# verses

text:
Judako errege Joaxek, ordea, bere aurretik Judan errege izaniko Josafat, Joram eta Akaziasek Jaunari sagaraturiko eskaintza guztiak Siriako errege Hazaeli igorri zizkion, baita Joaxek berak egindakoak eta Jaunaren etxeko nahiz erregearen jauregiko altxortegian zegoen urre guztia ere. Orduan, Hazaelek alde egin zuen Jerusalemdik. <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>Joaxen gainerako jarduerak eta egin zuen guztia «Judako Erregeen Kronika» liburuan daude idatziak.


text:
Ximeaten seme Jozabad eta Xomerren seme Jehozabad <f>[7]</f> funtzionarioak izan ziren erregea hil zutenak. Daviden Hirian ehortzi zuten, bere arbasoen ondoan. Ondorengo erregea haren seme Amatzias izan zen.


text:
<pb/>Judako errege Akaziasen seme Joaxen erregealdiko hogeita hirugarren urtean hasi zen Samarian Israelgo errege izaten Joakaz, Jehuren semea. Hamazazpi urtez izan zen errege.


text:
Jaunari atsegin ez zaiona <f>[1]</f> egin zuen, Nebaten seme Jeroboamek Israeli eginarazi zizkion bekatuetatik aldendu gabe.


text:
Horregatik, sutu egin zen Jaunaren haserrea Israelen kontra, eta luzaroan utzi zuen Israel herria Siriako errege Hazael eta honen seme Ben-Hadaden eskumendean. <f>ⓓ</f>


text:
Baina Joakazek otoitz egin zion Jaunari eta honek entzun, ikusi baitzuen zein gogor menderatzen zuen Siriako erregeak Israel.


text:
Siriarren uztarpetik askatu zuen salbatzailea bidali zion orduan Jaunak Israeli, eta israeldarrek lehen bezain lasai bizi ahal izan ziren beren oihal-etxoletan <f>[2]</f>.


text:
Hala ere, israeldarrak ez ziren aldendu Jeroboamen senitarteak Israeli eginarazi zizkion bekatuetatik, baizik eta bere horretan jarraitu zuten, zutoin sakratuak <f>[3]</f> Samarian zutik mantenduz.


text:
Horregatik, Jaunak Joakazi ez zion utzi berrogeita hamar zaldizko eta hamar mila oinezko gudari besterik; izan ere, gainerako gudarostea Siriako erregeak hondatu zuen eta oinpeko hauts bihurtu.


text:
<pb/>Joakazen gainerako jarduerak, egintza guztiak eta ekintza bizkorrak «Israelgo Erregeen Kronika» liburuan daude idatziak.


text:
<pb/>Judako Joaxen erregealdiko hogeita hamazazpigarren urtean hasi zen Israelgo errege izaten beste Joax hau, Joakazen semea; hamasei urtez izan zen errege Samarian.


text:
Jainkoari atsegin ez zaiona egin zuen, Nebaten seme Jeroboamek Israeli eginarazi zizkion bekatuetatik aldendu gabe, beraietan ibiliz baizik.


text:
Joaxen gainerako jarduerak, egin zuen guztia, ekintza bizkorrak eta Judako errege Amatziasen aurkako borroka <f>[4]</f> «Israelgo Erregeen Kronika» liburuan daude idatziak.


text:
Joax hil zenean, Jeroboam <f>[5]</f> jarri zen errege-aulkian. Joax Samarian ehortzi zuten, Israelgo erregeen ondoan.


text:
<pb/>Eliseo gaixotu zelarik, gero heriotzara eramango zuen eritasunez gaixotu ere, Israelgo errege Joaxek ikustera joan eta, haren aurrean negarrez, esan zion: <pb/>—Ene aita, ene aita, Israelen zaintzaile indartsua <f>[6]</f>! <f>ⓔ</f>


text:
Eliseok berriro Israelgo erregeari: <pb/>—Tenka ezazu uztaia. <pb/>Erregeak uztaia tenkatu zuenean, Eliseok erregearen eskuen gainean bereak ezarri


text:
eta esan zion: <pb/>—Ireki ekialdeko leihoa. <pb/>Erregeak leihoa irekitzean, Eliseok agindu zion: <pb/>—Jaurti! <pb/>Eta erregeak gezia jaurti zuenean, Eliseok esan zuen: <pb/>—Jaunaren garaipen-gezia! Siriarren kontrako garaipen-gezia! Suntsitzeraino hondatuko dituzu siriarrak Afeken <f>[7]</f>.


text:
<pb/>Eta esan zion, gainera: <pb/>—Har itzazu geziak! <pb/>Hartu zituenean, Eliseok esan zion Israelgo erregeari: <pb/>—Jo orain lurra! <pb/>Hiru bider jo eta gelditu egin zen erregea.


text:
Haserretu egin zitzaion Jainkoaren gizona, eta esan zion: <pb/>—Bospasei bider jo izan bazenu, zeharo desegiteraino hondatuko zenituzkeen siriarrak; baina hiru bider jo duzunez, hiru bider bakarrik menderatuko dituzu.


text:
<pb/>Hil zen Eliseo eta ehortzi zuten. <pb/>Urtero <f>[8]</f> lapur-talde moabdarrak Israelen sartu ohi ziren lapurretara.


text:
Behinola, gizon bat hilobiratzen ari ziren batzuk, lapur-talde haietako bat ikustean, gizonaren gorpua Eliseoren hilobira bota eta ihesi joan ziren. Gorpuak Eliseoren hezurrak ukitzean, piztu egin zen gizona eta zutitu.


text:
<pb/>Joakaz bizi izan zen bitartean, Siriako errege Hazaelek menpean izan zituen israeldarrak. <f>ⓖ</f>


text:
Baina Jauna errukitu egin zitzaien eta gupidatu, eta barkatu egin zien, Abraham, Isaak eta Jakobekin egina zuen itunarengatik. Ez zituen desegin nahi izan, oraino ez baitzituen beregandik urruti egotzi <f>[9]</f>. <f>ⓗ</f>


text:
Orduan, Joakazen seme Joaxek berreskuratu egin zituen, Ben-Hadadi kenduz, honen aita Hazaelek Joaxen aita Joakazi guduan kendutako hiriak. Hiru bider menderatu zuen Joaxek Ben-Hadad; horrela berreskuratu zituen Israelenak ziren hiriak. <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>Israelgo errege Joakazen seme Joaxen erregealdiko bigarren urtean hasi zen Amatzias, Judako Joaxen semea, errege izaten.


text:
Hogeita bost urte zituen orduan, eta hogeita bederatzi urtez izan zen errege Jerusalemen. Honen amak Joadan zuen izena eta Jerusalemgoa zen.


text:
Jaunari atsegin zaiona egin zuen Amatziasek; ez, ordea, David bere arbasoak bezain zintzo. Bere aita Joaxen antzera jokatu zuen Amatziasek ere.


text:
Baina ez ziren desagertu muinoetako kultu-lekuak; jendeak kultu-leku haietan opariak eskaintzen eta intsentsua erretzen jarraitu zuen.


text:
<pb/>Bere erregetzan sendotu zenean, bere aita Joax hil zuten funtzionarioak hilarazi egin zituen Amatziasek.


text:
Hala ere, ez zituen hilarazi hiltzaile haien semeak, Moisesen legean Jaunaren agindu hau baitago idatzia: «Ez hil gurasoak seme-alaben erruengatik, ezta seme-alabak ere gurasoen erruengatik. Nor bere erruengatik hilko da». <f>ⓙ</f>


text:
<pb/>Amatziasek hamar mila gudari edomdar menderatu zituen Gesaltza haranean. Gudukatze hartan Sela eskuratu zuen, eta Jokteel <f>[1]</f> izena ezarri zion. Gaur arte dirau izen horrek.


text:
<pb/>Orduan, Amatziasek mezulariak igorri zizkion Israelgo errege Joaxi, Joakazen seme eta Jehuren bilobari, esatera: «Zatoz, neur ditzagun indarrak <f>[2]</f>!»


text:
Israelgo errege Joaxek, aldiz, beste erantzun hau bidali zion Judako errege Amatziasi: «Behin batez, garduak esan omen zion Libanoko zedroari: “Emaiok alaba nire semeari emaztetzat”. Baina Libanoko basabere batek hankazpian hartu zuen gardua.


text:
Egia da edomdarrak garaitu dituzula eta harro zaudela horregatik. Izan harro zeure ospeaz, baina egon geldi zeure etxean. Zergatik nahi duzu hasi zoritxarreko borroka? Zeure burua eta zeurekin batera Juda hondatzeko?»


text:
<pb/>Amatziasek, ordea, ez zuen entzun nahi izan. Orduan, Israelgo errege Joax igo eta Judako errege Amatziasek eta biek Judako hiri Bet-Xemexen <f>[3]</f> neurtu zituzten indarrak elkarrekin.


text:
Israelgo errege Joaxek preso hartu zuen Bet-Xemex hirian Judako errege Amatzias, Joaxen seme eta Akaziasen biloba. Ondoren, Jerusalemera jo eta hango harresietan berrehun metroko zuloa eginarazi zuen, Efraimen atetik kantoiko ateraino <f>[4]</f>.


text:
Gero, Jaunaren etxean zeuden urre, zilar eta tresna guztiak eta jauregiko altxortegikoak eta gatibuak bahituran harturik, Samariara itzuli zen. <f>ⓚ</f>


text:
<pb/>Joaxen gainerako jarduerak, egintza guztiak, ekintza bizkorrak eta Judako Amatziasen kontra eginiko borrokak «Israelgo Erregeen Kronika» liburuan daude idatziak.


text:
Hil zenean, Samarian ehortzi zuten Joax, Israelgo erregeen ondoan. Ondorengo erregea haren seme Jeroboam izan zen.


text:
<pb/>Israelgo errege Joax, Joakazen semea, hil eta gero, beste hamabost urtez bizi izan zen Judako errege Amatzias, Joaxen semea.


text:
<pb/>Azpilana egin zuten batzuek Amatziasen aurka Jerusalemen. Erregeak Lakixera <f>[5]</f> egin zuen ihes. Baina haren ondoren jendea Lakixeraino bidali eta bertan hil zuten.


text:
Gero, zaldi gainean hartu, Jerusalemera eraman eta bere arbasoen ondoan Daviden Hirian ehortzi zuten. <f>ⓛ</f>


text:
Orduan, Judako herri osoak Azarias <f>[6]</f>, hamasei urteko gaztea, izendatu zuen errege, bere aita Amatziasen ordez.


text:
<pb/>Judako errege Joaxen seme Amatziasen erregealdiko hamabosgarren urtean hasi zen Samarian errege izaten Jeroboam, Israelgo errege Joaxen semea. Berrogeita bat urtez izan zen errege.


text:
<pb/>Jaunari atsegin ez zaiona egin zuen, Nebaten seme Jeroboamek Israeli eginarazi zizkion bekatuetatik aldendu gabe.


text:
Hamateko sarreratik Araba itsasorainoko lurraldea berreskuratu zuen Israelentzat, Gat-Heferreko Amitairen seme Jonas bere zerbitzari profetaren bidez <f>[8]</f> Jaunak, Israelen Jainkoak, esana zuen bezala. <f>ⓜ</f>


text:
Izan ere, ikusi zuen Jaunak israeldar guztien atsekabe garratza, ez baitzegoen inor ere <f>[9]</f> Israeli lagunduko zionik.


text:
Eta Jaunak ez zuen erabakia <f>[10]</f> Israel zerupetik ezabatzea; horregatik salbatu zituen israeldarrak Joaxen seme Jeroboamen eskuz. <f>ⓝ</f>


text:
<pb/>Jeroboamen gainerako jarduerak, egintza guztiak, ekintza bizkorrak eta Judarenak izandako <f>[11]</f> Damasko eta Hamat hiriak Israelentzat berreskuratzeko eginiko guduak «Israelgo Erregeen Kronika» liburuan daude idatziak. <f>ⓐ</f>


text:
Hil zenean, Israelgo erregeen ondoan ehortzi zuten Jeroboam. Ondorengo erregea beroren seme Zakarias izan zen.


text:
<pb/>Israelgo Jeroboamen erregealdiko hogeita zazpigarren urtean hasi zen errege izaten Amatziasen seme Azarias.


text:
Hamasei urte zituen errege izaten hastean, eta berrogeita hamabi urtez izan zen errege Jerusalemen. Haren amak Jekolias zuen izena eta Jerusalemgoa zen.


text:
Hala ere, ez ziren muinoetako kultu-lekuak desagertu; jendeak kultu-leku haietan opariak eskaintzen eta intsentsua erretzen jarraitu zuen.


text:
<pb/>Jaunak gaixotasun larria eman zion Azariasi: legena. Hil arte egon zen legendun. Horregatik, etxe berezi batean <f>[1]</f> bizi behar izan zuen. Bitartean, beraren seme Jotamek, jauregiko buru zenak, gobernatu zuen herria. <f>ⓑ</f>


text:
Azariasen gainerako jarduerak eta egintza guztiak «Judako Erregeen Kronika» liburuan daude idatziak.


text:
Hil zenean, bere arbasoen ondoan ehortzi zuten Azarias, Daviden Hirian. Ondorengo erregea haren seme Jotam izan zen. <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>Judako Azariasen erregealdiko hogeita hemezortzigarren urtean hasi zen Israelgo errege izaten Jeroboamen seme Zakarias; sei hilabetez izan zen errege.


text:
Jaunari atsegin ez zaiona egin zuen, beraren arbasoek egina zuten bezala, Nebaten seme Jeroboamek Israeli eginarazi zizkion bekatuetatik aldendu gabe.


text:
Xalum zeritzan batek, Jabexen semeak, azpilana egin eta herriaren aurrean <f>[2]</f> hil zuen Zakarias, eta bera jarri zen errege.


text:
Honela bete zen Jaunak Jehuri esaniko hura: «Hara, zure ondorengoak jarriko dira, laugarren belaunaldiraino, Israelgo errege-aulkian». Eta halaxe izan zen. <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>Judako Uziasen <f>[3]</f> hogeita hemeretzigarren urtean gertatu zen Jabexen seme Xalum Israelgo errege; hilabete batez izan zen errege Samarian.


text:
Izan ere, Gadiren seme Menahem Tirtzatik <f>[4]</f> igo eta Samarian sartu zen. Samarian, Jabexen seme Xalum hilarazi ondoren, bera jarri zen errege, haren ordez.


text:
<pb/>Xalumen gainerako jarduerak eta egin zuen azpilana «Israelgo Erregeen Kronika» liburuan daude idatziak.


text:
Ondoren, Menahemek Tifsah hiriari eraso zion, han ziren guztiak eta lurralde osoa, Tirtzatik hasirik, triskatuz, hiriko ateak ireki ez zizkiotelako, eta emakume haurdun guztiei sabela ireki <f>[5]</f> zien.


text:
<pb/>Judako Azariasen erregealdiko hogeita hemeretzigarren urtean hasi zen Israelgo errege izaten Samarian Menahem, Gadiren semea; hamar urtez izan zen errege.


text:
Jaunari atsegin ez zaiona egin zuen; bere bizitza osoan <f>[6]</f> ez zen aldendu Nebaten seme Jeroboamek Israeli eginarazi zizkion bekatuetatik.


text:
<pb/>Asiriako errege Pul <f>[7]</f> Israelgo lurraldean sartu zen; baina Menahemek hogeita bost mila kilo zilar eman zizkion Puli, erregetza bere eskuetan sendotzen lagun ziezaion.


text:
Asiriako erregearentzat zilar-kopuru hori bildu ahal izateko, Israelgo aberats guztiei zilarrezko berrogeita hamarna txanpon emanarazi zien, zergatzat. Asiriako erregea, Israelen gelditu gabe, bere erreinura itzuli zen.


text:
<pb/>Menahemen gainerako jarduerak eta egintza guztiak «Israelgo Erregeen Kronika» liburuan daude idatziak.


text:
<pb/>Judako Azariasen erregealdiko berrogeita hamargarren urtean hasi zen Israelgo errege izaten Samarian Pekahias, Menahemen semea; bi urtez izan zen errege.


text:
Jaunari atsegin ez zaiona egin zuen; ez zen aldendu Nebaten seme Jeroboamek Israeli eginarazi zizkion bekatuetatik.


text:
Erregearen ezkutari zen Pekahek, Ramaliasen semeak, azpilana egin zuen Pekahiasen kontra eta, berrogeita hamar gizon galaadtar harturik, hil egin zuen erregea Samarian, jauregiko dorrean, Argob eta Arie-rekin batera. Pekahias hiltzean, Pekah izan zen errege.


text:
<pb/>Pekahiasen gainerako jarduerak eta egintza guztiak «Israelgo Erregeen Kronika» liburuan daude idatziak.


text:
<pb/>Judako Azariasen erregealdiko berrogeita hamargarren urtean hasi zen Israelgo errege izaten Samarian Pekah, Ramaliasen semea; hogei urtez izan zen errege.


text:
Jaunaren begietan oker dena egin zuen, Nebaten seme Jeroboamek Israeli eginarazi zizkion bekatuetatik aldendu gabe.


text:
<pb/>Israelgo errege Pekahen garaian, Asiriako errege Tiglat-Pileserrek honako hiri eta eskualde hauek hartu zituen: Iion, Abel-Bet-Maaka, Janoah, Kedex eta Hatzor hiriak, Galaad eta Galilea eskualdeak eta Neftaliren lurralde osoa <f>[8]</f>. Hauetako guztietako bizilagunak Asiriara erbesteratu zituen. <f>ⓔ</f>


text:
<pb/>Elaren seme Oseasek azpilana egin zuen Ramaliasen seme Pekahen kontra; zauritu eta hil ondoren, bera jarri zen errege. Uziasen seme Jotamen, Judako erregearen, erregealdiko hogeigarren urtea zen.


text:
<pb/>Pekahen gainerako jarduerak eta egintza guztiak «Israelgo Erregeen Kronika» liburuan daude idatziak.


text:
<pb/>Ramaliasen seme zen Israelgo Pekahen erregealdiko bigarren urtean hasi zen errege izaten Judako Jotam, Uziasen semea.


text:
Hogeita bost urte zituen errege izaten hastean, eta hamasei urtez izan zen errege Jerusalemen. Haren amak Jeruxa zuen izena eta Tzadoken alaba zen.


text:
Hala ere, ez ziren desagertu muinoetako kultu-lekuak, herriak halako kultu-lekuetan opariak eskaintzen eta intsentsua erretzen jarraitu zuen. <pb/>Jotam honek egina da Jaunaren etxeko ate garaia <f>[9]</f>.


text:
<pb/>Jotamen gainerako jarduerak eta egintza guztiak «Judako Erregeen Kronika» liburuan daude idatziak.


text:
<pb/>Aldi honetan hasi zen Jauna Siriako errege Retzin eta Pekah, Ramaliasen semea, Judako erreinuaren kontra bidaltzen. <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>Hil zenean, bere arbasoen ondoan ehortzi zuten Jotam, David bere arbasoaren Hirian. Ondorengo erregea haren seme Akaz izan zen.


text:
<pb/>Ramaliasen seme Pekahen erregealdiko hamazazpigarren urtean hasi zen Judako errege izaten Akaz, Jotamen semea.


text:
Hogei urte zituen Akazek orduan, eta hamasei urtez izan zen errege Jerusalemen. Ez zuen egin Jaunari, bere Jainkoari, atsegin zaiona, bere arbaso Davidek ez bezala.


text:
Israelgo erregeen jokabidea hartu zuen; bere semeetako bat oparitzat erre <f>[1]</f> ere egin zuen, Jaunak israeldarren aurretik egotziak zituen jentil haien ohitura higuingarriei jarraituz. <f>ⓖ</f>


text:
Muinoetako kultu-lekuetan eta edozein zuhaitz handiren azpian, opariak eskaini eta intsentsua erre ohi zuen. <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>Aldi hartan, Siriako errege Retzin eta Israelgo errege Pekah, Ramaliasen semea, Jerusalemen kontra borrokara igo ziren; Akaz setiatu zuten, baina ezin izan zuten hiria hartu <f>[2]</f>. <f>ⓘ</f>


text:
Aldi berean, Siriako errege Retzinek Elat hiria berreskuratu zuen siriarrentzat; juduak Elatetik bota ondoren, edomdarrak <f>[3]</f> kokatu ziren bertan, eta han bizi dira gaurdaino.


text:
<pb/>Orduan, Akazek mezulariak bidali zizkion Asiriako errege Tiglat-Pileserri mezu honekin: «Zeure zerbitzari eta menpeko <f>[4]</f> nauzu; zatoz eta salba nazazu eraso didaten Siriako eta Israelgo erregeen eskuetatik».


text:
Hartu zituen Akazek Jaunaren etxean eta jauregiko altxortegian zeuden urre-zilarrak eta Asiriako erregeari bidali zizkion esku-erakutsi bezala. <f>ⓙ</f>


text:
Asiriako erregeak, eskari hura entzunik, eraso eta hartu egin zuen Damasko; hango bizilagunak Kir-era <f>[5]</f> deserriratu zituen, eta Retzin erregea hil. <f>ⓚ</f>


text:
<pb/>Akaz Damaskora joan zen Asiriako errege Tiglat-Pileser ikustatzera. Orduan, ikusi zuen Damaskoko aldarea, eta beronen neurri-egiturak bidali zizkion Urias apaizari, nolakoa egin jakiteko.


text:
Urias apaizak, beraz, Akaz erregeak Damaskotik bidali zion ereduaren arabera egin zuen aldarea, Akaz erregea itzuli baino lehen.


text:
erre-opariak, labore- eta isur-opariak egin zituen, eta elkartasun-oparien odolaz zirtatu zuen aldarea.


text:
Jaunaren aitzinean zegoen brontzezko aldarea <f>[6]</f>, berriz, kendu egin zuen tenpluaren aurretik, hau da, aldare berriaren eta Jaunaren etxearen tartetik, eta aldamenean ezarri zuen, aldare berritik iparraldera.


text:
Gero, agindu zion Akaz erregeak Urias apaizari: «Aldare handiaren gainean egin behar dituzu goizeko erre-oparia eta arratseko labore-oparia, erregearen erre-oparia eta labore-oparia, baita herriaren erre-opari, labore- eta isur-opariak ere. Orobat, aldare handiaren gaina zirtatuko duzu erre-oparietako eta sakrifizioetako odol guztiaz. Brontzezko aldareari buruzkoa neuk erabakiko dut <f>[7]</f>».


text:
<pb/>Akaz erregeak orgetako markoak eta orgetan zeuden ur-ontziak kendu egin zituen; zezenen gainean zegoen brontzezko uraska <f>[8]</f> eraitsi eta harrizko zoladura gainean kokatu zuen.


text:
Asiriako erregeari atsegin emateko, aldatu egin zituen Akazek bai tenplu barruan egina zen larunbatetarako aterpea, bai kanpoan zegoen errege-sarrera <f>[9]</f>.


text:
<pb/>Akazen gainerako jarduerak eta egintza guztiak «Judako Erregeen Kronika» liburuan daude idatziak.


text:
Hil zenean, bere arbasoen ondoan ehortzi zuten Akaz, Daviden Hirian. Ondorengo erregea haren seme Ezekias izan zen. <f>ⓜ</f>


text:
<pb/>Judako Akazen erregealdiko hamabigarren urtean hasi zen Elaren seme Oseas Israelgo errege izaten Samarian; bederatzi urtez izan zen errege.


text:
Jaunari atsegin ez zaiona egin zuen; hala ere, ez beraren aurretik Israelgo errege izan zirenek bezainbat.


text:
<pb/>Asiriako errege Salmanasarrek eraso egin zion Israelgoari eta Oseasek haren menpeko egin behar izan zuen, zerga ordainduz.


text:
Baina gerora, Asiriako erregea ohartu zen Oseas azpilanean ari zela, Egiptoko errege So-ri <f>[1]</f> mandatariak bidaliz eta, gainera, urteroko zerga ordaindu gabe utziz. Orduan, Asiriako erregeak atxilotu egin zuen Oseas eta giltzapean sartu.


text:
Oseasen erregealdiko bederatzigarren urtean, Asiriako erregea Samariaz jabetu eta Asiriara erbesteratu zituen israeldarrak, Halah deritzan lurraldean, Gozango Habor ibaiaren ondoan eta Mediako <f>[2]</f> hirietan kokaraziz.


text:
<pb/>Jaunak, beraien Jainkoak, atereak zituen israeldarrak Egipto lurraldetik eta hango errege faraoiaren menpetik. Baina bekatu egin zuten Jainkoaren kontra, jainko arrotzak adoratuz. Horregatik bidali zien Jainkoak israeldarrei halako hondamendia. <f>ⓐ</f>


text:
Izan ere, Jaunak beraien aurretik bota zituen herrien ohiturak eta Israelgo erregeek ezarritako arauak hartu zituzten israeldarrek. <f>ⓑ</f>


text:
Egin behar ez liratekeen gauzak egin zituzten israeldarrek Jaunaren, beren Jainkoaren, aurka: sasikultuak antolatu zituzten hiri guztietan, baita zaintzaileen dorreetan eta gotorlekuetan ere.


text:
Zutarri eta zutoin sakratuak <f>[3]</f> ezarri zituzten muino guztietan eta zuhaitz handi guztien azpian; <f>ⓒ</f>


text:
eta halako kultu-lekuetan intsentsua erre zuten, Jaunak beraien aurretik egotziak zituen herrien antzera.


text:
<pb/>Esana zien Jaunak, bere profeta eta ikusle <f>[4]</f> guztien bidez, Israeli eta Judari: «Itzul zaitezte zeuen bide gaiztoetatik; bete itzazue nire agindu eta arauak, zuen arbasoei eman eta ene zerbitzari profeten bitartez adierazi dizuedan irakaspenaren arabera». <f>ⓓ</f>


text:
Haiek, ordea, ez zuten entzun; burugogor izan ziren, beraien gurasoak bezalaxe, ez baitzuten uste onik izan Jaunarengan, beren Jainkoarengan.


text:
Gutxietsi egin zituzten bai beraien gurasoekin Jaunak egin zuen ituna, bai eman zizkien burubideak ere. Horrela, idolo hutsalen ondoren joanez, hutsal bihurtu ziren beraiek ere. Inguruko herrien antzeko egin ziren, Jainkoak haien antzera ez jokatzeko agindu zien arren. <f>ⓔ</f>


text:
Jaunaren, beren Jainkoaren, aginduak baztertuz, bi zekor-irudi <f>[5]</f> egin zituzten, baita zutoin sakratua ere; izarren aurrean ahuspeztu ziren eta Baal jainkoa gurtu zuten.


text:
Beren seme-alabak oparitzat eskaini zituzten, sutan errez; igarpenak eta aztikeriak egin zituzten eta Jaunari atsegin ez zaiona egitera emanak ibili ziren, Jauna haserraraziz.


text:
Biziki haserretu zen, bai, Jauna Israelen kontra, eta horregatik bota zituen bere begien aurretik <f>[6]</f>. Judaren leinua baizik ez zen gelditu. <f>ⓕ</f>


text:
Horregatik, Jaunak zapuztu egin zuen Israelen jatorri osoa, makurrarazi, lapurren esku utziz, eta, azkenean, bere begien aurretik bota.


text:
<pb/>Israelek, Daviden erreinutik bereizi zen hartan, Nebaten seme Jeroboam izendatu zuen errege, eta errege honek aldendu egin zuen Israel Jaunaren esanetatik, bekatu handia eginaraziz. <f>ⓖ</f>


text:
Jeroboamek eginiko bekatu guztiak egin zituzten israeldarrek ere, bekatu horietatik ezertan urrundu gabe.


text:
Horregatik, bota egin zituen Jaunak bere aurretik, bere zerbitzari profeta guztien bidez esana zien bezala. Erbesteratu egin zuen Israel bere lurraldetik Asiriara gaurdaino.


text:
<pb/>Asiriako erregeak Babilonia, Kut, Aba, Hamat eta Sefarbaim hirietako jendea hartu eta Samariako hirietan kokarazi zuen, israeldarren tokian <f>[7]</f>. Jende hura, Samariaz jabeturik, bertako hirietan bizi izan zen. <f>ⓗ</f>


text:
Samarian bizitzen hastean, arrotz haiek ez zuten Jauna gurtzen; orduan, Jaunak lehoiak bidali zizkien, jendea hiltzeko. <f>ⓘ</f>


text:
Jakinarazi zioten Asiriako erregeari, Samariako hirietara eraman eta bertan kokarazi zuen jende hark ez zekiela nola gurtu bertako jainkoa <f>[8]</f>; horregatik, jainko hark lehoiak bidali eta hauek hil egiten zutela jendea, bertako jainkoa nola gurtu ez zekielako.


text:
Orduan, Asiriako erregeak agindu zuen: «Eraman Samariara bertatik erbesteratu zenituzten apaizetarik bat; bizi dadila bertan eta irakats diezaiola jendeari bertako jainkoa gurtzen».


text:
<pb/>Etorri zen, beraz, Samariatik erbesteratu zituzten apaizetarik bat eta, Betelen finkatuz, Jauna nola gurtu irakasten zion jendeari.


text:
<pb/>Hala ere, jende arrotz hark, bizi zen hiri guztietan, nork bere jainkoen irudiak egin eta samariarrek muinoetan eraikitako jauretxeetan ezarri zituen.


text:
Babiloniako jendeak Sukot-Benot bere jainkoaren irudia egin zuen, Kutekoek Nergal-ena, Hamatekoek Axima-rena,


text:
Abakoek Nibhaz eta Tartak-enak; Sefarbaimgoek beren jainko Adram-Melek eta Anam-Meleken ohoretan beren seme-alabak erre ohi zituzten sutan.


text:
Denbora berean, Jauna ere gurtu ohi zuten. Kultu-lekuetako apaizak izendatu zituzten beren artetik, muinoetako jauretxeetan apaiz-zerbitzua egin zezaten.


text:
Horrela, beraz, gurtzen zuten Jauna; baina, erbesteratu baino lehen beren jatorrizko hirietan zituzten kultuen arabera, beren jainkoak ere gurtu ohi zituzten.


text:
<pb/>Egundaino eutsi diete beren ohitura zaharrei; ez dute gurtzen Jauna, ez dituzte betetzen honen arauak, ezta erabakiak ere; ez dute jokatzen Jaunak Jakoben ondorengoei emaniko lege eta aginduen arabera —Jakobi ezarri zion Jaunak Israel izena—. <f>ⓙ</f>


text:
Haiekin zuen egina Jaunak ituna <f>[9]</f> eta haiei zien honako agindu hau emana: «Ez duzue beste jainkorik gurtuko; ez zarete halakoen aitzinean ahuspeztuko. Ez diezue kulturik emango, ez oparirik eskainiko.


text:
Indar handiz eta esku ahaltsuz Egiptotik etorrarazi zintuzten Jauna gurtuko duzue eta honen aurrean ahuspeztuko zarete; berari eskainiko dizkiozue opariak.


text:
Egunero bete behar dituzue berak zuentzat idatzi dituen arau, erabaki, lege eta aginduak. Eta ez duzue beste jainkorik gurtuko.


text:
Jende hark, beraz, gurtu zuen Jauna, bai; baina bere idoloei ere eman zien kultua. Eta gurasoek bezalaxe egin zuten seme-alabek eta hauen ondorengoek ere; eta hori gaurdaino <f>[10]</f>.


text:
<pb/>Israelgo Elaren seme Oseasen erregealdiko hirugarren urtean hasi zen Ezekias, Akazen semea, Judako errege izaten.


text:
Hogeita bost urte zituen orduan eta hogeita bederatzi urtez izan zen errege Jerusalemen. Haren amak Abi zuen izena eta Zakariasen alaba zen.


text:
Suntsitu zituen muinoetako kultu-lekuak, zutarri sakratuak hautsi, zutoin sakratuak bota, eta apurtu egin zuen Moisesek eginiko brontzezko sugea <f>[1]</f>, ordu arte israeldarrek intsentsua erretzen baitzuten haren aurrean; Nehuxtan izena eman ohi zioten.


text:
<pb/>Jaunarengan, Israelen Jainkoarengan, ipini zuen bere ustea. Ez zen hura bezalako erregerik izan Judan, ez aurretik, ez ondoren. <f>ⓚ</f>


text:
Jaunari atxikia egon zen beti, harengandik aldendu gabe eta Jaunak Moisesi eman zizkion aginduak betez.


text:
Jauna Ezekiasen alde egon zenez, onik atera zen hau bere egintza guztietan. Asiriako erregearen kontra jaiki eta haren menpeko izateari utzi zion.


text:
Filistearrei ere oldartu zitzaien Gazaraino eta inguruetaraino, zaintzaileen dorreei eta gotorlekuei ere erasoz.


text:
<pb/>Ezekiasen erregealdiko laugarren urtean, hau da, Israelgo Elaren seme Oseasen erregealdiko zazpigarren urtean, Asiriako errege Salmanasarrek Samariari eraso eta setiatu <f>[2]</f> egin zuen.


text:
Hiru urteren buruan hartu zuten asiriarrek Samaria. Ezekiasen erregealdiko seigarren urtea eta Israelgo Oseasen erregealdiko bederatzigarren urtea zen Samaria hartu zutenean.


text:
<pb/>Asiriako erregeak Asiriara erbesteratu zituen israeldarrak, Halah deritzan lurraldean, Gozango Habor ibaiaren ondoan eta Mediako hirietan kokaraziz. <f>ⓛ</f>


text:
Izan ere, israeldarrek ez zuten aditu Jaunaren, beren Jainkoaren, ahotsa eta hautsi egin zuten haren ituna; ez zuten aditu, ez bete, Jaunaren zerbitzari Moisesek agindu ziena.


text:
<pb/>Ezekiasen erregealdiko hamalaugarren urtean Asiriako errege Senakeribek Judako hiri gotor guztiei eraso eta hartu egin zituen. <f>ⓜ</f>


text:
Judako errege Ezekiasek mezu hau bidali zion Lakix <f>[3]</f> hirira Asiriako erregeari: «Huts egin dizut, bai; baina ez iezadazu eraso. Ezarri zergaren bat eta ordainduko dizut». <pb/>Hamar tona inguru zilar eta tona bat urre ordaindu beharra ezarri zion Asiriako erregeak Judako errege Ezekiasi.


text:
Orduantxe kendu behar izan zituen Judako errege Ezekiasek, berak lehen urrez jantziak zituen Jaunaren tenpluko ateak eta ate-euskarriak, Asiriako erregeari emateko.


text:
<pb/>Asiriako erregeak gudalburu nagusia, ofizial nagusia eta ordezkari nagusia bidali zituen Lakixtik, gudaroste handi batekin, Jerusalemera Ezekias erregearen aurka. Jerusalemera heldu zirenean, goiko urtegirako <f>[4]</f> ubide ondoan gelditu ziren, oihal-garbitzailearen sororako bidean,


text:
eta dei egin zioten erregeari. Hilkiasen seme Eliakim jauregizaina, Xebna idazkaria eta Asafen seme Joah, erregearen bozeramailea, atera ziren haiengana. <f>ⓐ</f>


text:
Asiriar ordezkari nagusiak esan zien: <pb/>—Eramaiozue Ezekias erregeari errege handiaren, Asiriako erregearen, mezu hau: «Zer dela-eta zaude hain ziur?


text:
Uste al duzu hitz hutsek gerrako planak eta ausardiak bezainbat balio dutela? Norengan duzu zeure ustea, nire kontra jaikitzeko?


text:
Egiptorengan? Hara, kanabera printzatua bezala da Egipto: euskarritzat hartzen duenari eskua zulatzen dio alderik alde. Horrelakoxea da Egiptoko errege faraoia ustea berarengan duten guztientzat. <f>ⓑ</f>


text:
“Jaunarengan, geure Jainkoarengan, dugu ustea”, erantzungo didazu. Baina ez al ditu, bada, Jainko horren muinoetako kultu-leku eta aldareak kendu Ezekiasek, Juda eta Jerusalemgo jendeari Jauna Jerusalemgo aldarean bakarrik gurtzeko aginduz?


text:
Ea, bada, egiozu desafio nire jaunari, Asiriako erregeari: bi mila zaldi emango dizkizut, beste hainbeste zaldun aurkitzeko gauza bazara.


text:
Ezin diozu-eta atzera eragin nire ofizialik txikienetariko bati ere! Egiptok guda-gurdiak eta zaldiak emango dizkizulakoan al zaude?


text:
Gainera, uste al duzu Jaunaren baimenik gabe etorri naizela toki honi eraso egin eta hondatzera? Jaunak berak esan dit toki hau eraso eta hondatzeko!» <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>Orduan, Hilkiasen seme Eliakimek, Xebnak eta Joahek hau erantzun zioten asiriar ordezkari nagusiari: <pb/>—Mesedez, hitz egiguzu arameeraz <f>[5]</f>, ulertzen baitugu. Ez mintzatu hebreeraz, harresi gainean dagoen jendea entzuten ari da eta.


text:
<pb/>Ordezkari nagusiak ihardetsi zuen: <pb/>—Zer uste duzu? Mezu hau zure erregeari eta zuri bakarrik esatera bidali nauela neure jaunak? Harresi gainean dagoen jende horrentzat ere bada, horiek ere beren kaka jan eta pixa edan <f>[6]</f> beharko baitute, zuek bezalaxe.


text:
<pb/>Orduan, ordezkari nagusiak, zutiturik, deiadarka esan zuen hebreeraz mintzatuz: <pb/>—Entzun ezazue errege handiaren, Asiriako erregearen, mezua:


text:
Ez diezazuela Ezekiasek ustea Jaunarengan jarrarazi, Jaunak libratuko zaituztelakoan eta hiri hau Asiriako erregearen menpean eroriko ez delakoan».


text:
Ez aditu Ezekiasi; entzun Asiriako erregeak dioena: «Egin bakezkoak nirekin eta jar zaitezte nire menpe. Horrela nork bere mahatsondoaren eta pikondoaren fruituak jan ahal izanen ditu eta bere putzuko ura edan.


text:
Eta gero, zuena bezalako beste lurralde batera, garia eta ardoa, ogia eta mahastiak, olibondoak, olioa eta eztia dituen lurraldera, eramango zaituztet. Eta hil ordez, bizi egingo zarete. Ez entzun Ezekiasi; zuek engainatzen ari da, Jaunak libratuko zaituztela esanez. <f>ⓓ</f>


text:
Zer egin dute Hamat eta Arpadeko jainkoek? Zer Sefarbaim, Hena eta Ibako <f>[7]</f> jainkoek? Libratu al dute Samaria nire eskutik?


text:
Inongo jainkok ez du libratu bere lurraldea nire eskutik, eta Jaunak libratuko al du, bada, Jerusalem nire menpean erortzetik?»


text:
Hilkiasen seme Eliakim jauregizainak, Xebna idazkariak eta Asafen seme Joah bozeramaileak, jantziak urraturik, Ezekiasengana joan eta ordezkari nagusiak esana adierazi zioten.


text:
<pb/>Ezekias erregeak ere, hori entzutean, jantziak urratu zituen eta, doluz jantzirik, Jaunaren etxera jo zuen.


text:
Eta Amotzen seme Isaias profetagana bidali zituen Eliakim jauregizaina, Xebna idazkaria eta apaizik zaharrenak, doluz jantzirik, <f>ⓔ</f>


text:
esatera: «Hau dio Ezekiasek: Larritasun-, zigor- eta lotsa-eguna dugu gaurkoa. Haurra izateko zorian, eta egiteko indarrik gabe dagoen emakumearen antzeko gara <f>[1]</f>. <f>ⓕ</f>


text:
Jainko bizia laidotzera bidali du Asiriako erregeak bere ordezkari nagusia. Entzungo al zituen Jaunak, zure Jainkoak, hark esan dituen irainak, eta zigortuko al du, entzun behar izan dituen irain guztiengatik! Eta zuk egizu otoitz oraindik bizirik dirautenen alde <f>[2]</f>». <f>ⓖ</f>


text:
Isaiasek erantzun zien: «Emaiozue zeuen nagusiari Jaunaren mezu hau: “Ez beldurtu entzun dituzun hitzengatik; ni iraintzeko esan dituzte halakoak Asiriako erregearen ofizial horiek.


text:
Hara, zurrumurruren bat helaraziko diot eta, orduan, bere lurraldera itzuliko da. Han hil egingo dute ezpataz”».


text:
<pb/>Ordezkari nagusiak, itzultzean, jakin zuen Asiriako erregea Lakixtik joana zela Libna <f>[3]</f> hiriari erasotzera, eta han aurkitu zuen.


text:
Handik, Etiopiako errege Tirhaka <f>[4]</f> borrokatzeko asmoz zetorkiola jakin zuelarik, Senakeribek mezulariak bidali zizkion berriro Ezekiasi,


text:
Judako erregeari, esatera: «Ustea berarengan duzun arren, ez zaitzala engaina zeure Jainko horrek, Jerusalem nire eskuetan ez dela eroriko esaten dizunean.


text:
Zeuk entzun duzu zer egin dieten Asiriako erregeek herrialde guztiei: erabat hondatu. Eta zu libratuko zarelakoan al zaude?


text:
Nire aurreko erregeek Gozan, Harran, Retzef eta Telasarren <f>[5]</f> bizi ziren edendarrak hondatu zituztenean, libratu al zituzten beren jainkoek?


text:
<pb/>Hartu zuen Ezekiasek gutuna mandatarien eskutik eta, irakurri ondoren, Jaunaren etxera joan zen eta, gutuna Jaunaren aurrean zabaldurik,


text:
honela egin zion otoitz: «Jauna, Israelen Jainkoa, hegaldun izakien arteko tronuan eseria zauden hori, zu zara munduko erreinu guztien Jainko bakarra. Zuk eginak dira zeru-lurrak. <f>ⓗ</f>


text:
Itzul belarria niregana, Jauna, eta entzun. Zabaldu begiak, Jauna, eta ikusi. Entzun nolako irainak zuzendu dizkizun Senakeribek zuri, Jainko bizi horri.


text:
eta suari eman dizkiotela berauen jainkoak; ez baitziren Jainko, zurezko nahiz harrizko irudi huts baizik, giza eskuek eginak. Horregatik xehatu ahal izan dituzte. <f>ⓘ</f>


text:
Zuk, ordea, Jauna, gure Jainko horrek, salba gaitzazu Senakeriben eskuetatik. Horrela, lurreko erreinu guztiek jakingo dute, Jauna, zu bakarrik zarela Jainkoa».


text:
<pb/>Amotzen seme Isaiasek mezu hau bidali zion Ezekiasi: «Hau dio Jaunak, Israelen Jainkoak: Aditu dut Asiriako errege Senakerib dela-eta egin didazun otoitza.


text:
Hona hemen zer diodan haren aurka: <pb/><t>«Mespretxu eta barre degizu, </t><t>Senakerib, </t><t>Sion neska gazte ederrak; </t><t>buruaz keinuka ari zaizu atzetik </t><t>Jerusalem hiri ederra <f>[6]</f>. </t>


text:
<t>Nori egin diozu irain eta iseka? </t><t>Noren aurka jaso duzu ahotsa </t><t>eta altxatu begiak harro? </t><t>Nire aurka, </t><t>Israelen Jainko santuaren <f>[7]</f> aurka! </t>


text:
<t>Ni, Jaun hau, iraindu nauzu </t><t>zeure mezularien bidez. </t><t>Hau esan duzu: </t><t>“Neure guda-gurdien oldarrez </t><t>mendi-gailurretara igo naiz, </t><t>Libanoko tontor hurbilgaitzetara. </t><t>Hango zedrorik tantaienak </t><t>eta zipresik bikainenak bota ditut. </t><t>Tontorrik garaienetara </t><t>eta basarterik itxienetara </t><t>heldu naiz. <f>ⓙ</f> </t>


text:
<t>Atzerrietan putzuak egin ditut </t><t>eta bertako ura edan; </t><t>oinpean zapalduz lehortu egin ditut </t><t>Egiptoko ubide guztiak”. </t>


text:
<t>Baina ez al dakizu, Senakerib, </t><t>aspalditik neuk prestatua nuela, </t><t>antzinatik neuk erabakia </t><t>orain burutzen ari naizen hau? </t><t>Horregatik bihurtu dituzu </t><t>hiri gotorrak zabor-pila. </t>


text:
<t>Haietako bizilagunak indarrik gabe, </t><t>ikaraturik eta buru-makur </t><t>utzi dituzu, </t><t>larre-belarra bailiran, </t><t>hazi baino lehen ihartua. </t>


text:
<t>Badakit zure egintzen </t><t>eta nondik norako guztien berri; </t><t>badakit noiz zauden </t><t>amorru bizitan nire kontra. <f>ⓚ</f> </t>


text:
<t>Nire kontra amorruz zaudelako </t><t>eta zure harrokeria </t><t>nireganaino iritsi delako, </t><t>sudurrekoa eta ahokoa <f>[8]</f> </t><t>ezarriko dizkizut, </t><t>etorri zaren bidetik itzularazteko». </t>


text:
<pb/>Ondoren, hau esan zion Isaiasek Ezekiasi: <pb/><t>«Hauxe izanen duzu ezaugarri <f>[9]</f>: </t><t>aurten, alorrean utzitako hazitik </t><t>sortua jango duzu; </t><t>datorren urtean </t><t>bere kasa erneko dena; </t><t>baina hurrengo urtean, </t><t>erein ahal izango duzue </t><t>eta uzta bildu, </t><t>mahatsondoak landatu </t><t>eta mahatsa jan. </t>


text:
<t>Judako erreinuan bizirik geldituak, </t><t>lurrean sustraiak botatzen </t><t>eta adarretan fruituak </t><t>ematen dituzten zuhaitz </t><t>izango dira berriro. </t>


text:
<t>Izan ere, bakar batzuk </t><t>bizirik geldituko dira Jerusalemen, </t><t>onik aterako Sion mendian. </t><t>Jaunaren maitemin sutsuak </t><t>egingo du hori! <f>ⓛ</f> <pb/> </t>


text:
<t>«Hau dio Jaunak </t><t>Asiriako erregeaz: </t><t>“Ez da hiri honetan sartuko, </t><t>ez dio gezirik jaurtiko, </t><t>ez ezkutuen babespean erasoko, </t><t>ez hiria hartzeko betelanik <f>[10]</f> egingo. </t>


text:
<t>Etorri den bidetik itzuliko da; </t><t>ez da sartuko hiri honetan. </t><t>Hala diot nik, Jaunak. </t>


text:
<t>Neuk gerizatuko dut </t><t>eta salbatuko hiri hau, </t><t>naizena naizenagatik </t><t>eta neure zerbitzari Davidengatik <f>[11]</f>”». </t>


text:
<pb/>Gau hartan <f>[12]</f> bertan, Jaunaren aingeruak ehun eta laurogeita bost mila gizon jo eta hil zituen asiriarren kanpalekuan; denak hilda aurkitu zituzten biharamun goizean, jaiki zirenean. <f>ⓜ</f>


text:
Egun batez, bere jainko Nisrok-en jauretxean ahuspeztua zegoelarik, Adramelek eta Saretzer bere semeek ezpataz jo eta hil egin zuten; gero, Ararat <f>[13]</f> inguruko lurraldera egin zuten ihes hiltzaileek. Beste seme bat, Asarhadon, izan zen ondorengo erregea.


