐ</f>


text:
Ez da toki sakratutik aterako, Jainkoaren santutegia profana ez dezan, gantzuketa-olioz Jainkoaren zerbitzurako sagaraturik baitago. Neu naiz Jauna.


text:
eta ez alarguna, ezta zapuztua, desohoratua edo emagaldu izandako emakumea ere. Bere senitarteko neskatxa hartuko du,


text:
desohoragarri izango bailitzateke ondorengoek senitartez kanpoko odola izatea. Neu naiz Jauna, hura neuretzat sagaratzen dudana».


text:
«Esan Aaroni: Etorkizunean, gorputz-akatsen bat duen zuen ondorengoetariko inor ere ez da aldarera hurbilduko Jainkoaren oparia eskaintzera.


text:
Beraz, akastunik inor ez da gai zerbitzu horretarako: ez itsua, ez herrena, ez aurpegia desitxuratua edo gorputz-atalak oker dituena,


text:
ez konkorra, ez mazkala, ez begi-lausoa, ez larruazaleko gaitzen bat duena, ez barrabilak lehertuak dituena.


text:
Gorputz-akatsen bat duen Aaronen ondorengoetariko inor ez da hurbilduko Jaunari erre beharreko opariak eskaintzera; akastunik inor ere ez da zerbitzu horretarako gai.


text:
baina ez daiteke errezelaz beste aldera sar, ezta aldarera hurbil ere, akastuna izanik, santutegia eta bertan dagoena profana ez ditzan. Neu naiz Jauna, apaizak neuretzat sagaratzen ditudana».


text:
«Esan Aaroni eta beronen semeei, zenbait kasutan ez dutela hurbildu behar israeldarrek egiten dizkidaten eskaintza sakratuetara, nire izen santua profana ez dezaten. Esaiezu, bada: <f>ⓑ</f>


text:
Etorkizunean, zuen ondorengoetariko batek, bera kutsaturik dagoela, israeldarrek Jaunari eskainitako opari sakratuak aurkezten baditu, bota egingo duzue nire zerbitzutik. Neu naiz Jauna. <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>«Legenak jota edo sexu-jarioarekin dagoen apaizak ez du opari sakraturik jango, garbikuntza egin arte; berdin gorpu batek kutsaturiko zerbait ukitu edo hazi-isuria duenak, <f>ⓓ</f>


text:
Gauza horiek ukitu dituena kutsaturik geldituko da arratsa arte eta ez du opari sakraturik jango, gorputza uretan garbitu arte.


text:
Eguzkia sartzean, garbi geldituko da eta jan ahal izango ditu opari sakratuak, berarentzako janari baitira.


text:
Ez du jango berez hildako edo piztiaren batek sarraskituriko abererik, kutsa ez dadin. Neu naiz Jauna. <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>«Leial gorde behar dute apaizek Jaunak agindua, opariak direla eta, bekatuaren ondorenak jasan nahi ez badituzte; ez badute errespetatzen, hil egingo dira. Neu naiz Jauna, neuretzat sagaratzen ditudana.


text:
<pb/>«Laikoek <f>[1]</f> ez dezakete opari sakraturik jan, ezta ostatuz edo lansaripean apaizaren etxean daudenek ere. <f>ⓖ</f>


text:
Esklaboek, ordea —nahiz diruz erositakoek nahiz etxean jaiotakoek—, jan dezakete apaizaren janaritik. <f>ⓗ</f>


text:
Laiko batekin ezkondutako apaizaren alabak ez dezake jan opari sakratuetatik apaizarentzat utzitakorik.


text:
Baina alargundu delako edo senarrak zapuztu duelako, seme-alabarik ere ez duelarik, ezkongabetan bezala aitaren etxera itzultzen bada, jan ahal izango du aitaren janaritik. Laikoek, dena den, ez dezakete hartatik jan.


text:
<pb/>«Norbaitek oharkabean opari sakratuetatik zerbait jaten badu, jan duenaren ordaina eta bosteko bat gehiago itzuliko dio apaizari. <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>«Apaizek ez dituzte profanatuko israeldarrek Jaunari eskainiriko opari sakratuak, berari bakarrik dagozkionak; <f>ⓙ</f>


text:
erru izugarria bereganatuko lukete, opari horiek jango balituzte. Neu naiz Jauna, opariak sagaratzen ditudana».


text:
«Esan Aaroni, beronen semeei eta israeldar guztiei: Norbaitek, israeldarra nahiz Israelen bizi den etorkina izan, botoren bat betetzeko edo norberaren borondatez egin ohi diren erre-oparietakoren bat Jaunari eskaini nahi badio, <f>ⓚ</f>


text:
abere arra eta akats gabea aurkeztuko du, Jaunak atseginez onar diezaion: zekorra, aharia nahiz akerra. <f>ⓛ</f>


text:
<pb/>«Norbaitek botoren bat betetzeko edo bere borondatez abelgorria nahiz abere xehea elkartasun-oparitzat Jaunari eskaini nahi badio, inolako akatsik gabea eskainiko du, Jaunak atseginez onar diezaion; <f>ⓜ</f>


text:
beraz, ez abere itsurik edo gorputz-atalen bat hautsia duenik, ez zauri zornetsurik edo larruko gaitzen bat duenik. Ez eraman horrelakorik Jaunaren aldarean oparitzat erretzeko.


text:
Oparia borondatezkoa bada, zilegi da gorputz-atalak oker dituen zekorra nahiz aharia eskaintzea; baina botoa betetzeko egina bada, ez dizue Jaunak horrelakorik onartuko.


text:
Ez aurkeztu inola ere barrabil mazpildu, lehertu, erauzi nahiz ebakiak dituen abererik. Ez duzue horrelakorik egingo zeuen lurraldean.


text:
Ezta atzerritarren eskutik ere, ez duzue onartuko horrelako abererik Jainkoari eskaintzeko, jasan duen mutilazioa akatsa baita: ez dizue Jaunak onartuko».


text:
«Zekorra, arkumea edo antxumea, jaio ondoren, zazpi egunez geldituko dira amaren ondoan; zortzigarren egunetik aurrera, gai dira opari gisa Jaunaren ohorez erretzeko. <f>ⓝ</f>


text:
Israeldarrok, ez gero profanatu nire izen santua, baizik eta aitortu santua naizela. Neu naiz Jauna, neuretzat sagaratzen zaituztedana, <f>ⓑ</f>


text:
<pb/>«Sei egunez egingo duzue lan, baina zazpigarrena larunbata da, atseden-egun berezia. Batzar sakratua eginez ospatuko duzue. Ez duzue inolako lanik egingo. Nonahi bizi zaretela ere, Jaunari sagaraturiko atseden-eguna izango duzue. <f>ⓔ</f>


text:
<pb/>«Hilabete beraren hamabostean Legamia gabeko Ogien Jaia <f>[2]</f> ospatuko duzue Jaunaren ohorez. Zazpi egunez legamia gabeko ogia jango duzue. <f>ⓖ</f>


text:
Asteko egun bakoitzean opariak erreko dituzue Jaunaren ohorez. Zazpigarrenean batzar sakratua egingo duzue berriro eta ez da ohiko lan arruntik egingo».


text:
«Esan israeldarrei: Nik emango dizuedan lurraldean sartu eta bertako uzta bil dezazuenean, lehenengo gari-sorta apaizari eramango diozue. <f>ⓗ</f>


text:
Apaizak, errituzko keinua eginez aurkeztuko dio Jaunari, atseginez onar dezan. Larunbat biharamunean aurkeztuko du.


text:
gainera, olioz oraturiko zortzi kilo ogi-irin garbi labore-oparitzat eta litro bat ardo isur-oparitzat. Jaunak atseginez onartuko du bere ohorez erretako oparia.


text:
Ez duzue uztaren emaitzarik jango, ez ogirik, ez gari errerik, ez gari berririk, Jaunari oparia eramango diozuen eguna arte. Betiko lege izango duzue hau belaunez belaun, biziko zareten edonon.