text:
<pb/>Egun batez, larriki gaixotu zen Ezekias. Amotzen seme Isaias profetak berarengana joan eta esan zion: <pb/>—Hau dio Jaunak: «Konpondu etxeko arazoak, hil egingo zara eta. Ez zara luzaro biziko». <f>ⓝ</f>


text:
«Arren, Jauna! Oroit zaitez leial eta zintzo jokatu izan dudala beti zurekin, atsegin zaizuna eginez». Eta negarrari eman zion saminki. <f>ⓐ</f>


text:
«Itzul zaitez eta esan ene herriaren buruzagi den Ezekiasi: “Hona zer dioen Jaunak, zure arbaso Daviden Jainkoak: Aditu dut zure eskaria eta ikusi ditut zure malkoak. Sendatu egingo zaitut. Hiru egun barru igo ahal izango zara Jaunaren etxera. <f>ⓑ</f>


text:
Beste hamabost urtez luzatuko dizut bizia. Libratuko zaituztet zu eta Jerusalem Asiriako erregearen eskuetatik eta babestuko dut hiri hau, naizena naizenagatik eta neure zerbitzari Davidengatik”». <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>Orduan, Ezekiasi pikuz eginiko enplastoa ekartzeko agindu zuen Isaiasek eta, zauriaren gainean ezarri ziotelarik, sendatu egin zen <f>[1]</f>.


text:
Ezekiasek galdetu zion Isaiasi: <pb/>—Zein izango dut ezaugarria, Jaunak sendatuko nauela eta hiru egunen buruan Jaunaren etxera igo ahal izango naizela jakiteko? <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>Isaiasek erantzun: <pb/>—Hona hemen Jaunak emango dizun ezaugarria, agindutakoa beteko duela adierazteko: zer duzu nahiago, itzalak hamar maila <f>[2]</f> gora ala behera egitea?


text:
<pb/>Ezekiasek esan zuen: <pb/>—Erraza da itzalak hamar maila behera egitea; ez, ordea, gora egitea.


text:
<pb/>Orduan, Isaias profetak otoitz egin zion Jaunari eta ordurako jaitsiak zituen hamar mailak berriro igoarazi zizkion Jaunak itzalari Akazen mailadian <f>[3]</f>.


text:
<pb/>Aldi hartan, Baladanen seme Merodak-Baladan Babiloniako erregeak, Ezekias gaixorik egona zela jakin zuelarik, gutuna eta erregaluak bidali zizkion <f>[4]</f>.


text:
Ezekiasek ongi hartu zituen mandatariak eta bere gordailu guztiak, hango zilar, urre, lurrin eta usain gozoko olioak, erakutsi zizkien, baita bere armategia eta bere altxortegian zituen ondasun guztiak ere. Ez zien deus ere erakutsi gabe utzi, ez bere jauregian, ez erresuma osoan. <f>ⓔ</f>


text:
<pb/>Orduan, Isaias profetak, Ezekiasengana joan eta galdetu zion: <pb/>—Zer esan dizute gizon horiek? Nondik etorri zaizkizu? <pb/>Ezekiasek erantzun: <pb/>—Urrutitik etorri dira, Babiloniatik.


text:
<pb/>Isaiasek, berriro: <pb/>—Zer ikusi dute zure jauregian? <pb/>Eta Ezekiasek erantzun: <pb/>—Etxean daukadan guztia ikusi dute. Ez diet neure altxortegiko deus ere erakutsi gabe utzi.


text:
«Egunen batean —eta badator egun hori—, etxean daukazun guztia, zure aurrekoek gaurdaino bildu duten guztia, Babiloniara eramango dute. Ez da ezer ere geldituko —dio Jaunak—. <f>ⓕ</f>


text:
Zuregandik jaio diren, zeuk sortu dituzun seme-alabetariko batzuk ere eraman egingo dituzte, Babiloniako erregearen jauregian zerbitzari <f>[5]</f> izateko». <f>ⓖ</f>


text:
<pb/>Ezekiasek, orduan, Isaiasi: <pb/>—Berri ederrak ekarri dizkidazu Jaunaren partetik. <pb/>Izan ere, bere garaian behintzat bakea eta segurtasuna izango zituela pentsatu zuen.


text:
<pb/>Ezekiasen gainerako jarduerak, egintza bizkorrak eta Jerusalemera urak ekartzeko urtegi eta ubideak <f>[6]</f> egin zituela «Judako Erregeen Kronika» liburuan daude idatziak.


text:
<pb/>Hamabi urte zituen Manasesek errege izaten hastean eta berrogeita hamabost urtez izan zen errege Jerusalemen. Haren amak Heftzi-Ba zuen izena.


text:
Jaunari atsegin ez zaiona <f>[1]</f> egin zuen Manasesek, Jaunak israeldarren aurretik bota zituen herrien ohitura higuingarrien arabera jokatuz. <f>ⓗ</f>


text:
Beraren aita Ezekiasek deseginak zituen muinoetako kultu-lekuak berreraiki zituen eta aldareak egin Baalen kulturako. Zutoin sakratua <f>[2]</f> ere egin zuen, Israelgo errege Akabek garai batean bezala eta izar guztiei kultu eman zien, haien aurrean ahuspeztuz. <f>ⓘ</f>


text:
Aldareak ezarri zituen Jaunaren etxean jainko arrotzentzat, tenplu hartaz Jaunak hau esana zuen arren: «Jerusalem dut neure egoitza».


text:
Bere semea oparitzat eskaini zuen, sutan errez. Sorginkeria eta aztikeriatan ibili zen; jarduteko aukera eman zien nekromante eta igarleei. Jaunari atsegin ez zaiona egin zuen etengabe, Jauna haserraraziz. <f>ⓚ</f>


text:
Gainera, Axera jainkosaren irudia ere egin zuen eta tenpluan ezarri, Jaunak tenplu hari buruz Davidi eta beronen seme Salomoni honako hau esana zien arren: «Tenplu hau eta Israelgo leinu guztien artean aukeratu dudan Jerusalem hiri hau izanen ditut betikotasunean neure egoitza.


text:
Ez dut Israel bere arbasoei <f>[4]</f> eman nien lurraldetik urrun ibilaraziko, baldin eta agindu diedana eta ene zerbitzari Moisesek eman zien irakaspena osorik betetzen badute».


text:
Haiek, aldiz, ez zuten aditu, eta Manasesek eginarazi zien okerra, antzina Jaunak israeldarren aurretik suntsitu zituen herriena baino askoz handiagoa izan zen.


text:
«Judako errege Manasesek bere aurretiko amortarrek baino egintza higuingarriagoak egin dituenez eta, sasijainkoak direla eta, judatarrei bekatu eginarazi dienez,


text:
hona zer diodan nik, Jaunak, Israelen Jainko honek: Hondamen izugarria bidaliko dut Jerusalem eta Judaren kontra; entzun dezaten guztiei bi belarriek durundi egingo diete. <f>ⓛ</f>


text:
Samaria eta Akaben etxea neurtu nituen neurriz neurtuko dut Jerusalem ere; marruskatu egingo dut Jerusalem, garbitzeko alde batetik eta bestetik platera marruskatu ohi den bezala.


text:
Ene herri Israelen azken zatia dudan Juda ere utzi egingo dut eta etsaien eskuetara emango, berauen harrapakin izan dadin. <f>ⓜ</f>


text:
Niri atsegin ez zaidana egin baitute eta, beraien gurasoak Egiptotik atera zirenetik gaurdaino, haserrarazi baizik ez didate egin».


text:
<pb/>Jaunari atsegin ez zaion bezala jokatzera behartuz Judari eginarazi zion bekatuaz gainera, Manasesek hainbeste lagun errugabe <f>[5]</f> hilarazi zuen, ezen Jerusalem osoa, alderik alde, odolez bete baitzuen.


text:
<pb/>Manasesen gainerako jarduerak, egintza guztiak eta egin zuen bekatua «Judako Erregeen Kronika» liburuan daude idatziak.


text:
Hil zenean, bere etxeko lorategian, «Uzaren lorategia» zeritzan hartan, eman zioten lur Manasesi. Ondorengo erregea haren seme Amon izan zen.


text:
<pb/>Hogeita bi urte zituen Amonek errege izaten hastean, eta bi urtez izan zen errege Jerusalemen. Haren amak Mexulemet zuen izena eta Jotbako Harutzen alaba zen.


text:
Baina Judako herriak hil egin zituen Amon erregearen aurka jaiki ziren guztiak, eta beraren seme Josias izendatu zuten errege, bere aitaren ordez.


text:
<pb/>Zortzi urte zituen Josiasek errege izaten hastean, eta hogeita hamaika urtez izan zen errege Jerusalemen. Haren amak Jedida zuen izena eta Botzkateko Adaiaren alaba zen. <f>ⓝ</f>


text:
Jaunari atsegin zaiona egin zuen Josiasek, bere arbaso Daviden jokabideari denetan jarraituz, ezertan ere okertu gabe.


text:
<pb/>Bere erregealdiko hemezortzigarren urtean <f>[1]</f>, Josias erregeak Jaunaren etxera bidali zuen Xafan idazkaria, Atzaliasen seme eta Mexulamen biloba, mandatu honekin: <f>ⓐ</f>


text:
<pb/>—Zoaz Hilkias apaiz nagusiagana. Zenbatu dezala, herriak Jaunaren etxera eraman eta atezainek bildu duten dirua.


text:
Eman diezaietela dirua Jaunaren etxeko lan-arduradunei, hauek tenpluko hondaketak konpontzen ari diren langileei ordaintzeko:


text:
zurginei, etxegileei eta igeltseroei. Eros ditzatela diru horrekin tenpluko hondaketak konpontzeko behar diren zura eta harlanduak ere.


text:
<pb/>Hilkias apaiz nagusiak esan zion Xafan idazkariari: <pb/>—Lege-liburua <f>[2]</f> aurkitu dut Jaunaren etxean. <pb/>Eta Hilkiasek Xafani eman zion liburua. Xafanek, irakurri zuelarik, <f>ⓑ</f>


text:
erregearen aurrera joan eta berriak eman zizkion: <pb/>—Bildu dute zure zerbitzariek tenpluan zuten dirua eta eman diete Jaunaren etxeko lan-arduradunei.


text:
<pb/>Gero, Xafan idazkariak aurkikuntzaren berri eman zion erregeari: <pb/>—Hilkias apaizak liburu hau eman dit. <pb/>Eta Xafanek irakurri egin zuen erregearen aurrean.


text:
hau agindu zien Hilkias apaizari, Xafanen seme Ahikami, Mikeasen seme Akborri, Xafan idazkariari eta erregearen ministro zen Asaiasi:


text:
<pb/>—Zoazte eta kontsulta egin <f>[3]</f> Jaunari, nire izenean eta Judako herri osoaren izenean, aurkitu duten liburu honek dioenaz. Izan ere, haserre bizitan egon behar du Jaunak gurekin, gure arbasoek liburu honetan esaten denari kasurik egin ez ziotelako eta hemen idatzia bete ez zutelako.


text:
<pb/>Orduan, Hulda profetesagana joan ziren Hilkias apaiza, Ahikam, Akbor, Xafan eta Asaias. Profetesa hura Jerusalemgo auzategi berrian bizi zen. Haren senar Xalum, Tikbaren seme eta Harhasen biloba, tenpluko jantzien arduraduna <f>[4]</f> zen. Adierazi zioten arazoa <f>ⓒ</f>


text:
Hulda profetesari, eta honek Jaunaren, Israelen Jainkoaren, mezua jakinarazi zien mandatariei, erregeari esan ziezaioten:


text:
«Hau dio Jaunak: “Judako erregearen aurrean irakurri dituzten hitzak betez, hondamena bidaliko dut Jerusalemera eta bertan bizi direnen gainera.


text:
Baztertu nautelako, jainko arrotzei intsentsua erre dietelako eta idoloak eginez <f>[5]</f> iraindu nautelako, sutu egin zait haserrea Jerusalemen kontra, eta ez zait itzaliko”.


text:
Baina niri galde egitera bidali zaituzten Judako erregeari esan: Hau dio Jainkoak entzun dituzun hitzei buruz:


text:
“Entzun duzu nik Jerusalemen eta bertan bizi direnen kontra esan dudana <f>[6]</f> —hondatu eta madarikatu egingo baitute etsaiek toki hau—. Horregatik zure bihotza bigundu egin da eta apaldu egin zara nire aitzinean. Hara, bada, nik ere entzun dizut —dio Jaunak—. <f>ⓓ</f>


text:
Beraz, Jerusalemera bidaliko dudan hondamen hori ikusi baino lehen zeure gurasoengana bilduko <f>[7]</f> zaitut, eta bakean ehortziko zaituzte zeure hilobian”». <pb/>Hala, mandatariek eraman zioten erregeari erantzuna.


text:
Gero, erregea Jaunaren etxera igo zen, Judako eta Jerusalemgo bizilagun guztiak berekin zituela: apaizak, profetak eta jende guztia, txiki nahiz handi. Eta Jaunaren etxean aurkitutako itun-liburuak dioen guztia irakurri zien erregeak. <f>ⓕ</f>


text:
Ondoren, oholtzaren gainean <f>[1]</f> zutik, Jaunarekiko ituna berritu zuen erregeak: jarraituko zioten Jaunari eta beteko zituzten bihotz-bihotzez eta gogo osoz haren agindu, burubide eta arauak, liburu hartan idatzirik zeuden itunaren xedapen guztiak. <pb/>Herri osoak onartu zuen ituna.


text:
<pb/>Orduan, Baal, Axera eta jainkotzat zituzten izar guztien kulturako eginak zeuden tresna guztiak tenplutik ateratzeko agindu zien erregeak Hilkias apaiz nagusiari, apaiz laguntzaileei eta atezainei. Eta, Jerusalemdik kanpora Zedron haraneko zelaietan erre ondoren, Betelera eramanarazi <f>[2]</f> zituen errautsak. <f>ⓖ</f>


text:
Judako erregeek ezarriak zituzten sasiapaizak Judako hirixka eta Jerusalem inguruetako kultu-lekuetan, toki horietan intsentsua erre zezaten; Josiasek kendu egin zituen halakoak; baita Baali, eguzki nahiz ilargiari nahiz izar-multzo eta izar guztiei intsentsua erretzen zietenak ere. <f>ⓗ</f>


text:
Tenpluan zegoen zutoin sakratua Jerusalemdik kanpora aterarazi eta Zedron errekan erre zuen; erabat erraustu eta errautsak jende arruntaren hilobira bota zituen.


text:
Tenpluan prostituzio sakraturako <f>[3]</f> erabili ohi ziren gelak ere desegin zituen; gela haietan ehotzen zituzten emakumeek Axera jainkosaren irudiei aterpeak egiteko oihalak.


text:
<pb/>Ondoren, Judako hirixketan, Gebatik Beer-Xebaraino <f>[4]</f>, muinoetako kultu-lekuetan intsentsua erretzen zuten apaizak Jerusalemera etorrarazi zituen, eta kultu-leku haiek profanatu. Jerusalemgo ateetan ziren kultu-lekuak ere desegin zituen, bereziki Josue gobernariaren atetik hirian sartzean ezkerraldera zegoena.


text:
Hala ere, kultu-lekuetako apaiz haiek ezin ziren igo Jaunaren aldarera Jerusalemgo tenpluan; baina jan zezaketen, gainerako apaizekin batera, legamia gabeko ogia <f>[5]</f>.


text:
<pb/>Ben-Hinom deritzan haranean zegoen Tofeteko erretegia ere profanatu zuen; horrela, ezin izango zion inork ere suari eman bere seme nahiz alabarik, Molok sasijainkoari eskaintzeko. <f>ⓘ</f>


text:
Era berean, kendu egin zituen Judako erregeek eguzkiaren kulturako ezarriak zituzten zaldi-irudiak; hauek Jaunaren etxeko sarreran zeuden, tenpluari erantsitako aterpe batzuetan, Netan-Melek zeritzan funtzionarioaren gela ondoan. Eta erre egin zituen eguzkiaren kulturako gurdiak.


text:
Gainera, Judako erregeek Akazen goi-gelaren gainean eraikiak zituzten aldareak desegin zituen; orobat Jaunaren etxeko bi atarietan Manasesek eraikiak zituenak ere. Bertan hautsi eta Zedron errekara jaurti zituen puskak. <f>ⓙ</f>


text:
Jerusalemgo ekialdean eta Oliamendiko hegoaldera zeuden kultu-lekuak ere profanatu zituen Josiasek; kultu-leku haiek Israelgo errege Salomonek eraikiak <f>[6]</f> ziren sidondarren jainkosa zen Astarteren irudi higuingarriari, moabdarren jainko zen Kemoxen irudi nazkagarriari eta amondarren jainko zen Milkomen irudi nardagarriari kultu emateko. <f>ⓚ</f>


text:
Zutarri sakratuak ere hautsi zituen, zutoin sakratuak puskatu eta giza hezurrez <f>[7]</f> bete haiek utzitako zuloak.


text:
<pb/>Betelen zegoen kultu-lekuko aldarea ere desegin zuen Josiasek; kultu-leku hau Israel herriari bekatu eginarazteko eraikia zuen Nebaten seme Jeroboamek. Josiasek su eman zion kultu-leku hari eta aldarea hautsi, dena errauts bihurtuz; zutoin sakratua ere erre egin zuen. <f>ⓛ</f>


text:
Itzultzean, mendian barrena zeuden hilobiak begiztatu zituen Josiasek, eta hilobi haietako hezurrak hartu eta aldare gainean erretzeko agindu zuen. Horrela profanatu zuen aldare hura. Hala agindua zuen Jaunak, gauza hauek hots egin zituen profetaren <f>[8]</f> bidez.


text:
Hortan, Josiasek galdetu zuen: <pb/>—Zer da ikusten ari naizen oroitarri hura? <pb/>Hiriko jendeak erantzun: <pb/>—Judatik etorri eta zuk Betelgo aldarearen kontra egindakoa iragarri zuen profetaren hilobia da.


text:
<pb/>Orduan, Josiasek agindu zuen: <pb/>—Utzi hori; ez ditzala inork ukitu hezur horiek! <pb/>Horrela, errespetatu egin zituzten hezur haiek, baita Samariatik etorria zen profetarenak ere. <f>ⓜ</f>


text:
<pb/>Israelgo erregeek eraikiak zituzten muinoetako kultu-lekuak Samariako hirietan ere, Jainkoa haserraraziz; Josiasek bota egin zituen halako eraikuntza guztiak ere, Betelgoa bezalaxe.


text:
Kultu-leku haietako apaizei lepoa moztu zien aldare gainean eta giza hezurrak erre zituen aldare haien gainean. <pb/>Ondoren, Jerusalemera itzuli zen.


text:
<pb/>Orduan, Josias erregeak agindu zion herri osoari: <pb/>—Ospa ezazue Pazko-jaia Jaunaren, zeuen Jainkoaren, ohoretan, itun-liburu honetan idatzia dagoen bezala. <f>ⓝ</f>


text:
<pb/>Epaileek Israel gobernatu zutenez geroztik, eta Israelgo nahiz Judako erregeen aldi osoan, ez zen hura bezalako Pazko-jairik ospatu izan.


text:
Josiasen erregealdiko hemezortzigarren urtean ospatu zuten Pazko-jai hura Jerusalemen Jaunaren ohoretan.


text:
<pb/>Hilkias apaizak Jaunaren etxean aurkitu zuen lege-liburuko aginduak betez, Josiasek desagerrarazi egin zituen Jerusalemdik eta Juda lurralde osotik hildakoen espirituei dei egiten zieten guztiak eta igarleak; eta etxe-jainkoen irudiak, idoloak eta irudi nazkagarriak hautsi egin zituen. <f>ⓐ</f>


text:
Ez Josiasen aurretik, ez ondotik ez zen izan bere bihotz, gogo eta indar guztiaz Jaunarengana itzuli zen beste erregerik; denetan bete zituen Josiasek Moisesen irakaspenak. <f>ⓑ</f>


text:
<pb/>Hala ere, Jaunari ez zitzaion baretu Judaren kontra zuen haserre bizia, Manasesek egin zizkion irain izugarriak zirela eta.


text:
Esan zuen Jaunak: «Urrundu egingo dut neure aurretik Juda ere, Israel urrundu nuen bezala. Zapuztu egingo ditut aukeratu nuen Jerusalem hiria eta egonlekutzat hartua nuen tenplua».


text:
Josiasen egunetan Egiptoko erregea, Neko faraoia, Asiriako erregeari laguntzera joan zen Eufrates ibai ingurura. Josiasek aurre egin zion faraoiari, baina honek, borrokan hasi orduko, hil egin zuen Josias Megidon <f>[9]</f>.


text:
Ofizialek Megidotik Jerusalemera guda-gurdi batean gorpua eraman eta bere hilobian lur eman zioten Josiasi. Orduan, herriko jendeak Josiasen seme Joakaz gantzutu eta izendatu zuen errege, bere aitaren ordez. <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>Hogeita hiru urte zituen Joakazek errege izaten hastean, eta hiru hilabetez izan zen errege Jerusalemen. Haren amak Hamutal zuen izena eta Libnako <f>[10]</f> Jeremiasen alaba zen.


text:
Neko faraoiak giltzapetu egin zuen Hamat lurraldeko Ribla <f>[11]</f> hirian, Jerusalemgo errege izatea kenduz. Gero, zerga ezarri zion Judari: hiru mila kilo zilar eta hogeita hamabost kilo urre ordaindu behar zuten.


text:
<pb/>Neko faraoiak Josiasen beste seme bat, Eliakim, ezarri zuen errege bere aitaren ordez; baina izena aldatu zion, Joiakim deituz. Joakaz, berriz, Egiptora eraman zuen eta han hil zen. <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>Joiakimek urre-zilarrak eman behar izan zizkion faraoiari. Honek eskatutako dirutza ordaindu ahal izateko, zergak ezarri zituen herrian; bakoitzak, zegokion heinean, urrea eta zilarra eman behar zituen, Neko faraoiari ordaintzeko.


text:
<pb/>Hogeita bost urte zituen Joiakimek errege izaten hastean, eta hamaika urtez izan zen errege Jerusalemen. Haren amak Zebida zuen izena eta Rumako Pedaiasen alaba zen. <f>ⓔ</f>


text:
<pb/>Joiakimen erregealdian guda-ateraldi bat egin zuen Babiloniako errege Nabukodonosorrek, eta Joiakim hiru urtez haren menpeko izan zen; gero, hau berriro jaiki zen haren kontra. <f>ⓕ</f>


text:
Orduan, kaldear, aramear, moabdar eta amondar taldeak bidali zituen Jaunak Joiakim erregearen aurka, Juda desegin zezaten. Hala esana baitzuen Jaunak bere zerbitzari profeten bidez <f>[1]</f>. <f>ⓖ</f>


text:
Jaunaren erabakiaz gertatu zitzaion hura Judari, Jaunak bere aurretik urrutiratu <f>[2]</f> egin nahi baitzuen Manasesek egindako bekatuengatik


text:
eta, bereziki, errugabeko <f>[3]</f> jendea hilez Jerusalem osoa odolez bete zuelako. Jaunak ez zuen hau guztia barkatu nahi izan.


text:
Egiptoko erregea ez zen aurrerantzean bere lurraldetik atera; izan ere, lehen, Egiptoko muga-errekatik Eufrates ibairaino <f>[4]</f>, egiptoarren menpe egoniko guztia, orain Babiloniako erregearen menpe zegoen.


text:
<pb/>Hemezortzi urte zituen Joiakinek errege izaten hastean, eta hiru hilabetez izan zen errege Jerusalemen. Haren amak Nehuxta zuen izena eta Jerusalemgo Elnatanen alaba zen.


text:
<pb/>Aldi hartan, Babiloniako errege Nabukodonosorren ofizialek Jerusalemen kontra igo eta setiatu egin zuten.


text:
Orduan, Judako errege Joiakin Babiloniako erregeari menderatu egin zitzaion, bere ama, ofizial, buruzagi eta funtzionarioekin batera, eta Babiloniako erregeak preso hartu zuen. Nabukodonosorren erregealdiko zortzigarren urtea zen. <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>Jaunak esana zuenez, Jaunaren etxeko eta jauregiko altxor guztiak eraman zituen Nabukodonosorrek, eta Israelgo errege Salomonek Jaunaren tenplurako egin zituen urrezko tresna guztiak hautsi. <f>ⓘ</f>


text:
Jerusalemgo jende guztia erbestera eraman zuen, buruzagi zein handiki. Guztira hamar mila erbesteratu. Errementari eta sarrailgileak ere eraman zituen. Herriko jende xehea bakarrik utzi zuen. <f>ⓙ</f>


text:
Joiakin erregea ere erbesteratu zuen Jerusalemdik Babiloniara, beraren ama, emazte, funtzionario eta Judako aitoren semeekin batera.


text:
Zazpi mila handiki ere eraman zituen Babiloniako erregeak, baita mila errementari eta sarrailgile ere, denak gudari izateko gai. Babiloniara eraman zituen denak gatibu.


text:
<pb/>Ondoren, Nabukodonosorrek Joiakinen osaba Matanias izendatu zuen errege. Eta izena aldatu zion, Sedekias deituz. <f>ⓚ</f>


text:
<pb/>Hogeita bat urte zituen Sedekiasek errege izaten hastean, eta hamaika urtez izan zen errege Jerusalemen. Haren amak Hamutal zuen izena eta Libnako Jeremiasen alaba zen.


text:
Hain zegoen haserre Jauna Jerusalem eta Judaren kontra, ezen bere aurretik urruti bota baitzituen. Babiloniako errege Nabukodonosorren kontra jaiki zen Sedekias. <f>ⓛ</f>


text:
<pb/>Sedekiasen erregealdiko bederatzigarren urtean, hamargarren hilaren hamarrean, Babiloniako errege Nabukodonosor Jerusalemen kontra etorri zen gudaroste osoarekin eta setiatu egin zuen, inguru guztian harresia eraikiz <f>[1]</f>. <f>ⓜ</f>


text:
Urte hartan janaria ahitu zen hirian eta jendearen gosea izugarria zen. Laugarren hilaren bederatzian <f>[2]</f>,


text:
zuloa ireki zuten barrukoek harresian eta, gauez, hiriko gudari guztiek ihes egin zuten erregearen lorategi ondoan zegoen bi harresien arteko atetik, babiloniarrek setiaturik zeuden arren. Erregeak Araba aldera alde egin zuen.


text:
Babiloniar gudarosteak, ordea, erregearen ondoren joan eta Jerikoko lautadan harrapatu zuen, beronekin ziren gudariak sakabanatu zirelarik.


text:
Erregea atzeman ondoren, Riblara <f>[3]</f> eraman zuten, Babiloniako erregearen aurrera. Honek epaia eman zion.


text:
Sedekiasen semeei lepoa moztu zieten aitaren aurrean eta bera, begiak leherrarazi ondoren, Babiloniara eraman zuten, katez loturik. <f>ⓝ</f>


text:
<pb/>Babiloniako Nabukodonosorren erregealdiko hemeretzigarren urtean, bosgarren hilaren zazpian <f>[4]</f>, Nebuzaradan Babiloniako erregearen funtzionarioa eta guardiaburua etorri zen Jerusalemera. <f>ⓐ</f>


text:
Ondoren, Nebuzaradan guardiaburuak erbesteratu egin zituen hirian geldituak ziren bizilagunak, baita Babiloniako erregearen alde jarri zirenak eta gainerako jendea ere. <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>Babiloniarrek zatikatu egin zituzten Jaunaren etxean zeuden brontzezko zutabeak, orgak eta uraska handia <f>[5]</f>, eta Babiloniara eraman zuten brontzea.


text:
Kulturako erabili ohi ziren brontzezko tresna guztiak ere hartu zituzten: eltzeak, palak, labanak, katiluak.


text:
Guardiaburuak, gainera, urre nahiz zilar hutsezko tresnak hartu zituen: intsentsu-ontziak eta isipu-ontziak <f>[6]</f>.


text:
Ezin zen jakin zenbat pisatzen zuen Salomonek Jaunaren etxerako eginak ziren bi zutabeen, uraskaren eta orgen brontzeak.


text:
Bi zutabeak berdinak ziren: bederatzina metro zuten gora, gainean metro eta erdiko <f>[7]</f> kapitel bana, brontzezkoak, kapitel bakoitza brontzezko sare eta granadaz inguratua zelarik. Bi zutabeen apaingarriak ere berdinak ziren.


text:
<pb/>Guardiaburuak atxilotu egin zituen Seraias apaizburua, Sofonias apaiz laguntzailea <f>[8]</f> eta hiru atezainak.


text:
Hirian, berriz, gudarien arduradun zen ofizial bat, erregearen zerbitzura zeuden bost gizon, gudarien izenak hartzen zituen guda-idazkari bat eta beste hirurogei handiki atxilotu zituen, denak Jerusalemen gertatu baitziren.


text:
eta honek bertan hilarazi, Hamat eskualdean. <pb/>Honela erbesteratu zuten Judako jendea bere lurraldetik urruti.


text:
<pb/>Babiloniako errege Nabukodonosorrek utziak zituen jende batzuk Judan; Ahikamen seme eta Xafanen biloba zen Godalias ezarri zien gobernari.


text:
Judan gelditu ziren gudalburuak, Babiloniako erregeak Godalias gobernari ezarri zuela jakitean, honengana joan ziren Mitzpara beren gizon guztiekin. Hauek ziren gudalburuak: Netaniasen seme Ismael, Kareahen seme Johanan, Netofako Tanhumeten seme Seraias, eta Jaazanias, maakarra <f>[9]</f>.


text:
Godaliasek zin-hitz hau egin zien haiei eta haien gizonei: «Ez izan babiloniarrak zerbitzatzeko beldur. Gelditu herrialdean. Izan Babiloniako erregearen menpeko eta ongi joango zaizue». <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>Zazpigarren hilean, ordea, Netaniasen seme eta Elixamaren biloba Ismael, errege-jatorrikoa bera, Mitzpara joan zen hamar gizonekin eta hil egin zuen bertan Godalias, baita honekin ziren judatarrak eta babiloniarrak ere.


text:
Orduan, jende guztia, txiki eta handi, eta gudalburuak Egiptora joan ziren ihesi, babiloniarren beldurrez.


text:
<pb/>Judako errege Joiakin, hogeita zazpi urtez gatibu egon ondoren, Ebil-Merodakek askatu egin zuen giltzapetik, Babiloniako errege egin zen urte berean, hamabigarren hilaren hogeita zazpian <f>[10]</f>.


text:
Onez hartu zuen Ebil-Merodakek Joiakin erregea eta Babilonian berekin zituen beste erregeak baino gorago jarri zuen.


text:
Presondegiko jantziak erantzi eta, aurrerantzean, erregearen mahaian jan zuen beti, bere bizitza guztian.


text:
Eberrek bi seme izan zituen: batak Peleg zuen izena, hau da, «Zatiketa», haren garaian zatitu baitzen mundua; anaiak, berriz, Joktan.


text:
<pb/>Abrahamek, Ketura bere ohaideagandik <f>[7]</f>, honako seme hauek izan zituen: Zimran, Jokxan, Medan, Madian, Ixbak eta Xuah. Jokxanen semeak: Xeba eta Dedan. <f>ⓚ</f>


text:
<pb/>Hona hemen Edom lurraldean izan ziren erregeak, israeldarrek erregerik izan aurretik: Bela, Beorren semea, Dinhaba hirikoa;


text:
Huxamen ondoren Hadad, Bedaden semea, Abitekoa. Honek menderatu zituen madiandarrak Moab lurraldean.


text:
Baal-Hananen ondoren Adar, Pau hirikoa. Mehetabel izan zuen emazte, Matreden alaba, eta hau Mezahabena.


text:
<pb/>Hadaden ondoren, leinuburuek gobernatu zuten Edom; hona hemen leinuburu haien izenak: Timna, Alia, Jetet,


text:
<pb/>Judaren semeak: Er, Onan eta Xela, hirurak bere emazte kanaandar Xuaren alabarengandik jaioak. Baina Errek, Judaren lehen-semeak, Jaunari atsegin ez zaiona egin zuen eta hilarazi egin zuen Jaunak <f>[1]</f>. <f>ⓑ</f>


text:
Gerora, Tamar bere errainagandik <f>[2]</f>, Peretz eta Zerah izan zituen. Beraz, Judaren semeak, orotara, bost izan ziren.


text:
<pb/>Karmiren semea: Akar <f>[4]</f>. Honek hondamena ekarri zion Israel herriari, suntsitu beharreko ziren harrapakinetarik zerbait beretzat hartu zuelako.


text:
Hauen arrebak Tzeruia eta Abigail izan ziren. Tzeruiak hiru seme izan zituen: Abixai, Joab eta Asahel. <f>ⓖ</f>


text:
<pb/>Hetzronen seme Kalebek, bere emazte Azubagandik eta Jeriotengandik <f>[6]</f>, hiru seme izan zituen: Jexer, Xobab eta Ardon. <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>Hirurogei urte zituelarik, Galaaden aita zen Makirren alaba batekin ezkondu zen Hetzron, eta emazte honek seme bat eman zion: Segub.


text:
Gexurtarrak eta aramearrak, ordea, Jairren Herrixkez, Kenat hiriaz eta inguruetako herrixkez jabetu ziren: hirurogei herrixka, guztira. Haietako bizilagunak oro Galaaden aita Makirren ondorengoak ziren.


text:
Hetzron hiltzean, Kaleb, bere aita Hetzronen emazte izaniko Efrati elkartu zitzaion, eta honek seme bat eman zion: Axhur, Tekoa hiriaren sortzailea <f>[7]</f>.


text:
<pb/>Hetzronen lehen-seme zen Jerahmeelen semeak honako hauek izan ziren: lehena Ram eta ondoren Buna, Oren, Otzem eta Ahias.


text:
<pb/>Xexanek ez zuen semerik izan <f>[8]</f>, baina bai alabak. Bazuen Xexanek esklabo egiptoar bat, Jarha izenekoa.


text:
<pb/>Jerahmeelen anaia Kaleben semeak honako hauek izan ziren: lehena Mexa, Zifen aita izango zena, eta Marexa, Hebronen <f>[9]</f> aita izango zena. <f>ⓘ</f>


text:
Kaleben ohaide zen Efak Haran, Motza eta Gazez sortu zituen. Haranek ere Gazez izeneko semea izan zuen.


text:
baita Xaaf eta Xeba ere; bata Madmanaren aita izango zen, bestea Makbenarena eta Gibearena; Kaleben alaba Aksa izan zen.


text:
<pb/>Hauek izan ziren Kaleben ondorengoak: Efrataren lehen-seme zen Hurrek hiru seme sortu zituen: Xobal, Kiriat-Jearim eraiki zuena;


text:
Kiriat-Jearim eraiki zuen Xobalek honako ondorengo hauek izan zituen: Haroeko bizilagunak, Manahateko <f>[11]</f> askazi erdiak


text:
eta Kiriat-Jearimgo senitarteak, hots, itritarrak, putarrak, xumatarrak eta mixratarrak. Hauen jatorrikoak ziren tzorearrak eta extaularrak.


text:
Xalmaren ondorengoak honako hauek izan ziren: Belengo bizilagunak, Netofakoak, Atrot-Bet-Joabekoak, Manahateko beste erdiak, Tzorakoak;


text:
baita Jabetzen bizi ziren idazkari-senitartekoak ere, hots, tirearrak, ximeatarrak eta sukatarrak. Hauek dira Rekaben senitartea sortu zuen Hamatengandik datozen kendarrak.


text:
<pb/>Hona hemen Davidi Hebronen jaio zitzaizkion semeak: lehena Amnon, Izreelgo Ahinoamen semea; bigarrena Daniel, Karmelgo Abigailen semea; <f>ⓙ</f>


text:
hirugarrena Absalom, Gexurko errege Talmairen alaba Maakaren semea; laugarrena Adonias, Hagiten semea;


text:
Sei hauek Hebronen jaio zitzaizkion. David zazpi urte eta sei hilabetez izan zen han errege. <pb/>Hurrengo hogeita hamahiru urteetan Jerusalemen izango zen errege. <f>ⓚ</f>


text:
Hona hemen Jerusalemen jaio zitzaizkion semeak: Ximea, Xobab, Natan eta Salomon, laurak Amielen alaba Betsaberen semeak <f>[1]</f>. <f>ⓛ</f>


text:
Hauek izan ziren Daviden seme guztiak eta, gainera, ohaideengandik izan zituenak. Tamar izan zen haren alaba. <f>ⓜ</f>


text:
<pb/>Salomonen ondorengoak <f>[3]</f> honako hauek izan ziren: Roboam, honen seme Abias, honen seme Asa, honen seme Josafat,


text:
Hananiasen ondorengoak: Pelatias eta Jexaias; baita Refaiasen semeak, Arnanen semeak, Obadiasen semeak eta Xekaniasen semeak ere.


text:
Xekaniasen semea: Xemaias. Xemaiasen semeak: Hatux, Igal, Bariah, Nearias eta Xafat, sei guztira <f>[5]</f>.


text:
<pb/>Hona hemen, Etam hiria eraiki zuen Hurren semeak: Izreel, Ixma eta Ibdax <f>[2]</f>. Alabaren izena Hatzelelponi.


text:
Gerora, Penuel eta Ezer ere izan zituen; hark Gedor eraiki zuen, eta honek Huxa. Hauek izan ziren Belen eraiki zuen Efrataren lehen-seme Hurren ondorengoak.


text:
<pb/>Bere anaiak baino ospetsuago izan zen Jabetz; bere amak Jabetz izena ezarri zion, esanez: «Oinazez ekarri dut mundura <f>[4]</f>».


text:
Jabetzek otoitz hau egin zion Jainkoari: «Bedeinka nazazu, zabaldu nire lurraldea, luzatu eskua eta libra nazazu gaitzetik, atsekaberik izan ez dezadan». Eta Jainkoak eman egin zion eskatua.


text:
Extonek Bet-Rafa, Paseah eta Tehina sortu zituen; azken honek Nahax hiria eraiki zuen. Haien ondorengoak Reka zeritzan herrian bizi izan ziren.


text:
Meonotaik Ofra sortu zuen, eta Seraiasek Joab, eta honek Ge-Harax, hau da, «Artisau-harana», artisauak baitziren hango bizilagunak.


text:
<pb/> <n>[17-18]</n> Ezraren semeak: Jeter, Mered, Efer eta Jalon izan ziren. Faraoiaren alaba Bitiarekin ezkondu zen Mered, eta hark Miriam, Xamai eta Ixban eman zizkion, azken hau Extemoa eraiki zuena. Meredek beste emazte judu bat ere izan zuen, eta hiru seme eman zizkion: Jered, Heber eta Jekutiel; lehenengoak Gedor eraiki zuen, bigarrenak Soko eta hirugarrenak Zanoah.


text:
Nahamen arrebarekin ezkondu zen Hodias; honen semeak hauek izan ziren: Dalias garmetarra, Keilaren aita, eta Extemoa maakarra <f>[7]</f>.


text:
<pb/>Judaren seme Xelaren ondorengoak: Er, Leka eraiki zuena alegia, Laada, Marexa eraiki zuena, eta Bet-Axbea deritzan herrian lihozko harigintzan jarduten zutenen senitarteak.


text:
Eta, orobat, Jokim eta Kozebako, Joaxeko eta Sarafeko jendea ere; hauek Moabeko nagusi egin ziren <f>[8]</f> eta gero Belenera itzuli —antzinako kontuak dira hauek—.


text:
Hauen ondorengoak buztinlariak ziren, eta Netaimen eta Gederan <f>[9]</f> bizi izan ziren erregearen zerbitzuan.


text:
Ximeik hamasei seme eta sei alaba izan zituen; baina haren senideek ez zuten seme-alaba askorik izan eta, horregatik, Simeonen leinuko senitarteak ez ziren Judarenak bezain ugari izan <f>[10]</f>.


text:
eta hauen inguruetako herrixkak Baal-eraino <f>[11]</f>. Hauek dira haien bizilekuak eta belaunaldi-zerrendak.


text:
Haranaren ekialdean zegoen Gedorko <f>[12]</f> ateetaraino heldu ziren, beren artaldeentzako bazka bila.


text:
Eta bai aurkitu ere larre eder eta mardulak, lurralde zabal eta nare hartan, lehen Kamen ondorengoak bizi izaniko tokian.


text:
Izan ere, aipatu ditugun leinuburu haiek Judako errege Ezekiasen garaian etorri eta, bertan aurkitu zituzten oihal-etxola eta aterpeak <f>[13]</f> hondaturik, suntsitu egin zituzten Kamen ondorengoak gaurdaino. Eta gero, berauen tokian gelditu ziren, larrea baitzegoen bertan beraien artaldeentzat.


text:
<pb/>Simeonen leinuko batzuek, bostehun gizonek, Seir mendialdera jo zuten, Ixeiren lau semeok buruzagi zituztela: Pelatias, Nearias, Refaias eta Uziel.


text:
<pb/>Rubenen ondorengoak. Ruben zen Israelen lehen-semea, baina, bere aitaren emazteetariko batekin oheratu zenez <f>[1]</f>, lehen-semetzaren eskubidea Joseren ondorengoei eman zieten, Jose ere Israelen seme baitzen. Beraz, Ruben ez zuten aurrerantzean lehen-semetzat hartu.


text:
Juda izan zen ospetsuena bere anaien artean eta berarengandik sortuko zen errege izango zena; hala ere, lehen-semetzaren eskubidea Joseri eman zioten.


text:
honen seme Beera, rubendarren buruzagia, Asiriako errege Tiglat-Pilneserrek <f>[3]</f> erbesteratua.


text:
<pb/>Beeraren senideak, senitartez senitarte eta oinik oin izendatuak, honako hauek izan ziren: lehena Jeiel, bigarrena Zakarias


text:
eta azkenik Bela, Azaz-en semea; hau Xemaren <f>[4]</f> semea zen; Xema, berriz, Joelena. <pb/>Rubendarrak Aroertik hasi eta Nebo mendira eta Baal-Meon hiria bitarteko lurraldean bizi ziren. <f>ⓒ</f>


text:
Ekialderantz, Eufrates ibaiaren eta beraien lurraldearen bitartean dagoen basamortuaren hasieraraino bizi ziren, artalde handiak baitzituzten Galaad <f>[5]</f> deritzan lurralde hartan.


text:
Saulen garaian, agartarren <f>[6]</f> kontra borroka egin eta menderatu egin zituzten; gero, haien bizitokietan gelditu ziren, Galaadeko ekialde osoan.


text:
<pb/>Gaden ondorengoak rubendarren iparraldean bizi ziren, Baxan lurraldean, Salka-raino <f>[7]</f>.


text:
Haien senideak senitartez senitarte, honako zazpi hauek izan ziren: Mikael, Mexulam, Xeba, Jorai, Jaekan, Zia eta Eber.


text:
Hauek guztiak Abihailen semeak izan ziren; Abihail, berriz, Hurirena; hau Jaroahena; hau Galaadena; hau Mikaelena; hau Jexixairena; hau Jahdorena eta hau Buz-ena.


text:
Galaad eta Baxan lurraldeetan eta hauen inguruetan bizi ziren Gaden ondorengoak, Xarongo <f>[8]</f> larreen azken mugetaraino.


text:
<pb/>Senitarte hauek guztiak Judako errege Jotam eta Israelgo errege Jeroboamen <f>[9]</f> garaian sartu zituzten erroldan.


text:
<pb/>Ruben eta Gaden leinuek eta Manasesen leinu erdiak berrogeita lau mila zazpiehun eta hirurogei gudari bizkor zituzten, babeskia, ezpata eta uztaia erabiltzen ikasiak, guduan trebatuak eta borrokara ateratzeko gai.


text:
Borrokatzen ari zirelarik, laguntza eskatu zioten Jainkoari, eta Jainkoak entzun egin zien, berarengan uste ona izan zutelako. Horrela menderatu ahal izan zituzten hagartarrak eta berauen lagunak.


text:
Abere-taldeak ere harrapatu zizkieten: berrogeita hamar mila gamelu, berrehun eta berrogeita hamar mila ardi, bi mila asto eta, gainera, ehun mila pertsona hartu zituzten preso.


text:
Gizon asko erori zen hilik, Jainkoa izan baitzuten israeldarrek guduan gidari. Eta haien lurraldean gelditu ziren bizitzen erbestealdia arte <f>[11]</f>.


text:
<pb/>Manasesen beste leinu erdia Baxan lurraldetik hasi eta iparralderantz Baal-Hermon, Senir <f>[12]</f> eta Hermon mendiraino zabaldu zen, ugari baitziren. <f>ⓓ</f>


text:
Hona hemen haien senitarteburuen izenak: Efer, Ixei, Eliel, Azriel, Jeremias, Hodabias eta Jahdiel; gizon adoretsu eta ospetsuak, eta denak senitarteburu.


text:
Baina desleial izan ziren beren arbasoen Jainkoarekiko, eta beraiek sartu ahala Jainkoak hondatu zituen herrien sasijainkoak gurtu zituzten.


text:
Horregatik, Israelen Jainkoak Pul, hau da, Tiglat-Pileser Asiriako erregeari eragin zion, rubendarrak, gadtarrak eta Manasesen leinu erdi hura erbestera <f>[13]</f> eraman zitzan. Eta Halah, Habor eta Hara lurraldeetara eta Gozango ibai ondora erbesteratu zituen; han bizi dira gaurdaino.


text:
Amramen semeak: Aaron, Moises eta Miriam; Aaronen semeak: Nadab, Abihu, Eleazar eta Itamar. <f>ⓖ</f>


text:
Jotzadak hau ere eraman egin zuten, Nabukodonosor erregeak, Jainkoaren eraginez, Juda eta Jerusalemgo jendea erbesteratu zuenean. <f>ⓘ</f>


text:
Merariren semeak: Mahli eta Muxi. Hauek dira Lebiren leinuko senitarteak, beren arbasoengandik hasirik.


text:
Salomonek Jerusalemgo tenplua eraiki baino lehen, Jaunaren egoitza zen elkarketa-etxolaren aurrean egin ohi zuten zerbitzua kantari haiek, beren arautegiaren arabera.


text:
<pb/>Hona hemen zerbitzu hura egiten zutenak eta beraien semeak: Kehaten ondorengoetako Heman, kantari nagusia, Joelen semea zen; hau Samuelena,


text:
<pb/>Ezkerraldean Merariren semeak zeuden, kantari nagusiaren beste ahaideak: Etan, Kixiren semea, hau Abdirena, hau Malukena,


text:
<pb/>Aaronek eta beronen ondorengoek erre-opariak eta intsentsua eskaintzen zituzten, horretarako zeuden aldareetan. Toki santu-santuko zeremonia guztiez arduratu ohi ziren eta Israel herriaren aldeko barkamen-ohikunea ere egin ohi zuten, Moisesek, Jainkoaren zerbitzariak, agindu zuenaren arabera.


text:
<pb/>Hona hemen Aaronen ondorengoei beren lurraldean eman zizkieten bizilekuak: Kehaten senitartekoentzat egin zuten zotz lehenbizi eta <f>ⓛ</f>


text:
Aaronen ondorengoei, beraz, honako babes-hiri <f>[3]</f> hauek eman zizkieten: Hebron, Libna eta inguruetako herri-lurrak, Jatir, Extemoa,


text:
Benjaminen leinuaren lurraldean, berriz, beste hiri hauek eman zizkieten: Geba, Alemet, Anatot eta hauen inguruetako herri-lurrak. Orotara, hamahiru hiri <f>[4]</f> senitarte haientzat.


text:
Kehaten senitarteko beste taldeei Efraimen eta Danen leinuen eta Manasesen leinu erdiaren <f>[5]</f> lurraldeetako hamar hiri eman zizkieten zozketan. <f>ⓜ</f>


text:
<pb/>Gerxomen ondorengo senitarteetakoei, zozketa eginik, hamahiru hiri eman zizkieten Isakar, Axer eta Neftaliren leinuen eta Baxanen bizi zen Manasesen beste leinu erdiaren lurraldeetan.


text:
<pb/>Merariren ondorengo senitarteetakoei zozketa eginik, hamabi hiri eman zizkieten Ruben, Gad eta Zabulonen lurraldeetan.


text:
Eta Juda, Simeon eta Benjaminen leinuen lurraldeetan ere lehen aipaturiko hiri haiek eman zizkieten, zotz eginez.


text:
<pb/>Kehaten ondorengoen beste senitarteetakoei Efraimen leinuaren lurraldean eman zizkieten beren hiriak bizilekutzat. <f>ⓝ</f>


text:
Hona hemen babes-hiritzat eman zizkietenak: Sikem eta inguruko herri-lurrak Efraimgo mendialdean, Gezer,


text:
eta Manasesen leinu erdiaren lurraldean Aner <f>[6]</f> eta Bileam. Hiri hauek, beren herri-lur eta guzti, Kehaten ondorengoen beste senitarteetakoei eman zizkieten.


text:
<pb/>Gerxomen ondorengoen senitarteetakoei hiri hauek eman zizkieten, Manasesen leinu erdiaren lurraldean: Baxango Golan eta Axtarot;


text:
Neftaliren leinuaren lurraldean: Galileako Kedex, Hamon eta Kiriataim. Hiri hauek beren herri-lur eta guzti eman zizkieten.


text:
<pb/>Merariren beste ondorengoei hiri hauek eman zizkieten Zabulonen leinuaren lurraldean: Rimon eta Tabor, beren herri-lur eta guzti.


text:
Eta Jordan ibaiaz beste aldera, ekialdean, Jerikoren aurrez aurre, Rubenen leinuaren lurraldean: Betzer, basamortuan, Jahtza,


text:
Tolaren semeak: Uzi, Refaias, Jeriel, Jahmai, Ibsam eta Samuel; Tolaren ondorengoen familiaburu ziren hauek eta gizon adoretsu jatorriz. Hauen ondorengoak hogeita bi mila eta seiehun ziren Daviden garaian egin zen erroldatzean.


text:
<pb/>Uziren semea Izrahias izan zen. Izrahiasen semeak: Mikael, Obadias, Joel eta Ixias, bostak familiaburu.


text:
Emazte eta seme-alaba asko zutenez, hogeita hamasei mila gizon zituzten beren esku, gudurako armaturik, beren jatorri eta senitarteen arabera.


text:
Isakarren senitarte guztietako ahaideak, denen errolda kontuan harturik, laurogeita zazpi mila gudari adoretsu ziren.


text:
<pb/>Belaren semeak: Etzbon, Uzi, Uziel, Jerimot eta Iri. Bostak familiaburu eta gizon adoretsu. Erroldan hogeita bi mila eta hogeita hamalau ondorengo zituzten.


text:
<pb/>Bekerren semeak: Zemira, Joax, Eliezer, Elioenai, Omri, Jeremot, Abias, Anatot eta Alemet. Horra hor Bekerren seme guztiak.


text:
<pb/>Jediaelen semea: Bilhan. Bilhanen semeak: Jeux, Benjamin, Ehud, Kenaana, Zetan, Tarsis eta Ahixahar.


text:
Jediaelen seme hauek guztiak familiaburu izan ziren eta gizon adoretsu. Hauen ondorengoak hamazazpi mila eta berrehun gizon ziren, gudurako prest.


text:
<pb/>Jakoben eta Bilharen seme zen Neftalik honako seme hauek izan zituen: Jahtziel, Guni, Jetzer eta Xalum. <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>Manasesek, bere ohaide aramearragandik, bi seme izan zituen: Asriel eta Makir. Hau Galaaden aita izan zen. <f>ⓓ</f>


text:
Makirrek Hupimi eta Xupimi emazte bana aurkitu zien. Maaka zuen bere arreba. Makirren bigarren semeak Tzelofhad zuen izena eta Tzelofhadek alabak bakarrik izan zituen <f>[2]</f>.


text:
Makirren emazte Maakak <f>[3]</f> bi seme izan zituen: Perex eta Xerex. Honen semeak Ulam eta Rekem izan ziren,


text:
<pb/>Efraimen ondorengoak: Xutelah, honen seme Bered, honen seme Tahat, honen seme Elada, honen seme Tahat, <f>ⓔ</f>


text:
honen seme Zabad, honen seme Xutelah. Ezer eta Elead ere Efraimen ondorengoetakoak ziren, baina Gateko jendeak, bertako jatorrikoak, hil egin zituen, haiek abere-lapurretara etorri zitzaizkielako.


text:
Haien aita Efraimek dolu egin zuen luzaro haiengatik, eta kontsolatzera etorri zitzaizkion ahaideak.


text:
Gero, bere emazteari elkartu zitzaion Efraim, eta semea izan zuen; Beria <f>[4]</f> izena eman zion, etxean ezbeharra jasaten ari zirenez.


text:
Efraimek izan zuen alaba ere: Xeera. Honek eraiki zituen Bet-Horon, goikoa eta azpikoa, eta Uzen-Xeera.


text:
<pb/>Efraimdarrek honako bizileku eta jabe hauek zituzten: Betel eta beraren inguruak, ekialdera Naaran eta mendebaldera Gezer, bere inguruekin; baita Sikem ere, bere inguruekin, Aia eta inguruetaraino.


text:
<pb/>Manasesen ondorengoen esku honako hiri hauek zeuden: Bet-Xan, Taanak, Megido eta Dor, beren inguru eta guzti. <pb/>Aipaturiko hiri hauetan bizi izan ziren Israelen seme Joseren ondorengoak.


text:
<pb/>Hauek guztiak Axerren ondorengo izan ziren, familiaburu, gizon bikain, buruzagi nagusi. Ondorengoen erroldaren arabera, hogeita sei mila gizon zituzten gudurako prest.


text:
<pb/>Benjaminek seme hauek sortu zituen: lehenengoa Bela, bigarrena Axbel, hirugarrena Ahra <f>[1]</f>, <f>ⓖ</f>


text:
<pb/>Ehuden semeak Gebako bizilagunen familiaburu izan ziren, eta Manahatera joan ziren bizitzera. Hona izenak:


text:
<pb/>Xaharaimek <f>[3]</f> bota egin zituen bere emazte Huxim eta Baara; gerora, Moabeko landetan finkaturik, semeak izan zituen Xaharaimek


text:
Elpaalen semeak: Eber, Mixam eta Xemed. Honek eraiki zituen Ono eta Lod hiriak eta inguruetako auzoak.


text:
Miklotek Ximea sortu zuen. Hauek ere, beren ahaideak bezala <f>[5]</f>, Jerusalemen bizi ziren besteekin batera.


text:
<pb/>Nerrek Kix sortu zuen; Kixek Saul, eta Saulek Jonatan, Malki-Xua, Abinadab eta Exbaal <f>[6]</f>.


text:
Atzelek sei seme izan zituen; hona hemen izenak: Azrikam, Bokru, Ixmael, Xearias, Obadias eta Hanan.


text:
Ulamen semeak gudari adoretsu izan ziren eta arkulari iaio. Seme-alaba eta biloba ugari izan zuten: ehun eta berrogeita hamar. <pb/>Hauek guztiak Benjaminen ondorengoetakoak izan ziren.


text:
<pb/>Israeldar guztiak, senitartez senitarte, idatziak gelditu ziren Israelgo erregeen liburuan. <pb/>Juda erreinuko jendea, Jainkoarekiko desleial izan zelako, erbesteratu egin zuten Babiloniara.


text:
Handik itzultzean, herriko jendea, apaizak, lebitarrak eta tenpluko laguntzaileak izan ziren hiria eta jabegoak berreskuratzen lehenengoak. <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>Judaren seme Peretzen ondorengoetarikoa zen Utai, Amihuden semea —hau Omrirena, hau Imrirena, hau Banirena—.


text:
Ibneias, Jerohamen semea, Ela, Uziren semea —hau Makrirena—, eta Mexulam, Xefatiasen semea —hau Reuelena, hau Ibniasena—.


text:
Hauek guztiak familiaburu izan ziren beren senitarteetan. Erbestetik itzulitako benjamindarrak bederatziehun eta berrogeita hamasei izan ziren.


text:
Azarias, Hilkiasen semea —hau Mexulamena, hau Tzadokena, hau Meraiotena, hau Jainkoaren etxeko arduradun zen Ahitubena—,


text:
Adaias, Jerohamen semea —hau Paxhurrena, hau Malkiasena—, eta Masai, Adielen semea —hau Jahzerarena, hau Mexulamena, hau Mexilemitena eta hau Imerrena—.


text:
Familiaburu hauek, beren ahaide guztiekin batera, mila zazpiehun eta hirurogei ziren, gizon adoretsuak Jaunaren etxeko zerbitzuak betetzeko.


text:
<pb/>Lebitarren artekoak: Xemaias, Haxuben semea —hau Azrikamena, hau Haxabiasena—. Hauek Merariren senitartekoak ziren;


text:
Obadias, Xemaiasen semea —hau Galalena, hau Jedutunena—, eta Berekias, Asaren semea ere —hau Elkanarena—, netofarren herrixketan bizi zena.


text:
<pb/>Orain arte, hauek dira tenpluko ekialdeko atea, erregearen atea, zaintzen dutenak. Berauen arbasoak lebitarren kanpalekuaren zaintzaile izan ziren.


text:
Koreren seme, Ebiasafen biloba eta Koreren hereniloba zen Xalumek, bere senitarteko ahaideekin, koretarrekin batera, oihal-etxolako sarrera zaintzeko eginkizun sakratua zuen; beraren arbasoek ere Jaunaren kanpalekuko sarrera zaintzeko eginkizuna izana zuten.


text:
Berrehun eta hamabi ziren, orotara, tenpluko atezain izateko aukeratuak, eta beren herrixketan zeuden erroldatuak. Davidek eta Samuelek eman zieten eginkizun hori, konfiantzazkoak zirelako.


text:
Haiek eta beraien ondorengoek Jaunaren etxeko ateak, hau da, oihal-etxolak, zaintzeko eginkizuna zuten.


text:
<pb/>Atezainak tenpluaren lau aldeetan egon ohi ziren: ekialdean, mendebaldean, iparraldean eta hegoaldean.


text:
Haien ahaideak, aldian-aldian, beren herrixketatik etorri ohi ziren, zazpi egunetako zaintzaldiak haiekin batera egitera.


text:
Atezainburu ziren lau lebitarrek, ordea, etengabeko zerbitzua zuten, eta Jainkoaren etxeko gelak eta altxorrak zaintzen zituzten.


text:
<pb/>Atezainetarik batzuk kulturako behar ziren gauzez arduratzen ziren, gauzak sartu/atera bakoitzean zenbatzen zituztela.


text:
Beste batzuk ontzi arruntez eta ontzi sakratuez arduratzen ziren, baita ogi-irin, ardo, olio, intsentsu eta usaingarriez ere.


text:
Era berean, Kehaten senitarteko beste lebitar batzuk arduratzen ziren larunbatero eskainiriko ogia egiteaz.


text:
Kantuez arduratzen ziren lebitar familiaburuek tenpluan zituzten beren logelak, eta ez zuten beste zerbitzurik, gau eta egun bete behar izaten baitzuten beren eginkizuna.


text:
<pb/>Hauek izan ziren lebitarren familiaburuak, nor bere belaunaldian. Denak Jerusalemen bizi izan ziren.


text:
<pb/>Gabaon hiriaren sortzaileak Jeiel zuen izena eta Gabaonen bertan bizi zen bere emazte Maakarekin


text:
Miklotek Ximeam sortu zuen. Hauek ere, beren ahaideak bezala <f>[3]</f>, Jerusalemen bizi ziren besteekin batera.


text:
<pb/>Filistearrak israeldarren kontra borrokatu ziren, eta israeldarrak ihesi joan ziren; baina batzuk hilak erori ziren Gilboa mendian.


text:
Filistearrek Saul eta beronen semeen ondoren joan eta hil egin zituzten Saulen seme Jonatan, Abinadab eta Malki-Xua.


text:
Orduan, Sauli oldartu zitzaizkion bete-betean, eta arkulariek, aurkitu zutenean, zauritu egin zuten <f>[1]</f>.


text:
Saulek esan zion bere ezkutariari: «Atera ezpata eta sar iezadak alderik alde, jentil arrotz horiek niri barre egitera etorri baino lehen». <pb/>Ezkutariak, ordea, ez zuen nahi izan, bera ere beldurrak jota baitzegoen. Orduan, Saulek ezpata hartu eta gainera bota zuen bere burua.


text:
Halaxe hil ziren Saul eta beronen hiru semeak. Egun berean errege-familia osoa galdu zen <f>[2]</f>.


text:
<pb/>Haranean bizi ziren israeldarrak, beren gudarosteak ihes egin zuela eta Saul bere semeekin batera hil zela ikustean, beren hiriak utzi eta ihesi joan ziren. Orduan, filistearrak hiri haietan jarri ziren bizitzen.


text:
Biharamunean, hildakoei lapurreta egitera etorri ziren filistearrak; orduan ikusi zuten hilotz zeudela Gilboa mendian Saul eta beronen semeak.


text:
Sauli, lapurreta egin ondoren, burua moztu eta armak kendu zizkioten, eta filistearren artera mezulariak bidali zituzten, idoloen jauretxeetan herriari berri ematera.


text:
Gero, beren jainkoetariko baten jauretxean utzi zituzten Saulen armak; burezurra, berriz, Dagon jainkoaren jauretxean josi zuten <f>[3]</f>.


text:
jaiki ziren gizonik indartsuenak, Saulen eta semeen gorpuak hartu, Jabexera eraman eta Jabexeko tamarindoaren azpian ehortzi zituzten haien hezurrak. Gero, zazpi egunez barau egin zuten.


text:
<pb/>Jaunarekiko desleiala izan zelako hil zen Saul; izan ere, ez zuen bete Jaunak agindua eta, gainera, emakume nekromante <f>[5]</f> bati egin zion kontsulta,


text:
Jaunari egin beharrean. Horregatik, Jaunak hilarazi egin zuen, eta Jeseren seme Davidi eman zion erregetza.


text:
<pb/>Israeldar guztiak Hebronen bildu ziren Davidengana eta esan zioten: «Zeure odolekoak gaituzu gu ere.


text:
Lehendik, Saul errege zelarik, zeuk zenituen Israelen joan-etorriak gidatzen. Jaunak, zeure Jainkoak, esana dizu: “Zeuk gidatuko duzu ene herri Israel, eta zeu izanen zara ene herri Israelen agintari”».


text:
<pb/>Etorri ziren, bada, israeldarren buruzagi guztiak Hebronera David erregeagana, eta honek hitzarmena egin zuen haiekin han, Jaunaren aurrean. Haiek Israelgo errege gantzutu zuten David, Jaunak Samuelen bidez esana zuen bezala <f>[1]</f>.


text:
<pb/>Davidek, israeldar guztiekin, Jerusalemerantz jo zuen, hau da, Jebusera; lurralde hartan bizi ziren jebustarrak.


text:
Hauek esan zioten Davidi: «Ez haiz hona sartuko». <pb/>Hala ere, jabetu zen David Siongo gotorlekuaz, gerora «Daviden Hiri» deituko zenaz.


text:
Esana zuen Davidek: «Jebustar bat hil dezan lehenengoa buruzagi eta gudalburu eginen dut». Tzeruiaren seme Joab izan zen lehenengoa erasotzen; horregatik, erregeak bera egin zuen buruzagi.


text:
Inguru guztian hiria eraiki zuen, Milo <f>[2]</f> deritzan lubetatik barnerantz; bitartean, Joabek hiriko beste alderdiak berriztatu zituen.


text:
<pb/>Hona hemen Davidi, bere erregealdian, israeldar guztiekin batera, lagundu zioten buruzagi adoretsuak; hauek ahalegindu ziren David errege izan zedin, Jaunak Israeli esan bezala.


text:
Hona hemen Daviden gudari adoretsu <f>[3]</f> haien izenak: Jaxobeam, hakmondarra, hiru ausarten buruzagia. Behin batez, hirurehun gizonen kontra astindu zuen bere lantza, eta denak hil zituen.


text:
Davidekin zen hau Pas-Damimen, filistearrak borrokarako bildu zirenean. Jendeak ihes egin zuen filistearrengandik. Bazen han garagar-sail bat eta


text:
Eleazarrek eta bere gizonek, sailaren erdian tinko, defendatu egin zuten, filistearrak hilez. Garaipen handia lortu zuen Jaunak.


text:
<pb/>Beste batean, hogeita hamarren taldeko hiru buruzagi haitzartera jaitsi ziren Davidengana, Adulamgo leizera. Filistearrak refatarren haranean zeuden kanpatuak.


text:
Davidek gogo hau adierazi zuen: «Norbaitek, Belengo atean dagoen urtegitik ura ekarriko balit edateko… !»


text:
Hiru haiek, filistearren gudari-tokira sartu, Belengo atean dagoen urtegitik ura atera eta Davidi eraman zioten. Davidek, ordea, ez zuen edan nahi izan, eta isuri egin zuen Jaunarentzako eskaintza bezala.


text:
Hau esan zuen: «Libra nazala ene Jaunak ur hau edatetik! Bizia arriskatu duten gizon horien odola edatea izango litzateke, bizia arriskatu baitute ur hau ekartzeko». Eta ez zuen edan nahi izan. <pb/>Hauxe egin zuten gudari adoretsu haiek.


text:
<pb/>Joaben anaia Abixai zen hogeita hamarren <f>[5]</f> buruzagia. Hirurehunen kontra astindu zuen honek bere lantza eta hil egin zituen. Horregatik, izen handia hartu zuen hiru gudarien artean.


text:
Hogeita hamarrak baino bi bider ospetsuago izan zen eta denen buruzagi. Hala ere, ez zen hiru haiek adinakoa izan.


text:
<pb/>Joiadaren seme Benaias gizon kementsua zen eta egintza bikain asko egina. Kabtzeelgoa zen. Hark hil zituen lehoiak bezain ausart ziren bi moabdarrak <f>[6]</f>. Elurra ari zuen batean, urtegira jaitsi eta lehoia hil zuen bertan.


text:
Berak hil zuen bi metro eta erdiko egiptoar erraldoi bat ere. Ehuleen ardatza zirudien lantza zeraman egiptoarrak eskuan; Benaiasek, berriz, makila besterik ez zekarren. Honek lantza eskutik kendu eta berarekin hil zuen egiptoarra.


text:
Horra, bada, zer egin zuen Joiadaren seme Benaiasek; horregatik, izen handia zuen hiru gudari adoretsuen artean.


text:
Hogeita hamar gudarietan ospetsuena izan zen; baina ez hiru haiek adinakoa. Davidek bere zaintzaileen buru egin zuen.


text:
<pb/>Hona hemen beste gudari ospetsuen izenak: Asahel, Joaben anaia; Belengo Elhanan, Dodoren semea;


text:
Adina, Xiza rubendarraren semea, rubendarren buruzagia, eta honekin batera beste hogeita hamar gudari.


text:
<pb/>Davidi, Kixen seme Saulengandik urruti ibili behar izan zuen aldi haietan, zenbait gizon bildu zitzaion Tziklagen <f>[1]</f>. Haren gudari adoretsuen artekoak ziren eta guduan lagun zituen.


text:
Arkulariak ziren, geziak nahiz harriak jaurtitzen trebeak, nola eskuinez hala ezkerrez. <pb/>Hona hemen, Saul bezala, Benjaminen leinuko ziren gudariak:


text:
Ahiezer, buruzagia, eta honen anaia Joax, Gibako Xemaaren semeak; Jeziel eta Pelet, Azmabeten semeak; Beraka eta Anatoteko Jehu;


text:
<pb/>Gaden leinuko batzuk ere, beren leinua utzirik, Davidi bildu zitzaizkion basamortuko gordelekuan. Gizon ausartak ziren, gudari trebeak, babeski eta lantzaz armatuak; lehoiak bezain beldurgarriak eta mendiko gazelak bezain bizkorrak.


text:
Hauek ziren Gaden leinutik etorritako gudalburuak; haietarik txikienak ehunek adina balio zuen, eta handienak milak adina <f>[2]</f>.


text:
Behin batez, Jordan ibaia igaro zuten gudari hauek urteko lehen hilabetean, ibaiak alde guztietatik gainez egiten duen garaian, eta ihes eragin zieten ekialdera nahiz mendebaldera dauden haranetako bizilagunei.


text:
<pb/>Beste batean, Benjamin eta Judaren leinuetako gizon batzuk etorri zitzaizkion Davidi bere gordelekura.


text:
Atera zitzaien David bidera eta esan zien: «Adiskide gisa baldin bazatozkidate eta niri laguntzeko asmoz, bihotz-bihotzez hartuko zaituztet; baina, nik inolako gogorkeriarik egin gabe, ni etsaiari saltzeko asmoz bazatozte, ikus dezala gure arbasoen Jainkoak eta zigor zaitzatela».


text:
<pb/>Amasaik, hogeita hamar gudarien buruzagiak, espirituaren eraginez, esan zuen: <pb/><t>«Zeurekin gaituzu, David, </t><t>zeurekin, Jeseren seme! </t><t>Bakea, bakea zuretzat, </t><t>bakea laguntzen dizunarentzat, </t><t>zeure Jainkoa baituzu laguntzaile». </t> <pb/>Orduan, Davidek onartu egin zituen eta gudalburuen artean hartu.


text:
<pb/>Manasesen leinuko batzuk ere Daviden aldera igaro ziren, filistearrekin batera Saulen kontra borrokatzera zihoanean. Baina Davidek eta bere gizonek ezin izan zieten filistearrei lagundu; izan ere, hizketatu ondoren, filistearren buruzagiek bidali egin zuten David, beraien kontra jarri eta bere lehengo jaun Saulengana igaroko zela pentsatuz <f>ⓙ</f>.


text:
David Tziklagera itzuli zenean, berarekin joan ziren Manasesen leinuko hauek: Adnah, Jozabad, Jediael, Mikael, Jozabad, Elihu eta Tziletai; milana gizonen buru ziren hauek Manasesen leinuan.


text:
Asko lagundu zieten Davidi eta gudari-taldeari <f>[3]</f>, gizon adoretsuak baitziren denak; horregatik, gudalburu izatera heldu ziren.


text:
<pb/>Egunero laguntzaile berriak zetozen Davidengana, eta honen gudarostea ezin konta ahalakoa <f>[4]</f> egin zen.


text:
<pb/>Anitz gudari bildu zen Davidengana Hebronen, borrokarako trebatuak, Saulen erregetza Davidi emateko, Jaunak agindu bezala. Hona hemen gizon haien kopurua:


text:
<pb/>Judaren leinuko sei mila eta zortziehun gizon, babeski eta lantzaz hornituak eta gudurako trebatuak;


text:
Benjaminen leinuko, hau da, Saulen beraren leinuko, hiru mila gizon, hauetarik gehienak ordu arte Saulen etxearen zerbitzura egonak ziren arren <f>[5]</f>;


text:
mendebaldean bizi ziren Manasesen leinu erdiko hemezortzi mila gizon; hauek izendatu zituzten, David errege ezartzera etor zitezen;


text:
Isakarren leinuko berrehun buruzagi, beren menpe zituzten ahaide guztiekin; aldian aldiko gorabeherak aztertzen iaioak ziren hauek, Israelek zer egin behar zuen jakiteko;


text:
Zabulonen leinuko berrogeita hamar mila gudari trebe, era guztietako armez eta, denek elkar harturik, ausarki borrokatzeko prest;


text:
Jordan ibaiaz ekialdera bizi ziren Rubenen eta Gaden leinuetako eta Manasesen beste leinu erdiko ehun eta hogei mila gizon, era guztietako armez gudukatzeko prest.


text:
<pb/>Gudari hauek guztiak, guda-lerrotan antolatu eta erabaki sendoa harturik, Hebronera etorri ziren, David Israel osoaren errege izendatzera. Gainerako israeldarrak ere bat zetozen David errege izendatzeko.


text:
Hiru egun eman zituzten Davidekin, beren ahaideek prestatua zieten janaritik harekin jan eta edanez.


text:
Inguruetako jendeak, baita urrutiago bizi ziren Isakar, Zabulon eta Neftaliren leinuetakoek ere, janaria ekarri zieten asto, gamelu, mando eta idiz: irina, piku-opilak, mahaspasak, ardoa, olioa, behi eta ardi ugari, israeldarrak bozkarioz beterik baitzeuden.


text:
esan zion israeldarren biltzar osoari: «Ongi iruditzen bazaizue eta Jaunak, gure Jainkoak, hala nahi badu, deia bidaliko diegu Israelgo eskualde guztietan diren gure senideei, baita herrixka eta berauen inguruetan bizi diren apaiz eta lebitarrei ere, gurekin bil daitezen.


text:
Orduan, gure Jainkoaren kutxa ekarraraziko dugu geure artera; izan ere, ez gara hartaz axolatu Saulen erregealdian».


text:
<pb/>Davidek, beraz, bilarazi zituen Egiptoko errekatik Hamateko sarreraraino <f>[1]</f> bizi ziren israeldar guztiak, Jainkoaren kutxa Kiriat-Jearimdik ekartzeko.


text:
Israeldar guztiekin, David Juda lurraldean dagoen Baalara, hau da, Kiriat-Jearimera, igo zen, Jainkoaren kutxa handik eramateko. Kutxa hau, izaki hegaldunen gainean jarria dagoen Jaunaren <f>[2]</f> izenari eskainia dago.


text:
Jainkoaren kutxa Abinadaben etxetik hartu eta gurdi berrian ezarri zuten. Uza eta Ahio zihoazen itzain.


text:
David eta israeldar guztiak Jaunaren aurrean zihoazen gogotik dantzatuz eta kantatuz, zitarak, harpak, danbolinak, txilinak eta turutak joz.


text:
<pb/>Kidonen <f>[3]</f> larrainera heltzean, idiak irristatu egin ziren, eta Uzak, eskua luzatuz, eutsi egin zion kutxari.


text:
Jauna biziki haserretu zitzaion Uzari eta bertan zauritu zuen, eskua luzatu eta kutxa ukitu zuelako, eta han hil zen, Jaunaren aurrean.


text:
Atsekabetu egin zen David, Jaunak Uza ebaki-ebaki egin zuelako, eta toki hari Peretz-Uza <f>[4]</f> esan zion, hau da, «Uzaren Ebakidura», eta horrela deritza gaurdaino.


text:
Egun hartan Jaunaren beldur izan zen David. Eta honela zioen: «Nola ekarriko dut, bada, nirera Jainkoaren kutxa?»


text:
Hiru hilabetez egon zen Jainkoaren kutxa Obed-Edomenean, eta Jaunak bedeinkatu egin zituen Obed-Edomen etxea eta ondasun guztiak.


text:
<pb/>Tiroko errege Hiramek, mandatariekin batera, zedro-zura, harginak eta zurginak bidali zizkion Davidi, jauregia eraikitzeko.


text:
Horrela ohartu zen David, Jaunak Israelgo errege ezartzen zuela eta ospetsu egiten ziola erregetza, Israel bere herriarengatik.


text:
<pb/>David Israelgo errege gantzutu zutela jakin bezain agudo, filistearrak Daviden bila igo ziren. David, hori jakitean, haiei aurre egitera atera zen.


text:
Davidek kontsulta egin zion Jainkoari: <pb/>—Erasoko al diet filistearrei? Emango al dizkidazu eskura? <pb/>Jaunak erantzun: <pb/>—Bai, eraso! Emango dizkizut.


text:
<pb/>Filistearrak Baal-Peratzimera etorriak ziren. Ebaki-ebaki egin zituen han Davidek. Honela zioen: «Ebaki egin ditu Jainkoak nire etsaiak nire bitartez, uholdeak ebakidura egin ohi duen bezala». Horregatik deritza toki hari Baal-Peratzim, hau da, «Ebakiduren Jauna».


text:
Eta Davidek berriro egin zion kontsulta Jainkoari, eta Jainkoak erantzun: «Ez eraso aurrez aurre. Egin itzulingurua haien atzetik eta eraso masustondoen aurretik.


text:
Eta masustondoen gainetik datorren oin-hotsa nabaritzean, ekin orduan borrokari, orduantxe joango baitzaizu aurretik Jainkoa filistearren gudarostea hondatzera».


text:
<pb/>Jainkoak agindu bezala egin zuen Davidek, eta Gabaondik Gezer-eraino xehatu zituen filistearrak.


text:
Orduan, lurralde guztietan zabaldu zen Daviden izena, eta Jaunak beldurgarri egin zuen nazio guztientzat.


text:
<pb/>Davidek etxeak eraikiarazi zituen Daviden Hiria zeritzan alderdi hartan. Jainkoaren kutxa ezartzeko tokia aukeratu eta oihal-etxola prestatu zuen bertan.


text:
Gero, esan zuen: «Lebitarrek beste inork ezin du eraman Jainkoaren kutxa, Jaunak aukeratu baititu Jaunaren kutxa eraman eta beti zerbitza dezaten». <f>ⓚ</f>


text:
<pb/>Bilarazi zituen Davidek israeldar guztiak Jerusalemen, Jaunaren kutxa berak prestatua zion tokira igotzeko.


text:
<pb/>Ondoren, Davidek Tzadok eta Abiatar apaizei eta Uriel, Asaias, Joel, Xemaias, Eliel eta Aminadab lebitarrei dei egin


text:
eta esan zien: «Zuek zarete lebitarren familiaburuak. Egitzazue garbikuntzak, zuek eta zuen ahaideek, Jaunaren, Israelen Jainkoaren, kutxa nik atondu diodan tokira igotzeko.


text:
Lehenbiziko aldi hartan zuek han ez zinetenez, Jaunak, gure Jainkoak, zigortu egin gintuen, haren erabakiak bete ez genituelako <f>[1]</f>».


text:
<pb/>Apaizek eta lebitarrek, beraz, egin zituzten garbikuntzak, Jaunaren, Israelen Jainkoaren, kutxa eraman ahal izateko.


text:
Eta lebitarrek eraman zuten Jainkoaren kutxa, haga gainean sorbaldan harturik, Jaunaren esanera Moisesek agindu bezala. <f>ⓛ</f>


text:
Lebitarren artean kantariak izendatzeko agindu zien Davidek lebitar buruzagiei; haiek, musika-tresnak hartuz, harpak, zitarak eta txilinak jo behar zituzten ozenki, alaitasuna adieraziz. <f>ⓜ</f>


text:
Lebitarrek, eginkizun horretarako, honako hauek izendatu zituzten: Joelen seme Heman eta honen ahaideetakoa zen Asaf, Berekiasen semea; Merariren senitarteko Etan, Kuxaiasen semea, <f>ⓝ</f>


text:
eta hauekin batera bigarren mailako lebitar ziren Zakarias, Aziel, Xemiramot, Jehiel, Uni, Eliab, Benaias, Maaseias, Matitias, Elifele, Mikneias, Obed-Edom eta Jeiel. Hauek atezainak ziren.


text:
Zakariasek, Azielek, Xemiramotek, Jehielek, Unik, Eliabek, Maaseiasek eta Benaiasek doinu meheko harpak jotzen zituzten;


text:
Matitiasek, Elifelek, Mikneiasek, Obed-Edomek, Jeielek eta Azaziasek, berriz, doinu lodiko harpak, kantuari laguntzeko.


text:
Lebitar eramaileen buru zen Kenaiasek antolatu behar zuen kutxaren eramatea <f>[2]</f>, oso iaioa baitzen.


text:
baita Obed-Edom eta Jehias atezainek ere. Xebanias, Josafat, Netanel, Amasai, Zakarias, Benaias eta Eliezer apaizek, berriz, turuta jo behar zuten Jainkoaren kutxaren aurrean. <f>ⓐ</f>


text:
<pb/>David, Israelgo arduradunak <f>[3]</f> eta milako taldeburuak, bozkarioz beterik, Jaunaren itun-kutxa Obed-Edomen etxetik ekartzera joan ziren.


text:
Zazpi zezen eta zazpi ahari eskaini zituzten oparitzat, Jaunaren itun-kutxa zeramaten lebitarrei Jainkoak laguntzen zielako.


text:
Lihozko mantua zeraman Davidek soinean, kutxa zeramaten lebitarrek, kantariek eta zeremoniaren zuzendari zen Kenaniasek bezalaxe. Lihozko efod apaiz-jantzia ere bazeraman soinean Davidek.


text:
<pb/>Israeldar guztiak igo ziren Jaunaren itun-kutxarekin batera, poz-oihu artean, adar, turuta, txilin, harpa eta zitarak joz.


text:
<pb/>Jaunaren itun-kutxa Daviden Hirira heltzean, Saulen alaba Mikalek, leihotik begiratuz, David erregea jauzika eta dantzari ikusi eta mespretxatu egin zuen barru-barrutik.


text:
<pb/>Ekarri zuten, bada, Jainkoaren kutxa eta Davidek harentzat jasoa zuen oihal-etxolaren erdi-erdian ezarri. Ondoren, erre-opariak eta elkartasun-opariak eskaini zizkioten Jainkoari.


text:
eta israeldar guztiei, gizaseme nahiz emakume, ogia eta okela-zati <f>[1]</f> bana eta mahaspasa-opil bana eman zizkien.


text:
<pb/>Lebitar batzuk izendatu zituen Davidek Jaunaren kutxa aurrean zerbitzaldia egin eta Jauna, Israelen Jainkoa, ohora, ospa eta gorets zezaten.


text:
Asaf zen zuzendaria, Zakarias laguntzailea; Jeielek, Xemiramotek, Jehielek, Matitiasek, Eliabek, Benaiasek, Obed-Edomek eta Jeielek musika-tresnak, harpak eta zitarak jotzen zituzten, eta Asafek berak jotzen zituen txilinak. <f>ⓑ</f>


text:
Benaias eta Jahaziel apaizek etengabe jotzen zuten turuta Jainkoaren itun-kutxaren aitzinean. <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>Egun hartan agindu zien lehen aldiz Davidek Asafi eta beronen ahaideei kanta ziezaiotela Jaunari gorespen kantu hau:


text:
<pb/><t>«Goretsazue Jauna, dei egin berari, </t><t>jakinarazi herrien artean </t><t>haren egintza bikainak. <f>ⓓ</f> </t>


text:
<t>Izan gogoan </t><t>hark egindako miragarriak, </t><t>haren egintza harrigarriak </t><t>eta agindu zuzenak, </t>


text:
<t>zuek, haren zerbitzari </t><t>Israelen jatorrikook, </t><t>Jakoben ondorengook, </t><t>haren aukeratuok! <pb/> </t>


text:
<t>hau esatean: </t><t>“Zuei dizuet emango </t><t>Kanaan lurraldea, </t><t>hauxe da zuen ondare-zatia”. <pb/> </t>


text:
<t>Baina Jainkoak ez zuen utzi </t><t>inork zapal zitzan, </t><t>haiengatik erregeak </t><t>mehatxatu zituen: </t>


text:
<t>goretsi Jaunaren izen ospetsua! </t><t>Sartu haren aurrera </t><t>eskaintzak eramanez, </t><t>adora Jauna, </t><t>bere santutasunez agertzean. <pb/> </t>


text:
<t>«Ikara zaitezte haren aitzinean, </t><t>lurtar guztiok! </t><t>Sendo ezarri du mundua, </t><t>ez du koloka egingo. </t>


text:
<t>Egin beza burrunba itsasoak </t><t>eta bertako guztiak, </t><t>egin festa landa zabalak </t><t>eta bertan dagoenak, </t>


text:
<t>Esaiozue: “Salba gaitzazu, </t><t>Jainko salbatzaile horrek. </t><t>Aska gaitzazu </t><t>eta bildu nazioen artetik, </t><t>zure izen santuari eskerrak emanez, </t><t>zure gorespena harro abes dezagun. <f>ⓖ</f> </t>


text:
<t>Bedeinkatua Jauna, </t><t>Israelen Jainkoa, </t><t>betidanik betidaino!”» </t> <pb/>Orduan herri osoak esan zuen: «Amen! Gora Jauna!»


text:
<pb/>Jaunaren itun-kutxa aurrean zerbitzua etengabe egiteko agindu zien Davidek Asafi eta honen ahaideei, egunero txandak eginez.


text:
Tzadok apaizari eta honen ahaideei, Gabaongo <f>[2]</f> kultu-lekuan, Jaunaren egoitzan, egoteko agindu zien.


text:
Etengabe, goiz eta arratsalde, erre-opariak eskaini behar zituzten aldarean, eta Jaunak Israeli emandako legean idatzia dagoen guztia bete.


text:
Laguntzaile zituzten Heman eta Jedutun, baita Jauna goretsiz «Haren maitasuna betikoa baita» kantatzeko aukeratu eta izendatu zituzten beste haiek ere. <f>ⓗ</f>


text:
Jainkoaren gorespen-kantuei laguntzeko, musika-jotzaileek erabiltzen zituzten turuta, txilin eta gainerako musika-tresnez Heman eta Jedutun arduratzen ziren. Jedutunen semeak atezain ziren.


text:
<pb/>Dena bukatzean, jendea nor bere etxera joan zen, eta David ere bere etxea bedeinkatzera itzuli zen. <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>David erregeak, bere etxean bizitzen jarri zenean, esan zion Natan profetari: <pb/>—Hara, zedrozko etxean bizi naiz ni; Jaunaren itun-kutxa, aldiz, oihal-etxolan dago.


text:
«Zoaz eta esaiozu ene zerbitzari Davidi: “Honela mintzo da Jauna: Ez didazu zuk eraikiko etxea, ni bertan bizi nadin.


text:
Ez naiz inoiz ere etxe batean bizi izan, israeldarrak askatu nituenetik gaurdaino; oihal-etxolan bizi izan naiz kanpalekuz kanpaleku.


text:
Israeldar ororekin batera ibilia naizen bitarte osoan, esan al diet inoiz ene herri Israel zaintzeko agindu nien buruzagiei, niretzat zedrozko etxea egiteko?”


text:
Esaiozu, gainera, ene zerbitzari Davidi: “Hau dio Jaun ahalguztidunak: Nik atera zintudan larreetatik, artaldeen artetik, ene herri Israelen agintari izateko.


text:
Zeurekin izan nauzu ibili zaren toki guztietan. Hondatu ditut aurrean jarri zaizkizun etsaiak oro. Lurreko handikiena bezainbateko izena eman dizut.


text:
Bizitokia emanen diot ene herri Israeli: hantxe errotu eta kokatuko dut. Aurrerantzean ez da ikaratuko; gaizkile horiek ez dute gehiago desegingo, antzina hartan,


text:
ene herri Israeli buruzagiak eman nizkionean, egin zuten bezala. Orain makurrarazi egingo ditut zure etsai guztiak. Eta jakinarazten dizut, neuk, Jaunak, eraikiko dizudala etxea <f>[1]</f>.


text:
Eta zure egunak bete ondoren, zeure gurasoengana joango zarenean, zure ondorengo bat, zure semeetarik bat, ezarriko dut eta sendotuko beraren erregetza.


text:
Aita izango nau ni hark, eta seme izango dut nik hura; neure onginahia ez dut harengandik baztertuko, zure aurreko erregeagandik baztertu nuen bezala.


text:
Neure etxe eta neure erreinuaren buru bezala iraunaraziko dut betikotasunean eta haren errege-aulkia sendoa izanen da beti”».


text:
<pb/>Orduan, David erregea Jaunaren aurrean jarri eta honela mintzatu zen: «Nor naiz ni, Jainko Jauna, eta zer da nire senitartea, ni horretaraino ekartzeko?


text:
Eta hori ere gutxi iruditu zaizunez, oi Jainko, zeure morroi honen etxeari luzarorako hitza eman diozu. Gainera, goi-mailako gizontzat <f>[2]</f> hartu nauzu, Jainko Jaun horrek.


text:
Zer gehiago esan diezazuket nik, Davidek, eman didazun ospeaz? Zuk ezagutzen <f>[3]</f> nauzu ni, zure morroi hau.


text:
Jauna, ez da inor zu adinakorik, ez da jainkorik zu baizik, guk geure belarriz entzun izan dugun bezala.


text:
Ba ote da lurrean Israel zure herria bezalako beste herririk? Zeu, Jainko, etorri zinen herri hau askatzera, zeure herri egiteko. Izen handia eman diozu zeure buruari halako egintza handi eta izugarriak eginez, hau da, zeure herria Egiptotik askatuz eta beraren aurretik atzerritarrak iraitziz.


text:
<pb/>«Orain, Jauna, iraunarazi betikotasunean zeure morroi honi eta beronen ondorengotzari eman diozun hitza. Egizu esan bezala.