text:
<pb/><f>[4]</f> «Gari-sorten oparia aurkeztuko duzuen egunetik, hau da, larunbat biharamunetik hasita, zazpi aste zenbatuko dituzue; <f>ⓘ</f>


text:
berrogeita hamar egun izango dira, beraz, zazpigarren larunbat biharamuna arte, eta orduan beste labore-opari bat eskainiko diozue Jaunari:


text:
bi ogi eramango dituzue zeuen etxetik, errituzko aurkezpen-keinua eginez Jaunari lehen fruitu gisa eskaintzeko; ogiak zortzi kilo ogi-irinez eginak eta legamiaz erreak izango dira. <f>ⓙ</f>


text:
Ogiez gainera, urtebeteko zazpi bildots akats gabe, zekor bat eta bi ahari eramango dituzue, Jaunari erre-oparitzat eskaintzeko, dagozkien isur-opariekin batera. Eta Jaunak atseginez onartuko du bere ohorez erretako oparia.


text:
Errituzko keinua eginez aurkeztuko ditu apaizak opariok, bi bildotsak barne, lehen fruitu gisa eskainiriko ogiekin batera. Jaunari sagaratuak izango direnez, opariok apaizari dagozkio.


text:
Egun berean batzar sakratua egingo duzue eta ez da ohiko lan arruntik egingo. Betiko lege izango duzue hau belaunez belaun, biziko zareten edonon.


text:
<pb/>«Zeuen uzta biltzean, ez duzue soro-bazterrekoa moztuko, ezta eroritako galburuak batuko ere. Pobreentzat eta etorkinentzat utziko dituzue. Neu naiz Jauna, zuen Jainkoa». <f>ⓚ</f>


text:
«Esan israeldarrei: Zazpigarren hilaren lehena <f>[5]</f> atseden-eguna izango duzue. Oroitzapen Eguna ospatuko duzue, poz-irrintziz eta batzar sakratua eginez.


text:
«Zazpigarren hilaren hamarrean Barkamen Eguna ospatuko duzue. Batzar sakratua izango duzue, baraua egingo eta oparia erreko Jaunaren ohorez.


text:
Ez duzue inolako lanik egingo, Barkamen Egun berezia baita, Jaunaren, zuen Jainkoaren, aurrean zuen alde barkamen-ohikunea egingo den eguna.


text:
Atseden-egun berezia eta barau-eguna izango duzue; hilaren bederatziko ilunabarretik biharamuneko ilunabarrera ospatuko duzue».


text:
«Esan israeldarrei: Zazpigarren hilaren hamabostean hasita, zazpi egunez Etxola Jaia ospatuko duzue Jaunaren ohorez. <f>ⓜ</f>


text:
Zazpi egun horietan opariak erreko dituzue Jaunaren ohorez. Zortzigarren egunean batzar sakratua izango duzue berriro eta era berean oparia erreko Jaunaren ohorez. Batzar-egun honetan ere ez da ohiko lan arruntik egingo.


text:
<pb/>«Horiek dira Jaunaren festaburuak, eta horietan batzar sakratua ospatuko duzue, Jaunaren ohorez opariak eskaintzeko: erre-opariak eta labore-opariak, elkartasun-opariak eta isur-opariak, jai bakoitzari dagokion arabera;


text:
hori guztia, asteroko atseden-eguneko opariez gain eta nork bere borondatez edo botoren bat betetzeko Jaunari eskainitako opari eta sakrifizioez gain.


text:
<pb/>«Zazpigarren hilaren hamabostean, uzta bildu ondoren, zazpi egunez egingo duzue jai Jaunaren ohorez, lehen egunean eta zortzigarrenean atseden hartuz.


text:
Lehen egunetik arbola jorien fruituak, palmondo-erramuak eta zuhaitz hostotsuen eta erreka-bazterreko sahatsen adarrak eskuetan harturik, zazpi egunez zuen poza adieraziko duzue Jaunaren, zeuen Jainkoaren, aurrean. <f>ⓝ</f>


text:
Urtero ospatuko duzue zazpi eguneko jai hau zazpigarren hilean. Betiko lege izango duzue hau belaunez belaun.


text:
zuen ondorengo belaunaldiek jakin dezaten etxoletan bizitzen jarri nituela israeldarrak, Egiptotik atera nituenean. Neu naiz Jauna, zuen Jainkoa».


text:
«Agindu israeldarrei oliba-olio garbi eta birfindua ekartzeko argimutilarentzat, kriseiluak beti pizturik egon daitezen <f>ⓐ</f>


text:
elkarketa-etxolan, itun-kutxa estaltzen duen errezelaz kanpotik. Aaron arduratuko da horietaz, gau osoan izioturik iraun dezaten Jaunaren aurrean. Betiko lege izango duzue hau belaunez belaun.


text:
Ipini lerro bakoitzean intsentsu garbia: Jaunaren ohorez, ogiaren ordez erreko den oroitzapen-opari izango da. <f>ⓒ</f>


text:
Larunbatero, betierean, ezarriko dituzte Jaunaren aurrean. Betiko betebeharra <f>[1]</f> izango dute hau israeldarrek.


text:
Opilak Aaroni eta beronen ondorengoei dagozkie eta toki sakratuan jango dituzte, guztiz sakratuak baitira, Jaunari eskainiriko opariak direnez gero. Betiko lege izango duzue hau». <f>ⓓ</f>


text:
<pb/> <n>[10-11]</n> Bazen israeldarren artean ama israeldarra eta aita egiptoarra zituen gizon bat. Amak Xelomit zuen izena eta Dibriren alaba zen, Dan leinukoa. Behin batez, gizon hark, kanpalekuan israeldar batekin sesioan ziharduela, Jaunaren izena iraindu eta madarikatu zuen. Moisesengana eraman zuten <f>ⓔ</f>


text:
«Atera kanpalekutik ni madarikatu nauen hori; ezar biezaiote eskua buruan aditu dioten guztiek; gero, hil beza harrika israeldarren elkarte osoak. <f>ⓕ</f>


text:
Israeldarrei, berriz, honako agindu hauek adieraziko dizkiezu: <pb/>«Jainkoa madarikatzen duenak bere bekatuaren ondorenak jasan beharko ditu: harrika hilko du elkarte osoak.


text:
Jaunaren izena iraintzen duenak heriotza-zigorra izango du. Etorkina nahiz bertakoa izan, Jaunaren izena iraintzen duenari heriotza emango diote.


text:
haustura hausturaren ordain, begia begiaren ordain, hortza hortzaren ordain; egin duen zauria egingo diote.


text:
<pb/>«Lege bat bera izango duzue etorkinarentzat eta bertakoarentzat, neu bainaiz Jauna, zuen Jainkoa». <f>ⓙ</f>


text:
<pb/>Moisesek adierazi zizkien aginduok israeldarrei. Hauek Jauna madarikatu zuena kanpalekutik atera eta harrika hil zuten. Honela bete zuten Jaunak Moisesi iragarritako erabakia.


text:
«Esan israeldarrei: Emango dizuedan lurraldean sartu ondoren, atseden emango diozue lurrari aldizka, Jaunaren ohorez. <f>ⓛ</f>


text:
baina zazpigarrenean atseden osoa izango du lurrak; Jaunari sagaraturiko atseden-urtea izango da. Urte horretan ez duzue ereingo soroetan, ez mahastirik inausiko;


text:
ez duzue moztuko azken uztaren ondoren berez erneko den garirik, ezta bilduko ere inausi gabe utzitako mahastien fruiturik: atseden-urtea izango da lurrarentzat.


text:
Lurraren atsedenaldian ez zaizue faltako zer janik, ez zuei, ez zuen morroi-mirabe eta langileei, ezta zuekin bizi diren etorkinei ere.


text:
<pb/>«Konta itzazue zazpi asteko egunak adina urte, zazpi bider zazpi, alegia, berrogeita bederatzi urte guztira. <f>ⓜ</f>


text:
Aldi horren buruan, zazpigarren hilaren hamarrean, Barkamen Egunean, alegia, adarra joko duzue ozenki lurralde osoan. <f>ⓝ</f>


text:
Berrogeita hamargarren urtea urte santutzat hartuko duzue eta “Jubileu Urte <f>[1]</f>” emango diozue izen. Urte horretan askapena aldarrikatuko duzue zeuen lurraldeko biztanle guztientzat: nork bere lurren jabetza berreskuratu ahal izango du, nor bere senitartera itzuliko da.


text:
Horrela, bada, berrogeita hamar urtetik berrogeita hamar urtera Jubileu Urtea ospatuko duzue: ez duzue ereingo, ez berez ernetako garirik moztuko, ezta bilduko ere inausi gabe utzitako mahastietan.