text:
Izan bedi iraunkorra eta handia zure ospea betiko. Esan bezate: “Jaun ahalguztiduna da Israelen Jainkoa!” Eta iraun beza sendo zure aurrean, morroi duzun David honen ondorengotzak.


text:
Zuk, ene Jainko horrek, ondorengotza emango didazula hitzeman didazu. Horregatik izan du zure morroi honek zuri otoitz hau egiteko ausardia.


text:
Zuk bedeinkatu nahi izan duzu zeure morroi honen ondorengotza, beti zure aurrean iraun dezan. Zuk bedeinkatu duzu, Jauna, eta bedeinkatua izanen da betikotasunean <f>[4]</f>».


text:
<pb/>Gerora, Davidek filistearren kontra borroka egin eta menderatu egin zituen. Gat hiria eta hango inguruak kendu zizkien filistearrei.


text:
Hamat inguruan dagoen Tzoba <f>[1]</f> lurraldeko errege Hadadezerri ere oldartu zitzaion, hura Eufrates ibai ingurua eskuratzera zihoalarik.


text:
Mila guda-gurdi, zazpi mila zaldizko eta hogei mila oinezko atzeman zizkion Davidek; zalditeria osoari hanka-zainak ebaki zizkion, baina beretzat gorde zituen ehun guda-gurdi beren zaldiekin.


text:
Damaskoko siriarrak Tzobako errege Hadadezerri laguntzera etorri ziren; baina Davidek hogeita bi mila gizon siriar hil zituen.


text:
Davidek gobernariak ezarri zizkien Damaskoko siriarrei, eta Daviden menpeko eta zergapeko egin ziren. Jaunak garaipena eman zion Davidi guda-irtenaldi guztietan.


text:
Hadadezerren ofizialek zeramatzaten urrezko babeskiez jabetu eta Jerusalemera eraman zituen Davidek.


text:
Hadadezerren hiri ziren Tibhat eta Kun-dik brontze ugari hartu zuen Davidek. Gerora, brontze horrekin «brontzezko itsasoa» zeritzan uraska, zutabeak eta tenpluko tresnak egingo zituen Salomonek <f>[2]</f>.


text:
Davidek Tzobako errege Hadadezerren gudaroste osoa hondatua zuela jakitean, Hamateko errege Tou-k <f>[3]</f>


text:
bere seme Hadoram bidali zion David erregeari, agurtzera eta Hadadezerren kontra borroka egin eta menderatu zuelako zorionak ematera; Tou eta Hadadeze, izan ere, gerran ziren elkarren aurka. Hadoramek urrezko, zilarrezko eta brontzezko tresna ugari eraman zion Davidi,


text:
eta honek Jaunarentzat eskaini zituen, menpean hartutako herri guztiei —edomdarrei <f>[4]</f>, moabdarrei, amondarrei, filistearrei eta amalektarrei— hartutako zilarra eta urrea eskainiak zituen bezala.


text:
Gobernariak ezarri zituen Davidek Edomen, eta edomdar guztiak Daviden menpeko egin ziren. <pb/>Jaunak garaipena eman zion Davidi guda-irtenaldi guztietan.


text:
Benaias, Joiadaren semea, keretarren eta peletarren buruzagi. Daviden semeak ziren erregearen lehen laguntzaileak.


text:
Davidek esan zuen: «Har dezadan Nahaxen seme Hanun, beronen aitak ni hartu ninduen bezain ongi». Eta Davidek mandatariak igorri zizkion, aitaren heriotzagatik doluminak ematera. Heldu ziren, bada, Daviden zerbitzariak amondarren lurraldera, Hanunen etxera, doluminak emateko asmoz,


text:
baina amondarren buruzagiek esan zioten Hanun erregeari: «Zuen aita ohoratzeko kontsolatzaileak direla uste al duzu Davidek bidali dizkizun horiek? Ez ote zaizu jende hori gure lurraldea ikertzera, nahasmendua sortzera eta zelatatzera etorri?»


text:
Atzeman zituen, orduan, Hanunek Daviden mandatariak eta bizarra moztu zien, baita jantziak ere erditik behera, ipurmasailetatik behera. Gero, bidali egin zituen


text:
eta haiek alde egin zuten. Davidek, gertatuaren berri eman ziotenean, beraien bila bidali zituen batzuk, gizon haiek oso lotsatuak baitzeuden. Erregeak esan zien: «Geldi zaitezte Jerikon, bizarra hazi arte. Orduan itzuliko zarete».


text:
<pb/>Davidentzat gorrotagarri egin zirela ohartu zirenean, Hanun erregeak eta amondarrek ia hogeita hamabost tona zilar eralgi zituzten Ipar Mesopotamia, Maaka eta Tzobako <f>[1]</f> siriarrei guda-gurdiak eta zaldizkoak alokatzeko.


text:
Maakan hogeita hamabi mila guda-gurdi eskuratu zituzten, baita bertako erregea ere bere gudaroste eta guzti. Honek etorri eta Medaba hiriaren aurrean ezarri zuen kanpalekua; amondarrak, berriz, beren hirietatik etorriz, elkarrekin bildu ziren gudurako.


text:
Amondarrak, beraz, borrokarako lerrotan jarri ziren hiri-sarreran. Laguntzera etorritako erregeak, berriz, beste toki batean zeuden landan.


text:
Joabek, borroka bai aurretik, bai atzetik zuela ikusirik, Israelgo hoberenak aukeratu eta aramearren aurrez aurre ipini zituen lerrotan.


text:
Gainerako gudariak bere anaia Abixairen gidaritzapean utzi zituen, eta honek amondarren aurrean ipini zituen guda-lerrotan.


text:
Joabek esan zion anaiari: «Aramearrak nagusitzen bazaizkit, zatozkit laguntzera; amondarrak nagusitzen bazaizkizu, berriz, ni joango natzaizu laguntzera.


text:
Eutsi sendo! Gogor egin behar diegu geure herriaren eta geure Jainkoaren hirien alde. Egin beza Jaunak ongi deritzona!»


text:
<pb/>Hasi zuten, bada, Joabek eta berekin zuen gudarosteak aramearren kontrako borroka. Baina aramearrak ihesi joan ziren.


text:
Aramearrak ihesi zihoazela ikusirik, amondarrek ere ihesari eman zioten Joaben anaia Abixairen aurrean, eta hirira sartu ziren. Orduan, Joab Jerusalemera itzuli zen.


text:
<pb/>Israeldarrek menderatu zituztela ikustean, aramearrek mandatariak bidali zizkieten Eufrates ibaiaz haraindiko beste aramearrei, laguntzera etor zekizkien. Hadadezerren gudalburu zen Xofak zuten buruzagi.


text:
<pb/>Davidek, hori jakinarazi ziotenean, Israelgo gudaroste osoa bildurik, Jordan igaro eta guda-lerrotan ipini zituen gudariak, aramearrei aurre egiteko. David aramearrei aurre egiteko prest zegoenean, ekin zioten aramearrek borrokari,


text:
baina ihes egin zuten Israelen aurrean. Davidek guda-gurdietako zazpi mila gudari hil zituen eta berrogei mila oinezko. Xofak gudalburua ere hil zuen.


text:
<pb/>Hadadezerren menpean zeuden guztiek, israeldarrek garaitu zituztela ikustean, bakezkoak egin zituzten Davidekin, eta beronen menpe gelditu ziren. Aramearrek handik aurrera ez zieten lagundu nahi izan amondarrei.


text:
<pb/>Hurrengo urtean, erregeek guduari ekin ohi dioten garaian, Joabek bere gudarostea hartu eta, amondarren lurraldea hondatu ondoren, Raba hiria setiatu zuen. Bitartean, David Jerusalemen gelditu zen. Joabek Raba hiriari eraso eta hondatu egin zuen.


text:
Amondarren sasijainko Milkomek hogeita hamabost kiloko koroa <f>[1]</f> zuen, harribitxi eder batekin. Irudiari harribitxi hura kendu eta Davidi ezarri zioten buruan. Davidek harrapakin ugari eraman zuen hiri hartatik.


text:
Gero, hango jendea irtenarazi eta zerraz, burdinazko pikotxez eta aizkoraz lan egitera behartu <f>[2]</f> zuen. Horixe bera egin zuen Davidek amondarren hiri guztietan. Ondoren, David Jerusalemera itzuli zen bere gudaroste osoarekin.


text:
<pb/>Gerora, beste gatazka bat izan zen Gezer hirian filistearren aurka. Huxako Sibekaik hil egin zuen Sipai, refatarren ondorengoetarikoa <f>[3]</f>, eta menderatu egin zituen filistearrak.


text:
<pb/>Filistearren kontrako beste gatazka batean, Jairren seme Elhananek hil egin zuen Gateko Lahmi, Goliaten anaia; haren lantza-kirtena ehuleen ardatza adinakoa zen.


text:
<pb/>Gero, beste gatazka bat ere izan zen Gaten. Bazen han gizon erraldoi bat, esku-oinetan seina behatz, orotara hogeita lau, zituena, refatarren jatorrikoa hura ere.


text:
Erraldoi hauek Gateko refatarren jatorrikoak ziren. Davidek eta honen ofizialek garaitu egin zituzten.


text:
<pb/>Behinola, jaiki zen Satan Israelen kontra eta israeldarren erroldatzea egitera bultzatu zuen David.


text:
Erregeak agindu zien Joabi eta herriko buruzagiei: <pb/>—Zoazte eta zenbatu israeldarrak Beer-Xebatik hasi eta Daneraino, eta ekar iezadazue horren emaitza, zenbat diren jakin dezadan.


text:
<pb/>Joabek erantzun: <pb/>—Orain dena baino ehun bider handiago egin dezala Jaunak bere herria! Baina, ene errege jauna, ez al dituzu denak zeure zerbitzari? Zertarako egin nahi duzu ikerketa hori? Zertarako egin errudun <f>[1]</f> Israel?


text:
<pb/>Hala ere, erregearen agindua onartu behar izan zuen Joabek. Honek, Israel osoan barrena ibili ondoren, Jerusalemera itzuli eta


text:
erakutsi zion Davidi erroldatzearen emaitza: Israelen milioia eta ehun mila gizon ziren gudurako gai, eta Judan laurehun eta hirurogeita hamar mila.


text:
Horien artean Joabek ez zituen lebitarrak eta benjamindarrak sartu, erregearen agindua higuingarria iruditu zitzaiolako.


text:
Orduan, Davidek esan zion Jainkoari: <pb/>—Bekatu handia egin dut, bai, erroldatzea egiteko aginduz. Baina, otoi, barkatu zeure morroi honen gaiztakeria, burugabe jokatu baitut.


text:
«Zoaz eta esaiozu Davidi: “Hau dio Jaunak: hiru zigor ipintzen dizkizut aukeran; hautatu horietarik bat eta huraxe ezarriko dizut”».


text:
hiru urteko gosealdia, hiru hilabeteko hondamendia etsaien ezpataren erasopean ala hiru egunez Jaunaren ezpatak izurriz jotzea eta Jaunaren aingeruak lurralde osoa desegitea». Zuk esan zer erantzun behar diodan bidali nauenari.


text:
<pb/>Davidek, orduan, Gadi: <pb/>—Hau larriaren handia! Hobe Jaunaren eskuetan erori, haren errukia handia baita, giza eskuetan erori baino.


text:
<pb/>Jaunak, beraz, izurria bidali zuen Israelera eta hirurogeita hamar mila gizon israeldar hil ziren.


text:
<pb/>Jaunak, gainera, aingerua bidali zuen, Jerusalem hondatzeko. Baina hondatzen ari zela ikusirik, atsekabetu egin zen Jauna kalte harengatik, eta agindu zion aingeru hondatzaileari: «Atzera esku hori! Aski da!» <pb/>Une hartan Jaunaren aingerua Ornan jebustarraren <f>[2]</f> larrain ondoan zegoen.


text:
Begiak altxatu eta ikusi zuen Davidek Jaunaren aingerua zeru-lurren artean zegoela, ezpata zorrotik aterea eskuan hartu eta Jerusalemen kontra luzatuz. Orduan, erregea eta arduradunak, zakukiz jantzirik, lurreraino ahuspeztu ziren.


text:
David honela mintzatu zitzaion Jaunari: «Ez al dut, bada, nik agindu herriaren erroldatzea egiteko? Neuk egin dut bekatu; neuk, artzain honek, jokatu dut gaizki. Ardi hauek, berriz, zer egin dute? Jauna, ene Jainkoa, zigortu ni eta nire senitartekoak, baina ez zigortu zeure herria».


text:
<pb/>Jaunaren aingeruak esan zion Gadi: «Esaiozu Davidi igo dadila Ornan jebustarraren larrainera eta eraiki diezaiola bertan aldarea Jaunari».


text:
Ornanek, garia jotzen ari zelarik, atzera begiratu eta aingerua <f>[3]</f> ikusi zuen; harekin lanean ari ziren lau semeak gorde egin ziren.


text:
Orduantxe zetorren David Ornanengana. Hau, David ikustean, larrainetik atera eta ahuspeztu egin zen Daviden aitzinean.


text:
Davidek esan zion: <pb/>—Emadazu larraina dagoeneko toki hau; aldarea eraiki behar diot Jaunari, horrela izurria herriarengandik urrun dezan. Bidezko dena ordainduko dizut.


text:
<pb/>Ornanek erantzun: <pb/>—Hartzazu, ene jaun horrek, eta egin nahi duzuna. Begira, neure idiak emanen dizkizut erre-oparirako, eultziak egurretarako eta garia eskaintzarako. Dena damaizut.


text:
<pb/>David erregeak ihardetsi zion: <pb/>—Ez, bidezko dena ordainduz erosi nahi dizut. Jaunarentzat ez dut hartuko zurea dena, ez diot eskainiko kostatu ez zaidan erre-oparirik.


text:
Hantxe bertan eraiki zion aldarea Davidek Jaunari eta, erre-opariak eta elkartasun-opariak eskainirik, dei egin zion Jaunari. Honek zerutik aldare gainera sua bidaliz erantzun zion. <f>ⓙ</f>


text:
Aldi hartan ohartu zen David, Jaunak Ornan jebustarraren larrain hartan erantzun ziola, eta sakrifizioak eskaini zizkion.


text:
Artean, Jaunaren egoitza, Moisesek basamortuan egina, eta erre-oparietarako aldarea Gabaongo kultu-lekuan zeuden;


text:
baina David ez zen Jaunari kontsulta egiteko hara joatera ausartzen, Jaunaren aingeruaren ezpatak izutu egin baitzuen.


text:
<pb/>Orduan, Davidek esan zuen: «Hauxe da Jainko Jaunaren etxea! Hauxe da israeldarrek erre-opariak eskaintzeko aldarea!»


text:
<pb/>Ondoren, Davidek Israel lurraldean bizi ziren atzerritarrak <f>[1]</f> biltzeko agindu eta hargintzan lan eragin zien, Jaunaren etxea eraikitzeko harriak lantzen. <f>ⓚ</f>


text:
Burdina ugari prestarazi zuen, ate-orrietako iltze eta kakoak egiteko; baita ezin pisatu ahalako brontze-multzoa ere


text:
Davidek hau zioen bere baitan: «Nire seme Salomon oraindik gaztea da, ikasigabea, eta Jaunarentzat eraiki behar den tenpluak bikaina izan behar du, herri guztietan entzutea eta ospea izateko adinakoa. Beraz, dena prest <f>[2]</f> utzi behar diot». Horregatik, Davidek, hil aurretik, prestakuntza handiak egin zituen.


text:
<pb/>Orduan, bere seme Salomoni dei egin eta Jaunari, Israelen Jainkoari, tenplua eraiki ziezaiola agindu zion Davidek.


text:
Baina baketsu izanen den semea jaioko zaizu. Izena ere Salomon <f>[3]</f> izango du, hau da, ‘Baketsu’. Bera bizi bitartean bakea eta lasaitasuna emango dizkiot Israeli.


text:
Horrek eraikiko dit tenplua; seme izango dut nik hura, eta aita izango nau hark ni. Eta haren erregetza betiko sendotuko dut Israelen”. <f>ⓜ</f>


text:
<pb/>«Ene seme, izan bedi Jauna zurekin, Jaunaren, zeure Jainkoaren, etxea eraikitzea ongi burutu dezazun, berak zuri buruz hitzeman bezala.


text:
Eman diezazkizula Jaunak zuhurtasuna eta buruargitasuna Israelen errege egingo zaituztenean, Jaunaren, zeure Jainkoaren, legea betetzeko. <f>ⓝ</f>


text:
Izan ere, Jaunak Moisesen bidez Israeli emaniko agindu eta erabakiak betetzen badituzu, denetan onik aterako zara. Izan kemen eta adore! Ez beldurtu, ez izutu! <f>ⓐ</f>


text:
<pb/>«Jaunaren etxea egiteko, hiru mila tona urre baino gehiago, hogeita hamar mila tona zilar eta ezin pisatu ahalako brontze- eta burdin multzoa biltzen ahalegindu naiz. Zura eta harria ere prestatu ditut. Eta zuk gehiago bilduko duzu.


text:
Langile ugari duzu zeure esku: harri-pikatzaile, hargin, zurgin eta era guztietako lanetan iaioa den jendea. <f>ⓑ</f>


text:
Zenbatu ezin hainbat urre, zilar, brontze eta burdina ere baduzu zeure esku. Tira, bada, ekin lanari! Eta izan bedi Jauna zurekin!»


text:
<pb/>Davidek, hala berean, Israelgo buruzagi guztiei Salomon bere semeari laguntzeko agindu zien, esanez:


text:
«Ez al duzue zeuekin Jauna, zeuen Jainkoa? Alde guztietatik lasaitasuna eman dizue, lurraldeko bizilagunak nire agintepean jarriz. Orain, Jaunaren eta beronen herriaren menpe daude.


text:
Bila ezazue, beraz, bihotzez eta gogoz, Jaunaren, zeuen Jainkoaren, nahia. Tira, eraiki ezazue Jainko Jaunaren santutegia eta eraman gero, Jaunaren ohorez eraikitako tenplu horretara, Jaunaren itun-kutxa eta Jainkoaren kulturako tresnak».


text:
<pb/>Davidek, zaharturik eta urtetan aurreraturik, bere seme Salomon izendatu zuen Israelgo errege. <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>Hogeita hamar urtez <f>[1]</f> gorako lebitarrak, banan-banan zenbaturik, hogeita hemezortzi mila lagun ziren. <f>ⓓ</f>


text:
Hauetarik hogeita lau milak Jaunaren etxeko lanak egin behar zituen; sei milak idazkari eta epaile-lana egin behar zuen;


text:
lau milak atezain izan behar zuen, eta beste lau milak Jauna goretsi behar zuen, horretarako Davidek egin zituen musika-tresnak joz.


text:
<pb/>Davidek hiru sailetan banatu zituen lebitarrak, Lebiren seme Gerxon, Kehat eta Merariren famili taldeen arabera.


text:
Jahat izan zen lehen-semea, Ziza bigarrena; Jeux eta Beria, berriz, seme asko izan ez zutenez, funtzionario-talde bakartzat hartu zituzten.


text:
Amramen semeak: Aaron eta Moises. Aaron eta beronen ondorengoak toki Santu Santuaren zerbitzurako <f>[3]</f>, Jaunaren aurrean intsentsua erretzeko, kulturako eta Jaunaren izenean bedeinkazioa beti emateko bereizi zituzten.


text:
Eliezerren lehen-semea Rehabias izan zen. Eliezerrek ez zuen beste semerik izan; baina Rehabiasen ondorengoak anitz izan ziren.


text:
Hebronen semeak honako hauek izan ziren: lehena Jerias, bigarrena Amarias, hirugarrena Jahaziel eta laugarrena Jekamam.


text:
Eleazar semerik gabe hil zen, baina izan zituen alabak, eta hauek beren lehengusuen emazte izan ziren, hau da, Kixen semeenak.


text:
<pb/>Horiek izan ziren Lebiren ondorengoak, nor bere senitartean; familiaburu izan ziren, erroldan banan-banan sartuak. Hogei urte betez gero, Jaunaren etxeko zerbitzua zuten eginkizun. <f>ⓔ</f>


text:
<pb/>Izan ere, esana zuen Davidek: «Jauna, Israelen Jainkoa, bere herriari atsedena eman ondoren, Jerusalemen bizi da betiko.


text:
Lebitarrek ez dute aurrerantzean Jaunaren egoitza eta kulturako tresnak inondik inora eraman beharrik».


text:
Aaronen ondorengoen esanetara jardun behar zuten Jaunaren etxeko zerbitzuan, atariez, gelez, gauza sakratu guztien garbikuntzaz eta Jainkoaren etxeko kultuaz arduratuz. <f>ⓕ</f>


text:
Jaunari eskainiriko ogiez <f>[4]</f>, eskaintzetarako ogi-irinaz, legamia gabeko opilez, zartaginean erretako opilez, oliotan bustiriko taloez, pisu eta neurriez ere arduratu behar zuten.


text:
baita Jaunari egin ohi zizkioten erre-opari guztietan, larunbat, ilberri-jai eta jai nagusietan ere. Horretarako, erabakia zegoen beti, zenbat lagun etorri Jaunaren aurrera.


text:
Elkarketa-etxola zaindu behar zuten, baita gauza sakratuak <f>[5]</f> ere, eta beren senide zituzten Aaronen ondorengoen esanetara egon behar zuten Jaunaren etxeko zerbitzuan.


text:
<pb/>Aaronen ondorengoak ere sailetan banatuak zeuden. Hona hemen Aaronen semeak: Nadab, Abihu, Eleazar eta Itamar.


text:
Nadab eta Abihu beren aita baino lehen hil ziren, semerik gabe, eta Eleazarrek eta Itamarrek hartu zituzten apaiz-eginkizunak. <f>ⓖ</f>


text:
<pb/>Davidek, Eleazarren ondorengoen arteko zen Tzadokekin eta Itamarren ondorengoen arteko zen Ahimelekekin batera, taldetan banatu zituen Aaronen ondorengoak, berauen eginkizun eta zerbitzuak zehaztuz.


text:
<pb/>Eleazarren ondorengoek familiaburu gehiago izan zuten Itamarrenek baino; horregatik, honela banatu zituzten: hamasei familiaburu Eleazarren ondorengoen artean, eta zortzi Itamarren ondorengoen artean.


text:
Senitarte bakoitza halako edo bestelako taldean sartzea zotz eginez erabaki zen; izan ere, zein Eleazarren ondorengoen artean, zein Itamarrenen artean baziren «funtzionario sagaratu» eta «Jainkoaren funtzionario» <f>[1]</f> zeritzen haietakoak.


text:
Netanelen seme Xemaias idazkariak idatzi zuen zerrenda, aurrean erregea, funtzionarioak, Tzadok apaiza, Abiatarren seme Ahimelek eta apaizen nahiz lebitarren familiaburuak zituelarik. Zozketa bakoitzean Eleazarren bi senitarte ateratzen zituzten eta Itamarren senitarte bat <f>[2]</f>.


text:
<n>[7-18]</n> Hona hemen, zotz egitean, atera ziren familiaburuen izenak: <pb/>1.a Joiarib; 2.a Jedaias; 3.a Harim; 4.a Seorim; 5.a Malkias; 6.a Miiamin; 7.a Hakotz; 8.a Abias; 9.a Jexua; 10.a Xekanias; 11.a Eliaxib; 12.a Jakim; 13.a Hupa; 14.a Jexebab; 15.a Bilga; 16.a Imer; 17.a Hezir; 18.a Hapitzetz; 19.a Petahias; 20.a Jehezkel; 21.a Jakin; 22.a Gamul; 23.a Delaias; 24.a Maazias.


text:
<pb/>Hauek izan ziren lebitarrek Jaunaren etxeko zerbitzurako egin zituzten taldeak, Jaunaren, Israelen Jainkoaren, aginduz, beraien arbaso Aaronek ezarritakoaren arabera. <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>Hona hemen Lebiren beste ondorengo batzuen familiaburuen zerrenda <f>[3]</f>: Amramen ondorengoen artean Xubael, eta Xubaelen ondorengoen artean Jehdeias.


text:
Hebronen semeak: lehena Jerias <f>[4]</f>, bigarrena Amarias, hirugarrena Jahaziel, laugarrena Jekamam.


text:
Muxiren semeak: Mahli, Eder eta Jerimot. <pb/>Hauek izan ziren Lebiren ondorengoak, nor bere senitartearen arabera.


text:
<pb/>Hauei ere, berauen senide ziren Aaronen ondorengoei bezala, beren zerbitzu-txanda ezarri zieten, David erregearen, Tzadok apaizaren, Ahimeleken eta apaiz nahiz lebitar familiaburuen aurrean zotz eginez. Horrela, denentzat, bai familiaburuen ondorengoentzat, bai senide gazteagoen ondorengoentzat, berdin izan zen.


text:
<pb/>Davidek eta kultuaren arduradun nagusiek <f>[1]</f> kultu horretarako Asafen, Hemanen eta Jedutunen ondorengoak bereizi zituzten. Hauek Jainkoaren mezuak kantatzen zituzten zitara, harpa eta txilinen laguntzaz. Hona hemen eginkizun hori zutenen zerrenda. <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>Asafen semeak: Zakur, Josef, Netanias eta Asarela; beren aita Asaf zuten zuzendari eta honek erregearen aginduen arabera kantatzen zituen Jainkoaren mezuak.


text:
<pb/>Jedutunen semeak sei hauek izan ziren: Gedalias, Tzeri, Jexaias, Haxabias, Matitias eta Ximei <f>[2]</f>; beren aita Jedutun zuten zuzendari eta honek zitara joz kantatzen zituen Jainkoaren mezuak, Jauna ospatu eta goretsiz.


text:
<pb/>Hemanen semeak: Bukias, Matanias, Uziel, Xebuel, Jerimot, Hananias, Hanani, Eliata, Gidalti, Romamti-Ezer, Joxbekaxa, Maloti, Hotir eta Mahaziot <f>[3]</f>.


text:
Hauek guztiak, Hemanen seme ziren; bera, berriz, erregeari Jainkoaren mezuak adierazten zizkion profeta <f>[4]</f>, Jainkoaren ahalmena handietsiz. Hamalau seme eta hiru alaba eman zizkion Jainkoak Hemani.


text:
<pb/>Hauek guztiak, beren aita Asaf, Jedutun eta Hemanen zuzendaritzapean, erregearen esanetara zeuden, Jaunaren etxeko kultuan txilin, harpa eta zitararen laguntzaz kantatzeko.


text:
Hauek, beren ahaideekin batera, berrehun eta laurogeita zortzi ziren, denak musikari iaioak, Jauna kantuz goresteko ikasiak.


text:
Zerbitzua nork egin erabakitzeko zotz egin zuten, zozketan denak sartuz: gazte eta zahar, ikasi eta ikasle.


text:
<pb/> <n>[9-31]</n> Hona hemen, zozketan sartu ziren taldeburuen zerrenda; talde bakoitzean hamabi lagun sartzen ziren: <pb/>1.a Asafen seme Josef; 2.a Gedalias; 3.a Zakur; 4.a Itzri; 5.a Netanias; 6.a Bukias; 7.a Jesarela; 8.a Jexaias; 9.a Matanias; 10.a Ximei; 11.a Azarel; 12.a Haxabias; 13.a Xubael; 14.a Matitias; 15.a Jeremot; 16.a Hananias; 17.a Joxbekaxa; 18.a Hanani; 19.a Maloti; 20.a Eliata; 21.a Hotir; 22.a Gidalti; 23.a Mahaziot; 24.a Romamti-Ezer.


text:
<pb/>Atezain-taldeak ere antolatu zituzten. Koreren ondorengoen artean: Mexelemias, Koreren semea, Asafen senitartekoa.


text:
Mexelemiasen semeak: lehenengoa Zakarias, bigarrena Jediel, hirugarrena Zebadias, laugarrena Jatniel,


text:
<pb/>Obed-Edomen semeak: lehena Xemaias, bigarrena Jozabad, hirugarrena Joah, laugarrena Sakar, bosgarrena Netanel, <f>ⓙ</f>


text:
seigarrena Amiel, zazpigarrena Isakar eta zortzigarrena Peuletai. Zortzi seme emanez bedeinkatua zuen Jainkoak Obed-Edom.


text:
Obed-Edomen ondorengo hauek, baita berauen seme eta ahaideak ere, guztira hirurogeita bi, gizon ausartak izan ziren eta beren eginkizunak betetzeko gogotsu.


text:
<pb/>Merariren seme Hosak seme hauek izan zituen: lehena Ximri, lehen-seme ez izan arren bere aitak buruzagi ezarria;


text:
bigarrena Hilkias, hirugarrena Tebalias eta laugarrena Zakarias. Hosaren seme eta ahaideak, guztira, hamahiru izan ziren.


text:
<pb/>Hauek guztiak atezain-taldekoak ziren; beren familiaburuekin batera, Jaunaren etxeko zerbitzua eman zieten, beste lebitarrei bezala.


text:
Senitartez senitarte, zerbitzua zein atetan egin jakiteko zotz egin zituzten bai gazteak, bai adinekoak.


text:
Ekialdeko atea Xelemiasi atera zitzaion zozketan, eta haren seme Zakariasi, aholku-emaile zuhur hari, iparraldekoa.


text:
Xupimi eta Hosari mendebaldeko atea atera zitzaien, Xaleket <f>[1]</f> izenekoa, gorako bide aldera dagoena. <pb/>Honela zeuden eratuak zaintzaldiak:


text:
ekialdeko atean egunero sei lebitar, iparraldekoan egunero lau lebitar, hegoaldekoan egunero lau lebitar, eta biltegian bina lebitar;


text:
mendebaldeko plazarako <f>[2]</f> lau lebitar izendatu zituzten bidean egoteko, eta beste bi plazan bertan egoteko.


text:
<pb/>Haien senide <f>[3]</f> ziren beste lebitar batzuek tenpluko altxorrak eta gauza sakratuak behar zituzten zaindu.


text:
Honen ahaideak, Eliezerren jatorritik, honako hauek ziren: Eliezerren seme Rehabias, honen seme Isaias, honen seme Joram, honen seme Zikri eta honen seme Xelomit.


text:
Xelomit honek eta beronen ahaideek behar zituzten zaindu David erregeak, familiaburuek, milako eta ehuneko gizon-taldeen ofizialek eta gudalburuek Jainkoari eskainitako altxor eta gauza sakratuak.


text:
Orobat, Xelomitek eta beronen ahaideek behar zuten zaindu Samuel profetak, Kixen seme Saulek, Nerren seme Abnerrek eta Tzeruiaren seme Joabek Jainkoari eskainiriko guztia.


text:
<pb/>Itzharren ondorengoen artekoa zen Kenaniasek eta beronen semeek Israelgo kanpo-arazoez arduratu behar zuten, idazkari- eta epaile-eginkizuna betez.


text:
<pb/>Hebronen ondorengoen arteko ziren Haxabiasek eta honen ahaideek —mila eta zazpiehun gizon ausart— zuten Jordan ibaiaz mendebaldeko israeldarren arazo erlijioso nahiz zibilen ardura.


text:
<pb/>Hebronen beste ondorengo batzuen buruzagia Jerias zen. Ondorengo horien artean ikerketak egin ziren, senitartez senitarte, Daviden erregealdiko berrogeigarren urtean, eta gudari adoretsuak aurkitu zituzten Galaadeko Jazer-en <f>[4]</f>.


text:
Jeriasen ahaideak bi mila eta zazpiehun gizon ausart ziren, denak familiaburu; David erregeak Rubenen eta Gaden leinuen eta Manasesen ekialdeko leinu erdiaren lurraldeetako arduradun egin zituen, arazo erlijioso eta zibiletarako.


text:
<pb/>Israeldarrek zerbitzaldia egin ohi zuten erregearen gudarostean. Hona hemen milako eta ehuneko gudari-taldeen buruzagi eta ofizialen zerrenda; erregearen zerbitzura zeuden hauek gudari-taldeen eginkizun guztietan. Gudari-talde bakoitza hogeita lau mila gizonekoa zen, eta urte osoan hilabete banako zerbitzaldiak egin ohi zituzten.


text:
<pb/>Bigarren hilabetean bigarren taldearen buruzagia Dodai zen, ahohitarra; Miklot ere buruzagi zen talde hartan.


text:
<pb/>Hirugarren hilabetean hirugarren taldearen buruzagia Benaias zen, Joiada apaiz nagusiaren semea. <f>ⓚ</f>


text:
Benaias hau hogeita hamar gudari adoretsuetako bat izan zen eta beraien buruzagi. Bere taldekoa zuen bere seme Amizabad ere <f>[2]</f>.


text:
<pb/>Laugarren hilabetean laugarren taldearen buruzagia Joaben anaia Asahel zen, eta gero beraren seme Zebadias. <f>ⓛ</f>


text:
<pb/>Zazpigarren hilabetean zazpigarren taldearen buruzagia Heletz zen, Pelon herrixkakoa eta Efraimen ondorengoetakoa.


text:
<pb/>Zortzigarren hilabetean zortzigarren taldearen buruzagia Sibekai zen, Huxakoa, Zerahen ondorengoetakoa.


text:
<pb/>Bederatzigarren hilabetean bederatzigarren taldearen buruzagia Abiezer zen, Anatot herrixkakoa, Benjaminen ondorengoetakoa.


text:
<pb/>Hamargarren hilabetean hamargarren taldearen buruzagia Mahrai zen, Netofakoa, Zerahen ondorengoetakoa.


text:
<pb/>Hamaikagarren hilabetean hamaikagarren taldearen buruzagia Benaias zen, Piratongoa, Efraimen ondorengoetakoa.


text:
<pb/>Hamabigarren hilabetean hamabigarren taldearen buruzagia Heldai zen, Netofakoa, Otnielen senitartekoa. Haren taldekoak hogeita lau mila gudari ziren.


text:
<pb/>Hona hemen Israelgo leinuburuak: Rubenen leinuarena Eliezer, Zikriren semea; Simeonen leinuarena Xefatias, Maakaren semea;


text:
Efraimen leinuarena Oseas, Azaziasen semea; Manasesen mendebaldeko leinu erdiarena Joel, Pedaiasen semea;


text:
Manasesen beste leinu erdiarena, Galaadekoarena, Ido, Zakariasen semea; Benjaminen leinuarena Jaasiel, Abnerren semea;


text:
<pb/>Davidek erroldatze hartan ez zituen hogei urtez beheko gazteak sartu, Jaunak esana baitzuen zeruko izarrak bezain ugari eginen zuela Israel herria. <f>ⓜ</f>


text:
Tzeruiaren seme Joabek errolda <f>[3]</f> hura hasi bai, baina ez zuen bukatu; zeren, hori zela eta, Jaunak zigortu egin baitzuen Israel. Horregatik, ez da agertzen herritar guztien kopurua David erregearen Kronika Liburuan. <f>ⓝ</f>


text:
<pb/>Errege-altxorraren arduraduna Azmabet, Abdielen semea, zen. Erregeak landetan, hiri eta hirixketan eta dorreetan zituen ondasunen arduraduna Jonatan, Uziasen semea.


text:
<pb/>Xefela deritzan lautadako olibadi eta basapikondoen arduraduna Baal-Hanan, Gederakoa. <pb/>Olio-biltegien arduraduna Joax.


text:
<pb/>Xarongo larreetan bazkatu ohi ziren abelgorrien arduraduna Xitrai, Xarongoa. Beste haranetan bazkatzen zirenena Xafat, Adlairen semea.


text:
<pb/>Gamelu-taldeen arduraduna Obil, israeldarra. Asto-taldeen arduraduna Jehdeias, Maronot herrixkakoa.


text:
Artaldeen arduraduna Jaziz, hagartarren senitartekoa. <pb/>Hauek guztiak ziren David erregearen ondasunen arduradunak.


text:
<pb/>Davidek bere osaba Jonatan zuen aholkulari; izan ere, gizon zuhur eta ikasia zen. Hakmoniren seme Jehiel zen erregearen seme-alaben hezitzaile.


text:
Ahitofel hiltzean, Joiada, Benaiasen semea, eta Abiatar jarri ziren haren ordez. Joab zen errege-gudarostearen buruzagi nagusia.


text:
<pb/>Davidek Israelgo buruzagi guztiak bilarazi zituen Jerusalemen: leinuburuak, erregearen zerbitzura zeuden gudari-taldeen buruzagiak, milako eta ehuneko gizon-taldeenak, erregearenak eta beronen semeenak ziren ondasun eta abere-taldeen arduradunak, jauregiko funtzionarioak, gudari adoretsuak eta balioko gizonak.


text:
<pb/>David erregeak, zutiturik, esan zuen: «Entzun, ene senideok, ene herritarrok! Tenplua eraikitzeko asmoa nuen, Jaunaren itun-kutxarentzat, hau da, Jainkoaren oin-aulkiarentzat egoitza <f>[1]</f> izan zedin. Dena prest nuen eraikuntzarako. <f>ⓑ</f>


text:
Baina Jainkoak esan zidan: “Gizon gerraria izan zara zu eta odola isuri duzu; horregatik, ez didazu zuk eraikiko tenplua”.


text:
<pb/>«Jaunak, Israelen Jainkoak, hala ere, ni hautatu ninduen senitarte osotik, Israelgo errege izan nendin betikotasunean; izan ere, Judaren leinua aukeratu zuen gidari izateko, eta Judaren leinuan gure aitaren senitartea, eta gure aitaren semeen artetik ni jo ninduen begiz, Israel osoaren errege izateko.


text:
Jaunak seme asko eman dit, eta denen artetik ene seme Salomon hautatu du, Jaunaren izenean Israelgo errege izateko.


text:
<pb/>«Eta hau esan zidan Jaunak: “Zure seme Salomonek eraikiko dit tenplua, bere atari eta guzti, nik aukeratua baita. Seme izango dut nik bera eta aita izango nau berak ni. <f>ⓒ</f>


text:
Betiko sendotuko diot erregetza, baldin eta nire agindu eta erabakiak betetzeko eginahalak egiten baditu”.


text:
<pb/>«Orain, beraz, Jaunaren biltzarra den Israel osoaren begi aurrean, eta Jainkoak entzuten digularik, hau diotsuet: Gorde eta ikertu Jaunaren, zeuen Jainkoaren, aginduak oro, lurralde eder honetan iraun dezazuen eta zuen ondorengoei ondaretzat utz diezaiezuen betiko.


text:
<pb/>«Zu, berriz, Salomon, ene seme hori, saia zaitez zeure aitaren Jainkoa ezagutzen; zerbitzatu bera bihotz osoz eta gogo handiz. Bihotz guztiak aztertzen ditu Jaunak, eta badaki nolakoak diren giza gogoetak. Haren bila ibiltzen bazara, utziko dizu bera aurkitzen; baztertzen baduzu, ordea, betiko arbuiatuko zaitu.


text:
Begira, santutegi izango duen tenplua eraikitzeko aukeratu zaitu Jaunak. Izan adore eta ekin lanari!»


text:
<pb/>Davidek bere seme Salomoni tenplua eraikitzeko planoa eman zion: ataria eta itun-kutxaren <f>[2]</f> gela, biltegiak, goiko eta barneko gelak nola egin adieraziz. <f>ⓓ</f>


text:
Era berean, Jaunaren etxeko atariei buruz eta hauen inguruan, tenpluko altxorrak eta gauza sakratuak gordetzeko, egin behar ziren gelei buruz berak asmo zuenaren planoa eman zion.


text:
Apaiz- eta lebitar-sailek Jaunaren etxean bete behar zituzten zerbitzuenak eta tenpluko kulturako behar ziren gauzen zerrendak ere eman zizkion. <f>ⓔ</f>


text:
Orobat, zerbitzu bakoitzerako behar ziren urrezko ontziek zenbat urre eta zilarrezkoek zenbat zilar beharko zuten zehaztu zion. <f>ⓕ</f>


text:
Zerbitzu bakoitzean behar ziren urrezko argimutil eta kriseilu bakoitzak zenbat urre eta zilarrezkoek zenbat zilar behar izango zuten agindu zion;


text:
baita Jaunari eskainiriko ogiak ipintzeko behar ziren mahai bakoitzak zenbat urre eta zilarrezkoek zenbat zilar behar zuten ere.


text:
Orobat, zenbat urre garbi behar zen sardexkak, isipu-ontziak eta pitxerrak egiteko, eta zenbat urre behar zen urrezko edalontzi bakoitza eta zenbat zilar zilarrezko bakoitza egiteko.


text:
Baita zenbat urre garbi behar zen intsentsu-mahaia egiteko ere. Eta, azkenik, urrezko hegaldun izakien eta gurdiaren <f>[3]</f> planoa eman zion; hegaldun izaki horiek Jaunaren itun-kutxa estaltzen zuten beren hego zabalduez. <f>ⓖ</f>


text:
<pb/>«Hau guztia —esan zuen Davidek— Jaunaren eraginez idatziriko agiri batean dago; horretan erakusten dizkit egitasmoaren xehetasun guztiak».


text:
<pb/>Gero, esan zion Davidek bere seme Salomoni: «Izan kemen eta adore! Ekin lanari beldurrik gabe. Ez kikildu, Jauna, ene Jainkoa, zeurekin izango duzu eta. Ez zaitu bakarrik utziko, tenplua eraikitzeko lan guztiak bukatu arte.


text:
Hemen dituzu Jainkoaren etxeko zerbitzu guztiak bete behar dituzten apaiz- eta lebitar-sailak. Zeure esanetara izanen dituzu borondate handiko gizonak, edozein lanetan iaioak; buruzagiak eta herri osoa ere zeure esanetara izango dituzu».


text:
<pb/>Davidek esan zion biltzar osoari: «Ene seme Salomon, Jainkoak aukeratu duen bakarra, gaztea da eta ikasi gabea; egin behar duen lana, berriz, handia, jauregi <f>[1]</f> hau ez baita edozein gizonentzat, Jainko Jaunarentzat baizik.


text:
Eginahalak egin ditut nik neure Jainkoaren etxea eraikitzeko behar den guztia prestatzen: urrea, zilarra, brontzea, burdina, zura; baita onize eta apain-harriak, harri beltzak eta koloredunak, era guztietako harribitxiak eta hartzuri ugari ere.


text:
Eta etxe santu honetarako prestatu dudan horretaz guztiaz gainera, neure altxorretik ematen dut urrea eta zilarra ere Jainkoaren etxerako, maite baitut nik tenplu hori.


text:
Ehun tona urre fin ematen dut eta berrehun eta hogeita hamar tona zilar garbi tenpluko <f>[2]</f> hormak janzteko,


text:
baita urreginek beren lan guztiak egiteko behar duten urre eta zilarra ere. Egin nahi al dio beste inork emaitzarik Jaunari?» <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>Orduan, familiaburuek, Israelgo leinuburuek, milako eta ehuneko gudari-taldeen buruzagiek eta erregearen administratzaileek eskuzabal egin zituzten beren emaitzak.


text:
Ehun eta hirurogeita hamar tona urre, hamar mila txanpon <f>[3]</f>, hirurehun eta berrogei tona zilar baino gehiago, seiehun tona inguru brontze eta hiru mila eta bostehun tona burdina eman zuten.


text:
Harribitxirik zuenak Jaunaren etxeko altxorrerako eman zuen, Gerxonen ondorengoetakoa zen Jehielen <f>[4]</f> esku utziz.


text:
Herri osoa poztu zen bat-bateko emaitza haiengatik, bihotz-bihotzez eman baitzituzten Jaunarentzat; David erregeak ere poz handia hartu zuen.


text:
<pb/>Orduan, biltzar osoaren aurrean Jauna goretsi zuen Davidek, esanez: «Bedeinkatua zu, Jauna, gure aita Israelen Jainkoa <f>[5]</f>, beti eta beti!


text:
Zeureak dituzu, Jauna, handitasuna, indarra, ohorea, ospea eta gorespena. Zeureak dituzu zeru-lurretan diren guztiak. Zeureak, Jauna, erregetza eta gauza guztien nagusitza.


text:
<pb/>«Zuregandik datoz aberastasuna eta aintza; zeure menpe duzu dena. Zeure esku dituzu indarra eta ahalmena; zeure esku, edonor handi eta indartsu egitea.


text:
<pb/>«Izan ere, nor naiz ni eta nor nire herria zuri borondatezko emaitza hauek egin ahal izateko? Zuregandik dator dena eta zure eskutik hartua eman dizugu.


text:
Zure aurrean arrotz eta etorkin besterik ez gara, gure arbasoak izan ziren bezala. Gure bizitza lur gainean itzala bezalaxe doa, itxaropenik gabe.


text:
Jauna, gure Jainkoa, zuri tenplua eraikitzeko prestatu dizkizugun gauza hauek guztiak zure eskutik datozkigu, zeurea baituzu dena.


text:
<pb/>«Badakit, ene Jainko, gure asmorik gordeenak aztertzen dituzula eta zuzentasuna maite duzula; asmo zuzenez eskaini dizkizut bat-batean gauza hauek guztiak, eta bozkarioz ari naiz ikusten hemen dagoen herri guztiak ere eskuzabal egiten dizkizula bere emaitzak.


text:
Jauna, gure arbaso Abrahamen, Isaaken eta Israelen Jainkoa, egizu gure herriak iraun dezala beti era horretako jarreran, eta erakar zeuregana herri honen bihotza.


text:
<pb/>«Emaiozu nire seme Salomoni zure agindu, burubide eta legeak bihotz-bihotzez gordetzea, denak bete ditzan eta nik prestatu dizudan jauregia eraiki diezazun».


text:
<pb/>Orduan, esan zion Davidek biltzar osoari: «Bedeinka ezazue Jauna, zeuen Jainkoa!» <pb/>Eta biltzar osoak bedeinkatu egin zuen Jauna, bere arbasoen Jainkoa, eta denak ahuspeztu egin ziren Jaunaren eta erregearen aurrean.


text:
<pb/>Biharamunean sakrifizioak eta erre-opariak eskaini zizkioten Jaunari: mila zekor, mila ahari, mila bildots, isur-opariekin batera; opari ugari eskaini zuten Israel osoaren alde.


text:
Egun hartan alaitasun handiz jan eta edan zuten Jaunaren aurrean. Berriro ere errege izendatu zuten Daviden seme Salomon eta buruzagi gantzutu Jaunaren izenean. Tzadok, berriz, apaiz gantzutu zuten. <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>Salomon Jaunaren errege-aulkian jarri zen, bere aita Daviden ordez. Gauza guztietan aurrera atera zen, eta Israel osoa esaneko izan zuen.


text:
Buruzagi guztiek, gudari adoretsuek eta David erregearen beste semeek ere men egin zioten Salomon erregeari.


text:
<pb/>Jaunak asko goratu zuen Salomon Israel osoaren begietan eta ordu arte Israelgo erregeetan beste inori baino errege-ospe handiagoa eman zion. <f>ⓙ</f>


text:
Zahartzaro ona eman ondoren hil zen, urtetan aurreratua, aberastasun eta ospez betea. Haren seme Salomon izan zen hurrengo erregea. <f>ⓛ</f>


text:
<pb/>David erregearen egintzak oro, lehenengotik azkenekora, «Samuel Ikuslearen Kronikak», «Natan Profetaren Kronikak» eta «Gad Ikuslearen Kronikak» deritzen liburuetan daude idatziak.


text:
Liburu horietan <f>[6]</f> kontatzen da Daviden erregealdi indartsuari buruzko guztia, baita berari, Israeli eta lurralde haietako erreinuei gertatu zitzaizkien gorabeherei buruzkoa ere.


text:
<pb/>Daviden seme Salomonek sendotu egin zuen bere erregetza. Berekin zuen Jauna, bere Jainkoa, eta Jainkoak goreneraino jaso zuen. <f>ⓜ</f>


text:
<pb/>Salomonek dei egin zien israeldar guztiei, milako eta ehuneko gudari-taldeen buruzagiei, epaileei eta Israelen arduradun ziren familiaburu guztiei.


text:
Eta batzarturiko guztiekin Gabaongo kultu-lekura joan zen, han baitzegoen Jainkoarekin elkartzeko etxola <f>[1]</f>, Jaunaren zerbitzari Moisesek basamortuan egina.


text:
Davidek Kiriat-Jearimdik <f>[2]</f> Jerusalemen prestatua zuen tokira eraman zuen Jainkoaren kutxa; han zuen eraikia oihal-etxola kutxarentzat.


text:
Baina bazen Gabaonen, Jaunaren egoitza aurrean, Uriren seme eta Hurren biloba Betzalelek <f>[3]</f> egindako brontzezko aldare bat, eta bertan egin zioten kontsulta Jaunari Salomonek eta biltzar osoak.


text:
Salomonek elkarketa-etxolaren ondoan zegoen aldarera igo eta mila erre-opari eskaini zituen Jaunaren aurrean.


text:
<pb/>Gau hartan Jauna agertu zitzaion Salomoni eta esan zion: <pb/>—Eskatu nahi duzuna; emango dizut.


text:
<pb/>Salomonek erantzun zion Jainkoari: <pb/>—Onginahi handia izan zenuen gure aita Davidentzat, eta ni errege egin nauzu, haren ondoren.


text:
Orain, bete ezazu, Jainko Jaun horrek, gure aita Davidi eman zenion hitza, zuk egin bainauzu lurreko hautsa baino ugariago den herri honen errege.


text:
Emazkidazu, otoi, jakinduria eta adimena, herri hau egoki gobernatzeko. Bestela, nork goberna lezake hain handia den zure herri hau?


text:
<pb/>Jainkoak esan zion Salomoni: <pb/>—Hori nahi duzu, beraz. Ez didazu eskatu aberastasunik, ez ondasunik, ez osperik, ez zeure etsaien heriotzarik, ez eta zeuretzat bizitza luzerik. Nire herria gobernatzeko jakinduria eta adimena eskatu dizkidazu, beraren errege egin zaitudanez.


text:
Hara, emango dizkizut, bada, jakinduria eta adimena eta, gainera, zure aurretik ezein erregek izan ez dituen eta zure ondoren ere izango ez dituen adinako aberastasunak, ondasunak eta ospea emango dizkizut.


text:
<pb/>Salomon Gabaongo kultu-lekutik, elkarketa-etxolaren aurretik, Jerusalemera itzuli zen eta Israelgo errege izaten hasi.


text:
<pb/>Salomonek, mila eta laurehun guda-gurdi eta hamabi mila zaldi bildurik, hirietako gudari-tokietara eraman zituen, baita bere ondora ere, Jerusalemera.


text:
Salomon erregeak zilarra eta urrea harriak bezain ugari bildu zituen Jerusalemerako, eta zedroak ere bai, Xefela <f>[4]</f> itsas hegian hazten diren basapikuak bezain kopurutsu.


text:
Salomonen zaldiak jatorriz Mutzri eta Kue-koak <f>[5]</f> ziren; Kuen erosi ohi zituzten erregearen merkatariek.


text:
Mutzritik ekarritako guda-gurdi batek zilarrezko seiehun txanpon balio zuen eta zaldi batek ehun eta berrogeita hamar. Salomonen merkatariek hititen eta aramearren errege guztientzat ekarri ohi zituzten halakoak.


text:
<pb/>Horretarako, hirurogeita hamar mila zamaketari bildu zituen eta laurogei mila hargin mendian, hiru mila eta seiehun lan-arduradunen menpean.


text:
<pb/>Orduan, mezu hau igorri zion Salomonek Tiroko errege Hurami <f>[1]</f>: «Zedro-zura bidali zenion gure aita Davidi, bere jauregia eraikitzeko.


text:
Nik Jaunari, ene Jainkoari, tenplua eraiki nahi diot eta berari sagaratu. Han intsentsua eta usainki gozoak erreko ditugu Jaunaren aurrean, berari eskainitako ogiak jarriko ditugu etengabe eta egunero, goiz eta arratsalde; eta larunbatetan, ilberri-jaietan eta Jaunaren, gure Jainkoaren, jai nagusietan erre-opariak eskainiko ditugu. Hala eginen da beti Israelen.


text:
Eraikiko dudan tenpluak handia izan behar du, gure Jainkoa beste jainko guztiak baino handiagoa delako.


text:
Egia esan, ba ote da Jainkoarentzat adinako tenplua eraiki dezakeenik, zeruek beraiek, hain handiak izanik ere, eduki ezin dutelarik? Nor naiz, baina, ni Jainkoari tenplua eraikitzeko, beraren aurrean intsentsua erretzeko bakarrik bada ere?


text:
<pb/>«Hala ere, bidal iezadazu, urrea, zilarra, brontzea eta burdina lantzen eta ehuna gorriz, gorriminez eta morez tindatzen iaioa den gizonen bat, eta zizelkatzen dakiena. Judan eta Jerusalemen ditudan artisauekin batera jardungo du, hots, gure aita Davidek prestatu zituen haiekin batera.


text:
Bidal iezadazu Libanoko zedro, zipres eta bestelako zur bikaina <f>[2]</f> ere; badakit zure langileak trebeak direla zuhaitzak botatzen. Nire mutilek zureei lagunduko diete,


text:
Basoa botako duten mutilei sei mila tona gari xehatu, beste horrenbeste garagar, zortziehun mila litro ardo eta beste horrenbeste olio emango diet».


text:
<pb/>Tiroko errege Huramek idatzi hau bidaliz erantzun zion Salomoni: «Bere herria maite duelako egin zaitu Jaunak bere errege».


text:
Eta honela jarraitzen zuen Huramek: «Bedeinkatua Jauna, Israelen Jainkoa. Berak egin zituen zeru-lurrak eta berak eman zion Davidi seme jakintsua, zuhurtziaz eta adimenez jantzia. Honek eraikiko ditu tenplua Jaunarentzat eta jauregia beretzat.


text:
Danen leinuko emakume baten eta Tiroko gizon baten semea. Badaki urrea, zilarra, brontzea, burdina, harribitxiak eta zura lantzen; baita ehuna purpura gorriz eta morez nahiz gorriminez tindatzen, eta lihoa ehotzen ere. Badaki zizelkatzen, baita emango diozuen beste edozein egitasmo burutzen ere. Zure artisauekin eta zuen aita David ene jaunaren artisauekin batera eginen du lan.


text:
Bidali, beraz, ene jauna, zeure zerbitzarioi garia eta garagarra, olioa eta ardoa, zeuk esan bezala.


text:
Zuk behar adina zur prestatuko dugu Libanoko oihanetan eta, almadiatan loturik, itsasoz bidaliko dizugu Jafaraino; gero, zeuk jasoko duzu Jerusalemeraino».


text:
<pb/>Zenbatu zituen Salomonek Israelen bizi ziren arrotzak, bere aita Davidek egina zuen erroldatzeaz baliatuz: ehun eta berrogeita hamahiru mila eta seiehun ziren.


text:
Haietarik hirurogeita hamar mila zamaketari izendatu zituen, laurogei mila hargin mendian eta hiru mila eta seiehun lan-arduradun, jendeari lan eragiteko.


text:
<pb/>Jerusalemen, Moria mendian <f>[1]</f>, hasi zen Salomon Jaunaren tenplua eraikitzen, Davidek prestatua zuen tokian, Ornan jebustarraren larrainean, han agertu baitzitzaion Jauna Salomonen aita Davidi.


text:
<pb/>Hona hemen Jainkoaren tenplua eraikitzeko Salomonek erabaki zituen neurriak: hogeita hamar metro luze eta hamar metro zabal <f>[2]</f>.


text:
Tenpluko sala handiaren aurreko atalondoa hamar metro zabal zen —tenpluaren zabalera bera—, eta hirurogei metro gora <f>[3]</f>. Barrua urre garbiz jantzi zuen.


text:
Sala handia zipres-zurez estali zuen eta gainetik urre garbiz jantzi; gero, palmondo eta lore-sortazko irudiz apaindu zuen,


text:
Sala guztia urrez jantzi zuen: habeak, ateburuak, hormak eta ateak. Hormetan hegaldun izakiak zizelkatu zituen.


text:
<pb/>Gero, toki santu-santua egin zuen; hamar metro zen luze eta hamar metro zabal —tenpluaren zabalera bera—. Toki hura janzteko hogei tona urre baino gehiago erabili zuen.


text:
Iltzeak ere urrezkoak ziren; bakoitzak kilo erdia pisatzen zuen. Goiko gelak ere urrez estali zituen.


text:
<n>[11-13]</n> Hegaldun izaki haiek, hegoak zabalik, hamar metro ziren luze. Bataren kanpoaldeko hegoak alde bateko horma ukitzen zuen eta bestearenak beste aldekoa; erdialdeko bi hegoek, berriz, elkar ukitzen zuten. Hego bakoitza bi metro eta erdikoa zen. Hegaldun izaki haiek zutik zeuden, sarrerara begira.


text:
Errezela ere egin zuen, lihozkoa, more, gorri eta gorriminez tindatua eta bertan hegaldun izakiak bordatu zituen.


text:
<pb/>Tenpluaren aurrealderako hamazazpi eta erdina metroko bi zutabe egin zituen; bakoitzak gainean bi metro eta erdiko kapitela zuen.


text:
Kate-sortak <f>[6]</f> ere egin zituen eta zutabeen goialdean ezarri gero, ehun granada-fruitu egin zituen kate-sortetan ezartzeko.


text:
Bi zutabe haiek tenpluaren aurrealdean ezarri zituen ezker-eskuin; eskuinekoari «Jakin» deitu zion, eta ezkerrekoari «Boaz <f>[7]</f>».


text:
<pb/>Brontzezko aldarea ere eginarazi zuen Salomonek; hamar metro zen luze-zabal eta bost metro gora.


text:
Ondoren, brontzea urtu eta «Itsaso» deitu zuen uraska biribila eginarazi zuen; bost metroko diametroa zuen, bi metro eta erdiko sakona eta hamabost metroko ingurua. <f>ⓝ</f>


text:
Ertzaren azpialdean, inguru guztian, zezen-irudiak <f>[1]</f> zituen, hogei zezen metro bakoitzeko, bi lerrotan jarriak, uraska egin zeneko urtzaldi berean eginak.


text:
Hamabi zezenen gainean zegoen uraska; hiru zezen iparraldera begira zeuden, beste hiru mendebaldera, beste hiru hegoaldera eta beste hiru ekialdera; atzeak barnealdera zituzten.


text:
Uraskaren lodiera esku-arra betekoa zen. Ezpainak lili-kaliza bezalakoak ziren. Ehun eta hogei mila litro hartzen zuen uraskak.


text:
<pb/>Hamar ur-ontzi eginarazi zituen eta uraskaren ezker-eskuin ezarri, bost alde batean eta bost bestean; haietan garbitu ohi zuten erre-oparietarako guztia <f>[2]</f>. Brontzezko uraska handia, berriz, apaizen garbikuntzetarako izaten zen.


text:
<pb/>Urrezko hamar argimutil ere egin zituen, agindutako ereduaren arabera, tenpluko sala handian ezartzeko, bost eskuinaldean eta beste bostak ezkerraldean. <f>ⓐ</f>


text:
Hamar mahai egin zituen eta sala handian ipini, bost eskuinaldean eta bost ezkerraldean. Urrezko ehun isipu-ontzi ere egin zituen. <f>ⓑ</f>


text:
Apaizen ataria eta beste atari handiagoa egin zituen, bere ate eta guzti; ateak brontzez jantzi zituen.


text:
Azkenik, pertzak, hauts-palak eta isipu-ontziak egin zituen Huramek. Honela bukatu zituen Jainkoaren etxerako Salomonek agindu zizkion lanak. <pb/>Hona hemen lan horien zerrenda:


text:
bi zutabe, zutabe horien buruetan zeuden kapiteletarako bola bana, zutabeburuetako kapiteletan zeuden bola haiek apaintzeko sare bana,


text:
pertzak, hauts-palak eta sardexkak eta berauen tresneria. <pb/>Huram-Abik, Salomon erregearen aginduz, Jaunaren etxerako egin zituen tresna hauek guztiak brontze leunduzkoak ziren denak.


text:
Jordango lautadan urtarazi zuen erregeak brontze hura, lurra buztintsua zen tokian, Sukot eta Tzeredata <f>[3]</f> artean.


text:
Hain ugari eginarazi zituen Salomonek tresna haiek, ezen ezin baitzen jakin zenbat pisatzen zuen brontze-multzo hark.


text:
<pb/>Era berean, Jaunaren etxerako behar ziren beste gauza guztiak ere eginarazi zituen Salomonek: aldarea <f>[4]</f>, urrezkoa; eskainiriko ogiak jartzeko mahaiak; <f>ⓒ</f>


text:
santutegiaren aurrean, agindua dagoen bezala, argi egin behar zuten argimutilak beren kriseiluekin, urre garbizkoak;


text:
labanak, isipu-ontziak, zaliak eta intsentsu-ontziak, urre garbizkoak hauek ere. Tenpluko ateak ere, nahiz toki santu-santurakoak nahiz sala handirakoak, urrezkoak ziren.


text:
<pb/>Salomonek, Jaunaren etxea eraikitzeko lan hauek guztiak bukatzean, beraren aita Davidek sagaratuak ziren zilarrezko eta urrezko gauza eta ontzi guztiak bertara eraman eta Jainkoaren etxeko altxortegian gorde zituen.


text:
<pb/>Orduan, Salomonek Jerusalemen bildu zituen Israelgo herri-arduradun guztiak, leinuburuak eta israeldar senitarteburuak. Jaunaren itun-kutxa igoarazi nahi zuen Daviden hiritik, hau da, Siondik.


text:
tenpluraino igo zuten, elkarketa-etxola eta bertako gauza sakratu guztiekin. Apaiz lebitarrek <f>[2]</f> eraman zuten. <f>ⓓ</f>


text:
Salomon erregeak eta beronekin kutxaren aitzinean bildua zegoen israeldar batzar osoak zenbatu ezin ahalako ardi- eta idi-multzo handia eskaini zuten oparitan.


text:
Apaizek bere tokian ezarri zuten Jaunaren itun-kutxa, tenpluko santutegian, hau da, toki santu-santuan, hegaldun izakien hegalpean.


text:
Izan ere, kutxa zegoen tokiaren gainera zabalduak zituzten hegaldun izaki haiek beren hegoak, kutxa eta beronen hagak gainetik estaliz.


text:
Haga hauek luzeak zirenez, muturrak atera egiten ziren kutxatik, eta santutegi aurretik ere ikus zitezkeen, baina kanpotik ez. Han dago kutxa gaurdaino <f>[3]</f>.


text:
Kutxan ez zegoen Horeb mendian Moisesek bertan ipini zituen bi harlauzak besterik, Egiptotik irten ondoren Jaunak israeldarrekin eginiko itunaren harlauzak besterik ez, alegia.


text:
<pb/>Atera ziren apaizak santutegitik. Eginak zituzten denek garbikuntzak, bakoitzaren mailari <f>[4]</f> begiratu gabe. <f>ⓔ</f>


text:
Asaf, Henan eta Jedutun lebitar kantariak, beren seme eta senideekin, liho finez jantziak, aldarearen ekialdean zeuden zutik, txilinak, harpak eta zitarak eskuetan. Haien ondoan ehun eta hogei apaiz zeuden turutak joz. <f>ⓕ</f>


text:
Turuta-jotzaileak eta kantariak batera ari ziren Jauna goresten eta ospatzen. Turuta, txilin eta gainerako musika-tresnen laguntzaz, «Goretsi Jauna, ona baita, haren maitasuna betikoa baita» oihuka kantatzen ari zirenean, lainoak bete zuen tenplua, Jaunaren etxea.


text:
Apaizak ezin izan ziren zutik egon beren eginkizuna betetzen, laino hura zela eta. Izan ere, Jaunaren aintzak bete zuen Jainkoaren etxea.


text:
“Nire herri Israel Egiptotik atera nuen egunetik ez dut Israelgo leinu guztien artean inongo hiririk hautatu, nire egoitza izango zen etxea egin ziezadaten. Eta ez nuen ene herri Israelen buruzagi izango zen gizonik ere aukeratu.


text:
Jaunak, ordea, esan zion gure aita Davidi: “Asmo ona izan duzu zeure bihotzean, niretzat etxea eraikitzekoa.


text:
Horra, bada: bete du Jaunak emaniko hitza. Ni egin naiz errege gure aita Daviden ondoren, eta Israelgo errege-aulkian jarri, Jaunak esan bezala. Nik eraiki diot etxea Jaunari, Israelen Jainkoari,


text:
<pb/>Salomonek, Jaunaren aldare aurrean zutik, israeldarren biltzar osoaren aitzinean, eskuak zerurantz luzatu zituen.


text:
Eginarazia zuen brontzezko idulki bat eta atari erdian ezarria. Bi metro eta erdi luze zen, bi metro eta erdi zabal eta metro eta erdi gora. Idulkiaren gainera igorik, belaunikatu zen israeldarren batzar osoaren aitzinean eta, besoak zerurantz luzaturik,


text:
otoitz hau egin zuen: <pb/>«Jauna, Israelen Jainkoa, ez da zu bezalako jainkorik, ez zeruan, ez lurrean. Betetzen duzu ituna eta onbera zara zure aurrean bihotz zintzoz dabiltzan zure mirabeentzat.


text:
Beraz, Jauna, Israelen Jainkoa, bete zeure zerbitzari Davidi, gure aitari, hitzeman zenion beste hau ere: “Ez zaizu faltako nire laguntzaz Israelgo errege-aulkian eseriko den ondorengorik, baldin eta zure ondorengoak nire legearen arabera ibiltzen badira, zu nire aurrean ibili zaren bezala”.


text:
<pb/>«Baina egia ote, Jainkoa lurrean biziko dela gizon-emakumeekin? Zeru eta ortziaren zabalak ezin zaitu eduki, eta nik eraiki dizudan tenplu honek eduki ote zaitzake, bada?


text:
Hala ere, Jauna, ene Jainkoa, adi ezazu zeure zerbitzari honen otoitza eta eskaria; entzun, gaur zure aurrean egiten dudan oihua eta erregua.


text:
Begira etxe honi gau eta egun, zure bizilekua hau izanen dela esan baituzu. Entzun, zure zerbitzariak toki honetarantz begira eginiko otoitza.


text:
Entzun, arren, zure zerbitzari honek eta zure herri Israelek toki honetarantz begira zuzenduriko eskaria. Entzun, bizi zaren toki horretatik, zerutik; entzun eta barkatu.


text:
<pb/>«Baten batek bere lagun hurkoari kalte egin eta honek madarikaziopean zin egitera behartuko balu eta tenplu honetako zure aldarera etorriko balitz,


text:
entzun zuk zerutik eta erabaki bien arteko auzia: gaitzetsi erruduna, jokabide okerra berari egotziz; agertu zein den zuzena, beraren jokabide zuzenaren arabera hartuz.


text:
<pb/>«Zure herri Israelek, zure aurka bekatu egiteagatik, etsairen batek menderatu, baina, damuturik eta zu goraipatuz, tenplu honetan zure aurrean otoitz eta eskari egiten badizu,


text:
entzuiozu zerutik, barkatu zeure herri Israelen bekatua, eta itzularazi herria berari eta beraren arbasoei eman zenien lurraldera.


text:
<pb/>«Herriak zure kontra bekatu egin duelako zerua itxi eta euririk egin ez dezanean, toki honetarantz begira otoitz egin eta zure izena goresten badu eta zuk emaniko zigorrarengatik bere bekatuaz damutzen bada,


text:
entzuiozu zerutik. Barkatu zeure zerbitzarien eta zeure herri Israelen bekatua, erakutsi egin behar duen bide zuzena eta isuri euria ondare eman zenion lurrera.


text:
<pb/>«Lurralde honetan gosea edota izurritea izatean, gorrinak nahiz herdoilak, larrapoteak nahiz harrak jotzean, etsaiak hiriren batzuei erasotzean, edonolako ezbehar nahiz gaitzalditan,


text:
norbaitek nahiz Israel zure herri osoak, bere okerraz eta atsekabeaz oharturik, tenplu honetarantz eskuak luzatuz, edozein otoitz nahiz eskari egiten badizu,


text:
entzuiozu zerutik, bizi zaren toki horretatik, eta barkatu. Egizu nork bere jokaeraren ordaina har dezan, ongi baitakizu halakoaren barruaren berri; jakin ere, zuk bakarrik dakizu gizon-emakume guztien barruaren berri.


text:
Horrela, begirune izanen dizute eta zure bideetan ibiliko dira, gure gurasoei eman zenien lurraldean biziko diren bitartean.


text:
<pb/>«Eta urrutiko lurraldetik, zure izen handiaren eta zure egintza ahaltsuen berri aditurik, zure herri Israelgoa ez den arrotzen bat tenplu honetara otoitz egitera etortzen bada,


text:
entzuiozu zerutik, bizi zaren toki horretatik, eta egiozu atzerritar horri eskatuko dizun guztia. Horrela, herri guztiek jakingo dute zure izenaren berri eta begirune izanen dizute, zeure herri Israelek bezala. Eta, gainera, jakingo dute, nik eraiki dizudan tenplu honetan egiten zaiola dei zure izenari.


text:
<pb/>«Zure herriak, zuk agindutako bidetik etsaia borrokatzera joatean, zuk aukeratu duzun hiri honetarantz eta nik eraiki dizudan tenplu honetarantz begira otoitz egiten badizu,


text:
<pb/>«Zure kontra bekatu egitean —ez baita inor bekatu egiten ez duenik—, zuk, haien kontra haserreturik, etsaien esku utziko dituzu, eta menderatzaileen urrutiko nahiz hurbileko lurralderen batera eramango dituzte.


text:
Orduan, eramango dituzten lurralde horretan, beren baitan hausnartuz, zuregana itzuli eta menderatzaileen lurraldean otoitz egingo dizute, esanez: “Bekatu egin dugu, gaiztakeria egin dugu, errudun gara!”


text:
Horrela, etsaiek atzerriratuko dituzten lurralde horretan, beren bihotz osoz eta gogo guztiz zuregana itzuli eta beren gurasoei eman zenien lurralderantz begira, zuk hautatu duzun hirirantz eta nik eraiki dizudan tenplurantz begira, otoitz egiten badizute,


text:
entzuiezu zerutik, bizi zaren toki horretatik, beren otoitza eta eskaria, eta egiezu zuzenbide. Barkatu zeure herriari zure kontra egin duen bekatua.


text:
<pb/><t>«Jaiki zaitez, beraz, Jainko Jauna, </t><t>zatoz zeure egoitza honetara </t><t>zeure kutxarekin, </t><t>hortik agertzen baituzu </t><t>zeure ahalmena. </t><t>Jainko Jauna, </t><t>eraman bezate zure apaizek </t><t>salbamena <f>[1]</f> </t><t>beren jantziak daramatzaten bezala; </t><t>ager bezate zure zintzoek </t><t>poza eta zoriona. </t>


text:
<t>Jainko Jauna, </t><t>ez zapuztu zeuk gantzutua; </t><t>oroitu zeure zerbitzari Davidi </t><t>izaniko onginahiaz <f>[2]</f>».</t>


text:
<pb/>Salomonek otoitza bukatzean, zerutik jaitsitako suak kiskali egin zituen erre-opariak eta eskaintzak, eta Jaunaren aintzak bete zuen tenplua.


text:
Israeldar guztiek, sua jaitsi eta Jaunaren aintzak tenplua betetzen zuela ikustean, lurreraino makurturik, Jauna adoratu eta goretsi zuten, esanez: «Ona baita, haren maitasuna betikoa baita».


text:
Hogeita bi mila idi eta ehun eta hogei mila ardi eskaini zituen Salomon erregeak. Horrela sagaratu zioten tenplua Jainkoari erregeak eta herri osoak.


text:
Apaizak beren tokian zutik zeudelarik, lebitarrek, David erregeak Jauna goresteko egin zituen musika-tresnak eskuetan, Davidek berak asmaturiko kantua abesten zuten: «Haren maitasuna betikoa baita». Haien aurrez aurre, beste apaiz batzuek turutak jotzen zituzten. Israeldarrak zutik zeuden. <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>Salomonek Jaunaren etxe aurreko atariaren erdigunea sagaratu egin zuen, erre-opariak eta elkartasun-oparietako gantzak bertan eskaintzeko. Izan ere, Salomonek eginiko brontzezko aldarea txikiegi gertatu zen hainbeste erre-opari, labore-opari eta gantz hartzeko.


text:
<pb/>Orduan, Salomonek, Israel osoarekin batera, Etxola Jaia ospatu zuen zazpi egunez. Jendetza handia batzartu zen, Hamateko sarreratik hasi eta Egiptoko erreka <f>[1]</f> bitarteko lurralde guztietatik etorria.


text:
Aldarea sagaratzeko jaia zazpi egunez egin ondoren, zortzigarrenean biltzar nagusia egin zuten; jaiak zazpi egun iraun zuen <f>[2]</f>.


text:
Ondoren, zazpigarren hilaren hogeita hiruan, Salomonek etxera <f>[3]</f> bidali zuen jendea; hau, alai eta bihotza bozkarioz beterik joan zen, Davidi, Salomoni eta bere herri Israeli Jaunak egin zien onarengatik.


text:
Jaunak gauez agertu eta esan zion: «Entzun dut zure otoitza, eta toki hau hautatu dut opariak bertan eskain diezazkidaten.


text:
Nik zerua itxi eta euririk ez egitean, larrapoteei lurralde hau irensteko agintzean edota nire herriari izurritea bidaltzean, <f>ⓘ</f>


text:
niretzat sagaratua den herriak apal-apal otoitz egiten badit, bere bide okerrak utzirik niregana jotzen badu, entzungo diot zerutik, barkatuko dizkiot bekatuak eta indarberrituko lurraldea.


text:
Izan ere, tenplu hau hautatu eta sagaratu dut, beti nire bizileku izan dadin. Hemen izanen ditut beti neure begi-bihotzak.


text:
<pb/>«Eta zu nire aurrean zuen aita David bezala, nik agindu dizudan guztiaren arabera, nire lege eta erabakiak betez, ibiltzen bazara,


text:
iraunaraziko dut zure erregetza. Honako hau hitzeman bainion zuen aita Davidi: “Beti izanen duzu zeure ondorengoetako bat Israel gobernatzeko”.


text:
<pb/>«Baina urruntzen bazarete, nik emandako lege eta aginduak betetzen ez badituzue, beste jainko batzuk zerbitzatzera jo eta haien aurrean ahuspezten bazarete,


text:
bota egingo zaituztet eman nizuen lurraldetik. Zapuztu egingo dut neuretzat sagaratu dudan etxe hau, eta koplak atera eta barre egingo diote herri guztiek.


text:
Eta hain bikaina den tenplu honen aurretik igaroko diren guztiek, harriturik, esango dute: “Zergatik egin ote die hau Jaunak lurralde honi eta tenplu honi?”


text:
Eta erantzungo diete: “Egiptotik atera zituen Jauna, beren gurasoen Jainkoa, utzi eta jainko arrotzengana jo dutelako, haien aurrean ahuspeztuz eta haiei kultua emanez. Horregatik ekarri die Jaunak honelako zoritxarra”».


text:
Bet-Horon Goikoa eta Bet-Horon Azpikoa ere berreraiki zituen; hiri gotortuak izan ziren hauek, harresi, ate, morroilo eta guzti.


text:
Orobat, Baalat eta beronenak ziren biltegi-herrixkak berreraiki zituen, baita guda-gurdi eta zaldiak gordetzekoak ere. Nahi izan zuen guztia eraiki zuen Salomonek, nola Jerusalemen hala Libanon eta bere menpeko lurralde osoan.


text:
<pb/>Israeldar ez ziren hitita, amortar, periztar, hibiar eta jebustarren artetik bizirik gelditu zirenak,


text:
hau da, israeldarrek suntsitu ezinik herrialde hartan gelditu zirenen ondorengoak, lan egitera behartu zituen Salomonek, gaurdaino.


text:
Israeldarren artetik, ordea, ez zuen inor esklabo izatera behartu <f>[2]</f>; baizik eta bere gudari, ofizial eta gurditeriaren eta zalditeriaren arduradun egin zituen.


text:
Salomonek antolatu zituen lanen arduradun-buruak, berriz, berrehun eta berrogeita hamar <f>[3]</f> ziren; hauek gainbegiratzen zituzten langileak.


text:
<pb/>Salomonek, bere emazteetarik bat, faraoiaren alaba, Daviden Hiritik berarentzat eraikitako jauregira igoarazi zuen, bere baitan esanez: «Nire emazte honek ez du zilegi Israelgo errege Daviden jauregian bizitzea, santuak baitira Jaunaren kutxa egon deneko tokiak».


text:
Moisesek aginduaren arabera, egunero eskaintzen zituen erre-opariak, baita larunbatetan, ilberri-jaietan eta urteko jai nagusietan ere: Legamia gabeko Ogien Jaian, Asteen Jaian eta Etxola Jaian. <f>ⓙ</f>


text:
Bere aita Daviden aginduari jarraituz, Salomonek apaiz-taldeei beren eginkizunak <f>[4]</f> ezarri zizkien; lebitarrei, Jaunaren gorespenak kantatu eta apaizei eguneroko kultuan laguntzekoa. Atezain-taldeei tenpluko ateak zaintzeko eginkizuna eman zien, Davidek, Jainkoaren gizonak, agindu bezala. <f>ⓚ</f>


text:
David erregeak apaizei eta lebitarrei buruz emaniko agindu guztiak bete zituzten denek, baita altxorrei buruzkoak ere.


text:
<pb/>Horrela burutu zuen Salomonek bere asmoa, lehen harria ezarri zutenetik Jaunaren etxea bukatu arte. Erabat burutua zen, beraz, tenplua.


text:
<pb/>Ondoren, Etzion-Geber eta Elatera <f>[5]</f> joan zen Salomon. Hiri hauek Itsaso Gorriaren ertzean daude, Edom lurraldean.


text:
Tiroko errege Huramek, funtzionario batzuen bidez, itsasontziak eta itsasgizon trebeak bidali zizkion Salomoni, eta haiek, Salomonen zerbitzariekin batera, Ofir-era joan eta hamabost tona inguru urre ekarri zioten Salomon erregeari.


text:
<pb/>Salomonek nolako izena zuen aditurik, Sabako <f>[1]</f> erregina etorri zitzaion, asmakariak ipiniz probatzera. Lagun-talde handia berekin zuela, usaingarriz, urre ugariz eta harribitxiz zamaturiko gameluak zekartzala heldu zen Jerusalemera. Salomonengana joanik, buruan zituen arazo guztiez mintzatu zitzaion.


text:
nolako janariak zeuden haren mahaian, nolako biziera dotorea zeramaten haren funtzionarioek, zein lirain eta ongi jantziak zeuden haren mahai-zerbitzariak eta edari-emaileak, baita nolako erre-opariak eskaini ohi zituen Jaunaren etxean ere, eta harri eta zur gelditu zen.


text:
Ez nuen sinesten, harik eta neu etorri eta neure begiz ikusi dudan arte. Alafede! Erdia ere ez zidaten esan zure jakinduriaren handiaz! Aditua nuena baino askoz handiagoa da zure ospea.


text:
Bedeinkatua Jauna, zure Jainkoa, bere errege-aulkian ezarri nahi izan baitzaitu bera zerbitza dezazun! Beti iraunaraziko du zure Jainkoak Israel, maite duelako, eta zu egin zaitu errege, zuzenbidez eta zuzentasunez goberna dezazun».


text:
<pb/>Gero, Sabako erreginak lau mila kilo urre baino gehiago eta, gainera, egundoko usaingarri- eta harribitxi-multzo handia eman zion erregeari. Ez zen behin ere izan Sabako erreginak Salomon erregeari eman ziona bezalako usaingarririk.


text:
<pb/>Bestalde, Huram erregearen itsasgizonek, Salomonekin batera, Ofirko urreaz gainera, zur bikaina <f>[2]</f> eta harribitxiak ere ekarri zituzten.


text:
Erregeak sandalo-zurez Jaunaren etxea eta bere jauregia jantzi eta kantarientzat zitarak eta harpak egin zituen. Ordu arte ez zen ikusi halakorik Juda lurraldean.


text:
<pb/>Salomon erregeak ere Sabako erreginak nahi izan eta eskatu zion guztia eman zion, Sabakoak Salomoni erregalatua ziona baino gehiago. Ondoren, erregina bere herrialdera itzuli zen bere zerbitzariekin.


text:
eta hori, bidaiariek eta merkatariek, Arabiako errege <f>[3]</f> guztiek eta Israel lurraldeko gobernariek ordaintzen zizkioten urre-zilarrak zenbatu gabe.


text:
Beste hirurehun babeski txiki ere egin zituen urre garbiz, babeski bakoitza egiteko hiru kilo eta erdi urre behar izan zelarik. Eta «Libanoko Oihana» zeritzan jauregian <f>[4]</f> ipini zituen.


text:
Sei maila zituen errege-aulkiak eta, berari atxikiak, oin-aulkia <f>[5]</f> eta jarlekuaren alde banatan, besoak. Besoen ondoan bi lehoi zeuden zutik,


text:
Salomon erregearen edalontziak oro urrezkoak ziren, eta «Libanoko Oihana» zeritzan jauregiko ontzi guztiak ere urre hutsezkoak. Zilarra ez zuten aintzakotzat hartzen Salomonen garaian.


text:
Izan ere, bazituen erregeak, Huram erregearen itsasontziekin batera, Tarsisera joan ohi ziren merkataritza-ontziak; hiru urtez behin, ur handietako merkataritza-ontzi <f>[6]</f> haiek urrez, zilarrez, marfilez, tximinoz eta indioilarrez beteak itzuli ohi ziren.


text:
Etortzen zirenek nork bere esku-erakutsia ekarri ohi zion: zilarrezko nahiz urrezko gauzak, janzkiak, armak, usainkiak, zaldiak, mandoak. Eta horrelaxe urte oroz.


text:
<pb/>Salomonek lau mila zalditegi zituen, guda-gurdiak eta zaldiak gordetzeko, baita hamabi mila zaldun <f>[7]</f> ere; hirietako gudari-tokietan eta bere ondoan, Jerusalemen, bildu zituen.


text:
Salomon erregeak zilarra harriak bezain ugari bildu zuen Jerusalemerako, eta zedroak ere Xefela itsas hegian hazten diren basapikuak bezainbat.


text:
<pb/>Salomonen gainerako jarduerak, lehenengotik azkenera, liburuotan daude idatziak: «Natan Profetaren Kronika», «Xiloko Ahiasen Profezia» eta Nebaten seme Jeroboami buruz «Ido Ikusleak Izaniko Ikuskariak» izeneko liburuetan <f>[9]</f>.


text:
Hil zenean, beraren aita Daviden Hirian ehortzi zuten. Ondorengo erregea haren seme Roboam izan zen.


text:
<pb/>Roboam Sikemera joan zen, Sikemen batzartua baitzegoen Israel osoa <f>[1]</f>, hura errege izendatzeko.


text:
Nebaten seme Jeroboam Egipton zen, Salomon erregeagandik ihesi joana. Sikemgoa jakin zuenean, etorri egin zen Egiptotik.


text:
<pb/>—Zuen aitak uztarri astuna ezarri zigun. Arindu, bada, zuen aitak ezarri zigun morrontza gogorra eta uztarri astuna, eta zerbitzari izanen gaituzu.


text:
<pb/>Roboamek erantzun zien: <pb/>—Zatozkidate berriro hiru egun barru. <pb/>Eta herriak alde egin zuen.


text:
<pb/>Roboam erregeak, beraren aita Salomon bizi zelarik, haren zerbitzari izaniko kontseilariei galdetu zien: <pb/>—Zer aholkatzen didazue? Zer erantzun behar diot herriari?


text:
<pb/>Kontseilariek erantzun zioten: <pb/>—Onez hartu, amore eman eta hitz onez erantzuten badiezu, zerbitzari izanen dituzu beti.


text:
<pb/>Roboamek, ordea, ez zuen aintzat hartu kontseilarien aholkua; baizik eta berarekin batera hazi eta bere zerbitzura zituen gazteei galdegin zien:


text:
<pb/>—Zer aholkatzen didazue? Zer erantzun behar diot gure aitak ezarri zion uztarria arintzeko eskatu didan herriari?


text:
<pb/>Erregearen kideko ziren gazteek erantzun zioten: <pb/>—Hona zer erantzun behar diozun zure aitak ezarri zion uztarria arintzeko eskatu dizun herri horri: «Nire atzamar txikia lodiagoa da gure aitaren gerria baino <f>[2]</f>.


text:
<pb/>Hiru egunen buruan etorri ziren Jeroboam eta herri osoa Roboamengana, itzultzeko esana zien egunean.


text:
eta gazteek emanaren arabera: «Gure aitak uztarri astuna ezarri zizuela? Astunagoa ezarriko dizuet nik! Gure aitak larruzko zartailuz zigorkatzen zintuztela? Burdinazko muturdunez zigorkatuko zaituztet nik!»


text:
<pb/>Erregeak, beraz, ez zion entzun herriari. Eta horretaz baliatu zen Jainkoa, Xiloko Ahias profetaren bidez Jaunak Nebaten seme Jeroboami esana betetzeko. <f>ⓛ</f>


text:
<pb/>Israel herriak, erregeak kasurik ere ez ziola egiten oharturik, ihardetsi zion: <pb/><t>«Ez dugu deus ere nahi Davidekin! </t><t>Ez dugu parterik nahi </t><t>Jeseren semearekin! </t><t>Zeuen etxoletara, israeldarrok! </t><t>Zaindu zeuk zeure etxea, David!» </t> <pb/>Horrela, bada, israeldarrak beren etxoletara joan ziren.


text:
<pb/>Lanera behartutakoen arduradun zen Adoram bidali zuen Roboamek, baina israeldar guztiek harrika eman eta hil egin zuten. Orduan, Roboam erregea bere guda-gurdira bizkor igo eta Jerusalemera joan zen ihesi.


text:
<pb/>Jerusalemera heltzean, Juda eta Benjaminen leinuetako jende guztia bildu zuen Roboamek: aukerako ehun eta laurogei mila gizon, gudurako gai. Israeldarren aurka borrokatzeko asmoa zuten eta erreinua Roboamentzat berreskuratzekoa.


text:
«Esaiezu Salomonen seme eta Judako errege Roboami eta Juda nahiz Benjaminen lurraldean bizi diren israeldar guztiei <f>[1]</f>:


text:
“Hau dio Jaunak: Ez joan zeuen senide dituzuen israeldarren kontra borrokatzera. Itzul bedi nor bere etxera, nire erabakiz gertatu baita gertatu dena”». <pb/>Jaunaren hitza aditu eta bertan behera utzi zuten Jeroboamen kontra borrokatzeko asmoa.


text:
<pb/>Gotorlekuak sendotu ondoren, arduradunak ezarri zituen bertan, eta janariz, olioz eta ardoz hornitu zituen,


text:
baita babeski eta lantzaz ere, hiri bakoitza erabat gotortua utziz. Judako eta Benjamingo jendea bere menpe zuen Roboamek.


text:
<pb/>Iparraldeko Israel erreinu osotik apaizak eta lebitarrak, beren lurraldeak utzirik, Roboamen aldera igaro ziren.


text:
Lebitarrak, beren larre eta lurrak utzirik, Juda eta Jerusalemera etorri ziren, Jeroboamek eta beronen semeek galarazi egin baitzieten Jaunarekiko apaiz-eginkizuna betetzea. <f>ⓜ</f>


text:
Izan ere, Jeroboamek, bere kabuz, beste apaiz batzuk ezarri zituen muinoetako kultu-lekuetan, berak eginiko aker- nahiz zekor-irudiei <f>[2]</f> kultu eman ziezaieten. <f>ⓝ</f>


text:
Eta lebitarren ondoren, Jauna, Israelen Jainkoa, benetan gurtu nahi zuten guztiak ere Jerusalemera etorri ziren Israelgo leinu guztietatik, Jaunari, beren arbasoen Jainkoari, opariak eskaintzera.


text:
Horrela, Juda erreinua indartu zuten eta Salomonen seme Roboami eusten lagundu. Hala izan zen hiru urtez, Daviden eta Salomonen bidean ibili baitziren hiru urte haietan.


text:
<pb/>Roboamek Mahalat hartu zuen emazte; Jerimoten alaba zen, Daviden eta Abihailen semearen alaba. Abihailen aita, Jeseren seme Eliab izan zen.


text:
Gerora, Absalomen alaba Maaka ere hartu zuen emazte, eta honek Abias, Atai, Ziza eta Xelomit ekarri zizkion. <f>ⓐ</f>


text:
Absalomen alaba Maaka izan zuen Roboamek maiteena bere emazte eta ohaide guztien artean. Orotara hemezortzi emazte, hirurogei ohaide, hogeita zortzi seme eta hirurogei alaba izan zituen.


text:
<pb/>Maakaren seme Abias ezarri zuen Roboamek anaien buru, bere ondorengo errege egin nahi baitzuen.


text:
Zentzu onez, sakabanatu egin zituen Roboamek bere seme guztiak Juda eta Benjaminen lurraldeetako gotorlekuetan barrena, janari ugari emanez eta emakume asko eskuratuz.


text:
<pb/>Roboamek, bere erregetza sendotu eta indartzean, utzi egin zuen Jaunaren legea, eta israeldar guztiek ere horixe bera egin zuten. <f>ⓑ</f>


text:
Jaunarentzat leial izan ez zirelako, Roboamen erregealdiaren bosgarren urtean, Egiptoko errege Xixak Jerusalemi erasotzera etorri zen


text:
Egiptotik, mila eta berrehun guda-gurdi, hirurogei mila zaldizko eta zenbatu ezin ahalako libiar, sukiar eta etiopiarrez <f>[1]</f> osoturiko gudari-multzoarekin.


text:
<pb/>Xixak hurbiltzean, Roboam eta Judako buruzagiak Jerusalemen bilduak zeuden. Xemaias profetak joan eta esan zien: <pb/>—Hau dio Jaunak: «Zuek utzi egin nauzue; ba, nik ere utzi egiten zaituztet Xixaken esku». <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>Israelgo buruzagiek <f>[2]</f> eta erregeak, apaldurik, aitortu zuten: <pb/>—Arrazoia du Jaunak.


text:
<pb/>Apalik beren errua aitortu zutela ikustean, esan zion Jaunak Xemaiasi: «Apaldu direlako, ez ditut hondatuko. Laster askatuko ditut, eta ez naiz Xixakez baliatuko Jerusalemi neure haserrea agertzeko.