text:
Jubileu Urtea izango baita, zuek santutzat hartu beharrekoa. Jan ahal izango duzue, ordea, lurrak berez emango duena.


text:
salerosketak egitean, izan kontuan azken Jubileu Urteaz gero igarotako urteak eta hurrengoa arte falta direnak:


text:
zenbat eta urte gehiago falta, hainbat eta handiagoa prezioa; zenbat eta urte gutxiago, hainbat eta txikiagoa prezioa, saltzen dena gelditzen diren uztak baitira.


text:
<pb/>«Ez biezaio inork herritarrari kalterik egin; horrela erakutsiko duzue begirune diozuela zeuen Jainkoari. Neu naiz Jauna, zuen Jainkoa.


text:
<pb/>«Behar bada galdegingo duzue: “Zer jango dugu zazpigarren urtean, ezin badugu erein, ez uztarik bildu?”


text:
Hara, nik, Jaunak, ondasunez beteko zaituztet seigarren urtean, lurrari aginduko diot hiru urterako adina uzta emateko.


text:
Zortzigarren urtean berriro ereingo duzue; baina bitartean, bederatzigarren urtean uzta bildu artean, uzta zaharretik jan ahal izango duzue.


text:
<pb/>«Ez da zilegi lurrak behin betiko saltzea, neurea baita lurraldea, eta zuek ez zarete bertan etorkin besterik, nirean ostatuz bizi zaretenak. <f>ⓐ</f>


text:
<pb/>«Zuetako batek zorrak egin eta lursailen bat ezinbestean saltzen badu, haren ahaide hurbilenak berreskuratuko du hark saldutakoa, horretarako eskubidea baitu. <f>ⓑ</f>


text:
Norbaitek, jabetza berreskura diezaiokeen ahaiderik eduki ez arren, bere kabuz horretarako adina diru lortzen badu,


text:
bere lursailaren jabetza berreskuratuko du, hurrengo Jubileu Urtea arte falta diren urteen arabera erosleari zor dion diru-kopurua itzuli ondoren.


text:
Baina jabetza berreskuratzeko adina diru lortzeko gauza ez bada, eroslearen esku geldituko da Jubileu Urtea arte. Orduan, erosleak ez du jadanik berea izango, eta jatorrizko jabeak berreskuratuko du.


text:
<pb/>«Harresidun hiri bateko etxebizitza saltzen duenak mugatua du berreskuratzeko eskubidea: salmenta-egunaren ondoko urtean bakarrik berreskura dezake.


text:
Berreskuratzen ez badu, behin urtea burutuz gero, eroslearen eta beronen ondorengoen esku geldituko da betiko; Jubileu Urtean ere ez dute jabetza galduko.


text:
Aitzitik, harresi gabeko herri irekietako etxeak baserri-lurren arabera hartuko dira: berreskuratze-eskubidea noiznahikoa da eta, dena dela, Jubileu Urtean etxea bere jatorrizko jabeari itzuliko zaio.


text:
<pb/>«Lebitarrei dagokienez, noiznahi izango dute lebitar-hirietan <f>[2]</f> dituzten etxeak berreskuratzeko eskubidea. <f>ⓒ</f>


text:
Etxea erosi duena beste lebitar bat bada ere, Jubileu Urtean jatorrizko jabeari itzuliko zaio, zeren israeldarren artean lebitarren jabetza bakarra lebitar-hirietako etxeak baitira <f>[3]</f>.


text:
<pb/>«Zuen herritarren bat zorrak egin eta zuekin zituen betebeharrei aurre egin ezinik aurkitzen bada, lagundu egingo diozue eta bizirik irauteko modua emango, zuen artean bizi den etorkinari bezala. <f>ⓓ</f>


text:
Ez diozue inolako interesik eskatuko. Horrela erakutsiko duzue begirune diozuela zeuen Jainkoari, eta zuei esker bizi ahal izango da herritarra. <f>ⓔ</f>


text:
Neu naiz Jauna, zuen Jainkoa, Kanaan lurraldea emateko eta zuen Jainko izateko Egiptotik atera zintuztena. <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>«Zuen herritarrak zuekin zorrak egin eta bere burua esklabotzat saltzen badizue, ez behartu esklabo-lanetara: <f>ⓖ</f>


text:
Gero, zuen etxea utziko du bere seme-alabekin batera, eta bere senitartera eta famili ondarera itzuliko da.


text:
Izan ere, israeldarrak nire zerbitzari dira, neuk atera bainituen Egiptotik. Horregatik, ez daitezke sal esklaboak saltzen diren moduan.


text:
<pb/>«Gizonezko nahiz emakumezko esklaborik eduki nahi baduzue, eros itzazue auzo-herrietako jende artetik.


text:
Eros ditzakezue zuen artean bizi diren etorkinen seme-alabak, baita zuen lurraldean jaio zaizkien familiakideak ere. Izan zaitezkete haien jabe


text:
eta jabetza zeuen ondorengoei betiko utzi. Horiek, bai, esklabotzat eduki ditzakezue, baina herritarren artean, israeldarren artean, ez duzue batak bestea gogor hartuko.


text:
<pb/>«Etorkina edo zuen artean bizi den atzerritarra aberasten bada, eta zuen herritarrak harekin zorrak egin eta ezinbestean hari nahiz beste atzerritar familiakideren bati bere burua saltzen badio,


text:
noiznahi izango du askatasuna berreskuratzeko eskubidea. Bere senitartekoren batek berreskura dezake:


text:
osabak, lehengusuak nahiz beste edozein ahaidek; baita berak ere hartarako modurik aurkituko balu. <f>ⓗ</f>


text:
Horretarako, eroslearekin elkar harturik, bere burua saldu zuen urtetik Jubileu Urtea arteko denboraren kontua aterako du. Askapenaren prezioa urte-kopuruaren araberakoa izango da; lanean egin dituen urteen balioaren kontua, berriz, langileen soldata oinarritzat harturik aterako da.


text:
<n>[51-52]</n> Jubileu Urtea arte denbora asko nahiz gutxi falta izan, gelditzen diren urteei dagokiena itzuliko du askapen-sari gisa.


text:
Jabeak langile bat bezala hartuko du berekin emango dituen urteetan; ez diozue utziko herritarrari tratu txarra ematen.


text:
Berreskuratzea lortzen ez badu, nolanahi ere Jubileu Urtean libre geldituko da bere seme-alabekin batera.


text:
<pb/>«Izan ere, neure zerbitzari ditut israeldarrak; bai, neure zerbitzari, neuk atera bainituen Egiptotik. Neu naiz Jauna, zuen Jainkoa. <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>«Ez egin sasijainkorik, ez eraiki idolorik, ez zutarri sakraturik, ez ezarri zeuen lurraldean dotore landuriko harririk, horien aurrean ahuspezteko. Neu naiz Jauna, zuen Jainkoa. <f>ⓙ</f>


text:
<pb/>«Errespetatu nik aginduriko atseden-eguna eta izan begirune nire santutegiari. Neu naiz Jauna. <f>ⓚ</f>


text:
emango dizuet euria bere garaian: lurrak bere uzta ekarriko du eta landako arbolek beren fruitua emango; <f>ⓜ</f>


text:
gari-jotzeak mahats-bilketa arte iraungo du eta mahats-bilketak ereinaldia arte; ase-ase egin arte jan ahal izango duzue eta lasai biziko zarete zeuen lurraldean. <f>ⓝ</f>


text:
Bakea emango dizuet bertan: ezeren kezkarik gabe oheratuko zarete. Piztia kaltegarriak desagerraraziko ditut, eta ez da gerrarik izango.


text:
zuetariko bostek ehun etsairi erasoko diete eta ehunek hamar milari; zuen erasopean hilik eroriko dira.


text:
Begi onez begiratuko dizuet, seme-alaba ugari eman eta erruz ugalduko zaituztet; sendo eutsiko diot zuekiko itunari.


text:
Hain ugariak izango dira uztak, non ezin izango baitituzue jan, eta zaharrak atera beharko dituzue berriak sartzeko.