text:
Hala ere, Xixaken menpeko izanen dira eta horrela ikusiko dute nolako aldea dagoen ni zerbitzatzearen eta lur honetako erregeak zerbitzatzearen artean». <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>Egiptoko errege Xixak, beraz, Jerusalem hiriari eraso eta Jaunaren etxeko eta jauregiko altxorrez jabetu zen. Dena harrapatu zuen, baita Salomonek eginiko urrezko babeskiak ere.


text:
Eta hauen ordez, Roboam erregeak brontzezko babeskiak egin eta jauregiko sarrera zaintzen zuen taldearen buru zirenei utzi zizkien.


text:
Erregea Jaunaren etxera joaten zen aldi bakoitzeko, zaintzaile-taldeak babeskiak hartu ohi zituen eta gero, berriro, zaintzaile-gelara ekartzen.


text:
<pb/>Roboamek apalik bere errua aitortu zuelako, Jaunari baretu egin zitzaion haren kontrako haserrea eta ez zuen zeharo hondatu, gauza onik ere bai baitzen Judan <f>[3]</f>.


text:
<pb/>Roboamek sendotu egin zuen bere erregetza Jerusalemen eta errege izaten jarraitu zuen. Berrogeita bat urte zituen errege izaten hastean, eta hamazazpi urtez izan zen errege Jerusalemen, Jaunak Israelgo leinu guztien artetik bere egoitza jartzeko hautatu zuen hirian. Roboamen amak Naama zuen izena eta amondarra zen.


text:
<pb/>Roboamen jarduerak, lehenengotik azkenekora, eta haren jatorria liburuotan daude idatziak: «Xemaias Profetaren Kronika» eta «Ido Ikuslearen Kronika» izeneko liburuetan <f>[5]</f>. Roboamen eta Jeroboamen artean etengabeko borroka izan zen.


text:
<pb/>Hil zenean, Daviden Hirian ehortzi zuten Roboam. Ondorengo erregea beraren seme Abias <f>[6]</f> izan zen.


text:
Hiru urtez izan zen errege Jerusalemen. Haren amak Mikaia zuen izena, eta Gibako Urielen alaba zen <f>[1]</f>. <pb/>Gerran ziren elkarren kontra Abias eta Jeroboam.


text:
Abias laurehun mila gudari aukeratu eta adoretsurekin abiatu zen borrokara; Jeroboamek, berriz, zortziehun mila gudari ausartekin egin zion aurre.


text:
<pb/>Orduan, Efraimgo mendialdean dagoen Tzemaraim <f>[2]</f> gailurrera igo eta honela egin zien oihu Abiasek Jeroboami eta Israel erreinuko gudariei: «Entzun!


text:
Ez al zarete oroitzen Jaunak, Israelen Jainkoak, aldaezineko <f>[3]</f> ituna egin zuela, Davidi eta beronen ondorengoei Israelgo erregetza betiko emanez?


text:
Jeroboam, ordea, Daviden seme Salomonen zerbitzari zen Nebaten semea, bere nagusiaren aurka errebelatu da.


text:
Jende alfer eta maltzur-gaiztoa elkartu zitzaion, eta menpean hartu zuten Salomonen seme Roboam; gaztea eta izaera ahulekoa baitzen hau halakoei aurre egiteko. <f>ⓔ</f>


text:
Eta orain zuek aurre egin nahi diozue, Jaunak Daviden ondorengoen esku utzi zuen erregetzari, gudaroste handia zaretelako eta Jeroboamek jainkotzat egin zizkizuen urrezko zekorrak zeuekin dituzuelako! <f>ⓕ</f>


text:
Bota egin dituzue Jaunaren egiazko apaizak, Aaronen ondorengoak, baita lebitarrak ere, eta, herri arrotzek bezala, zeuen apaizak izendatu. Norbait apaiz izan nahian, bere abere-taldeko zekor bat eta zazpi ahari dakartzala etortzen bazaizue, berehala egiten duzue gezurrezko jainko horien apaiz. <f>ⓖ</f>


text:
Guk, aldiz, Jauna dugu geure Jainkoa, eta ez dugu baztertu. Jaunaren zerbitzura ditugun apaizak Aaronen ondorengoak dira, eta kultua betetzen duten lebitarrak.


text:
Goizero eta arratsaldero erre-opariak eskaintzen dituzte eta intsentsua erretzen Jaunarentzat; eskainiriko ogiak mahai sakratuan jartzen dituzte, eta arratsaldero pizten urrezko argimutila eta beronen kriseiluak. Betetzen ditugu guk Jaunaren, geure Jainkoaren, oharrak; zuek, ordea, baztertu egin duzue Jauna. <f>ⓗ</f>


text:
Begira, Jainkoa dugu geure buruzagi, eta geurekin ditugu haren apaizak, baita turuta ozenak ere zuen kontra jotzeko. Israeldarrok, ez borrokatu Jaunaren, zeuen arbasoen Jainkoaren, kontra, ez baituzue garaipenik izango». <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>Bitartean, Jeroboamek gudari-talde bat bidali zuen, itzulingurua eginez, Judakoak atzetik harrapa zitzan. Judakoak inguratuak gertatu ziren, israeldar gudarostea aurretik eta gudari-talde hura atzetik zituztela.


text:
Borroka aurretik eta atzetik zutela ohartzean, deiadar egin zioten Judakoek Jaunari. Apaizek turutak jo zituzten,


text:
eta Judako gizonek guda-deiadarra bota. Deiadarra bota orduko, Jainkoak lur joarazi zien Jeroboami eta Israel osoari, Abiasen eta Judaren aurrean.


text:
Abiasek eta beronen gudarosteak izugarrizko sarraskia egin zuten israeldarren artean: bostehun mila gudari aukerako erori ziren hilik.


text:
Egun hartan israeldarrak apal-apal gelditu ziren; Judakoak, berriz, garaile, Jauna, beren arbasoen Jainkoa, izan zutelako eusle. <f>ⓙ</f>


text:
Abiasek, Jeroboamen atzetik joan eta zenbait hiri kendu zizkion: Betel, Jexana, Efron eta hauen inguruak.


text:
<pb/>Jeroboam indargabeturik gelditu zen, Abias bizi izan zen artean. Azkenik, Jaunak jo eta hil egin zen Jeroboam;


text:
<pb/>Abiasen gainerako jarduerak, ibilerak eta egintzak «Ido Profetaren Azalpenak» izeneko liburuan daude idatziak.


text:
Hil zenean, Daviden Hirian ehortzi zuten Abias. Ondorengo erregea haren seme Asa izan zen. <pb/>Asaren erregealdian hamar urtez bakea izan zen lurralde hartan.


text:
Sasikultuetako aldareak eta muinoetako kultu-lekuak kendu zituen, zutarri sakratuak hautsi eta zutoin sakratuak ebaki. <f>ⓚ</f>


text:
Jaunarengana, beren arbasoen Jainkoarengana, jotzera eta haren irakaspenak eta aginduak betetzera eragin zien Judakoei.


text:
Era berean, Judako hiri guztietan ziren kultu-lekuak eta intsentsua erretzeko aldareak <f>[1]</f> kendu egin zituen. Haren erregealdia baketsua izan zen.


text:
Lurralde hartan lasaitasuna izan zen, urte haietan ez baitzen haren kontra inolako gerrarik izan, Jaunak bakea eman zionez. Horretaz baliaturik, gotortu egin zuen Judako zenbait hiri.


text:
Erregeak esan zion Judako jendeari: «Jaunarengana, geure Jainkoarengana, jo dugunez, berak bakea eman digu alde guztietatik. Lurralde hau geure esku dugun bitartean, gotor ditzagun hiri hauek, harresiz, dorrez, atez eta morroiloz hornituz». <pb/>Eta halaxe, ongi burutu zituzten eraikin guztiak.


text:
<pb/>Judako hirurehun mila gizonek, babeski handiz eta lantzaz armaturik, eta Benjamingo berrehun eta laurogei mila gizonek, babeski txikiz eta arkuz armaturik, osotzen zuten Asaren gudarostea. Denak gudari ausartak ziren.


text:
<pb/>Behinola, Zerah etiopiarra Asaren kontra abiatu zen, milioi bat gudari eta hirurehun guda-gurdirekin, eta Marexaraino <f>[2]</f> heldu zen.


text:
Hari aurre egitera atera zen Asa, eta Tzefata haranean, Marexatik hurbil, jarri ziren gudurako lerrotan.


text:
Dei egin zion Asak Jaunari, bere Jainkoari, esanez: «Jauna, zuk bakarrik lagun diezaiokezu ahulari indartsuaren aurrean. Lagun iezaguzu, beraz, gure Jainko Jaun horrek, zu baitzaitugu eusle bakarra, eta zure izenean etorri gara gudaroste izugarri horri aurre egitera. Jauna, zu zaitugu geure Jainkoa. Ez bekizu gizona nagusi». <f>ⓛ</f>


text:
<pb/>Orduan, Jaunak hondatu egin zituen etiopiarrak Asaren eta Judakoen aitzinean, eta etiopiarrek ihes egin zuten.


text:
Asak eta beronen gudarosteak aurrean eraman zituzten Gerar-eraino <f>[3]</f>. Ez zen bizirik bat ere gelditu; denak erori ziren eta hondatu Jaunaren eta beronen gudarostearen aurrean. Asaren gizonek harrapakin asko eskuratu zuten.


text:
Gerar inguruko herrixkei ere eraso zieten, haietako jendea arrunt izutua baitzegoen Jaunaren beldurrez, eta harrapakin ugari eskuratu zuten, bai baitzegoen herrixka haietan zer harrapaturik.


text:
Asa erregeagana joan eta esan zion: «Entzun, Asa eta Judako eta Benjamingo jendeok. Zuek Jaunarekin bat eginik bazaudete, bera ere zeuekin izango duzue. Beraren bila ibiltzen bazarete, aurkitu ahal izango duzue. Baztertzen baduzue, berak ere baztertu egingo zaituzte. <f>ⓜ</f>


text:
<pb/>«Luzaro egon ziren israeldarrak egiazko Jainkoa gabe, irakatsiko zieten apaizik gabe eta legerik gabe <f>[1]</f>.


text:
Baina beren larrialdian Jaunarengana, Israelen Jainkoarengana, jo eta beraren bila ibili zirenean, aurkitu ahal izan zuten. <f>ⓝ</f>


text:
Aldi hartan ez zen bake segururik batetik bestera ibiltzeko, lurralde haietako jende artean nahasmendu handiak baitziren. <f>ⓐ</f>


text:
<pb/>Oded profetaren <f>[2]</f> hitzok entzutean, suspertu egin zen Asa, eta Juda eta Benjaminen lurraldeetan eta Efraimgo mendialdean eskuratutako herrixketan zeuden idolo higuingarriak suntsitu egin zituen, eta tenpluko atalondo aurrean zegoen aldarea berriztatu.


text:
<pb/>Asak biltzarrera deitu zituen Juda eta Benjamingo bizilagunak; baita Efraim, Manases eta Simeonen <f>[3]</f> lurraldeetatik etorriak zirenak ere. Izan ere, Israelgo jende asko Asaren erreinura igaroa zen, Jauna, Asaren Jainkoa, berarekin zela ikustean.


text:
Egun hartan, etsaiei kendutako harrapakinetarik, zazpiehun idi eta zazpi mila ardi eskaini zizkioten Jaunari.


text:
Jaunarengana, beren arbasoen Jainkoarengana, bihotz-bihotzez eta gogo guztiz joko zutela hitzeman zuten,


text:
eta norbaitek, txiki nahiz handi, gizaseme nahiz emakume, Jaunarengana, Israelen Jainkoarengana, jotzen ez bazuen, hil egingo zutela.


text:
Judako jende guztia pozik zegoen zin eginarengatik, bihotz-bihotzez egin baitzuten. Eta Jaunaren bila gogo osoz ibili zirenez, aurkitu ahal izan zuten eta hark bakea eman zien alde guztietatik.


text:
<pb/>Asa erregeak kendu egin zion bere ama Maakari <f>[4]</f> ama-erreginari zegokion duintasuna, Axera jainkosaren omenez irudi higuingarria egina zuelako. Asak irudi higuingarri hura hautsi, xehe-xehe egin eta Zedron errekan erre zuen.


text:
Baina kultu-lekuak ez ziren desagertu Israelen; hala ere, Asak zintzo jokatu zuen bere bizitza osoan.


text:
Jainkoaren etxera eraman zituen bere aitak eta berak eginiko eskaintzak: zilarra, urrea eta ontziak.


text:
<pb/>Ez zen aurrerantzean gerrarik izan <f>[5]</f> Asaren erregealdiko hogeita hamabosgarren urtea arte.


text:
<pb/>Judako Asaren erregealdiko hogeita hamaseigarren urtean, Israelgo errege Baxa Judaren kontra borrokatzera abiatu zen. Rama <f>[1]</f> hiria gotortu egin zuen, Asaren joan-etorriak eragozteko.


text:
Orduan, Asak Jaunaren etxeko eta bere jauregiko altxortegietan zeuden urre-zilarrak hartu eta Damaskon bizi zen Siriako errege Ben-Hadadi bidali zizkion, esanez:


text:
«Egin dezagun ituna bion artean, zuen aitak eta gure aitak beren artean egin zuten bezala. Hona, zilarra eta urrea igortzen dizkizut. Hauts ezazu Israelgo errege Baxarekin egina duzun ituna; horrela, utzi egin beharko dio nire aurkako borrokari».


text:
<pb/>Onartu zuen Ben-Hadadek Asa erregeak esana, eta bere gudarosteko ofizialak Israelgo hiriei erasotzera bidali zituen; Iion, Dan, Abel-Maim <f>[2]</f> eta Neftali eskualdeko biltegi ziren hiri guztiak hondatu zituzten.


text:
Orduan, Asak Judako bizilagun guztiei dei egin eta Rama gotortzeko Baxak erabili zituen harri eta oholak eraman egin zituen, Geba eta Mitzpa gotortzeko.


text:
<pb/>Aldi hartan, Hanani profeta Judako errege Asarengana joan eta honela mintzatu zitzaion: «Zergatik hartu duzu lagun Siriako erregea, Jauna, zeure Jainkoa, hartu beharrean? Horregatik egin dizu eskutik ihes Siriako erregearen gudarosteak <f>[3]</f>. <f>ⓑ</f>


text:
Etiopiar eta libiar gudarostea ere izugarria zen, beren guda-gurdi eta zalditeria handiarekin, eta Jaunak, bera hartu zenuelako lagun, eskuetara eman zizkizun.


text:
Izan ere, Jaunak lur osoa arakatzen du bere begiz, zintzo direnak adoretzeko. Oraingo honetan, ordea, burugabe jokatu duzu; horregatik, aurrerantzean gerrak izango dira zure aurka». <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>Asa haserretu egin zen profetarekin eta giltzapean sarrarazi zuen, hain sumindua baitzegoen harekin. Asak herriko beste zenbait ere zigortu zuen aldi hartan. <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>Asaren egintzak, lehenengotik azkenekora, «Judako eta Israelgo Erregeen Liburuan <f>[4]</f>» daude idatziak.


text:
<pb/>Bere erregealdiko hogeita hemeretzigarren urtean oinetan zuen gaitz handi batez gaixotua zegoen Asa; baina gaixoaldian ere ez zuen Jaunarengana jo, sendagileengana baizik.


text:
Daviden hirian beretzat eginarazia zuen hilobian ehortzi zuten. Lurrin eta usainki gozoak nahasiz eginiko ukenduz betetako etzalekuan ezarri ondoren, su handia egin zuten haren ohorez.


text:
<pb/>Asaren ondorengo erregea beraren seme Josafat izan zen. Josafat sendotu egin zen Israelen kontra <f>[1]</f>.


text:
Gudari-taldeak ezarri zituen Judako hiri gotor guztietan eta gobernariak <f>[2]</f> Judako lurraldean; orobat, bere aita Asak Efraimgo lurraldean eskuratuak zituen hirietan.


text:
Bere alde izan zuen Jauna Josafatek, bere arbaso Daviden lehenengo jokaera bera izan zuelako, Baalen idoloetara jo gabe.


text:
<pb/>Bere aitaren Jainkoarengana jo zuen eta beronen aginduak bete. Ez zuen jokatu iparraldeko israeldarren antzera.


text:
Jaunak sendotu egin zion erregetza. Judako jende guztiak esku-erakutsiak egiten zizkion Josafati; horregatik, oso aberats eta ospetsu bilakatu zen.


text:
Bere gogorik handiena Jaunaren bideetan aurrera egitea izan zuenez, Judako kultu-lekuak eta zutoin sakratuak desagerrarazi zituen. <f>ⓔ</f>


text:
<pb/>Bere erregealdiko hirugarren urtean, Ben-Hail, Obadias, Zakarias, Netanel eta Mikeas funtzionarioak bidali zituen, Judako herri guztietan irakastera.


text:
Haiekin batera Xemaias, Netanias, Zebadias, Asahel, Xemiramot, Jonatan, Adonias, Tobias eta Tob-Adonias lebitarrak eta Elixama eta Joram apaizak ere bidali zituen.


text:
Jaunaren lege-liburua berekin harturik, herriz herri ibili ziren Judako lurraldean herriari irakasten. <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>Jaunak beldurra sartu zien Judaren inguruetako erresuma guztiei, eta ez zuten gerrarik egin Josafaten aurka.


text:
Gainera, filistear batzuek esku-erakutsiak eta zergatzat zilarra ekartzen zizkioten Josafati; arabiarrek, berriz, abereak ematen zizkioten: zazpi mila eta zazpiehun ahari eta beste horrenbeste aker.


text:
<pb/>Josafat gero eta indartsuago egiten ari zen. Gotorlekuak eta janari-biltegi izateko hiriak eraiki zituen Judan.


text:
senitarteka banatuak. Hona hemen Judako gudarien buruzagi nagusiak: gudalburua Adna, hirurehun mila gudari ausart bere menpe zituela;


text:
honen menpean Zikriren seme Amasias, Jaunaren zerbitzuan bere borondatez ari zena, berrehun mila gudari ausarten buru.


text:
Benjamingoen buruzagia gudari ausart bat zen, Elias, arku eta babeskiz armaturiko berrehun mila gizonen buru;


text:
Hauek guztiak erregearen esanetara zeuden; baita erregeak Juda osoko hiri gotortuetan ezarri zituenak ere.


text:
<pb/>Josafat oso aberats eta ospetsu izan zen eta, bere semearen ezkontzaz <f>[1]</f>, Israelgo errege Akaben ahaide egin zen.


text:
Zenbait urteren buruan Samariara jaitsi zen, Akab ikustatzera. Akabek ardi eta idi ugari hil zuen Josafatentzat eta beronekin zetorren jendearentzat. Gero, Galaadeko Ramoti erasotzeko zirikatu zuen


text:
Israelgo errege Akabek Judako errege Josafat, esanez: <pb/>—Nahi al duzu nirekin etorri Galaadeko Ramoti erasotzera? <pb/>Josafatek erantzun: <pb/>—Biok bat gara, nire gudarostea eta zurea ere bai. Zurekin joango gara gudura.


text:
<pb/>Bildu zituen Israelgo erregeak profetak, laurehun lagun, eta galdegin zien: <pb/>—Joango al gara Galaadeko Ramoti erasotzera, bai ala ez? <pb/>Haiek erantzun zioten: <pb/>—Eraso! Zeure eskuetara emango dizu Jaunak.


text:
<pb/>Josafatek, ordea, galdetu zuen: <pb/>—Ez al da hemen Jaunaren beste profetarik, beraren bidez Jaunari kontsulta egiteko?


text:
<pb/>Israelgo erregeak erantzun zion Josafati. <pb/>—Bai, bada beste gizon bat: Mikeas, Imlaren semea. Galdegin diezaiokegu Jaunari horren bidez; baina nik gorroto dut, gauza txarrak bakarrik iragartzen baitizkit, onak iragarri beharrean. <pb/>Josafatek esan zion: <pb/>—Ez zaitez horrela mintza, errege jauna.


text:
<pb/>Israelgo erregea eta Judako Josafat, errege-jantzitan, aulki banatan zeuden, Samariako sarrera aurreko zabalgunean. Haien aitzinean, han ari ziren profeta guztiak profeta-jardunean.


text:
<pb/>Haietarik batek, Kenaanaren seme Sedekias deituak, eginak zituen burdinazko adar batzuk eta honela zioen: «Hau dio Jaunak: “Adar hauez adarkatuko dituzu siriarrak, desegin arte”».


text:
<pb/>Halaxe zioten gainerako profeta guztiek ere: «Eraso Galaadeko Ramoti! Onik aterako zara. Eskura emango dizu Jaunak hiria!»


text:
<pb/>Bitartean, Mikeasen bila joana zen mezulariak esan zion profetari: <pb/>—Hara, profeta guztiak aho batez zoriona iragartzen ari zaizkio erregeari. Zure hitza ere betor bat haienarekin. Iragar ezazu zoriona zuk ere.


text:
<pb/>Mikeas heldu zenean, esan zion erregeak: <pb/>—Mikeas, joan al gaitezke Galaadeko Ramoti erasotzera, bai ala ez? <pb/>Mikeasek erantzun: <pb/>—Bai, bai, eraso! On egingo dizue! Eskura emanen dizue Jaunak.


text:
<pb/>Mikeasek erantzun: <pb/><t>«Mendietan barreiatua </t><t>ikusi dut Israel osoa, </t><t>artzainik gabeko ardiak bezala. </t><t>Hona zer dioen Jaunak: </t><t>“Ez du jaberik jende horrek, </t><t>itzul bedi nor bere etxera bakean”». <f>ⓖ</f> </t>


text:
<pb/>Orduan, Israelgo erregeak esan zion Josafati: <pb/>—Ez al dizut esan ez didala horrek ezer onik iragartzen, txarra baizik?


text:
<pb/>Mikeasek, berriz, honela jarraitu zuen: <pb/>—Entzun, bada, Jaunaren hitza. Bere aulkian jarria ikusi dut Jauna, zeruko bere zerbitzari guztiak ezker-eskuin zutik zituela.


text:
Honela zioen Jaunak: «Nork konbentzituko ote luke Israelgo errege Akab Galaadeko Ramoti erasotzeko, eror dadin?» Batek gauza bat zioen eta bestek bestea.


text:
Orduan, espirituetariko batek aurreratu, Jaunaren aitzinean gelditu eta esan zuen: «Neuk konbentzituko dut». Jaunak galdetu zion: «Nola?»


text:
Hark erantzun: «Erregearen profeta guztiei gezurra esanaraziko diet». Jaunak, orduan: «Konbentzituko duzu, bai. Baduzu horretarako ahalmena. Zoaz eta egizu horrela».


text:
Beraz, Jaunak, zure profeta hauen guztien ahoan gezur-espiritua ezarri duenez, garbi dago, erabakia duela zure hondamena.


text:
<pb/>Orduan, Israelgo erregeak agindu zuen: <pb/>—Heldu Mikeasi! Eraman hiriko gobernari Amonengana eta Joax printzearengana.


text:
Eta esan hau agintzen dudala: Giltzapean sartu eta emateko ogia eta ura neurtua, harik eta ni borrokatik garaile itzuli arte.


text:
<pb/>Mikeasek esan zuen: <pb/>—Benetan, zu garaile itzultzen bazara, Jaunak ez du nire ahoz hitz egin <f>[3]</f>.


text:
Israelgo erregea honela mintzatu zitzaion Josafati: <pb/>—Nik jantziak aldatuko <f>[4]</f> ditut borroka hasteko; zuk jarraitu zeure errege-jantziekin. <pb/>Hala, Israelgo erregea jantziz aldatu zenean, borrokara abiatu ziren.


text:
Siriako erregeak agindu hau emana zien bere guda-gurditeriaren arduradunei: «Ez eraso inori, ez txiki, ez handiri, Israelgo erregeari baizik».


text:
<pb/>Horrela, bada, guda-gurditeriaren arduradunek, Josafat ikustean, esan zuten: <pb/>—Horra Israelgo erregea! <pb/>Eta inguratu egin zuten, erasotzeko asmoz. Baina Josafat deiadarka hasi zen, eta Jaunak lagundu egin zion: atzera eginarazi zien Jainkoak erasotzaileei,


text:
eta guda-gurdien arduradunek, hura Israelgo erregea ez zela <f>[5]</f> oharturik, atzera egin zuten.


text:
Baina gudari batek gezia itsu-itsuan jaurti eta Israelgo erregea zauritu zuen bular-oskolaren juntura artetik. <pb/>Orduan, erregeak esan zion gurdi-gidariari: <pb/>—Itzuli eta atera nazazu guda-zelaitik. Zauritu egin naute.


text:
<pb/>Egun hartan oso gogorra izan zen gudua; Israelgo erregeak bere guda-gurdian zutik egon behar izan zuen arratsa arte, siriarrei aurre eginez. Eguzkia sartzean, hil egin zen.


text:
Hananiasen seme Jehu profetak, ordea, bidera irten eta esan zion: «Gaiztoari laguntzen eta Jaunaren etsaia adiskidetzat hartzen, ala? Hori egin duzulako, haserre duzu Jauna.


text:
Hala ere, baduzu gauza onik: gure lurraldean zeuden zutoin sakratuak erre eta Jaunarengana jotzen saiatu izana».


text:
<pb/>Josafatek, aldi batez Jerusalemen egon ondoren, lurralde osoa ikuskatu zuen, Beer-Xebatik Efraimgo mendialderaino, jendea Jaunarengana, beren arbasoen Jainkoarengana, erakarriz;


text:
esanez: «Begira ongi zer egiten duzuen; ez epaitu giza ahalmenez, Jaunaren izenean baizik. Zeuekin izanen duzue bera, epaia ematerakoan.


text:
Izan, beraz, begirune Jaunari. Gorde eta bete zuzen dena, Jaunak, zuen Jainkoak, ez baitu bidegabekeriarik, ez norkeriarik egiten, ez eta eskupekorik onartzen».


text:
<pb/>Josafatek Jerusalemen zenbait lebitar, apaiz eta israeldar familiaburu izendatu zituen, Jaunaren izenean epaiak eman eta Jerusalemgo bizilagunen arteko <f>[1]</f> auziak erabaki zitzaten.


text:
Zuen herrikideek, auziren bat, hilketa- nahiz lege-arazoren bat, agindu, arau nahiz erabakiei buruzko arazoren bat ekarriz edozein herritatik zuengana jotzean, irakats iezaiezue zer egin, Jaunaren aurrean errudun izan ez daitezen. Bestela, beraien eta zuen kontra izango da Jaunaren haserrea. Jokatu horrela eta ez zarete errudun izango.


text:
Erlijio-auzietan Amarias apaiz nagusia izanen duzue buru, eta auzi zibiletan Ixmaelen seme Zebadias, Judaren leinuaren burua. Lebitarrak idazkari izanen dituzue. Izan adore eta ekin! Izan bedi Jauna ongi diharduenarekin!»


text:
<pb/>Aldi baten buruan, moabdar eta amondarrak, zenbait meundar <f>[1]</f> lagun zituztela, Josafaten kontra borrokatzera etorri ziren.


text:
Eraso horren berri eman zioten Josafati, esanez: «Itsaso Hilaz beste aldetik, Edom lurraldetik, etsai-talde ugaria datorkizu, eta dagoeneko Hatzatzon-Tamarren, hau da, En-Gedin <f>[2]</f> dituzu».


text:
Juda eta Jerusalemgo jendea Jaunaren etxeko atari berriaren aurrean bildurik, Josafatek, batzarraren erdian zutik,


text:
otoitz hau egin zuen: «Jauna, gure arbasoen Jainkoa, zu zara Jainko bakarra zeruetan. Zeure menpe dituzu lurreko erresuma guztiak, zeure esku ahalmena eta indarra. Ezin dizu inork ere aurre egin.


text:
Zuk, gure Jainko horrek, bota zenituen lurralde honetako herriak zure herri Israel sartu ahala, eta zeure adiskide Abrahamen ondorengoei eman zenien betiko. <f>ⓘ</f>


text:
“Zoritxarren bat, gerra nahiz zigorra, izurritea nahiz gosetea, gertatzean, zu zaudeneko tenplu honetara zure aitzinera etorri eta geure atsekabean zuri oihu eginez gero, zuk entzun eta salbatu egingo gaituzu”. <f>ⓙ</f>


text:
Hona non datozkigun erasoan orain amondarrak, moabdarrak eta Seir mendietakoak. Gure arbasoei, Egiptotik etortzean, ez zenien haien lurraldeetan sartzen utzi; israeldarrek itzulingurua <f>[3]</f> egin zuten eta ez zituzten hondatu.


text:
Oi gure Jainko, ez ote diezu emango merezi dutena? Ez dugu indarrik jendetza izugarri horri aurre egiteko, eta ez dakigu zer egin. Baina zuregana zuzentzen ditugu begiak».


text:
<pb/>Batzarra bildurik zegoela, Jaunaren espirituak Asafen taldeko lebitar bat, Jahaziel, hartu zuen; Jahaziel Zakariasen semea zen, hau Benaiasena, hau Jeielena eta hau Mataniasena.


text:
Lebitarrak esan zuen: «Entzun ongi zuek, Juda eta Jerusalemgo jendeok, eta zuk, Josafat errege horrek! Hau diotsue Jaunak: “Ez izutu, ez izan beldur jendetza izugarri horren aurrean. Ez zarete zuek borrokatuko, Jainkoa bera baizik. <f>ⓚ</f>


text:
Bihar Tzitz aldapan gora abiatuko dira; jaitsi zuek beraien kontra; Jeruel basamortuaren <f>[4]</f> aurrean dagoen haitzarte-zokoan aurkituko dituzue.


text:
Oraingoan, borroka ez duzue zuek egingo. Egon bertan geldi, eta ikusiko duzue nola salbatzen zaituzten Jaunak. Juda eta Jerusalemgo jendea, ez izutu, ez izan beldur! Irten bihar horien kontra eta zeuekin izanen duzue Jauna”».


text:
<pb/>Orduan, Josafat lurreraino ahuspeztu zen; Judako eta Jerusalemgo jende guztia ere makurtu egin zen Jauna gurtzeko.


text:
Kehat eta Koreren taldeetako lebitarrek, jaiki eta ahots handiz goretsi zuten Jauna, Israelen Jainkoa.


text:
<pb/>Biharamun goizean Tekoako basamorturantz abiatu ziren. Ateratzean, Josafat zutitu eta honela mintzatu zitzaien: «Entzun, Juda eta Jerusalemgo gizonok. Izan uste on Jaunarengan, zeuen Jainkoarengan, eta seguru izango zarete. Izan konfiantza beraren profetengan, eta garaile aterako zarete!»


text:
<pb/>Gudarostearekin hizketatu ondoren, gudarien aurretik kantari-talde bat ipini zuen, jantzi sakratuak soinean, Jauna goretsiz joan zitezen hau kantatuz: <pb/><t>«Goretsi Jauna, </t><t>haren maitasuna betikoa baita». </t>


text:
<pb/>Gorespen-kantuak hasi orduko, Jaunak liskarrak sorrarazi zituen Judari erasotzera zetozen amondar, moabdar eta Seir mendialdekoen artean, eta beren artean borrokatu ziren <f>[5]</f>. <f>ⓛ</f>


text:
Amondarrek eta moabdarrek, Seirko mendialdekoen kontra oldarturik, hil eta suntsitu egin zituzten denak. Seirko mendialdekoak hondatu zituztenean, besteek elkar triskatu zuten.


text:
<pb/>Judakoek, basamortua ikusten den gailurreraino heldu eta etsaien gudarostea non ote zen begiratzean, lurra gorpuz betea besterik ez zuten ikusi. Ez zen bat ere gelditu bizirik.


text:
Josafat, bere gudarostearekin, harrapakinak hartzera joan zen. Zamari asko, janariak, janzkiak <f>[6]</f> eta gauza ederrak aurkitu zituzten, eta eraman zezaketena baino gehiago hartu. Hiru egunez jardun zuten harrapakinak hartzen, hain baitziren ugari.


text:
Laugarren egunean Beraka <f>[7]</f> haranean, hau da, «Bedeinkapen-haranean», bildu eta Jauna bedeinkatu zuten; horregatik du toki horrek izen hori gaurdaino.


text:
Azkenean, Juda eta Jerusalemgo gizon guztiak, Josafat aurretik zutela, Jerusalemera itzuli ziren bozkarioz beterik, Jaunak poztu egin baitzituen beraien etsaiengandik libratuz.


text:
<pb/>Jauna Israelen <f>[8]</f> etsaien kontra borrokatu zela jakitean, beste erreinuetakoak Jaunaren beldurrez izuturik gelditu ziren.


text:
<pb/>Hogeita hamabost urte zituen Josafatek Judako errege izaten hastean, eta hogeita bost urtez izan zen errege Jerusalemen. Beraren amak Azuba zuen izena eta Xilhiren alaba zen.


text:
<pb/>Bere aita Asaren jokabidea hartu zuen, ezertan ere okertu gabe. Jaunaren begietan zuzen dena egin zuen.


text:
Hala ere, ez ziren desagertu muinoetako kultu-lekuak, artean herria ez baitzen erabat leial bere arbasoen Jainkoarekiko.


text:
Josafaten gainerako jarduerak, lehenengotik azkenera, «Hananiren Seme Jehuren Egintzak» izeneko agirian daude idatziak; agiri hori, berriz, «Israelgo Erregeen Liburuan <f>[9]</f>» dator.


text:
<pb/>Judako errege Josafat, behinola, Israelgo errege Akaziasekin, errege maltzur harekin, elkartu zen,


text:
Baina Marexako Dodabaren seme Eliezer profetak honako hau profetizatu zuen Josafaten aurka: «Akaziasekin elkartu zarelako, Jaunak porrot eragingo die zure lanei». Eta halaxe, deseginak gertatu ziren ontziak, ur handietarantz <f>[11]</f> abiatu baino lehen.


text:
<pb/>Josafat hil zenean, bere arbasoen ondoan ehortzi zuten Daviden Hirian. Ondorengo erregea haren seme Joram izan zen.


text:
Israelgo <f>[1]</f> errege Josafaten beste semeak, Joramen anaiak, honako hauek izan ziren: Azarias, Jehiel, Zakarias, Azariahu, Mikael eta Xefatias.


text:
<pb/>Beren aitak zilar, urre eta gauza eder asko emana zien, baita Judako zenbait hiri gotortu ere; erregetza, ordea, bere lehen-seme Jorami eman zion.


text:
<pb/>Joramek, bere aitaren erregetza hartu eta sendotu zuenean, ezpataz hil zituen bere anaia guztiak, baita Israelgo zenbait buruzagi ere.


text:
Israelgo erregeen jokaera bera izan zuen, Akaben senitartekoen antzekoa, emaztea Akaben alaba <f>[2]</f> baitzuen. Jaunari atsegin ez zaiona egin zuen arren,


text:
Jaunak ez zuen Daviden errege-etxea hondatu nahi izan, Davidekin egina zuen itunarengatik, hitzemana baitzion beraren ondorengoak izanen zirela beti errege <f>[3]</f> Jerusalemen.


text:
<pb/>Joramen erregealdian Judaren agintearen aurka jaiki ziren edomdarrak, berentzat erregea izendatuz.


text:
Joramek mugaz beste aldera jo zuen bere buruzagiekin eta guda-gurdi guztiekin. Gauez jaiki eta garaitu egin zituen setiatua zeukaten edomdarrak eta hauen guda-gurdien buruzagiak.


text:
Hala ere, libratu egin ziren edomdarrak Judaren agintepetik, gaur arte. Libna <f>[4]</f> hiria ere aldi berean libratu zen. <pb/>Izan ere, zapuztua zuen Joramek Jauna, bere arbasoen Jainkoa.


text:
<pb/>Joramek berak eraiki zituen Judako muinoetan kultu-lekuak, Jerusalemgo jendea sasijainkoak gurtzera bultzatuz eta Juda okerbideratuz.


text:
Elias profetak <f>[5]</f> idatzi hau bidali zion: «Hau dio Jaunak, zure arbaso Daviden Jainkoak: “Ez diozu jarraitu zeure aita Josafaten eta Judako errege Asaren jokabideari,


text:
Israelgo erregeen jokabideari baizik: Juda eta Jerusalemgo jendeari sasijainkoak gurtzera eragin diozu, Akaben senitartekoek bezala. Gainera, zu baino hobeak ziren zeure anaiak, zeure aitaren etxekoak, hilarazi dituzu.


text:
Horregatik, Jaunak zigor ikaragarria bidaliko die, bai zure herriari, bai zure seme-alaba, emazte eta ondasun guztiei.


text:
Zeuri ere gaixotasun asko bidaliko dizu, batez ere hesteetako minbizia; egunean baino egunean okerrago joango zara, eritasunaz hesteak kanpora atera arte”». <f>ⓜ</f>


text:
<pb/>Orduan, Jaunak Joramen kontra xaxatu zituen filistearrak eta etiopiarren auzoko <f>[6]</f> diren arabiarrak.


text:
Eraso zioten Judari, sartu eta jauregian aurkitutako ondasun guztiak eraman zituzten, baita erregearen seme-alaba eta emazteak ere. Ez zioten utzi seme txikiena baizik, Joakaz <f>[7]</f>.


text:
Eguna joan eta eguna etorri, bi urteren buruan, eritasunaren eraginez, hesteak atera zitzaizkion eta izugarrizko oinaze artean hil zen. Herriak ez zuen surik egin Joramen omenez, beraren arbasoen omenez egin izan zuen bezala.


text:
<pb/>Hogeita hamabi urte zituen Joramek errege izaten hastean eta zortzi urtez izan zen errege Jerusalemen. Hil zenean, ez zion inork ere negarrik egin. Daviden Hirian ehortzi zuten, baina ez erregeen hilobian.


text:
<pb/>Jerusalemgo bizilagunek, Joramen ondoren, beronen seme gazteena, Akazias, izendatu zuten errege, seme zaharrago guztiak hil egin baitzituen arabiarrekin batera kanpalekura sartu zen basati-talde hark. Horrela, beraz, Judako errege Joramen seme Akazias gertatu zen errege.


text:
Hogeita bi urte zituen errege izaten hastean eta urte bete izan zen errege Jerusalemen. Haren amak Atalia <f>[1]</f> zuen izena eta Omriren alaba zen.


text:
<pb/>Akaben senitartekoen jokabide bera hartu zuen Akaziasek, bere amak okerrerako aholkuak ematen baitzizkion.


text:
Jaunari atsegin ez zaiona egin zuen, Akaben senitartekoen antzera; izan ere, bere hondamenerako, bere ahaide haiek hartu zituen aholkulari, bere aita hil ondoren.


text:
Hauen aholkuz joan zen Akazias, Akaben seme Joram Israelgo erregearekin batera, Galaadeko Ramot <f>[2]</f> hirian Siriako errege Hazaelen kontra borrokatzera. Baina siriarrek zauritu egin zuten Joram.


text:
Hau Izreelera itzuli zen, Siriako errege Hazaelen kontrako borrokan Raman egin zizkioten zauriak sendatzera. Joramen seme eta Judako errege Akazias Akaben seme Joram ikustatzera joan zen Izreelera <f>[3]</f>, zauritua baitzegoen hura.


text:
Jorami egindako ikustaldi hartaz baliatu zen Jauna Akazias hondatzeko. Izan ere, Joramekin zegoen bitartean, Nimxiren seme Jehuri aurre egitera irten behar izan zuen. Jaunak errege aukeratua zuen Jehu, Akaben errege-etxea suntsitzeko. <f>ⓝ</f>


text:
Jainkoak Akaben errege-etxearekiko zuen epaia betetzean, Judako buruzagiak eta Akaziasek bere zerbitzura zituen ahaideak ere aurkitu eta hil egin zituen Jehuk eta,


text:
gero, Akaziasen bila joan zen. Akazias Samarian gorde zen; baina harrapatu eta Jehurengana eraman zuten eta honek hil egin zuen hura ere. Lur eman zioten, Jaunarengana bihotzez jo zuen Josafaten semea zela kontuan izanik. Akaziasen senitartean ez zegoen inor ere errege izateko gai zenik.


text:
<pb/>Akazias zenaren ama Ataliak, semea hila zuela jakitean, Judako errege-etxeko senitarte osoa hiltzea erabaki zuen.


text:
Baina Joram errege zenaren alabak, Akaziasen arreba eta Joiada apaizaren emazte Joxabatek, Akaziasen seme Joax hartu, hil behar zituzten errege-senitartekoen artetik atera eta, inudearekin batera, tenpluko logela batean sartu zuen. Horrela atera zuen Ataliaren atzaparretatik, eta ez zuten hil.


text:
Sei urtez egon zen Joax bi emakumeekin Jainkoaren etxean gorderik, Atalia lurralde hartan erregina izan zen bitarte guztian.


text:
<pb/>Zazpigarren urtean, Joiadak, ausardiaz beterik, bost ehuntariri deitu eta beraiekin hitzarmena egin zuen. Honako hauek ziren: Jerohamen seme Azarias, Johananen seme Ixmael, Obeden seme Azarias, Adaiasen seme Maaseias eta Zikriren seme Elixafat.


text:
<pb/>Haiek, Juda lurralde osoan barrena ibilirik, hiri guztietan lebitarrak eta Israelgo familiaburuak bildu eta Jerusalemera itzuli ziren.


text:
Jainkoaren etxean batzarturik, hitzarmena egin zuten erregearekin. <pb/>Joiadak esan zien: «Hona erregearen semea. Beronek izan behar du errege, Jaunak Daviden ondorengoei buruz esana gogoan hartzen badugu.


text:
Hona zer egin behar duzuen: Egin zeuen artean hiru talde; talde batekook, zerbitzaldia larunbatez duzuen apaiz eta lebitarron taldekook, tenpluko sarrerak zainduko dituzue;


text:
beste taldeak jauregia, eta hirugarren taldeak Jesodeko <f>[1]</f> atea. Jende guztia egon dadila Jaunaren etxeko atarietan.


text:
Ez bedi inor sar Jaunaren etxean, zerbitzaldia duten apaiz eta lebitarrak izan ezik; horiek sar daitezke, sagaratuak baitira. Baina gainerako jendeak bete dezala Jaunaren agindua <f>[2]</f>.


text:
Lebitarrak, armak eskuetan, erregearen inguruan jarriko dira. Norbaitek tenpluan sartu nahi izango balu, hil dezatela. Zuek egin lagun erregeari toki guztietara».


text:
<pb/>Lebitarrek eta Judako guztiek zehatz bete zuten Joiada apaizak agindua. Zerbitzua larunbatez hasten nahiz bukatzen zuten gizonak denak batera hartu zituzten; izan ere, Joiadak ez zien alde egiteko baimenik eman txanda bukatzen zutenei.


text:
Orduan, lantzak eta Jaunaren etxean zeuden David erregearen era guztietako babeskiak eman zizkien Joiada apaizak ehuntariei.


text:
Gero, jende hura guztia, armak eskuetan, tenpluaren eskuinaldetik ezkerraldera ezarri zuen, aldare eta tenpluaren tartean, erregea inguratzeko.


text:
Orduan, erregearen semea aterarazi, koroa ezarri eta itunaren agiria <f>[3]</f> eman zioten, errege izendatuz. Joiadak eta beronen semeek gantzutu egin zuten, oihukatuz: «Gora erregea!»


text:
<pb/>Lasterka eta erregeari oihuka zebilen jendearen zarata-hotsa entzutean, Atalia Jaunaren etxera zuzendu zen, jendearengana.


text:
Eta begiratzean, erregea ikusi zuen oholtzaren gainean zutik, tenpluaren sarreran. Buruzagiak eta turuta-jotzaileak erregearen ondoan zeuden; herriko jendea, berriz, pozez beterik zebilen, turutaren soinura. Kantariek, beren musika-tresnak joz, gorespen-kantuak zuzentzen zituzten. Orduan, Ataliak, bere soinekoak urratuz, garrasi egin zuen: <pb/>—Traizioa! Traizioa!


text:
<pb/>Orduan, Joiada apaizak, ez baitzuen nahi Atalia Jaunaren etxean hil zezaten, agindu zien gudarostearen buruzagi ziren ehuntariei: <pb/>—Atera ezazue tenplutik, zeuen artetik. Norbaitek jarraitzen badio, hil ezpataz.


text:
Ondoren, jendeak joan eta lurrera bota zuen Baalen jauretxea; xehe-xehe egin zituen hango aldare eta irudiak, eta Baalen apaiz Matan hil egin zuten aldare aitzinean.


text:
Joiadak apaiz lebitarren <f>[4]</f> esku utzi zuen Jaunaren etxea zaintzeko ardura. Antzina, Davidek zenbait taldetan sailkatuak zituen apaiz lebitarrak, tenpluan Jaunari erre-opariak eskaintzeko, Moisesen lege-liburuan idatzia dagoenaren arabera, eta kantu alaiez lagundurik, Davidek agindu bezala. <f>ⓐ</f>


text:
Gero, ehuntariak, aitoren semeak, herriko agintariak eta jende guztia harturik, Jaunaren etxetik jauregira jaitsarazi zuen Joiadak erregea eta, goiko atetik sarturik, errege-aulkian ezarri zuten.


text:
<pb/>Zazpi urte zituen Joaxek errege izaten hastean, eta berrogei urtez izan zen errege Jerusalemen. Haren amak Tzibia zuen izena eta Beer-Xebakoa <f>[1]</f> zen.