text:
Neu naiz Jauna, zuen Jainkoa, egiptoarren lurraldetik atera zintuztena, haien esklabo ez izateko. Zuen esklabotzaren uztarria hautsi dut eta burua jasorik ibilarazi zaituztet. <f>ⓒ</f>


text:
nire legeak gutxiesten eta erabakiak baztertzen badituzue, eta horrela, nire agindu guztiok bete nahi ez dituzuelarik, nire ituna hausten baduzue,


text:
hona zer egingo dizuedan: bat-bateko izuz joko zaituztet, zuen begiak ahuldu eta bizi-indarrak jango dizkizuen gaitz galgarriz eta sukarrez joko. Alferrik ereingo duzue, etsaiek jango baitituzte zuen uztak. <f>ⓔ</f>


text:
Aurka jarriko natzaizue: etsaiek garaituko zaituztete, etsai gorrotagarrienek menderatuko. Ihesari emango diozue inork atzetik eraso gabe ere. <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>«Horrela ere obeditzen ez badidazue, zazpi bider gogorrago zigortuko zaituztet zeuen bekatuengatik.


text:
Zuen segurtasun harroa hautsiko dut: zuen zerua burdina bezain lehor eta zuen lurra brontzea bezain elkor bihurtuko ditut. <f>ⓖ</f>


text:
Indar guztiaz ahaleginduko zarete, baina alferrik: lurrak ez dizue uztarik emango, ez landako arbolek ere fruiturik. <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>«Aurka egiten badidazue, niri obeditzeari uko eginez, zazpi bider gogorrago zigortuko zaituztet zeuen bekatuengatik.


text:
Basapiztiak bidaliko dizkizuet aurka: seme-alabarik gabe utziko zaituztete, zeuen abereak sarraskituko eta zeuek ere hain bakandurik utziko, non hutsik geldituko baitira herrialdeko bideak. <f>ⓘ</f>


text:
Gerra sorraraziko dut zuen aurka, ituna hausteagatik merezi duzuen zigorra emateko; hirietan babestuko zarete, baina izurria sortuko dut bertan eta etsaien esku eroriko zarete. <f>ⓙ</f>


text:
Janari-hornidura kenduko dizuet: labe bakar batean erreko dute hamar emakumek zuen ogi guztia eta, hain neurtua emango dizuetenez, ezin izango duzue jan gosea kentzeko adina <f>[1]</f>. <f>ⓚ</f>


text:
neuk ere aurka egingo dizuet haserre bizian eta zazpi bider gogorrago zigortuko zeuen bekatuengatik.


text:
Deuseztatu egingo ditut zuen sasikultu-lekuak, lurrera botako zuen intsentsu-aldareak, zuen gorpuak idoloen pusken gainean pilatuko ditut eta gaitzetsi egingo zaituztet. <f>ⓜ</f>


text:
Eremu bihurtuko ditut zuen hiriak eta hondakin zuen santutegiak. Ez ditut zuen opariak atseginez onartuko.


text:
Hondatu egingo dut zuen lurraldea eta harri eta zur eginik geldituko dira hartaz jabetzera etorriko diren etsaiak.


text:
Gerra sorraraziko dut zuen aurka eta kanpoko nazioetan barreiatuko zaituztet. Zuen lurraldea eremu bihurtuko dut eta zuen hiriak hondakin. <f>ⓝ</f>


text:
<pb/>«Orduan, zuen etsaien artean erbesteraturik emango duzuen denboraldi guztian, lurrak, bertan behera utzia egongo delarik, atseden hartu ahal izango du: zor zitzaizkion atsedenaldiak izango ditu. <f>ⓐ</f>


text:
Zuek bertan bizi zinetela izan ez zituen atsedenaldiak, bertan behera utzia egongo den aldian beteko ditu <f>[2]</f>.


text:
<pb/>«Etsaien lurraldean bizirik geldituko zaretenoi barru-barrurainoko larria sentiaraziko dizuet: airean doan hostoaren hotsa aski izango da zuei ihes eragiteko; ezpataz atzetik erasoko balizuete bezala egingo duzue ihes. Inork eraso gabe eroriko zarete. <f>ⓑ</f>


text:
Gudutik ihesi doazenak bezala egingo duzue elkarrekin estropezu, nahiz eta inork eraso ez. Ez zarete gauza izango etsaiei aurre egiteko.


text:
Eta zuetarik zenbait bizirik gelditzen badira, han ustelduko dira atzerrian beren gaiztakeriengatik, berenengatik eta beren gurasoenengatik. <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>«Baina azkenik aitortuko dute beren errua eta beren gurasoena: zein desleial izan zitzaizkidan eta nola egin zidaten aurka, alegia. <f>ⓓ</f>


text:
Horregatik egin nien nik ere aurka eta etsaien lurraldera eraman, ea horrela haien barru sinesgogorra <f>[3]</f> apaltzen zen eta zigorra merezia zutela aitortzen zuten. <f>ⓔ</f>


text:
Orduan, Jakobekin, Isaakekin eta Abrahamekin eginiko itunaz oroituko naiz, baita lurraldeari buruzko agintzariaz ere. <f>ⓕ</f>


text:
Baina lehenago, lurraldea utzi egin beharko dute, hondaturik egongo den bitartean bere atsedenaldiak hartu ahal ditzan. Beren bekatuek merezia ordaindu beharko dute, nire erabakiak mespretxatu eta legeak baztertu dituztelako.


text:
Baina etsaien lurraldean egongo direnean ere, ez ditut gaitzetsiko, ez baztertuko, haiek deuseztatu eta nire ituna hausteraino. Neu, Jauna, bainaiz haien Jainkoa. <f>ⓖ</f>


text:
Aitzitik, gogoan izango dut, beraien onerako, haien aurrekoekin egin nuen ituna, haien Jainko izateko atera bainituen Egiptotik herri guztien aurrean». <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>Horiek dira Sinai mendian Jaunak Moisesen bidez israeldarrei eman zizkien lege, erabaki eta irakaspenak, beraren eta israeldarren arteko harremanak zehazteko.


text:
«Esan israeldarrei: Norbaitek pertsona bat Jaunari eskaintzeko botoa egin badu, diru-kopuru bat emanez ere bete dezake bere botoa.


text:
Prezioa ezartzeko, honako baliokidetza hauek erabiliko dira: <pb/>«Pertsona hogei urtetik hirurogei artekoa bada, gizonezkoarentzat berrogeita hamar zilarrezko txanpon, santutegiko dirutan,


text:
<pb/>«Hirurogei urtetik gorakoa bada, gizonezkoarentzat hamabost txanpon, eta emakumearentzat hamar.


text:
<pb/>«Ezarritako prezioa ordaintzeko norbait pobreegia bada, apaizari aurkeztuko dio eskaini duen pertsona, eta apaizak erabakiko du ordaindu beharrekoa, eskaintzailearen ahalbideak kontuan harturik. <f>ⓘ</f>


text:
Ezin izango da, beraz, beste batez trukatu, hobea nahiz txarragoa izan; hala ere, trukatzen bada, bai eskainiriko aberea, bai ordezkoa, biak geldituko dira sagaraturik.


text:
<pb/>«Botoz eskainia Jaunari opaltzeko gai ez den abere kutsatua bada, eskaintzaileak apaizari aurkeztuko dio,


text:
eta apaizak erabakiko du ordaindu beharrekoa, aberea zer-nolakoa den kontuan harturik. Apaizaren erabakia atzeraezina da.


text:
Jabeak aberea berreskuratu nahi badu, ezarritako prezioa eta bosteko bat gehiago ordaindu beharko du.


text:
<pb/>«Norbaitek bere etxea sagaratzen badio Jaunari, apaizak erabakiko du etxearengatik ordaindu beharrekoa, zer-nolakoa den kontuan harturik. Apaizaren erabakia atzeraezina da.


text:
Etxea sagaratu duenak berreskuratu egin nahi badu, ezarritako prezioa eta bosteko bat gehiago ordaindu beharko du, etxea berriro bereganatzeko.


text:
<pb/>«Norbaitek bere ondareko lursail bat sagaratzen badio Jaunari, bertan erein daitekeenaren arabera erabakiko da ordaindu beharrekoa: laurehun kilo garagar-hazi zilarrezko berrogeita hamar txanponetan.


text:
Jubileu Urtearen ondoren sagaratzen bada, berriz, apaizak aterako du prezioaren kontua, hurrengo Jubileu Urtea arte falta diren urteei dagokiena prezio orokorretik kenduz.


text:
<pb/>«Lursaila sagaratu duenak berreskuratu nahi badu, ezarritako prezioa eta bosteko bat gehiago ordaindu beharko du, lursaila berriro bereganatzeko.


text:
Ez badu berreskuratzen eta, hala ere, beste norbaiti saltzen badio, berreskuratzeko eskubidea galtzen du.


text:
Jubileu Urtean erabat eta betiko Jaunari sagaratua geldituko da, eta jabetza apaizarentzat izango da. <f>ⓙ</f>


text:
apaizak Jubileu Urtea arte ordaindu beharrekoaren kontua aterako du, eta eskaintzaileak egunean bertan ordainduko du ezarritako prezioa. Jaunari sagaraturik geldituko da.


text:
Jubileu Urtean, ordea, lursaila jatorrizko jabearen eskuetara itzuliko da, hau da, erosia izan zitzaionagana».


text:
<pb/>(Prezioa santutegiko pisu-neurriaren arabera zilarrezko txanponetan ordainduko da, oin-txanpona hamar gramokoa <f>[2]</f> delarik).


text:
<pb/>«Begi-bistakoa da ezin diola inork ere lehen abere-kumerik Jaunari botoz sagaratu, zeren, lehenengoa izanik, Jaunari baitagokio aldez aurretik: bai zekorra, bai arkumea Jaunarenak dira. <f>ⓚ</f>


text:
Lehen-kumea abere kutsatuarena bada, jabeak berreskura dezake, ezarritako prezioa eta bosteko bat gehiago ordainduz. Ez badu berreskuratzen, apaizak salduko du ezarritako prezioan.


text:
<pb/>«Begi-bistakoa da ere, norbaitek bere ondasunen bat —gizakia nahiz aberea, bere ondareko nahiz erositako lursaila— erabat eta betiko Jaunari sagaratu badio, ezin duela berreskuratu. Era horretan Jaunari sagaraturiko ondasuna guztiz sakratua da eta Jaunari dagokio bakar-bakarrik.


text:
<pb/>«Lurreko emaitzen hamarrenak ere —bai ereindakoarenak, bai arbola-fruituenak— Jaunarenak dira eta berari daude sagaratuak. <f>ⓛ</f>


text:
Norbaitek hamarren horietatik zerbait berreskuratu nahi badu, ezarritako prezioa eta bosteko bat gehiago ordaindu beharko du.


text:
<pb/>«Abereei dagokienez, abelgorria nahiz abere xehea izan, hamarretik bat Jaunari sagaratuko zaio, zozketa bidez aukeratuz <f>[3]</f>.


text:
Jabeak ez du onak ala txarrak diren begiratu behar, ezta aukeratua beste batez trukatu ere. Hala ere trukatzen badu, bai aukeraturiko aberea, bai ordezkoa, biak gelditzen dira sagaraturik eta, beraz, ezin izango dira berreskuratu».


text:
<pb/>Israeldarrak Sinai basamortuan zeudelarik, Jauna mintzatu zitzaion Moisesi elkarketa-etxolan. Egiptotik irten eta hurrengo urtea zen, bigarren hilaren <f>[1]</f> lehen eguna. Hau esan zion: <f>ⓜ</f>


text:
«Egin israeldar elkarte osoaren izen-bilketa <f>[2]</f> senitarteka eta familiaka, gizonezko guztiak banan-banan erroldatuz.


text:
Israelgo gudarostea osatzeko gai diren hogei urtetik gorako gizonezko guztiak erroldatuko dituzu, gudari-taldeka banatuz. Zu eta Aaron arduratuko zarete izen-bilketaz,


text:
Joseren semeen leinuetatik: Efraimenetik, Amihuden seme Elixama, eta Manasesenetik, Pedahtzurren seme Gameliel;


text:
<pb/>Horiek izan ziren israeldar elkarteko ordezkaritzat aukeraturiko leinuburuak, horiek israeldar gudari-taldeen buruzagiak.


text:
herri osoa batzartu zuten bigarren hilaren lehen egunean eta israeldarren izen-bilketa egin zuten senitarteka eta familiaka <f>[3]</f>, hogei urtetik gorako gizonezkoak banan-banan erroldatuz.


text:
<pb/> <n>[20-43]</n> Israelgo leinu guztien izen-bilketa senitarteka eta familiaka egin zen, gudurako gai ziren hogei urtetik gorako gizonezkoak banan-banan erroldatuz. Hona leinu bakoitzak eman zuen emaitza: <pb/>Jakoben, Israel ere deituaren, lehen-seme Rubenen leinuak 46.500; Simeonen leinuak 59.300; Gaden leinuak 45.650; Judaren leinuak 74.600; Isakarren leinuak 54.400; Zabulonen leinuak 57.400; Joseren semeen leinuek: Efraimenak 40.500, eta Manasesenak 32.200; Benjaminen leinuak 35.400; Danen leinuak 62.700; Axerren leinuak 41.500; Neftaliren leinuak 53.400.


text:
<pb/>Hori izan zen Moisesek, Aaronek eta Israelgo hamabi ordezkariek —leinu bakoitzetik ordezkari bana— egin zuten izen-bilketaren emaitza.


text:
Lebitarren esku jarriko dituzu itunaren egoitza, bertako tresneria eta gainerako hornigaiak. Haiek eramango dituzte egoitza eta bertako tresnak batetik bestera, eta egoitzako zerbitzuaz arduratuko dira. Egoitzaren inguruan etxolatuko dira. <f>ⓝ</f>


text:
Abiatzerakoan, lebitarrek bilduko dute etxola; gelditzean, beraiek eraikiko berriro. Lebitar ez den norbait egoitzara hurbiltzen bada, heriotzara emango dute. <f>ⓐ</f>


text:
Lebitarrak, berriz, itunaren egoitzaren inguruan etxolatuko dira; honela libratuko dute israeldarren elkartea Jaunaren haserretik <f>[5]</f>. Itunaren egoitzako zerbitzuaz arduratuko dira». <f>ⓑ</f>


text:
«Israeldarrak nor bere leinuaren banderapean etxolatuko dira; kanpalekua elkarketa-etxolaren inguruan eratuko da, halako tarte bat utziz.


text:
Judatarren buruzagia Aminadaben seme Nahxon izango da, haren gudari-taldeak 74.600 gizon dituelarik.


text:
Judarekin batera Isakar eta Zabulonen leinuak <f>[1]</f> etxolatuko dira. Isakartarren buruzagia Tzuarren seme Netanel izango da,


text:
Judaren kanpamenduak, hiru gudari-talde biltzen dituelarik, 186.400 gizon ditu guztira. Ibilaldikoan, hauek joango dira buruan. <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>«Hegoaldean Rubenen banderapeko kanpamendua ezarriko da bere gudari-taldeekin. Rubendarren buruzagia Xedeurren seme Elitzur izango da,


text:
Rubenekin batera Simeon eta Gaden leinuak etxolatuko dira. Simeondarren buruzagia Tzurixadairen seme Xelumiel izango da,


text:
Rubenen kanpamenduak, hiru gudari-talde biltzen dituelarik, 151.450 gizon ditu guztira. Ibilaldikoan, bigarren joango dira. <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>«Ondoren, elkarketa-etxola eta lebitarrak joango dira beste kanpamenduen erdian. Etxolatu ziren ordenaren arabera abiatuko dira, kanpamendu bakoitza bere banderaren atzetik. <f>ⓔ</f>


text:
<pb/>«Mendebaldean Efraimen banderapeko kanpamendua ezarriko da bere gudari-taldeekin. Efraimdarren buruzagia Amihuden seme Elixama izango da,


text:
Efraimekin batera Manases eta Benjaminen leinuak etxolatuko dira. Manasestarren buruzagia Pedahtzurren seme Gameliel izango da,


text:
Efraimen kanpamenduak, hiru gudari-talde biltzen dituelarik, 108.100 gizon ditu guztira. Ibilaldikoan, hirugarren abiatuko dira. <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>«Iparraldean Danen banderapeko kanpamendua ezarriko da bere gudari-taldeekin. Dandarren buruzagia Amixadairen seme Ahiezer izango da,


text:
Danekin batera Axerren eta Neftaliren leinuak etxolatuko dira. Axertarren buruzagia Okranen seme Pagiel izango da,


text:
Danen kanpamenduak 157.600 gizon ditu guztira. Ibilaldikoan, azken abiatuko dira, beren banderaren atzetik». <f>ⓖ</f>


text:
<pb/>Horra hor israeldarren izen-bilketa senitarteka, kanpamenduen errolda gudari-taldeka: 603.550 gizon guztira.