text:
Apaizak eta lebitarrak bildu eta esan zien: «Zoazte Judako hiri guztietara eta bildu israeldar guztien artean zeuen Jainkoaren etxea urtero konpontzeko behar den dirua. Ibili bizkor!» <pb/>Lebitarrak, ordea, ez ziren bizkor ibili.


text:
Orduan, erregeak Joiada apaiz nagusiari dei egin eta esan zion: «Zergatik ez zara ahalegindu lebitarrek Judan eta Jerusalemen zerga bil zezaten? Jaunaren zerbitzari Moisesek eta israeldarren biltzar osoak ezarri zuten zerga hori, Jaunaren itun-agiria gordetzen zen oihal-etxolarako. <f>ⓒ</f>


text:
Badakizu Ataliak, emakume maltzur hark, eta beraren kidekoek Jainkoaren etxea hondatzen utzi zutela eta, gainera, Baalen kulturako erabili ohi zituztela tenpluko gauza sakratu guztiak».


text:
<pb/>Orduan, erregeak atabaka bat eginarazi eta kanpoan, Jaunaren etxeko atean, ipintzeko agindu zuen.


text:
Gero, Judan eta Jerusalemen jakinarazi zuten Jainkoaren zerbitzari Moisesek basamortuan Israeli ezarritako zerga ekarri behar zitzaiola Jaunari.


text:
<pb/>Noizean behin lebitarrek erregeari eraman ohi zioten atabaka, iker zezan, eta, diru asko zegoela ikustean, erregearen idazkariak eta apaiz nagusiaren ordezkariak etorri eta hustu egiten zuten atabaka, gero berriro bere tokian ipintzeko. Halaxe egin ohi zuten egunero, eta diru asko bildu zuten.


text:
<pb/>Erregeak eta Joiadak Jaunaren etxean egiten ari ziren lanen arduradunei ematen zieten dirua, eta hauek Jaunaren etxea konpontzen ari ziren hargin eta zurginei ordaintzen zieten, baita tenplurako burdingintzan eta brontzegintzan ari zirenei ere.


text:
<pb/>Langileek gogoz ekin zioten konponketari eta haien ahaleginaz aurrera zihoan lana. Horrela, bere lehengo itxura eman zioten Jainkoaren etxeari eta sendotu.


text:
Lanak bukatzean, gainerako dirua erregeari eta Joiadari eraman zieten, eta hauek tenpluko kulturako eta erre-oparietarako behar ziren tresnak, urrezko eta zilarrezko ontzi eta gauzak eginarazi zituzten <f>[3]</f>. <pb/>Joiada apaiza bizi izan zen bitartean, hutsik egin gabe, egunero eskaini ohi ziren erre-opariak Jaunaren etxean.


text:
Daviden Hirian lur eman zioten, erregeen ondoan, on handia egin baitzuen Israelen, Jainkoaren eta tenpluaren alde.


text:
<pb/>Joiada hiltzean, Judako buruzagiak erregea agurtzera etorri ziren, eta erregeak entzun egin zien.


text:
Jaunaren, beren arbasoen Jainkoaren, tenplua utzirik, zutoin sakratuei <f>[4]</f> eta idoloei kultua ematen hasi ziren. Halako bekatuak Jaunaren haserrea piztu zuen Juda eta Jerusalemen aurka.


text:
Jaunak profetak bidali zizkien beregana itzularazteko; baina, profetek burubide onak eman arren, ez zieten entzun.


text:
<pb/>Jainkoaren espirituak harturik, Joiada apaizaren seme Zakariasek, jendeari aurre eginez, esan zuen: «Hau dio Jainkoak: “Zergatik hautsi dituzue Jaunaren aginduak? Gaizki bukatu behar duzue. Zuek ni baztertu nauzuelako, nik ere baztertu egiten zaituztet”». <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>Zakariasen kontra jaiki eta, erregearen aginduz, harrika eman zioten denek Jaunaren etxeko atarian. <f>ⓔ</f>


text:
Horrela, Zakariasen aita Joiadak erregearekiko izan zuen onginahia ahazturik, haren semea hilarazi zuen Joax erregeak. Baina hiltzeko zorian zegoela, Zakariasek esan zuen: «Ikus beza hau Jaunak eta eska biezazkizu kontuak».


text:
<pb/>Hurrengo urtean <f>[5]</f>, siriar gudarosteak eraso egin zion Joaxi. Judan eta Jerusalemen sartu, herriko agintariak hil eta harrapakin guztiak Damaskoko erregeari igorri zizkioten.


text:
Siriar gudarosteak ez zuen gizon askorik, baina Jaunak eskura eman zion Judako gudaroste handia, hauek baztertu zutelako Jauna, beren arbasoen Jainkoa. Horrela eman zioten merezia Joaxi.


text:
<pb/>Alde egitean, siriarrek larriki zauritua utzi zuten Joax. Orduan, funtzionarioek, Joiada apaizaren semea hilaraztea mendekatzeko, bere ohean hil zuten erregea. <pb/>Daviden Hirian lur eman zioten Joaxi; baina ez erregeen hilobian.


text:
Hona hemen erregearen kontra jaiki ziren funtzionario haien izenak: Ximeat amondarraren seme Zabad <f>[6]</f> eta Ximrit zeritzan emakume moabdarraren seme Jozabad.


text:
<pb/>Joaxen seme-alaben zerrenda, haren kontrako profezia ugariak <f>[7]</f> eta Jainkoaren etxearen berrikuntza «Erregeen Liburuaren Azalpenak» delakoan daude idatziak. Hurrengo erregea haren seme Amatzias izan zen.


text:
<pb/>Hogeita bost urte zituen Amatziasek errege izaten hastean, eta hogeita bederatzi urtez izan zen errege Jerusalemen. Haren amak Joadan zuen izena eta Jerusalemgoa zen.


text:
Bere erregetzan sendotu zenean, hilarazi egin zituen Amatziasek bere aita Joax hil zuten funtzionarioak.


text:
Hala ere, ez zituen hilarazi hiltzaile haien semeak, Moisesen legean Jaunaren agindu hau baitago idatzia: «Ez hil gurasoak seme-alaben erruengatik, ezta seme-alabak ere gurasoen erruengatik. Nor bere erruengatik hilko da» <f>[1]</f>.


text:
<pb/>Amatziasek bildu eta senitarteka antolatu zituen Juda eta Benjaminen leinuetako gizonak, mila gizonen eta ehun gizonen buruzagiak ezarriz. Hogei urtez gorakoak zenbaturik, hirurehun mila gizon aukerako aurkitu zituen, gudaritzarako gai eta lantza eta babeskia erabiltzeko gauza.


text:
Gainera, israeldarren artetik beste ehun mila gudari ausart hartu zituen soldatapean, hiru mila eta bostehun kilo zilarren truke.


text:
Baina Jainkoaren gizon batek etorri eta esan zion: <pb/>—Errege jauna, ez eraman zeurekin Israelgo gizon horiek, Jauna ez baitago israeldarrekin, Efraimen ondorengo horiekin.


text:
Eramaten badituzu, zeu borrokatu eta ahalegindu arren, Jainkoak estropezu eginaraziko dizu etsaien aurrean; lagun baitezake Jainkoak, baina hondatu ere bai.


text:
<pb/>Amatziasek galdetu zion Jainkoaren gizonari: <pb/>—Eta israeldar gudariei eman diedan zilar hori guztia, zer? <pb/>Jainkoaren gizonak erantzun zion: <pb/>—Jaunak askoz gehiago eman diezazuke.


text:
<pb/>Orduan, Efraimdik etorritako gudariak etxera bidali zituen Amatziasek. Itzuli ziren haiek beren etxeetara, baina oso haserre Judakoen kontra.


text:
<pb/>Ondoren, Amatziasek, zeharo adoreturik, Gesaltza haranera gidatu zuen bere gudarostea eta han hamar mila gizon seirtar <f>[2]</f> hil zituen.


text:
Judakoek beste hamar mila gizon bizirik harrapatu zituzten eta, harkaitz-tontorrera igoarazirik, amildu egin zituzten handik. <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>Bien bitartean, Amatziasek berekin gudura eraman ordez etxera bidali zuen gudari-taldea Judako hirietan barrena ibili zen, Samariatik <f>[3]</f> Bet-Horoneraino, hiru mila pertsona hilez eta harrapakin ugari ostuz.


text:
<pb/>Edomdarrak garaitu eta itzultzean, berekin ekarri zituen Amatziasek Seir-en ondorengo ziren haien idoloak eta, bere jainkotzat harturik, haien aurrean ahuspeztu eta intsentsua erre zien.


text:
Haserretu zitzaion Jauna Amatziasi eta profeta bat bidali zion, esatera: <pb/>—Zergatik jo duzu sasijainko horiengana, beren herria zure eskuetatik ezin izan dute libratu eta?


text:
<pb/>Bukatzen utzi gabe, erregeak ihardetsi zion: <pb/>—Erregearen aholkulari izendatu al haugu? Aski duk! Hiltzea nahi al duk? <pb/>Profetak hau besterik ez zuen gehitu: <pb/>—Badakit Jainkoak zu suntsitzea erabaki duela, horrela jokatu eta nire aholkua entzun ez duzulako.


text:
<pb/>Orduan, Judako errege Amatziasek, aholkua eskaturik, mezulariak igorri zizkion Israelgo errege Joaxi, Joakazen seme eta Jehuren bilobari, esatera <f>[4]</f>: «Zatoz, neur ditzagun indarrak!»


text:
Israelgo errege Joaxek, aldiz, beste erantzun hau bidali zion Judako errege Amatziasi: «Behin batez garduak esan omen zion Libanoko zedroari: “Emaiok alaba nire semeari emaztetzat”. Baina Libanoko basabere batek hankazpian hartu zuen gardua.


text:
Egia da edomdarrak garaitu dituzula eta harro zaudela horregatik. Izan zaitez harro zeure ospeaz, baina egon geldi zeure etxean. Zergatik nahi duzu zoritxarreko borroka hasi? Zeure burua eta zeurekin batera Juda hondatzeko?»


text:
<pb/>Amatziasek, ordea, ez zuen entzun nahi izan; erabakia baitzuen Jainkoak Amatzias Joaxen eskuetara ematea, Edomgo sasijainkoengana jo zuelako.


text:
<pb/>Orduan, Israelgo errege Joax igo eta Judako errege Amatziasek eta biek indarrak neurtu zituzten Judako hiri Bet-Xemexen.


text:
Israelgo errege Joaxek preso hartu zuen Bet-Xemex hirian Judako errege Amatzias, Joaxen seme eta Akaziasen biloba, eta Jerusalemera eraman. Hango harresietan berrehun metroko zuloa eginarazi zuen, Efraimen atetik Kantoiko ateraino <f>[5]</f>.


text:
Gero, Jainkoaren etxean Obed-Edomen ardurapean zeuden urre, zilar eta tresna guztiak, jauregiko altxortegiko ondasunak eta gatibuak bahituran harturik, Samariara itzuli zen. <f>ⓖ</f>


text:
Amatziasen gainerako jarduerak, lehenengotik azkenera, «Judako eta Israelgo Erregeen Liburuan <f>[6]</f>» daude idatziak.


text:
<pb/>Amatzias Jaunarengandik urrundu eta gero, azpilana egin zuten batzuek beraren aurka Jerusalemen. Orduan, erregeak Lakixera egin zuen ihes. Baina haren ondoren jendea Lakixeraino bidali eta bertan hil zuten.


text:
<pb/>Judako herri osoak Uzias <f>[1]</f>, hamasei urteko gaztea, errege izendatu zuen, bere aita Amatziasen ordez.


text:
Hamasei urte zituen errege izaten hastean, eta berrogeita bi urtez izan zen errege Jerusalemen. Amak Jekolias zuen izena eta Jerusalemgoa zen.


text:
Zakarias bizi izan zen bitartean, Uziasek Jaunarengana jo zuen beti, Jainkoari begirune izaten erakutsi baitzion hark <f>[3]</f>. Eta Jaunarekiko zintzo izan zen bitartean, Jainkoak lagundu egin zion.


text:
<pb/>Filistearren kontra abiaturik, Gat, Jabne eta Axdodeko <f>[4]</f> harresiak eraitsi zituen, eta gero hiriak eraiki Axdod eskualdean eta filistearren lurraldean.


text:
Jainkoak lagundu zion filistearrak, Gur-Baalen bizi ziren arabiarrak eta meundarrak <f>[5]</f> garaitzen.


text:
Meundarrok <f>[6]</f> zerga ordaindu zioten Uziasi. <pb/>Honen izena Egiptoko mugetaraino zabaldu zen, oso indartsu izatera heldu baitzen.


text:
Dorreak eraiki zituen Jerusalemen, Kantoiko ate gainean, Haranekoaren gainean eta Izkinan <f>[7]</f>, eta sendotu egin zituen.


text:
Basamortuan ere eraiki zituen dorreak, putzu ugari zulatu zuen, abere-talde asko baitzuen Xefela lautadan eta goi-lautadan; baita nekazariak eta mahastilariak ere mendietan eta alorretan, nekazaritza gogoko baitzuen.


text:
<pb/>Guduari ekiteko beti prest zuen Uziasek gudarostea, Jeiel idazkariak eta Maaseias funtzionarioak egina zuten izen-hartzearen arabera gudari-taldetan antolatua. Hananias, erregearen buruzagietako bat, zuten gudalburu nagusi.


text:
Haien menpe, hirurehun eta zazpi mila eta bostehun gudari indartsu eta ausart zeuden, erregea etsaien aurka defendatzeko.


text:
Uziasek babeskiz, lantzaz, buru-oskolez, bular-oskolez, arkuz eta habailetarako harriz hornitu zuen gudarostea.


text:
Gizon trebe batek asmaturiko tramankuluak eginarazi zituen Jerusalemen, dorre eta kantoietan ezarriz, gezi eta harri handiak jaurtitzeko. Jainkoaren <f>[8]</f> laguntza miragarriaz indartsu egin zen eta haren izena urrutiraino zabaldu zen.


text:
<pb/>Bere burua hain indartsu ikusirik, harrotu egin zen zeharo, eta horrela galdu. Oker jokatu zuen Jaunaren, bere Jainkoaren, aurrean: behin batez, tenpluko sala handira sartu zen, intsentsu-aldarean intsentsua erretzeko asmoz.


text:
Uzias erregeari aurre eginez, esan zioten: «Uzias, ez dagokizu zuri Jaunaren ohorez intsentsua erretzea, Aaronen jatorriko apaizei baizik; horretarako baitaude sagaratuak. Irten toki santu honetatik! Oker jokatu duzu; horrek ez zaitu ospetsu egingo Jainko Jaunaren aurrean <f>[9]</f>». <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>Uzias, intsentsua erretzeko intsentsu-ontzia eskuan zuela, haserretu egin zen apaizen kontra. Baina une hartantxe, apaizen aurrean, Jaunaren etxean bertan, intsentsu-aldarearen ondoan zegoela, legena atera zitzaion bekokian.


text:
Azarias apaiz nagusiak eta beste apaiz guztiek, bekokian legena zuela ikustean, bizkor irtenarazi zuten handik, eta bera ere arrapaladan joan zen, Jaunak joa zegoelako.


text:
<pb/>Uzias erregea legendun egon zen hil arte; horregatik, etxe berezi batean bizi <f>[10]</f> behar izan zuen. Eta Jaunaren etxera ere ezin zen sartu. Bitartean, beraren seme Jotamek, jauregiko buru zenak, gobernatu zuen herriko jendea.


text:
<pb/>Uziasen gainerako jarduerak, lehenetik azkenera, Amotzen seme Isaias profetak idatzi zituen <f>[11]</f>.


text:
<pb/>Hil zenean, bere arbasoen ondoan ehortzi zuten Uzias, erregeen hilobien inguruan, legenduna zela ziotelako. Ondorengo erregea haren seme Jotam izan zen.


text:
<pb/>Hogeita bost urte zituen Jotamek errege izaten hastean, eta hamasei urtez izan zen errege Jerusalemen. Haren amak Jeruxa zuen izena eta Tzadoken alaba zen.


text:
Jaunari atsegin zaiona egin zuen, beraren aita Uziasek bezala, baina ez zen tenpluan sartu <f>[1]</f>. Hala ere, herria okerbideratua zebilen.


text:
<pb/>Jotamek egin zuen Jaunaren etxeko ate garaia; eta beste lan asko ere bai Ofel <f>[2]</f> zeritzan auzategiko harresian.


text:
<pb/>Amondarren erregeari eraso eta nagusitu egin zitzaion; urte hartan eta hurrengo bietan amondarrek zerga handia ordaindu behar izan zioten: hiru tona zilar, hiru mila tona gari eta beste horrenbeste garagar.


text:
<pb/>Jotamen gainerako jarduerak, egin zituen gerrak eta beste egintzak «Judako eta Israelgo Erregeen Liburuan» daude idatziak.


text:
<pb/>Hogei urte zituen Akazek errege izaten hastean, eta hamasei urtez izan zen errege Jerusalemen. Ez zuen Jaunari atsegin zaiona egin, bere arbaso Davidek ez bezala jokatuz.


text:
Eta Ben-Hinom <f>[1]</f> haranean intsentsua erretzeaz gainera, bere semeak oparitzat erre zituen, Jaunak israeldarren aurretik egotziak zituen atzerritarren ohitura higuingarriei jarraituz.


text:
Kultu-lekuetan, muinoetan eta edozein zuhaitz handiren azpian opariak eskaini eta intsentsua erre ohi zuen.


text:
<pb/>Jaunak, bere Jainkoak, siriarren erregearen esku utzi zuen Akaz; haiek menderatu egin zuten eta, beste gatibu askorekin batera, Damaskora eraman zuten. Israelgo erregearen esku ere utzi zuen, eta honek ere hondamen ikaragarria egin zion.


text:
Israelgo errege hark, Remaliasen seme Pekahek <f>[2]</f>, Judako ehun eta hogei mila gudari ausart hil zituen egun berean, Judakoek Jauna, beren arbasoen Jainkoa, baztertua zutelako.


text:
Zikrik, gudari efraimdar adoretsu hark, erregearen ofiziala zen Maaseias hil zuen, baita Azrikam jauregizaina eta Elkana ministro nagusia ere.


text:
Emakume, mutiko eta neskato, guztira berrehun mila lagun hartu zizkieten gatibu israeldarrek Judakoei, baita harrapakin ugari ere, eta Samariara eraman zituzten denak.


text:
<pb/>Bazen Samarian Jaunaren profeta bat, Oded izenekoa. Samariara itzulian zetorren gudarosteari bidera atera eta esan zien: «Jaunak, gure arbasoen Jainkoak, zuen esku utzi ditu Judakoak, berauen kontra haserre zegoelako. Baina zuek halako amorruz hil dituzue, ezen zeruraino heldu baita zuen egintzaren oihartzuna.


text:
Gainera, zeuen morroi eta neskame egin nahi dituzue Judako eta Jerusalemgo gizon-emakumeok. Horrela, ez ote zarete zeuek ere errudun bihurtuko Jaunaren, zeuen Jainkoaren, aurrean?


text:
Entzun iezadazue, beraz, eta jaregin iezaieizue preso hartu dituzuen zeuen senide horiei; bestela, zuen kontra ere biziki haserretuko da Jauna».


text:
<pb/>Efraimdarren buruzagi batzuk, Johananen seme Azariasek, Mexilemoten seme Berekiasek, Xalumen seme Hizkiasek eta Hadlairen seme Amasak gudatik zetozenei aurre egin zieten,


text:
esanez: «Ez ekarri hona preso horiek, Jaunaren aurrean bekatu egingo baikenuke. Bekatu eta oker gehiago egin nahi al duzue, gure errua <f>[3]</f> aski handia ez delakoan eta Jauna Israelen kontra aski haserre eta sumindua ez dagoelakoan?»


text:
Gizon batzuk izendatu zituzten presoez ardura zitezen; harrapakinetarik hartu eta jantziak eman zizkieten larrugorri zeudenei, baita oinetakoak eta janari-edariak ere, eta ukenduz sendatu zituzten. Ondoren, elbarriturik zeudenak asto gainean ezarri eta Jerikora, Palmondoen hirira, eraman zituzten, beraien herritarrengana. Gero, Samariara itzuli ziren.


text:
Filistearrek ere erasoak eginak zizkieten Xefela <f>[4]</f> lautadan eta Judako hegoaldean zeuden hiriei, eta, Bet-Xemex, Aialon, Gederot, Soko eta honen inguruak, Timna, Gimzo eta hauen inguruak harturik, beraietan kokatuak ziren.


text:
Jaunak, horrela, apaldua zuen Judako erreinua, Akaz erregea <f>[5]</f> zela eta; Judari zabarkeriara eragina baitzion Akazek eta Jauna baztertua.


text:
<pb/>Etorri zen, beraz, Asiriako errege Tiglat-Pileser; baina lagundu ordez, setiatu egin zuen Akaz <f>[6]</f>.


text:
Akazek Jaunaren etxeko, jauregiko eta buruzagien ondasunak hartu eta Asiriako erregeari eman zizkion arren, dena alferrik izan zen.


text:
<pb/>Asiriako erregea setiatzen ari zitzaion bitartean <f>[7]</f> ere, Akaz erregeak Jaunaren kontra bekatu egiten jarraitu zuen:


text:
Damaskoko sasijainkoei opariak eskaini zizkien, jainko haiek bera menderatua zuten arren. Hau zioen bere baitan: «Jainko horiei, siriarrei laguntzen dietenez, nik ere opariak eskainiko dizkiet, lagun diezadaten». Baina horrexek ekarri zion hondamena bai erregeari, bai Israel osoari. <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>Gero, Akazek Jainkoaren etxeko gauza sakratuak hartu, xehe-xehe egin, hiriko ateak itxi eta aldareak eraiki zituen Jerusalemgo izkina guztietan. <f>ⓙ</f>


text:
Judako hirixka guztietan ere kultu-lekuak eraiki zituen, beraietan jainko arrotzei intsentsua erretzeko. Horrela sutu zuen Jaunaren, bere arbasoen Jainkoaren, haserrea.


text:
<pb/>Akazen gainerako jarduerak eta egintzak, lehenengotik azkenekora, «Judako eta Israelgo Erregeen Liburuan» daude idatziak.


text:
Hil zenean, Jerusalem hirian lur eman zioten, ez ordea Israelgo erregeen hilobietan <f>[8]</f>. Ondorengo erregea haren seme Ezekias izan zen.


text:
<pb/>Hogeita bost urte zituen Ezekiasek errege izaten hastean, eta hogeita bederatzi urtez izan zen errege Jerusalemen. Haren amak Abia zuen izena eta Zakariasen alaba zen.


text:
<pb/>Bere erregealdiko lehen urteko lehen hilabetean Ezekiasek tenpluko ateak ireki zituen eta konpondu. <f>ⓚ</f>


text:
honela mintzatu zitzaien: «Entzun, lebitarrok, egin zeuen buruen garbikuntza eta garbi ezazue Jaunaren, zeuen arbasoen Jainkoaren, etxea ere, eta atera bertatik kutsatua den guztia.


text:
Izan ere, gure gurasoak desleialak izan ziren, Jaunari, gure Jainkoari, atsegin ez zaiona eginez; zapuztu egin zuten eta Jaunaren bizilekutik alde egin, berari bizkarra emanik.


text:
Atalondoko ateak itxi zituzten eta argiak itzali; ez zuten intsentsurik erre, ez erre-oparirik eskaini Israelen Jainkoaren tenpluan.


text:
Horregatik, haserretu egin zen Jainkoa Juda eta Jerusalemen kontra, eta era beldurgarri, harrigarri eta barregarrian utzi zituen, zeuen begiz ikus dezakezuenez. <f>ⓛ</f>


text:
Horra zergatik hil zituzten ezpataz gure gurasoak, eta zergatik dauden gatibu gure seme-alaba eta emazteak.


text:
Beraz, ene semeok, ahalegin zaitezte, zuek hautatu baitzaituzte Jaunak, beraren aurrean zerbitzua egin, kultua eman eta intsentsua erre dezazuen». <f>ⓜ</f>


text:
<pb/>Hona hemen beren buruak eskaini zituzten lebitarrak: Kehaten ondorengoetarik Amasairen seme Mahat eta Azariasen seme Joel; Merariren ondorengoetarik Abdiren seme Kix eta Jehalelelen seme Azarias; Gerxonen ondorengoetarik Zimaren seme Joah eta Joahen seme Eden;


text:
<pb/>Hauek, beren kidekoak bildu eta beren buruaren garbikuntza egin ondoren, Jaunaren etxearen garbikuntza egitera joan ziren, erregeak agindu eta Jaunak esan bezala. <f>ⓝ</f>


text:
Apaizek Jaunaren etxe barruaren garbikuntza egitera sartu eta kanpora atera zituzten, tenpluko atarira, barruan aurkitutako gauza kutsatu guztiak. Gero, lebitarrek hartu eta Zedron errekara bota zituzten.


text:
Lehen hilaren lehen egunean hasi zuten garbikuntza-lana eta zortzigarren egunean heldu ziren tenpluko atalondora. Hurrengo zortzi egunak ere Jaunaren etxearen garbikuntzak egiten eman zituzten. Lehen hilaren hamaseigarren egunean bukatu zuten lana.


text:
<pb/>Apaizek, orduan, Ezekias erregeagana joan eta esan zioten: «Egin dugu Jaunaren etxe osoaren garbikuntza, baita erre-oparietarako aldarearena, eskainiriko ogien mahaiarena eta berauetako tresna guztiena ere.


text:
Eta Akaz erregeak, bere erregealdiko maltzurkeriak zirela eta, baztertu zituen gauza guztiak ere atera ditugu, garbitu eta Jaunaren aldare aurrean ezarri».


text:
<pb/>Biharamunean goizean goiz, hiriko agintariak bildu eta Jaunaren etxera igo zen Ezekias erregea.


text:
Zazpi zezen, zazpi ahari, zazpi bildots eta barkamen-oparitarako zazpi aker ekarri zituzten, errege-etxearen, santutegiaren eta Judaren alde eskaintzeko. Jaunaren aldarean eskaintzeko agindu zien erregeak Aaronen ondorengo apaizei.


text:
Hauek, orduan, zezenak hil eta odola harturik, aldarea zirtatu zuten; era berean, ahariak eta, azkenik, bildotsak ere hil ondoren, haien odolaz aldarea zirtatu zuten.


text:
Ondoren, barkamena eskatzeko hil behar zituzten akerrak erregearen eta biltzarraren aurrera eramanik, denek eskuak luzatu zituzten haien gainera.


text:
Gero, apaizek akerrak hil eta aldare gainera isuri zuten odola, Israel osoaren bekatuen barkamena eskatuz. Izan ere, erre-opari eta barkamen-opari haiek Israel osoaren alde eskaintzeko agindua zuen erregeak. <f>ⓐ</f>


text:
<pb/>Honek, bestalde, Jaunaren etxean ezarri zituen lebitarrak beren txilin, harpa eta zitarekin, Davidek eta honen profeta Gadek eta Natan profetak agindua zuten eran. Agindu hura Jaunak berak emana zuen bere profeten bidez.


text:
Lebitarrak, beraz, beren tokietan jarri ziren Davidek eginiko musika-tresnekin, eta apaizak turutekin. <f>ⓑ</f>


text:
Eta Ezekiasek aginduriko erre-oparia aldarean eskaintzen hasi ziren une berean hasi zuten haiek Jauna goresteko kantua ere, turutez eta Israelgo errege Davidek eginiko musika-tresnez lagundurik.


text:
Erre-oparien eskaintza bukatu arte jardun zuten kantatzen eta turutak jotzen; bitartean biltzar osoa ahuspezturik egon zen.


text:
Ezekias erregeak eta buruzagiek Jauna goresteko esan zieten lebitarrei, Davidek eta Asaf profetak eginiko kantuz. Bozkarioz beterik goretsi zuten lebitarrek Jauna; ondoren, makurturik, gurtu egin zuten.


text:
Gero, Ezekiasek esan zion biltzarrari: «Zuek ere Jaunarentzako eskua bete eskaintza dakarzue. Aurreratu eta ekarri Jaunaren etxera zeuen oparigaiak eta esker oneko eskaintzak». Orduan, jendeak esker oneko eskaintzak egin zituen. Eskuzabalenek erre-opariak ere egin zituzten <f>[2]</f>.


text:
Jaunarentzako erre-oparitzat hirurogeita hamar zezen, ehun ahari eta berrehun bildots eskaini zituzten.


text:
Eta erre-oparitako hainbeste abere larrutzeko aski apaiz ez zegoenez, beren lankide <f>[3]</f> lebitarrek lagundu behar izan zieten lan guztia bukatzen, beste apaiz batzuk beren buruaren garbikuntza egin arte. Izan ere, lebitarrak gogotsuago izan ziren apaizak baino beren garbikuntza egiterakoan.


text:
Gainera, erre-opariekin batera egin ohi ziren isur-opari eta elkartasun-oparietako abereen gantzak ere erre behar izan zituzten <f>[4]</f>. <pb/>Honela berrantolatu zen kultua Jaunaren etxean.


text:
<pb/>Ezekias eta jende guztia pozik zegoen, Jainkoak herri osoari horrela eragin ziolako; dena bat-batean eratua baitzuten <f>[5]</f>.


text:
<pb/>Ezekiasek dei egin zien Israel eta Judako guztiei, eta Efraim eta Manasesen lurraldeetakoei ere dei-gutunak bidali zizkien, Jerusalemera, Jaunaren etxera, etor zitezen, Jaunaren, Israelen Jainkoaren, Pazko-jaia ospatzera.


text:
<pb/>Izan ere, erregeak, buruzagiek eta Jerusalemgo jendeak, batzarturik, Pazkoa bigarren hilabetean <f>[1]</f> ospatzea erabakia zuten.


text:
Ezin izan zuten bere garaian ospatu, garbikuntza eginiko apaizak aski ez zirelako eta jenderik ere bildu ez zelako Jerusalemen.


text:
Beer-Xebatik hasi eta Danerainoko israeldar guztiei deia zabaltzea erabaki zuten, Jaunaren, Israelen Jainkoaren, Pazko-jaia Jerusalemen ospatzera etor zitezen, gehienek ez baitzuten ospatu agindua dagoen eran.


text:
<pb/>Mezulariak, erregearen eta buruzagien gutunak harturik, Israel eta Juda osoan barrena ibili ziren, erregearen aginduz mezu hau emanez: «Israeldarrok, itzul zaitezte Jaunarengana, Abrahamen, Isaaken eta Israelen <f>[2]</f> Jainkoarengana. Bera ere itzuliko da, Asiriako erregearen eskuetatik ihes egin eta bizirik gelditu zaretenongana. <f>ⓒ</f>


text:
Ez izan zeuen guraso eta senideen antzeko, baztertu egin baitzuten Jauna, beren arbasoen Jainkoa. Horregatik, era izugarrian hondatu zituen, zeuen begiz ikus dezakezuenez.


text:
Ez izan, beraz, burugogor, zeuen gurasoen antzera. Hurbil zaitezte Jaunarengana <f>[3]</f>, eta zatozte berak betiko sagaratu duen santutegira. Obeditu Jaunari, zeuen Jainkoari, eta berak aldenduko du zuengandik bere haserre-sumina.


text:
Zuek Jaunarengana itzultzen bazarete, errukituko zaizkie zuen senide eta seme-alabei beraiek erbesteratu zituztenak, eta etorri ahal izanen dira aberrira. Izan ere, bihozbera eta errukiorra da Jauna, zuen Jainkoa, eta ez zaituzte baztertuko, zuek berarengana itzultzen bazarete». <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>Mezulariak hiriz hiri ibili ziren Efraim eta Manasesen lurraldeetan zehar, eta Zabulon lurralderaino ere heldu ziren; baina burla eta barre egin zieten.


text:
Juda lurraldean, berriz, Jainkoaren eraginez, denek bat egin zuten erregearen eta buruzagien agindua betetzeko, Jaunak esanaren arabera.


text:
<pb/><f>[4]</f> Jendetza izugarria bildu zen Jerusalemen Legamia gabeko Ogien Jaia bigarren hilabetean ospatzera. Biltzarra oso-oso handia izan zen.


text:
<pb/>Jerusalemen ziren sasikultuko aldare guztiak, baita intsentsua erretzeko aldareak ere, kendu eta Zedron errekara jaurti zituzten. <f>ⓔ</f>


text:
Bigarren hilaren hamalauan Pazko-bildotsa hil zuten. Apaizek eta lebitarrek, garbikuntza egin ezaz lotsaturik, garbikuntza egin eta erre-opariak eskaini zituzten Jaunaren etxean. <f>ⓕ</f>


text:
Jainkoaren gizon izan zen Moisesen legeak dioenez eta beraien arautegiak agintzen duenez, apaizak eta lebitarrak nor bere tokian ari ziren: lebitarrek odola eman eta apaizek isuri.


text:
Izan ere, batzar hartan garbikuntza egin gabeko jende asko zegoenez, lebitarrek Pazko-bildotsak hiltzen ziharduten, Jaunaren ohorezko ekintza sakratu hura egiteko garbi ez zeudenen ordez.


text:
Jende askok, Efraim, Manases, Isakar eta Zabulongoek batik bat, garbikuntza egin gabe jan zuten Pazko-bildotsa, idatzia dagoenaren kontra. Ezekiasek, ordea, otoitz egin zuen haien alde, esanez: «Jaun onak barka biezaie


text:
Jainko Jaunarengana, beren arbasoen Jainkoarengana, jo duten hauei guztiei, gauza santuak egiteko behar den garbitasunik ez badute ere».


text:
<pb/>Jerusalemen ziren israeldarrek poz handiz egin zuten zazpi egunez Legamia gabeko Ogien Jaia. Lebitarrek eta apaizek egunero goretsi ohi zuten Jauna, musika-tresna ozenen laguntzaz, haren ohoretan kantatuz.


text:
Ezekiasek zorionik beroenak eman zizkien lebitarrei, Jaunaren zerbitzuan gogotsu ari izan zirelako. Horrela, zazpi egunez jarraitu <f>[5]</f> zuten jaia, elkartasun-opariak eskainiz eta Jauna, beren arbasoen Jainkoa, goretsiz.


text:
<pb/>Jaia beste zazpi egunez luzatzea erabaki zuen biltzar osoak, eta beste zazpi egun haiek ere oso alaiak izan ziren.


text:
Judako errege Ezekiasek mila zezen eta zazpi mila ardi eman zizkion batzarrari, eta buruzagiek ere mila zezen eta hamar mila ardi eman zizkioten. Apaiz askok eta askok, beren aldetik, garbikuntza egin zuten.


text:
Judakoen biltzar osoa guztiz alai zegoen, baita apaizak eta lebitarrak ere, eta orobat Israeldik etorritako jende guztia, nahiz pelegrinajean etorriak nahiz Judan bertan bizi zirenak. <f>ⓖ</f>


text:
Beraz, alaitasun handia izan zen Jerusalemen. Daviden seme eta Israelgo errege Salomonen garaiaz gero, ez zen halakorik izan Jerusalemen. <f>ⓗ</f>


text:
Azkenean, apaiz lebitarrek bedeinkatu egin zuten herria: Jainkoak entzun zuen haien deia, eta haien otoitza zeruko bizileku santuraino heldu zen. <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>Jai haiek bukaturik, bertan izaniko israeldarrak Judako hirietan barrena ibili ziren zutarri sakratuak hausten, zutoin sakratuak ebaki eta kultu-leku eta aldareak desegiten, denak suntsitu arte. Eta hori bera egin zuten Benjamin, Efraim eta Manasesen lurraldeetan ere. Ondoren, israeldar guztiak nor bere hiri eta etxera itzuli ziren. <f>ⓙ</f>


text:
<pb/>Ezekiasek berrantolatu egin zituen apaiz- eta lebitar-taldeak, bakoitza bere sailaren arabera. Talde bakoitzaren eginkizuna eratu zuen, bai erre-opari eta elkartasun-opariak eskaintzeko, bai kultuaren zerbitzurako, bai gorespenak eta gorazarreak kantatzeko Jaunaren tenplu barruan <f>[1]</f>.


text:
Erregeak bere ondasunetatik zati bat eman zuen, goiz eta arratsaldeko erre-opariak, larunbat, ilberri-jai eta jai nagusietako erre-opariak eskaintzeko, Jaunaren legean idatzia dagoenaren arabera <f>[2]</f>;


text:
gainera, apaizei eta lebitarrei zegokien partea emateko agindu zien Jerusalemgo bizilagunei, Jaunaren legea betetzen sendo iraun zezaten. <f>ⓚ</f>


text:
Agindua zabaldu zelarik, israeldarrek ugari eman zituzten gari, ardo, olio, ezti eta alorretako emaitza guztien hasikinak; baita horien guztien hamarrenak ere, oparo.


text:
Judako beste hirietakoek, baita haietan bizi ziren israeldarrek ere, beren behi, ardi eta beren Jainko Jaunari sagaraturiko beste eskaintzen hamarrenak eman zituzten. Horrela, ondasun-multzo handiak egin ziren.


text:
Ezekiasek eta agintariek, hainbeste multzo ikustean, Jauna eta beronen herri Israel bedeinkatu zituzten.


text:
Tzadoken ondorengoa zen Azarias apaiz nagusiak eman zion erantzuna: «Jaunaren etxera emaitzak ekartzen hasi zirenez geroztik, asetzeko adina janari izan dugu, eta asko utzi dugu sobera. Izan ere, bedeinkatu egin du Jaunak bere herria. Hona hemen zenbat gelditu den sobera».


text:
eta bertara eraman zituzten xuxen emaitzak, hamarrenak eta eskaintza sakratuak. Gauza haien arduradun nagusia Konanias lebitarra zen, eta laguntzailea beraren anaia Ximei.


text:
Eta bi hauen ardurapean Jehiel, Azazias, Nahat, Asahel, Jerimot, Jozabad, Eliel, Ismakias, Mahat eta Benaias ziren begirale, Ezekias erregearen eta tenpluko arduradun Azariasen aginduz.


text:
Imnaren seme Kore lebitarrak, ekialdeko atea zaintzen zuenak, nork bere borondatez Jainkoari eginiko eskaintzen ardura zuen, eta Jaunarentzako emaitzak eta gauza sakratuak banatzekoa.


text:
Koreren ardurapean, Edenek, Miniaminek, Jexuak, Xemaiasek, Amariasek eta Xekaniasek beren apaiz-lagunen artean xuxen banatu behar zituzten emaitzak apaizak bizi ziren hirietan <f>[4]</f>, bakoitzari, handi nahiz txiki, bere mailaren arabera.


text:
Emaitza <f>[5]</f>, Jaunaren etxean egunero zerbitzua nork bere talde eta eginkizunaren arabera betetzen zutenei ez ezik, hiru urte zituztenez geroztik erroldan sartuak ziren apaiz-senitarteko gizasemeei ere egin behar zieten.


text:
Apaizak senitarteka sartu ohi zituzten erroldan; lebitarrak, berriz, hogei urtez goikoak, beren eginkizun eta mailen arabera.


text:
Apaiz lebitarren familia osoak sartu behar zuen erroldan, emazte eta seme-alabekin, hots, senitarte osoak; izan ere, etengabe arduratu behar zuten beren eginkizun sakratuaz.


text:
<pb/>Hiri inguruetako auzategietan bizi ziren Aaronen ondorengo apaizei eta erroldan zeuden lebitarrei zegokiena emateko, gizon batzuk zeuden izendatuak hiri bakoitzean.


text:
<pb/>Horrela egin zuen Ezekiasek Juda osoan; ongi, zuzen eta leial jokatu zuen Jaunaren, bere Jainkoaren aurrean.


text:
Jainkoaren etxeko zerbitzurako eta legeari nahiz aginduei buruz egin zuen guztia bere Jainkoaren nahia bihotzez betetzen saiatuz egin zuen, eta dena ongi burutu ahal izan zuen.


text:
<pb/>Gertaera hauen ondoren eta Ezekiasek hain leial jokatu arren, Asiriako errege Senakeribek Judan sartu eta hiri gotor guztiak setiatu zituen, beraiez jabetzeko agindua emanez.


text:
bere ministro eta ofizialekin bildurik, hiriaz kanpo zeuden ur-putzuak estaltzeko asmoa agertu zuen. Onartu zioten


text:
eta, jendetza handia bildurik, putzu guztiak eta lurpean zihoan erreka <f>[1]</f> ere estali egin zituzten; horrela, Asiriako erregeek, etortzean, ez zuten urik aurkituko.


text:
Oldar handiz, Ezekiasek berreraiki zuen eroria zegoen harresia, haren gainean dorreak eraiki eta beste harresi bat ere egin zuen kanpoaldetik; Daviden Hiriko lubeta, Milo <f>[2]</f> izenekoa, sendotu egin zuen, eta gezi eta babeski ugari eginarazi.


text:
<pb/>Eta buruzagiak gudarostearen gidari ezarri ondoren, jendea hiri-sarrerako plazan bilarazi eta sutsu hitz egin zien, esanez:


text:
«Izan sendo eta adoretsu! Ez izutu, ez beldurtu halako gudaroste handiarekin datorren Asiriako errege horren aurrean, gurekin dagoena indartsuago baita horrekin dagoena baino.


text:
Giza indarra <f>[3]</f> baizik ez du horrek; guk, ordea, Jauna, geure Jainkoa, dugu geurekin, laguntzeko eta gurekin borrokatzeko». <pb/>Judako errege Ezekiasen hitz hauek bizkortu egin zuten herria. <f>ⓛ</f>


text:
<pb/>Aldi baten buruan, bere gudarostearekin Lakixen <f>[4]</f> zegoen Senakeribek, Asiriako erregeak, bere ordezkariak bidali zituen Jerusalemera, Judako errege Ezekiasi eta herri osoari honako hau esatera:


text:
«Hau dio Asiriako errege Senakeribek: “Zertan duzue halako uste ona, Jerusalemen, hiri setiatuan, jarraitzeko?


text:
Zuek engainatzen ari da Ezekias, goseak eta egarriak hil zaitezten; horregatik esan dizue, Asiriako erregearen eskuetatik Jaunak, zeuen Jainkoak, libratuko zaituztela.


text:
Baina ez al ditu, bada, Ezekiasek berak kendu Jainko horren kultu-lekuak eta aldareak, Judako eta Jerusalemgo jendeari aldare bakar baten aurrean ahuspeztu eta intsentsua aldare horretan eskaintzeko aginduz?


text:
Ez al dakizue zer egin diegun nik eta nire aurrekoek hainbat lurraldetako herriei? Lurralde horietako jendeen jainkoek libratu ahal izan ote zuten beren nazioa nire eskuetatik?


text:
Nire aurrekoek hondatu zituzten nazio horietako jainkoetarik batek ere libratu ahal izan ote du bere herria nire eskuetatik? Eta zeuen Jainkoak libratuko zaituztela nire eskuetan erortzetik?


text:
Ez zaitzatela engaina Ezekiasek; ez diezazuela iruzurrik egin. Ez sinetsi! Inongo jainkok bere nazioa nahiz erreinua ezin izan badu ez nire, ez nire aurrekoen eskuetatik libratu, are gutxiago libratuko zaituzte zeuen Jainkoak <f>[5]</f>”».


text:
<pb/>Beste gauza asko ere esan zuten ordezkari haiek Jainko Jaunaren eta honen zerbitzari Ezekiasen kontra.


text:
Senakeribek gutuna idatzi zuen Jauna, Israelen Jainkoa, irainduz eta beronen kontra honako hau esanez: «Beste lurraldeetako jendeen jainkoek ezin izan dituzte beren herriak nire eskuetatik libratu. Ezekiasen Jainkoak ere ezin izango du salbatu bere herria nire eskuetatik».


text:
<pb/>Ordezkari haiek ahots handiz eta hebreeraz mintzo zitzaizkion Jerusalemgo harresi gainean zegoen jendeari, ikara eta beldur zedin, horrela hiriaz jabetu ahal izateko.


text:
Atzerritarrek giza eskuz eginak dituzten sasijainkoetako bat bailitzan mintzatu ziren Jerusalemgo Jainkoaz.


text:
<pb/>Egoera horretan, Ezekias erregeak eta Amotzen seme Isaias profetak otoitz egin zuten, zerura deituz.


text:
<pb/>Orduan, Jaunak aingerua bidali zuen eta aingeruak Asiriako erregearen gudarosteko gudari adoretsu guztiak, buruzagiak eta ofizialak hondatu egin zituen. <pb/>Senakeribek, lotsaz beterik, bere herrira itzuli behar izan zuen. Eta bere jainkoen jauretxera sartu zenean, bere semeek <f>[6]</f> hil zuten ezpataz.


text:
Honela salbatu zituen Jaunak Ezekias eta Jerusalemgo bizilagunak Asiriako errege Senakeriben eta gainerako etsaien eskuetan erortzetik. Eta bakea eman zien alde guztietan.


text:
Askok, orduan, eskaintzak eraman zizkioten Jaunari Jerusalemera, baita esku-erakutsiak ere Judako errege Ezekiasi. Gertakari honen ondoren, Ezekiasek ospe handia izan zuen nazio guztien aurrean.


text:
<pb/>Egun batez, larriki gaixotu zen Ezekias. Jaunari otoitz egin eta Jaunak miraria eginez erantzun zion.


text:
Ezekiasek, aldiz, ez zuen erantzun hartutako mesedeari zegokionez, harrotu egin baitzen. Horregatik, Jaunaren haserrea piztu zen haren kontra eta Juda eta Jerusalemen kontra.