text:
Lebiren ondorengoak ez zituzten erroldatu beste israeldarrekin batera, Jaunak Moisesi agindu bezala.


text:
<pb/>Israeldarrak nor bere banderapean etxolatu eta abiatzen ziren, senitarteka eta familiaka sailkaturik, Jaunak Moisesi agindu bezala.


text:
baina Nadab eta Abihu semerik utzi gabe hil ziren Sinai basamortuan, Jaunaren aurrean, honek agindu gabeko intsentsu-eskaintza egin zutelako. Beraz, Eleazar eta Itamar izan ziren apaiz beren aita Aaronen ardurapean. <f>ⓙ</f>


text:
Aaron eta elkarte osoaren ordezkari gisa beteko dute lebitarrek beren zerbitzua elkarketa-etxolaren aurrean, egoitzako zereginez arduratuz.


text:
Elkarketa-etxolako tresnen ardura izango dute eta israeldarren zerbitzura egongo dira egoitzako zereginak betetzeko.


text:
Lebitarrak, beraz, beste israeldarren artetik bereizi eta Aaroni eta beronen semeei emango dizkiezu laguntzaile.


text:
Aaron eta beronen semeak ezarriko dituzu apaiz-zerbitzuan. Beste norbaitek apaiz-eginkizunetan jarduten badu, heriotzara emango dute».


text:
«Lebitarrak hautatu ditut israeldarren artetik, berauen lehen-semeen ordez. Neureak ditut, beraz, lebitarrak, <f>ⓚ</f>


text:
neureak baititut lehen-semeak oro: Egiptoko lehen-seme guztiak hilarazi nituenean, niretzat sagaratu nituen Israelgo lehen-jaio guztiak, gizaki nahiz abereak. Neureak ditut, beraz. Neu naiz Jauna». <f>ⓛ</f>


text:
«Egizu lebitarren izen-bilketa, senitarteka eta familiaka, hilabetez gorako gizonezkoak erroldatuz».


text:
Merariren semeak, Mahli eta Muxi, senitarteburuak. Horiek ziren lebitarren senitarteak, famili jatorriaren arabera banatuak.


text:
<pb/>Gerxonen ondorengoak bi senitartetan banatuak zeuden: libnitarrak eta ximeitarrak. Horiek ziren gerxondarren senitarteak.


text:
Hona gerxondarren ardurapean zeuden elkarketa-etxolako <f>[2]</f> osagaiak: egoitza eta berau estaltzen zuen oihal-etxola, honen estaldura eta sarrerako oihala,


text:
egoitza eta aldare inguruan zegoen atariko eta atari-sarrerako oihalak, eta eraikuntza guztiko sokak.


text:
Kehatarren ardurapean zeuden kutxa, ogien mahaia, argimutila, aldareak, santutegiko zerbitzuan erabiltzen ziren tresnak eta etxola bitan banatzen zuen errezela.


text:
<pb/>Aaronen seme Eleazar zen lebitarren senitarteburuen nagusi. Honek bere menpean zituen santutegiko zerbitzuaz arduratzen ziren guztiak.


text:
Meraritarren senitarteburua Abihailen seme Tzuriel zen. Hauek egoitzaren alboan, iparraldera, etxolatu ziren.


text:
Meraritarren ardurapean zeuden egoitzako oholak, zehar-egurrak, zutabeak, oinak eta beste osagai guztiak;


text:
<pb/>Ekialdean, hau da, egoitzaren buruz buru eta elkarketa-etxolaren aurrean, Moises, Aaron eta honen semeak zeuden etxolatuak; hauek santutegiaren zerbitzuaz arduratzen ziren israeldarren izenean. Beraiek ez beste norbait zerbitzu horretan sartzen bazen, heriotzara ematen zuten.


text:
<pb/>Moisesek eta Aaronek senitarteka erroldatu zituzten lebitarrak, Jaunaren agindura. Hilabetez gorako gizonezkoak 22.000 ziren guztira.


text:
<pb/>Jaunak esan zion Moisesi: «Egizu israeldarren lehen-semeen izen-bilketa, hilabetez gorako gizonezkoak erroldatuz.


text:
Eta bereiz iezazkidazu lebitarrak, israeldar lehen-semeen ordez. Neu naiz Jauna. Halaber, bereizi lebitarren abereak, israeldarren lehen abere-kumeen ordez». <f>ⓐ</f>


text:
«Hartu lebitarrak israeldarren lehen-seme guztien ordez eta lebitarren abereak israeldarrenen ordez: neureak ditut lebitarrak. Neu naiz Jauna.


text:
bakoitzarengatik zilarrezko bost txanponeko ordaina eskatuko duzu, santutegiko pisu-neurriaren arabera, oin-txanpona hamar gramokoa delarik. <f>ⓑ</f>


text:
Erroldatu hogeita hamar urtetik berrogeita hamar artekoak, elkarketa-etxolako zerbitzua bete dezaten. <f>ⓒ</f>


text:
Abiatzeko orduan kanpamendua jasotzean, Aaronek eta beronen semeek etxola bitan banatzen duen errezela kendu eta hartaz itun-kutxa estaliko dute. <f>ⓓ</f>


text:
Larru finezko <f>[1]</f> estalduraz bilduko dute eta gainean purpura morezko beste oihal bat zabalduko, eta hagak ezarriko dizkiote kutxari.


text:
Purpura morezko oihala zabalduko dute eskainiriko ogien mahai gainean ere, eta bertan isur-oparietarako azpilak, erretiluak, katiluak eta pitxerrak ipiniko dituzte; eskainiriko ogia etengabe egongo da mahai gainean. <f>ⓔ</f>


text:
Horren guztiaren gainean purpura gorriminezko oihala zabaldu eta larru finezko estalduraz bilduko dute, eta hagak ezarriko dizkiote mahaiari.


text:
Gero, purpura morezko oihala hartu eta argimutila, kriseiluak, su-hatzak, errautsontziak eta olioarekin erabiltzen diren ontzi guztiak estaliko dituzte. <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>«Urrezko aldare <f>[2]</f> gainean ere purpura morezko oihala zabalduko dute, larru finezko estalduraz bildu eta hagak ezarriko dizkiote;


text:
gero, santutegiko liturgi zerbitzurako erabiltzen diren tresnak hartu eta purpura morezko oihalean ipiniko dituzte, larru finezko estalduraz bildu eta anda gainean ezarriko.


text:
Aldare gainean liturgi zerbitzurako erabiltzen diren tresna guztiak ezarriko dituzte: errautsontziak, sardexkak, palak eta isipu-ontziak. Guztia larru finezko estalduraz bilduko dute, eta hagak ezarriko dizkiote aldareari.


text:
<pb/>«Abiatzeko orduan kanpamendua jasotzean, Aaronek eta beronen semeek santutegiko tresna guztiak bilduko dituzte, eta gero Kehaten ondorengoak etorriko dira horiek guztiak eramateko. Ez dezatela ezer sakraturik uki, hil ez daitezen. Horiek dira Kehaten ondorengoek eraman behar dituzten elkarketa-etxolako gauzak.


text:
<pb/>«Eleazar, Aaron apaizaren semea, honetaz arduratuko da: kriseiluetako olioaz, intsentsu usaintsuaz, eguneroko labore-opariez eta gantzuketa-olioaz. Egoitzaz eta bertan dagoen guztiaz ere —gauza sakratuez zein tresneriaz— bera arduratuko da». <f>ⓖ</f>


text:
Gauza guztiz sakratuetara hurbiltzean bizia galtzeko arriskua dutenez gero, egizue honela, hil ez daitezen: Aaron eta beronen semeak bertan egongo dira bakoitzari zein den bere egitekoa eta zer eraman behar duen esateko.


text:
Erroldatu hogeita hamar urtetik berrogeita hamar artekoak, elkarketa-etxolako zerbitzua bete dezaten.


text:
egoitzako zapiak, elkarketa-etxola, honen gaineko larru finezko estaldura, elkarketa-etxolaren sarrerako oihala,


text:
atariko oihalak, egoitza eta aldarea inguratzen dituen atariaren sarrerako oihala, sokak eta gainerako osagaiak; hori guztia da gerxondarren egitekoa.


text:
Aaron eta beronen semeen agindura beteko dute gerxondarrek beren egitekoa, bai beren zerbitzuari, bai eraman behar dituzten gauzei dagokienez.


text:
Gerxondarren senitarteek elkarketa-etxolan bete behar duten zerbitzua Aaron apaizaren seme Itamarren gidaritzapean beteko dute.


text:
Elkarketa-etxolan izango duten egitekoa eta eraman behar dutena hauxe izango da: egoitzako oholak, zehar-egurrak, zutabeak, oinak,


text:
Meraritarren senitarteek elkarketa-etxolan bete behar duten zerbitzua Aaron apaizaren seme Itamarren gidaritzapean beteko dute».


text:
<pb/> <n>[34-49]</n> Moisesek, Aaronek eta elkarte-arduradunek Kehat, Gerxon eta Merariren ondorengo lebitar guztien izen-bilketa egin zuten, senitarteka eta familiaka. Hogeita hamar urtetik berrogeita hamar artekoak erroldatu zituzten, elkarketa-etxolako zerbitzua bete zezaten. Moisesek eta Aaronek Jaunaren agindura egindako izen-bilketak emaitza hau eman zuen: Kehaten ondorengoak 2.750; Gerxonen ondorengoak 2.630; Merariren ondorengoak 3.200 <f>[4]</f>. <pb/>Beraz, izen-bilketan erroldaturiko lebitar guztiak 8.580 ziren. Bakoitzari zer egin eta zer eraman behar zuen adierazi zitzaion, Jaunak Moisesi aginduaren arabera.


text:
«Agindu israeldarrei edonolako lege-kutsadura dutenak —legena edo sexu-jarioa dutela edo gorpu bat ukitu dutela— kanpalekutik urruti botatzeko. <f>ⓗ</f>


text:
Gizonezko nahiz emakumezko, bota ditzatela kanpalekutik. Horrela ez dute kanpalekua kutsatuko, han bizi bainaiz ni beraien artean». <f>ⓘ</f>


text:
«Esan israeldarrei: Gizonezko nahiz emakumezko batek beste norbaiti kalte egin eta Jainkoarekiko desleial jokatzen badu, errudun bihurtzen da. <f>ⓙ</f>


text:
Bere errua aitortuko du, eta kaltearen ordaina eta bosteko bat gehiago emango dio kalte egin dionari. <f>ⓚ</f>


text:
Kaltetua hila bada eta ordaina jasotzeko ahaide hurbilekorik ez badu, kalte-ordaina Jaunari emango zaio apaizaren bidez, errudunaren bekatuaren barkamen-ohikunea egiteko erabiliko den ahariaz gain.


text:
Senarraren ezjakinean beste gizon batekin sexu-harremanak izan ditu eta kutsaturik gelditu da; baina ez dago lekukorik, ez du inork horretan harrapatu.


text:
Hala ere, senarrak susmo txarra hartu dio emazteari, hau egiaz errudun delarik. Baina gerta daiteke emaztea errugabea izanik ere senarrak susmo txarra hartzea.


text:
Honelako kasuetan, senarrak apaizaren aurrera eramango du emaztea eta lau kilo garagar-irin eskainiko ditu oparitzat. Ez dio irinari oliorik isuriko, ez intsentsurik ipiniko, susmo txarra dela-eta bekatua salatzeko eskaintza baita. <f>ⓜ</f>


text:
Ur sakratua <f>[2]</f> hartuko du buztinezko ontzi batean eta egoitzako zorutik hartutako hautsaz nahasiko du.


text:
Emakumea Jaunaren aurrean ipini, ilea askatu eta bekatua salatzeko oparia, senarrak bere susmo txarragatik ekarria, ezarriko dio eskuetan; apaizak, bitartean, errudunaren gain madarikazioa dakarren ur garratza <f>[3]</f> edukiko du eskuetan.


text:
Orduan, zin eragingo dio emakumeari, hau esanez: “Beste gizon batekin harremanik izan ez baduzu, ez bazara desohoratu eta zeure senarrari desleial izan, ez dakizula ezer txarrik gerta, madarikazioa dakarren ur garratz hau edatean.


text:
Baina senarrari desleial izan bazatzaizkio eta, zeurea ez den beste gizon batekin harremanak izanik, desohoratu bazara


text:
—apaizak une honetan madarikazio-zina eginarazten dio emakumeari—, zigor zaitzala Jaunak: sabela haizatu eta agor bihur zaitzala, zure herritarrek zuri gertatua aipa dezatela beren madarikazioak botatzean. <f>ⓝ</f>


text:
Madarikazioa dakarren ur hau edan bezain laster gertatuko zaizu zigorra”. Eta emakumeak “Amen! Amen!” erantzungo du.


text:
Baina aurretik, senarrak bere susmo txarragatik ekarritako oparia emakumearen eskuetatik hartu, Jaunaren aurrean aurkeztu eta aldare gainean ezarriko du.


text:
Oparitik irin-eskutada hartuko du oroigarri gisa eta aldare gainean erreko. Ondoren, ura edanaraziko dio emakumeari. <f>ⓐ</f>


text:
Ura edatean, hau gertatuko da: emakumea senarrari desleial izan eta kutsaturik gelditu bada, madarikazio-ura bere barrura sartu eta garratz bihurtuko zaio, sabela haizatu eta agor geratuko da; emakume hori madarikazio-adibide izango da herritarrentzat.


text:
Alderantziz, emakumea kutsatua ez, baizik eta garbi badago, ez zaio gaitzik gertatuko eta izango du seme-alabarik.


text:
<pb/>«Hau da adulterio-susmoaren legea, senarraren eskumende egonik, emaztea desleial izan eta desohoratzen denerako,


text:
edota senarrak emazteaz susmo txarra duenerako: Jaunaren aurrean aurkeztuko du emaztea, eta apaizak lege honen arabera jokatuko du.


text:
Senarrari ez zaio errurik egotziko, eta emazte errudunak bere hobenaren ondorenak jasan beharko ditu».


text:
«Esan israeldarrei: Jaunari nazireu bezala sagaratzeko botoa <f>[1]</f> egiten duenak, gizonezko zein emakumezkok,


text:
ez du ardorik, ez beste alkohol-edaririk edango, ez edari horietatik ateratako ozpinik ere; ez du inolako mahats-zukurik edango, ez eta mahatsik edo mahaspasarik jango. <f>ⓑ</f>


text:
Nazireutzak dirauen bitartean, ez du mahatsez eginiko ezer jango, ezta haziz edo azalez eginikorik ere.


text:
Nazireu-botoaren denboraldi guztian ez du ilea moztuko: Jaunari sagaratua baitago, ilea hazten utziko du. <f>ⓒ</f>


text:
aita nahiz ama, anaia nahiz arreba hiltzen bazaio ere, ez da kutsatuko, Jaunari sagaratua baitu bere burua.


text:
<pb/>«Bat-batean norbait ondoan hiltzen bazaio, sagarapenaren ezaugarri duen ilea kutsatuz, garbikuntza-ohikunea egingo du zazpi egunen buruan: egun horretan erabat moztuko du buruko ilea.


text:
Zortzigarren egunean bi usapal edo bi usakume eramango dizkio apaizari, elkarketa-etxolaren sarrerara.


text:
Bata barkamen-oparitzat eta bestea erre-oparitzat eskainiko ditu apaizak, eta haren alde barkamen-ohikunea egingo du, gorpua ukitzean eginiko hobenagatik. Egun horretan berriro sagaratuko dio nazireuak bere burua Jaunari.


text:
Ostera hasiko du Jaunari nazireu bezala sagaraturiko denboraldia; aurreko egunak ez zaizkio kontuan hartuko, bere nazireu-botoa profanatu duelako. Gainera, urtebeteko bildotsa eramango dio Jaunari ordain-oparitzat.


text:
<pb/>«Hona hemen nazireuari buruzko legea: Sagarapen-garaia burutzean, elkarketa-etxolaren sarrerara joango da


text:
eta urtebeteko bildots akats gabea eskainiko dio Jaunari erre-oparitzat, urtebeteko arkume akats gabea barkamen-oparitzat eta ahari akats gabea elkartasun-oparitzat.


text:
Irin garbiz eginiko legamia gabeko saski bat ogi, olioz oraturiko opilak eta oliotan bustiriko talo legamia gabeak ere eskainiko ditu, labore- eta isur-opariekin batera.


text:
gero, aharia eskainiko du elkartasun-oparitzat, legamia gabeko ogien saskiarekin batera, eta labore- eta isur-opariak.


text:
Ilea motz-motz egingo du nazireuak elkarketa-etxolako sarreran eta bere sagarapenaren ezaugarri duen ile moztua elkartasun-oparia erretzen deneko sutara botako du. <f>ⓓ</f>


text:
Ahari errearen beso bat, saskiko legamia gabeko ogi bat eta legamia gabeko opil bat hartu eta nazireu ile-moztuaren eskuetan ipiniko ditu apaizak.


text:
Gero, apaizak Jaunari aurkeztuko dio hori guztia: gauza sakratua da eta apaizari dagokio, aurkezturiko bularra eta aparte utzitako izterra bezala. Horren guztiaren ondoren, ardoa edan ahal izango du nazireu-botoa zuenak.


text:
<pb/>«Hori da nazireu-botoz bere burua Jaunari sagaratzen dionari buruzko legea, horiek dira Jaunari aurkeztu behar dizkion opariak, bere kabuz eskain diezaiokeenaz aparte. Lege honen arabera beteko ditu aginduriko botoaren eginbeharrak».


text:
<pb/>Eraikuntza burutu zuen egunean, Moisesek olioa isuriz sagaratu zuen egoitza bertako tresna guztiekin; berdin egin zuen aldare eta bertako tresna guztiekin ere. <f>ⓘ</f>


text:
beren oparia aurkeztu zioten Jaunari: sei gurdi estali eta hamabi idi, hau da, gurdi bat bi buruzagiko eta idi bat buruzagi bakoitzeko. Guztia egoitzaren aurrean ezarri zuten.


text:
«Ekarri dituzten opariok hartu elkarketa-etxolako zerbitzurako, eta eman lebitarrei, nori bere egitekoaren arabera behar duena».


text:
meraritarrei lau gurdi eta zortzi idi, Aaron apaizaren seme Itamarren gidaritzapean bete behar zuten egitekoaren arabera;


text:
kehatarrei, berriz, ez zien gurdirik, ez idirik eman, haien egitekoa gauza sakratuak bizkarrean eramatea baitzen.


text:
<pb/>Aldarea sagaratzeko egunean, familiaburuek aldarearen inaugurazioko opariak eraman zituzten eta aldare aurrean ezarri. <f>ⓚ</f>


text:
Orduan, Jaunak esan zion Moisesi: «Egun bakoitzean familiaburu desberdinak eramango du oparia aldarearen inauguraziorako».


text:
<pb/> <n>[12-83]</n> Lehen egunean <f>[1]</f> Aminadaben seme Nahxonek, Judaren leinukoak, eraman zuen oparia; bigarren egunean Tzuarren seme Netanelek, Isakarren leinukoak; hirugarren egunean Helonen seme Eliabek, Zabulonen leinukoak; laugarren egunean Xedeurren seme Elitzurrek, Rubenen leinukoak; bosgarren egunean Tzurixadairen seme Xelumielek, Simeonen leinukoak; seigarren egunean Deuelen seme Eliasafek, Gaden leinukoak; zazpigarren egunean Amihuden seme Elixamak, Efraimen leinukoak; zortzigarren egunean Pedahtzurren seme Gamelielek, Manasesen leinukoak; bederatzigarren egunean Gideoniren seme Abidanek, Benjaminen leinukoak; hamargarren egunean Amixadairen seme Ahiezerrek, Danen leinukoak; hamaikagarren egunean Okranen seme Pagielek, Axerren leinukoak; hamabigarren egunean Enanen seme Ahirak, Neftaliren leinukoak. <pb/>Eta hona familiaburu bakoitzak eraman zituen opariak: zilarrezko kilo eta erdi inguruko azpila eta 800 gramo inguruko isipu-ontzia —santutegiko pisu-neurriaren arabera—, biak olioz oraturiko irin garbiz beteak labore-oparitarako; baita urrezko 110 gramo inguruko erretilua ere, intsentsuz betea; zekor bat, ahari bat eta urtebeteko bildots bat erre-oparitarako, aker bat barkamen-oparitarako eta bi zekor, bost ahari, bost aker eta urtebeteko bost bildots elkartasun-oparitarako.


text:
<pb/>Beraz, Israelgo familiaburuek honako opariok eskaini zituzten, aldarea sagaratu zen egunean: zilarrezko hamabi azpil, zilarrezko hamabi isipu-ontzi eta urrezko hamabi erretilu.


text:
Zilarrezko azpil bakoitza kilo eta erdi inguru zen eta isipu-ontzi bakoitza 800 gramo inguru. Azpil eta isipu-ontzien zilarra, guztira, hogeita zazpi kilo eta erdi izan zen gutxi gorabehera, santutegiko pisu-neurriaren arabera.


text:
Bazeuden urrezko hamabi erretilu ere, intsentsuz beterik, bakoitza 110 gramo ingurukoa, santutegiko pisu-neurriaren arabera. Erretiluek 1.320 gramo eman zuten guztira.


text:
<pb/>Erre-oparitarako abereak, guztira, hamabi zekor, hamabi ahari eta urtebeteko hamabi bildots ziren, zegozkien labore-opariekin batera, eta hamabi aker barkamen-oparitarako.


text:
Elkartasun-oparitarako abereak, guztira, hogeita lau zekor, hirurogei ahari, hirurogei aker eta urtebeteko hirurogei bildots ziren. Horiek izan ziren aldarea sagaratu ondorengo inaugurazio-jairako opariak.


text:
<pb/>Jaunarekin mintzatzeko elkarketa-etxolan sartu ohi zenean, Jaunaren ahotsa entzuten zuen Moisesek; ahotsak itun-kutxa gaineko estalki gainetik, izaki hegaldunen artetik, hitz egiten zion <f>[2]</f>.


text:
«Esaiozu Aaroni, zazpi kriseiluak pizterakoan, argimutilaren aurrealdea argitzeko eran egokitzeko». <f>ⓛ</f>


text:
Bete zuen Aaronek Jaunak Moisesi agindua, eta argimutilaren aurrealdea argitzeko eran egokitu zituen kriseiluak.


text:
Mailuz landuriko urrez egina zen argimutila, oinetik lore-hosto-bururaino. Jaunak Moisesi erakutsitako ereduaren arabera egina zen.


text:
Garbikuntza-ohikune hau erabiliko duzu: garbikuntzako urez <f>[1]</f> zipriztinduko dituzu; ondoren, gorputzeko ile guztia moztuko dute eta arropak garbituko. Horrenbestez, garbi geldituko dira. <f>ⓜ</f>


text:
Gero, zekor bat eta dagokion labore-oparia —oliotan oraturiko irin garbikoa— hartuko dute; zuk barkamen-oparitarako beste zekor bat hartuko duzu.


text:
Aaronek, aurkezpen-keinua eginez <f>[2]</f>, Jaunari eskainiko dizkio lebitarrak israeldarren izenean, eta Jaunaren zerbitzurako geldituko dira.


text:
Gero, lebitarrek eskuak ezarriko dizkiete buruan zekorrei, eta Aaronek lebitarren alde barkamen-ohikunea egiteko eskainiko ditu <f>[3]</f>, bata barkamen-oparitzat eta bestea erre-oparitzat.


text:
Aaronen eta beronen semeen aurrean ipiniko dituzu lebitarrak, eta Jaunari eskainiko dizkiozu, aurkezpen-keinua eginez;


text:
Ordutik aurrera, has daitezke lebitarrak elkarketa-etxolan beren zerbitzua betetzen. Beraz, haien garbikuntza egin eta eskaini egingo dituzu:


text:
niretzat bereiziak dira israeldarren artetik eta niri oso-osorik emanak. Israeldarren lehen-semeen ordez hartu ditut, <f>ⓝ</f>