text:
Baina bai Ezekias bera, bai Jerusalemgo bizilagunak, beren harrokeria aitorturik, apaldu egin ziren, eta Jaunak ez zituen zigortu Jerusalemgo bizilagunak Ezekias bizi izan zen artean.


text:
<pb/>Aberastasun eta ospe handiak izan zituen Ezekiasek. Zilar, urre, harribitxi, usainki, babeski <f>[7]</f> eta era askotako gauza baliotsu ugari bildu zuen.


text:
Mandioak egin zituen, gari-, ardo- eta olio-uztak gordetzeko, baita ukuiluak ere era guztietako abereentzat, eta eskortak artaldeentzat;


text:
abere nahiz artalde ugari baitzuen, Jainkoak ondasun asko eman zionez. Hiriak <f>[8]</f> ere eraiki zituen.


text:
<pb/>Ezekiasek Gihon errekaren goiko irteera estali eta lur azpitik <f>[9]</f> eraman zuen Daviden Hiriaren mendebalderantz. <pb/>Ezekiasek ongi burutu zituen bere egintza guztiak.


text:
<pb/>Alabaina, Juda erreinuan izana zen gertakari harrigarriaren <f>[10]</f> berri jakitera, Babiloniako agintariek mandatariak bidali zizkiotenean, Jainkoak Ezekias eskutik utzi bazuen, probatzeko izan zen: nolako asmoak zituen ikusteko.


text:
<pb/>Ezekiasen gainerako jarduerak eta egintza errukitsuak «Amotzen Seme Isaiasen Liburuan» eta «Judako eta Israelgo Erregeen Liburuan» daude idatziak.


text:
<pb/>Hil zenean, Daviden ondorengoen hilobietarako aldapa ondoan ehortzi zuten Ezekias. Juda osoko eta Jerusalemgo jendeak hileta ederrak egin zizkion. <pb/>Ondorengo erregea haren seme Manases izan zen.


text:
<pb/>Hamabi urte zituen Manasesek errege izaten hastean, eta berrogeita hamabost urtez izan zen errege Jerusalemen.


text:
Jaunari atsegin ez zaiona egin zuen, Jaunak israeldarren aurretik bota zituen herrien ohitura higuingarrien arabera jokatuz.


text:
Bere aita Ezekiasek deseginak zituen muinoetako kultu-lekuak berreraiki zituen eta aldareak egin Baalen kulturako; zutoin sakratuak ere egin zituen eta izar guztien aurrean ahuspeztu zen, kultu emanez.


text:
Aldareak ezarri zituen Jaunaren etxean, tenplu hartaz Jaunak hau esana zuen arren: «Jerusalem dut neure egoitza betiko».


text:
Bere semeak oparitzat eskaini zituen Ben-Hinom haranean, sutan errez <f>[1]</f>. Igarketa, aztikeria eta sorginkeriatan ibili zen; jarduteko aukera eman zien nekromante eta igarleei. Jaunari atsegin ez zaiona egin zuen etengabe, Jauna haserraraziz.


text:
Gainera, berak eginiko idoloaren irudia ezarri zuen Jainkoaren etxean, Jainkoak tenpluari buruz Davidi eta beronen seme Salomoni hau esana zien arren: «Tenplu hau eta Israelgo leinu guztien artean aukeratu dudan Jerusalem hiria izanen ditut beti neure egoitza.


text:
Ez dut Israel bere arbasoei eman nien lurraldetik urrun ibilaraziko, baldin eta Moisesen bidez agindu dizkiedan irakaspen, arau eta erabaki guztiak betetzen badituzte».


text:
Manasesek, aldiz, okerbideratu egin zituen Judako eta Jerusalemgo bizilagunak, eta antzina Jaunak israeldarren aurretik suntsitu zituen herriek baino askoz okerrago jokarazi zien.


text:
Orduan, Jaunak Asiriako erregearen gudalburuak etorrarazi zituen haien kontra, eta gudalburuek Manases burdinazko kakoz harrapatu, brontzezko bi katez lotu eta Babiloniara <f>[2]</f> eraman zuten. <f>ⓜ</f>


text:
Bere burua halako larrialdian ikusirik, Jauna, bere Jainkoa, baretzen saiatu zen Manases, bere arbasoen Jainkoaren aurrean apal-apal eginez


text:
eta berari otoitza zuzenduz. Jaunak onez aditu eta entzun zion eskaria, eta Jerusalemera, bere erreinura, itzularazi zuen. Orduan, Jauna egiazko Jainkoa dela aitortu zuen Manasesek.


text:
<pb/>Jerusalemera itzulirik, altuera handiko harresia eginarazi zuen Daviden Hiriaren kanpoaldetik: Gihon iturriaren mendebaldetik hasi eta, Zedron haranean zehar, Arrain ateraino, Ofel <f>[3]</f> auzategia inguratuz. Eta Judako hiri gotor guztietan buruzagiak ezarri zituen.


text:
Kendu zituen Jaunaren etxetik jainko arrotzak eta idoloa, eta hiritik kanpora bota zituen tenplua zegoeneko mendixkan eta Jerusalemen berak lehen eraikitako aldareak. <f>ⓝ</f>


text:
Eta Jaunaren aldarea berriztaturik, elkartasun- eta esker oneko opariak eskaini zituen bertan, eta Jauna, Israelen Jainkoa, gurtzeko agindu zion Judari.


text:
Hala ere, herriak muinoetako kultu-lekuetan opariak eskaintzen jarraitzen zuen, baina Jaunari, bere Jainkoari, bakarrik.


text:
<pb/>Manasesen gainerako egintzak, bere Jainkoari egin zion otoitza <f>[4]</f> eta profetek Jaunaren, Israelen Jainkoaren, izenean eman zizkioten mezuak «Israelgo Erregeen Kronika» liburuan daude idatziak.


text:
Hark eginiko otoitza eta Jaunak nola entzun zion, nolako bekatu eta makurkeriak egin zituen eta, damutu aurretik, kultu-lekuak, zutoin sakratu eta idoloak zein tokitan eraiki zituen «Ikusleen Kronika <f>[5]</f>» deritzan liburuan daude idatziak.


text:
<pb/>Hil zenean, bere etxe ondoan lur eman zioten Manasesi. Ondorengo erregea haren seme Amon izan zen.


text:
Jaunari atsegin ez zaiona egin zuen, beraren aita Manasesek bezala, eta hark eginiko idolo guztiei opariak eskaini eta kultu eman zien Amonek.


text:
Gainera, beraren aita Manases bezala Jaunaren aurrean apaldu ordez, geroz eta okerkeria gehiago egin zuen.


text:
Baina herriko jendeak hil egin zituen erregearen aurka jaiki ziren guztiak, eta haren seme Josias izendatu zuen errege, aitaren ordez.


text:
<pb/>Zortzi urte zituen Josiasek errege izaten hastean, eta hogeita hamaika urtez izan zen errege Jerusalemen.


text:
Jaunari atsegin zaiona egin zuen, bere arbaso Daviden jokabideari denetan jarraituz, ezertan ere okertu gabe <f>[1]</f>.


text:
<pb/>Bere erregealdiko zortzigarren urtean, oraino gazte zelarik, bere arbaso Daviden Jainkoarengana jo zuen. Eta hamabigarren urtean Juda eta Jerusalemdik kultu-lekuak, zutoin sakratuak eta zurezko nahiz metalezko idoloak kentzen hasi zen.


text:
Bere begi-bistan botarazi zituen Baalen aldareak, berauen gainean zeuden intsentsu-ontziak hautsiz; zutoin sakratu eta zurezko nahiz metalezko idoloak xehatu eta puskak halakoei sakrifizioak eskaintzen zizkietenen hilobi gainean barreiatu zituen.


text:
Sasiapaizen hezurrak, berriz, beraien aldareetan beretan errearazi zituen. Horrela egin zuen Juda eta Jerusalemen garbikuntza.


text:
Eta Manases, Efraim, Simeon eta Neftalirainoko herrixketan eta inguruetako lurraldeetan <f>[2]</f> ere


text:
aldareak eta zutoin sakratuak bota, idoloak xehe-xehe egin eta intsentsua erretzeko aldareak desegin zituen, eta halaxe Israel lurralde osoan. Ondoren, Jerusalemera itzuli zen.


text:
<pb/>Bere erregealdiko hemezortzigarren urtean, lurraldearen eta tenpluaren garbikuntza egin ondoren, Atzaliasen seme Xafani, hiriko gobernari zen Maaseiasi eta Joakazen seme Joah idazkariari Jaunaren, bere Jainkoaren, etxea konpontzeko mandatua eman zien erregeak.


text:
Hauek Hilkias apaiz nagusiagana joan eta Jainkoaren etxean bildutako dirua eman zioten. Diru hura Manases, Efraim eta Israelgo beste lurraldeetako jendeak, Juda, Benjamin osoko eta Jerusalemgo jendeak emana zen, eta atezain zeuden lebitarrek jasoa.


text:
Jaunaren etxeko konponketen arduradunei eman zieten dirua; hauek, berriz, tenplua konpontzen eta berritzen ari ziren langileei.


text:
Zurginei eta igeltseroei ere eman zieten, harlanduak eta zura eros zitzaten, habeak egiteko eta Judako erregeek hondatzen utzi zituzten eraikuntzen hormak eta habeak berritzeko.


text:
<pb/>Zintzo ari ziren langile haiek lanean. Merariren ondorengoetako Jahat eta Obadias, eta Kehaten ondorengoetako Zakarias eta Mexulam lebitarrak ziren lan haiek zuzentzeko arduradunak. Musika-tresnak <f>[3]</f> jotzen zekitenez, lebitarrek


text:
gidatzen zituzten eramaileak eta zuzentzen gainerako langileak. Beste lebitar batzuk idazkari ziren, begirale nahiz atezain.


text:
<pb/>Behinola, Jaunaren etxerako emana zen dirua ateratzen ari zirelarik, Jaunak Moisesi emaniko lege-liburua <f>[4]</f> aurkitu zuen Hilkias apaizak.


text:
Hilkiasek esan zion Xafan idazkariari: «Lege-liburua aurkitu dut Jaunaren etxean». Eta Xafani eman zion Hilkiasek liburua.


text:
Xafanek, liburua erregeari eramanez, lanen berri eman zion, esanez: <pb/>—Ari dira egiten zure zerbitzariak agindu zaien guztia.


text:
<pb/>Ondoren, esan zion Xafan idazkariak erregeari: <pb/>—Hilkias apaizak liburu hau eman dit. <pb/>Eta Xafanek irakurri egin zuen liburua erregearen aitzinean.


text:
agindu hau eman zien Hilkiasi, Xafanen seme Ahikami, Mikaren seme Abdoni, Xafan idazkariari eta erregearen ministro zen Asaiasi:


text:
<pb/>—Zoazte eta kontsulta egin Jaunari nire izenean eta Israelen bizirik gelditutakoen eta Judakoen izenean, aurkitu duten liburu honek dioenaz. Izan ere, haserre bizitan egon behar du Jaunak gurekin, gure arbasoek Jaunaren hitzari kasurik egin ez diotelako eta liburu honetan idatzia bete ez dutelako.


text:
<pb/>Orduan, Hulda profetesagana <f>[5]</f> joan ziren Hilkias eta erregeak izendatutako besteak. Profetesa hura Jerusalemgo auzategi berrian bizi zen. Haren senar Xalum, Tokhaten seme eta Hasraren biloba, tenpluko jantzien arduraduna zen. Adierazi zioten arazoa Huldari,


text:
hau diodala nik, Jaunak, Israelen Jainkoak: “Judako erregearen aurrean irakurri duten liburuko hitzek adierazitako madarikazio guztiak betez, hondamendia bidaliko dut toki honetara eta bertan bizi direnen gainera.


text:
Baztertu nautelako, jainko arrotzei intsentsua erre dietelako eta idoloak eginez <f>[6]</f> iraindu nautelako, sutu egin zait haserrea toki honen kontra eta ez zait itzaliko”.


text:
Baina Jaunari kontsulta egitera bidali zaituzten Judako erregeari esaiozue hau diodala nik, Jaunak, Israelen Jainkoak, entzun dituzun hitzei buruz:


text:
“Entzun duzu nik toki honetan bizi direnen kontra esan dudana. Horregatik, zure bihotza bigundu egin da eta apaldu egin zara nire aurrean. Nire aurrean apaldu zarelako, zeure jantziak urratu eta negar egin duzulako, nik ere entzun dizut. Hala diot nik, Jaunak.


text:
Beraz, toki honetara bidaliko dudan hondamen hori ikusi baino lehen zeure arbasoengana bilduko zaitut, eta bakean ehortziko zaituzte zeure hilobian”». <pb/>Hala, mandatariek erregeari eraman zioten erantzun hori.


text:
Gero, erregea Jaunaren etxera igo zen, Judako eta Jerusalemgo bizilagun guztiak berekin zituela: apaizak, lebitarrak eta jende guztia, handi nahiz txiki. Eta Jaunaren etxean aurkituriko itun-liburuak <f>[7]</f> dioen guztia irakurri zien erregeak ahots handian.


text:
Ondoren, oholtzaren gainean zutik, erregeak Jaunarekiko ituna berritu zuen: jarraituko ziotela Jaunari eta beteko zituztela bihotz-bihotzez eta gogo handiz haren agindu, burubide eta arauak, eta beteko zituztela liburu hartan idatziak zeuden itun-arau guztiak.


text:
Jerusalemen zeuden guztiei, baita Benjamingoei ere, onarrarazi egin zien itun hura. Ordudanik, Jerusalemgo bizilagunek Jainkoarekin, beren arbasoen Jainkoarekin, egina zuten itunaren arabera jokatu zuten.


text:
<pb/>Ondoren, israeldarren lurraldean zeuden idolo higuingarri guztiak desagerrarazi zituen Josiasek, eta Israelen bizi zirenek Jauna, beren Jainkoa, gurtu zezaten ahalegindu zen. Josias bizi izan zen bitartean ez ziren urrundu Jaunarengandik, beren arbasoen Jainkoarengandik.


text:
<pb/>Josiasek Pazkoa ospatu zuen Jerusalemen, Jaunaren ohoretan. Lehen hilabeteko hamalauan Pazko-bildotsa hil zuten.


text:
Apaizak beren eginkizuna betetzera bultzatu zituen Josiasek, eta Jaunaren etxean zerbitzua egin zezaten suspertu.


text:
Eta Israel osoari irakatsi ohi zioten eta Jaunarentzat sagaratuak zeuden lebitarrei esan zien Josiasek: «Zerbitza ezazue Jauna, zeuen Jainkoa, eta Israel herria. Aurrerantzean ez duzue kutxa sakratua bizkarrean eraman beharrik izango, zeren eta Israelgo errege eta Daviden seme izan zen Salomonek eraikitako tenpluan ezarria baitago jadanik.


text:
Antola zaitezte senitarteka zeuen eginkizunen arabera, Israelgo errege Daviden eta beronen seme Salomonen idatzietan agindua <f>[1]</f> dagoenez.


text:
Jar zaitezte tenpluan zeuen senide dituzuen herritar guztien zerbitzura. Lebitarron senitarte bakoitzak lagun diezaiola herriko senitarte-talde bati <f>[2]</f>


text:
Pazko-bildotsa hiltzen. Egin ezazue zeuen buruaren garbikuntza, eta lagundu zeuen senide israeldarrei Pazkoa ospatzen, Moisesen bidez Jaunak agindutakoaren arabera».


text:
<pb/>Josias erregeak, bere ondasunetatik, hogeita hamar mila bildots eta antxume eman zizkien han ziren herritar guztiei, Pazko-opariak eskain zitzaten, eta beste hiru mila idi ere bai. <f>ⓐ</f>


text:
Erregearen ministroek ere abere ugari eman zieten bai jendeari, bai apaiz eta lebitarrei ere. Jainkoaren etxeko arduradun ziren Hilkiasek, Zakariasek eta Jehielek ere bi mila eta seiehun Pazko-bildots eta hirurehun idi eman zizkieten apaizei Pazko-oparitarako.


text:
Lebitarburu ziren Konaniasek eta beronen senide Xemaiasek eta Netanelek, baita Haxabiasek, Jeielek eta Jozabadek ere bost mila bildots eta bostehun idi eman zizkieten lebitarrei Pazko-oparitarako.


text:
<pb/>Pazko-ospakuntza honela eratu zuten: apaizak beren tokietan jarri ziren, baita lebitarrak ere beren mailen arabera, erregeak agindu bezala.


text:
Pazko-bildotsak hil ondoren, apaizek, lebitarren eskuetatik hartutako odola zirtatu egiten zuten; bitartean, lebitarrek larrutu egiten zituzten eskainitako abereak.


text:
Senitarteka harturik, zegokien zatia herritarrei eman ondoren, aparte jartzen zuten Jaunari erre-oparitzat eskaini beharrekoa <f>[3]</f>, Moisesen liburuan idatzia dagoen bezala, eta hori bera egiten zuten idiekin.


text:
Gero, erre zuten Pazko-bildotsa, agindua dagoen bezala, eta gaineratiko eskaintzak eltze, pertz eta lapikoetan egosi eta herritarren artean banatu zituzten arretaz.


text:
Ondoren, berentzat eta apaizentzat prestatu zuten lebitarrek Pazko-afaria; izan ere, Aaronen ondorengo ziren apaizek arratsa arte jardun zuten opariak eta gantzak erretzen.


text:
Asafen ondorengo ziren kantariek beren lanean jardun zuten, Davidek, Asafek, Hemanek eta erregearen profeta zen Jedutunek agindutakoaren arabera. Atezainak ere beren tokietan egon ziren. Ez zuten beren zerbitzua utzi beharrik izan, beraien kideko ziren lebitarrek prestatu baitzieten haiei ere Pazko-afaria.


text:
<pb/>Horrelaxe eratu zen egun hartan Jaunaren zerbitzua Pazkoa ospatzeko eta Jaunaren aldarean erre-opariak eskaintzeko, Josias erregeak agindu bezala.


text:
Egun hartan, han ziren israeldarrek Pazko-jaia ospatu zuten eta, gainera, Legamia gabeko Ogien Jaia zazpi egunez.


text:
Ez zen Israelen halako Pazko-jairik inoiz ospatu izan Samuel profetaren egunez geroztik. Israelgo errege batek ere ez <f>[4]</f> zuen ospatu izan Josiasek ospatu zuena bezalako Pazko-jairik, apaizak, lebitarrak, Juda eta Israel osoko eta Jerusalemgo bizilagunak bertan zirelarik.


text:
<pb/>Honen guztiaren ondoren, Josiasek tenplua berriztatua zuelarik, Egiptoko Neko erregea Eufrates ibai ondoan zegoen Karkemix hiriari erasotzera etorri zen. Josiasek aurre egin zion,


text:
baina Nekok mezulariak bidali zizkion esatera: «Ez dugu deus ere elkarren kontra, Judako errege. Ez nator zure kontra, gerra egiten ari zaidan beste errege-etxe baten kontra baizik. Bizkor ibiltzeko esan dit Jainkoak. Ez jarri zuk eragozpenik Jainkoari, neure alde baitut; bestela, hondatu egingo zaitu <f>[5]</f>».


text:
<pb/>Josiasek, ordea, ez zuen atzera egin, egiptoarraren kontra borrokatzeko egokieraren bila baitzebilen. Jainkoaren eraginez, Nekok eman zion oharra aditu gabe, Megidoko <f>[6]</f> lautadan guduari ekin zion Josiasek.


text:
Arkulariek geziak jaurti eta zauritu egin zuten Josias. Orduan, esan zien erregeak bere zerbitzariei: «Atera nazazue hemendik, larriki zauritua nago eta». <f>ⓑ</f>


text:
Zerbitzariek erregea bere guda-gurditik hartu, beste guda-gurdi batera igo eta Jerusalemera eraman zuten. Han hil zen, eta bere arbasoen hilobian ehortzi zuten. Juda eta Jerusalem osoak egin zuen dolu Josiasengatik.


text:
Jeremias profetak negar-kanta bat egin zuen Josiasi buruz. Gizon-emakume kantari guztiek aipatzen dute gaurdaino Josias beren negar-kantuetan. Ohitura bihurtu da hori Israelen. «Negar Kantak» izeneko liburuan daude idatzirik <f>[7]</f>.


text:
eta beste egintzak, lehenengotik azkenekora, «Israelgo eta Judako Erregeen Liburuan» daude idatziak.


text:
Hogeita hiru urte zituen Joakazek errege izaten hastean, eta hiru hilabetez izan zen errege Jerusalemen.


text:
Egiptoko Neko erregeak Jerusalemgo errege izatea Joakazi kendu eta zerga ezarri zion herriari: hiru mila kilo zilar eta hogeita hamabost kilo urre ordaindu behar zuten.


text:
Egiptoko erregeak Joakazen anaia Eliakim ezarri zuen Judako eta Jerusalemgo errege; baina izena aldatu zion, Joiakim deituz <f>[1]</f>. Joakaz, berriz, Egiptora eraman zuen preso.


text:
<pb/>Hogeita bost urte zituen Joiakimek errege izaten hastean, eta hamaika urtez izan zen errege Jerusalemen. Jaunari, bere Jainkoari, atsegin ez zaiona egin zuen.


text:
Jaunaren etxeko zenbait ontzi ere eraman zuen Nabukodonosorrek Babiloniara, eta bertan zuen jauregian ezarri.


text:
Joiakimen gainerako jarduerak, egin zituen gauza higuingarriak eta gertatu zitzaiona <f>[2]</f> «Israelgo eta Judako Erregeen Liburuan» daude idatziak. Hurrengo erregea haren seme Joiakin izan zen.


text:
<pb/>Zortzi <f>[3]</f> urte zituen Joiakinek errege izaten hastean, eta hiru hilabete eta hamar egunez izan zen errege Jerusalemen. Jaunari atsegin ez zaiona egin zuen.


text:
Hurrengo urtean, Nabukodonosorrek talde bat bidali zuen, Joiakin preso hartu eta, Jaunaren etxeko zenbait ontzi ederrekin batera, Babiloniara eraman zezaten. Joakinen ordez, beraren osaba <f>[4]</f> Sedekias ezarri zuen Nabukodonosorrek Judako eta Jerusalemgo errege.


text:
<pb/>Hogeita bat urte zituen Sedekiasek errege izaten hastean, eta hamaika urtez izan zen errege Jerusalemen.


text:
Jaunari, bere Jainkoari, atsegin ez zaiona egin zuen. Eta Jeremias profetak Jaunaren izenean hitz egin zion arren, Sedekias ez zen apaldu. <f>ⓒ</f>


text:
Gainera, Nabukodonosor erregearen kontra jaiki zen, leial izango zitzaiola Jainkoaren izenean zin egina zion arren. Setatsu izan zen eta ez zuen inola ere Jaunarengana, Israelen Jainkoarengana, itzuli nahi izan.


text:
Apaizburuek eta herriak ere okerkeria okerkeriaren gainean egiten zuten, arrotzen ohitura higuingarriak hartuz. Jaunak Jerusalemen beretzat sagaratua zuen tenplua ere kutsatu egin zuten.


text:
Jaunak, beren arbasoen Jainkoak, etengabe egin zizkien oharrak bere mezularien bidez; izan ere, errukia baitzien bere herriari eta bere egoitzari.


text:
Baina haiek Jainkoaren mezulariei iseka egin, beraien esanak gutxietsi eta barre egiten zieten profetei. Jaunak bere herriaren kontra zuen haserrea gainez egiteraino handitu zen eta ez zen salbabiderik izan.


text:
Orduan, Jainkoak etorrarazi zuen Babiloniako erregea <f>[5]</f> jende haren kontra, eta hark hango gazteak ezpataz hil zituen tenpluan bertan; ez zien barkatu ez mutilei, ez neskei, ez zaharrei, ez agureei: Jainkoak dena haren esku utzi zuen.


text:
Jainkoaren etxeko tresnak, handiak nahiz txikiak, tenpluko eta jauregiko altxorrak, baita buruzagienak ere, Babiloniara eraman zituen denak.


text:
Gero, Jainkoaren etxea erre, Jerusalemgo harresia bota eta su eman zien jauregiei eta bertako gauza ederrei, dena hondatuz.


text:
<pb/>Bizirik geldituak Babiloniara erbesteratu zituen. Han erregearen eta beronen ondorengoen esklabo izan ziren, harik eta pertsiarren erregealdia etorri zen arte.


text:
Horrela bete zen Jaunak Jeremias profetaren ahoz esana: «Hirurogeita hamar urtez egongo da utzia lurralde hau, hondamenaldi osoan zehar, Jaunari ukatu zizkioten atseden-urteak <f>[6]</f> bete arte».


text:
<pb/>Pertsiako errege Ziroren lehen urtean <f>[7]</f>, Jeremias profetaren ahoz iragarria bete zuen Jaunak. Eta berak eraginda, Pertsiako errege Zirok hitzez eta idatziz bere erreinu osoan agindu hau zabaldu zuen:


text:
«Hau agintzen du Pertsiako errege Zirok: Lurreko erreinu guztiak eman dizkit Jaunak, zeruetako Jainkoak, eta Judako Jerusalemen berari tenplua eraikitzeko agindu dit. Beraz, zuen artean haren herriko diren guztiak igo bitez hara, Jauna, beren Jainkoa, lagun dutela!»


text:
<pb/>Pertsiako errege Ziroren lehen urtean, Jeremias profetaren ahoz iragarritakoa <f>[1]</f> bete zuen Jaunak. Eta berak eraginda, Pertsiako errege Zirok hitzez eta idatziz bere erreinu osoan agindu hau zabaldu zuen: <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>«Honela agintzen du Pertsiako errege Zirok: Lurreko erreinu guztiak eman dizkit Jaunak, zeruetako Jainkoak <f>[2]</f>, eta Judako Jerusalemen berari tenplua eraikitzeko agindu dit.


text:
Beraz, zuen artean haren herriko diren guztiak igo bitez, Jainkoa lagun, Judako Jerusalemera eta han dagoen Jaunari, Israelgo Jainkoari, eraiki biezaiote etxea.


text:
Bizirik gelditu diren eta itzuli nahi duten israeldarrei lagun biezaie inguruko jendeak; eman biezazkie zilarra, urrea, ondasunak, abereak eta nork bere borondatezko opariak, Jerusalemen dagoen Jainkoaren etxerako». <f>ⓔ</f>


text:
<pb/>Orduan, ateratzeko prestatu ziren Judaren eta Benjaminen familietako buruak, apaizak eta lebitarrak, hots, Jerusalemen dagoen Jaunaren etxea eraikitzera joateko Jainkoak bultzaturiko guztiak.


text:
Auzokoek eskuzabal lagundu zieten, eta zilar eta urrezko ontziak, ondasunak, abereak eta bitxi ederrak eman zizkieten, nork bere borondatez eskainitakoaz gainera.


text:
<pb/>Ziro erregeak, bere aldetik, itzuli egin zituen Jaunaren etxeko ontziak, Nabukodonosorrek Jerusalemdik hartu eta bere jainkoen etxean ipinitakoak.


text:
Mitridates altxorzainaren esku utzi zituen, eta honek zenbatu eta Xexbatzar Judako gobernariari eman zizkion.


text:
Guztira, urre eta zilarrezko 5.400 ontzi <f>[3]</f>. <pb/>Hori guztia eraman zuen Xexbatzarrek, erbesteratuak Babiloniatik Jerusalemera itzuli zirenean.


text:
<pb/>Babiloniako errege Nabukodonosorrek Babiloniara gatibu eramandako judu asko Jerusalemera eta Judako beste herrietara, nor bere herrira, itzuli zen.


text:
Zorobabel, Josue, Nehemias, Seraias, Reelaias, Mardokeo, Bilxan, Mispar, Bigbai, Rehum eta Baana zituzten gidari <f>[1]</f>. <pb/>Hona israeldar hauen zerrenda: <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>Tel-Melah, Tel-Harxa, Kerub-Adam eta Imertik itzulitako batzuek beren familiaz eta jatorriz israeldar zirenik ezin izan zuten argitu.


text:
Zenbait apaiz ere egoera berean zeuden: Hobaias, Hakotz eta Barzilairen ondorengoak ziren. Azken honek, Galaadeko Barzilairen alaba batekin ezkondu zelako zeraman izen hori. <f>ⓖ</f>


text:
Beren jatorri bila genealogi liburuetan ibili arren, ez zuten aurkitu; horregatik, apaizgotik kanpora bota zituzten.


text:
Janari sakratuetatik jatea debekatu egin zien gobernariak, harik eta apaiz batek «Urim eta Tumim» <f>[4]</f> epaigailuen bidez haien egoera argitu arte.


text:
<pb/>Jerusalemera, Jaunaren etxea egon zen tokira heldu zirenean, familiaburu batzuek borondatezko opariak egin zituzten, berriro Jaunaren etxea toki berean eraikitzeko.


text:
Bakoitzak ahal zuena eman zuen etxegintza-lanetarako; guztira 488ren bat kilo urre, 2.500en bat kilo zilar <f>[6]</f> eta 100 apaiz-tunika.


text:
<pb/>Apaizak, lebitarrak, kantariak, atezainak, tenpluko laguntzaileak eta gainerako herritarrak beren hirietan jarri ziren bizitzen. Horrela, israeldar guztiak jatorrizko hirietara itzuli ziren.


text:
<pb/>Zazpigarren hila <f>[1]</f> iritsi zenean, israeldarrak jadanik beren hirietan zeudelarik, herri guztia gizon bakar bat bezala bildu zen Jerusalemen. <f>ⓗ</f>


text:
Orduan, Jotzadaken seme Josuek, bere ahaide apaizekin, eta Xealtielen seme Zorobabelek, bere ahaideekin, Israelgo Jainkoaren aldarea eraiki zuten, erre-opariak eskain zitezen, Jainkoaren gizon Moisesen legean idatzia dagoenez. <f>ⓘ</f>


text:
Bertako jendearen <f>[2]</f> beldur baziren ere, lehengo zimentarrien gainean eraiki zuten eta erre-opariak eskaini zizkioten Jaunari goiz eta arratsalde. <f>ⓙ</f>


text:
Gero, Etxola Jaiak ospatu zituzten agindua dagoenez: egunean eguneko erre-opariak eskaini zituzten. <f>ⓚ</f>


text:
Orduz geroztik, erre-opariak eskaintzen jarraitu zuten: egunerokoak, ilberrietakoak, Jaunari sagaraturiko egunetakoak eta nork bere borondatez eskainitakoak.


text:
Zazpigarren hilaren lehen egunean hasi ziren Jaunari erre-opariak eskaintzen, Jaunaren tenpluaren oinarriak oraindik ere jarri gabe egon arren.


text:
<pb/>Lanerako harginak eta arotzak hartu zituzten; baita sidondarrak eta tiroarrak ere, jan-edari eta olioaren truke, Libanotik Jafara itsasoz zedro-zura ekar zezaten. Pertsiako errege Ziroren baimenarekin egin zuten hori guztia. <f>ⓛ</f>


text:
Jerusalemera, Jainkoaren etxera, itzuli ondoko bigarren urteko bigarren hilean ekin zioten lanari Xealtielen seme Zorobabelek eta Jotzadaken seme Josuek, beren apaiz-ahaideekin, lebitarrekin eta gatibualditik Jerusalemera etorriekin; Jaunaren etxeko lanen arduradun hogei urtez gorako lebitarrak jarri zituzten.


text:
Josue, beronen seme eta ahaide Kadmiel, Binui eta Hodabiasek <f>[3]</f> elkarrekin zuzentzen zituzten Jaunaren etxeko lanak; orobat Henadaden seme eta ahaide lebitarrek ere.


text:
<pb/>Etxegileek Jaunaren tenpluko zimentarriak jarri zituztenean, han aurkeztu ziren apaizak beren jantzi eta turutekin, eta Asafen ondorengo lebitarrak txilinekin, Jauna gorestera, Israelgo errege Davidek agindu bezala.


text:
Jaunari gorespenak eta eskerrak ematerakoan, honela erantzuten zioten elkarri: «Ona baita, haren maitasuna Israelentzat betikoa!» Eta herri osoak pozez oihuka eta irrintzika goresten zuen Jauna, honen etxearen zimentarriak jartzen ari zirelako. <f>ⓜ</f>


text:
<pb/>Lehengo etxea ezagutu zuten apaiz, lebitar eta familiaburu zaharrenetako askok zotinka ziharduen negarrez, beren begi aurrean tenplu berriaren zimentarriak jartzen ari ziren bitartean; beste asko, berriz, oihuka eta irrintzika ari ziren, pozaren pozez. <f>ⓝ</f>


text:
Inor ere ez zen gauza poz-oihuak eta negar-hotsa bereizteko; urrutitik ere entzuterainokoa baitzen jendearen zarata-hotsa.


text:
<pb/>Jakin zuten judatarren eta benjamindarren etsaiek erbestealditik etorriak Israelen Jainko Jaunari tenplua eraikitzen ari zitzaizkiola.


text:
Orduan, Zorobabel eta familiaburuengana hurbildurik, esan zieten: <pb/>—Zuekin lan egin nahi genuke; geuk ere zuen Jainkoa gurtzen baitugu eta berari eskaintzen dizkiogu opariak, Asiriako errege Asarhadonek hona ekarri gintuenez geroztik <f>[1]</f>.


text:
<pb/>Baina Zorobabel, Josue eta Israelgo beste familiaburuek erantzun zieten: <pb/>—Ezinezkoa da zuek eta gu elkarrekin gure Jainkoarentzat etxea eraikitzen aritzea. Geuk bakarrik behar diogu egin tenplua Jaunari, Israelen Jainkoari, Pertsiako errege Zirok agindu bezala. <f>ⓐ</f>


text:
<pb/>Orduan, bertako jendea juduei adorea kentzen eta beldurra ematen hasi zitzaien, lana utz zezaten. <f>ⓑ</f>


text:
Juduen asmoak desegiteko, errege-kontseilariak erosi egin zituzten. Honela jardun zuten Pertsiako errege Ziroren garai guztian, Darioren erregealdia arte <f>[2]</f>.


text:
<pb/>Xerxesen <f>[3]</f> erregealdiaren hasieran, salaketa bat idatzi zuten erbestealditik itzulitakoen etsaiek, Judako eta Jerusalemgo bizilagunen aurka.


text:
Geroago, Artaxerxesen garaian, Bixlam, Mitridates, Tabeel eta beste funtzionarioek Pertsiako errege Artaxerxesi idatzi zioten; gutuna arameera-idazkeraz eta -hizkeraz idatzia zegoen.


text:
<pb/>Rehum <f>[4]</f> gobernariak eta Ximxai idazkariak Artaxerxes erregeari gutun bat idatzi zioten Jerusalemi buruz. Honoko hauek izenpetu zuten:


text:
Rehum gobernariak, Ximxai idazkariak eta beste lagunek; epaileek, ordezkariek, pertsiar funtzionarioek; Ur, Babilonia eta Susako elamdarrek,


text:
eta Asurbanipal handi eta ospetsuak erbesteratu eta Samariako hirietan eta Eufrates ibaiaren mendebaldeko lurraldeetan <f>[5]</f> bizitzen jarri zituen beste herrietakoek.


text:
<pb/>Hona bidali zuten gutunaren kopia: <pb/>«Artaxerxes erregeari, bere zerbitzariok, Eufrates ibaiaren mendebaldeko biztanleok <f>[6]</f>.


text:
<pb/>«Jakin beza erregeak, Mesopotamiatik Jerusalemera etorritako juduak hiri menderagaitz eta gaizto hau berriro eraikitzen ari direla; zimentarriak konpondu dituzte, harresiak jasotzeko asmoz.


text:
Jakin beza, bada, erregeak, hiria berriro eraiki eta harresiak jasotzen badituzte, juduek ez dutela zergarik, ez petxarik, ez bidesaririk ordainduko eta, azkenean, erregeen kalterako izango dela.


text:
Beraz, hainbeste mesede zor diogunez gero <f>[7]</f>, ez zaigu bidezkoa iruditzen erregeari egiten zaion iraina; horregatik bidaltzen dizkiogu erregeari argibide hauek,


text:
berorren gurasoen agiri-liburuetan azter ditzan. Hor ikusiko du, hiri hau beti menderagaitza izan dela, erregearentzat eta eskualdearentzat kaltegarria, eta bertan antzinatik matxinadak gertatu izan direla. Horrexegatik suntsitu zuten lehen ere.


text:
Hauxe jakinarazten diogu, beraz, erregeari: juduek hiria berriro eraiki eta harresiak jasotzen badituzte, laster galduko dituela erregeak Eufrates ibaiaren mendebaldeko lurraldeak».


text:
<pb/>Erregeak honela erantzun zien: <pb/>«Rehum gobernariari, Ximxai idazkariari eta Samarian eta Eufrates ibaiaren mendebaldeko lurraldeetan bizi diren beste lagunei, bakea!


text:
Eta nire aginduz aztertu ondoren, hiri hori antzinatik erregeen aurka jaiki eta bertan matxinadak eta erreboltak gertatu izan direla agertu da. <f>ⓒ</f>


text:
Behinola, errege ahaltsuak izan ziren Jerusalemen eta Eufrates ibaiaren mendebaldeko lurralde guztia menderatu zuten; zergak, petxak eta bidesaria beraiei ordaintzen zitzaizkien.


text:
Emazue, bada, lan hori geldiarazteko agindua; ez dezatela eraiki hiria, beste agindurik ematen ez dudan bitartean.


text:
<pb/>Artaxerxes erregearen gutuna Rehum gobernariaren, Ximxai idazkariaren eta hauen lagun funtzionarioen aurrean irakurri zenean, berehala joan ziren Jerusalemera, eta indarrez eta gogorrean geldiarazi zituzten juduen lanak.


text:
Orduan, Jaunaren etxea eraikitzeko lanak utzi egin behar izan zituzten, eta geldi egon ziren Pertsiako errege Darioren erregealdiko bigarren urtea arte <f>[9]</f>.


text:
<pb/>Aldi hartan, bi profeta, Ageo eta Idoren seme <f>[1]</f> Zakarias, Juda eta Jerusalemgo juduei hitz egiten hasi ziren, beren Jaun Israelgo Jainkoaren izenean. <f>ⓓ</f>


text:
Orduan, Xealtielen seme Zorobabel eta Jotzadaken seme Josue Jainkoaren etxea eraikitzen hasi ziren Jerusalemen, Jainkoaren profetek, adore emanez, laguntzen zietela. <f>ⓔ</f>


text:
<pb/>Baina berehala etorri zitzaizkien Tatenai, Eufrates ibaiaren mendebaldeko gobernaria, Xetar-Boznai eta hauen funtzionario-lagunak, esatera: «Nork eman dizue etxe hau eraikitzeko eta horma horiek <f>[2]</f> jasotzeko baimena?


text:
<pb/>Baina Jauna erne zegoen juduen arduradunak zaintzeko eta ez zizkieten lanak geldiarazi, harik eta Dariogana txostena bidali eta honen erantzuna jaso arte.


text:
<pb/>Hona hemen Eufrates ibaiaren mendebaldeko gobernari Tatenaik, Xetar-Boznaik eta hauen funtzionario-lagunek Dario erregeari bidali zioten gutuna.


text:
<pb/>«Jakin beza erregeak Judako eskualdera joan garela, eta han Jainko handiaren etxea harlanduz eraikitzen eta hormak zurez estaltzen ikusi ditugula. Arreta handiz dihardute lanean eta asko ari dira aurreratzen.


text:
Eta hona zer erantzun diguten: “Zeru-lurren Jainkoaren zerbitzari gara, eta haren etxea ari gara jasotzen. Duela urte asko Israelgo errege handi batek eraiki eta bukatu zuen etxea;


text:
baina gure gurasoek zeruetako Jainkoa haserrarazi zutelako, Babiloniako errege Nabukodonosor kaldearraren esku utzi zituen; etxe hau hondatu eta gatibu eraman zuen herria Babiloniara. <f>ⓕ</f>


text:
Babiloniako errege Zirok, ordea, bere erregealdiaren lehen urtean, Jainkoaren etxea berriro eraikitzeko agindu zuen.


text:
Horrez gainera, itzuli egin zituen urre eta zilarrezko ontziak, Nabukodonosorrek Jerusalemgo tenplutik kendu eta Babiloniako jauretxera eramandakoak; Babiloniako jauretxetik atera eta gobernari izendatu zuen Xexbatzar zeritzon gizon bati eman zizkion. <f>ⓖ</f>


text:
Ontzi haiek hartu eta Jerusalemgo tenplura eramateko esan zion eta Jainkoaren etxea lehengo toki berean eraikitzeko.


text:
Orduan, Xexbatzar Jerusalemera etorri zen eta Jainkoaren etxearen oinarriak jarri zituen. Harrezkero, etxea eraikitzen ari gara, eta oraindik ez dugu bukatu”.


text:
Orain, bada, erregeak ongi baderitzo, azter bezate Babiloniako errege-artxiboan, Jerusalemen Jainkoaren etxe hau eraikitzeko agindua Zirok eman zuen ala ez; eta eman guri erregeak erabakiaren berri».


text:
Mediako eskualdean dagoen Ekbatana hiri gotorrean agiri bat aurkitu zuten, eta bertan txosten hau zegoen idatzia:


text:
<pb/>«Bere erregealdiaren lehen urtean, Ziro erregeak agindu hau eman du Jerusalemgo Jainkoaren etxeari buruz: eraiki bedi berriro Jerusalemen Jainkoaren etxea, opariak eskaintzen diren eta lehengo zimentarrien toki berean; hogeita zazpi metro izango da gora eta beste horrenbeste zabal <f>[1]</f>. <f>ⓗ</f>


text:
Hiru ilara izango ditu harlanduzkoak, eta bat zurezkoa. Gastuak, berriz, errege-altxortegiaren gain joango dira.


text:
Gainera, Jerusalemera itzuliko dituzte eta beren tokian, Jainkoaren etxean, ipiniko Nabukodonosorrek Jerusalemgo tenplutik kendu eta Babiloniara eraman zituen Jainkoaren etxeko urre eta zilarrezko ontziak». <pb/>Honela, bada, Dario erregeak agindu hau eman zuen:


text:
<pb/>«Tatenai, Eufrates ibaiaren mendebaldeko gobernari, Xetar-Boznai eta funtzionario-lagunok! Ez sartu arazo horretan.


text:
Utzi Jainkoaren etxe horretako lanak egiten; eraiki dezatela etxea juduen gobernariak eta arduradunek lehengo toki berean.


text:
Hona nola jokatu behar duzuen Jainkoaren etxea eraikitzen ari diren arduradunekin: gizon horien gastuak Eufrates ibaiaren mendebaldeko eskualdean bildutako erregearen zerga-dirutik ordainduko dira zehatz-mehatz eta etengabe.


text:
Egunero, huts egin gabe, emango zaie zeruetako Jainkoari erre-opariak eskaintzeko behar duten guztia, Jerusalemgo apaizek esanari jarraituz: zezen gazteak, ahariak eta bildotsak; baita garia, gatza, ardoa eta olioa ere.


text:
Horrela, opari atsegingarriak eskaini ahal izango dizkiote zeruetako Jainkoari, eta erregearen eta honen semeen osasunerako otoitz egingo dute. <f>ⓘ</f>


text:
Beste hau ere agintzen dut: norbait nire agindu honetatik aldentzen bada, beraren etxetik habe bat kendu, zorroztu eta sar dezatela bertan, beraren etxea zabor-pila bihurtuz. <f>ⓙ</f>


text:
Nire erabakiak gutxietsiz, Jerusalemgo Jainkoaren etxea hondatzeko eskua luzatzen duen edozein errege edo herri eraitsi dezala bertan bizi den Jainkoak. Neuk, Dariok, ematen dut agindu hau; bete bedi zehatz-mehatz».


text:
<pb/>Eufrates ibaiaren mendebaldeko gobernari Tatenaik, Xetar-Boznaik eta berauen funtzionario-lagunek zehatz-mehatz bete zuten Dario erregeak agindua.


text:
<pb/>Juduen arduradunek etxegintza-lanak ongi zeramatzaten aurrera, Ageo profetaren eta Idoren seme Zakariasen hitzak adoreturik; eraiki zuten azkenik etxea, Israelgo Jainkoaren eta Pertsiako Ziro, Dario eta Artaxerxes erregeen aginduen arabera.


text:
Israeldarrek, apaizek, lebitarrek eta erbestetik etorritako beste guztiek pozik ospatu zuten Jainkoaren etxearen sagarapen-jaia. <f>ⓚ</f>


text:
Jaietan ehun zezen eskaini zituzten, berrehun ahari, laurehun bildots eta hamabi aker, Israelgo leinu bakoitzeko bat, Israel osoaren bekatuen barkamena eskatuz.


text:
Apaizak beren mailetan eta lebitarrak beren taldeetan jarri zituzten, Jerusalemgo Jainkoaren zerbitzurako, Moisesen liburuan idatzia dagoen bezala. <f>ⓛ</f>


text:
Apaizek eta lebitarrek, guztiek batera, garbikuntza-ohikuneak beteak zituzten; beraz, garbi zeuden denak. Horrela, erbestetik etorritako guztientzat, beren ahaide apaizentzat eta berentzat hil ahal izan zituzten Pazko-bildotsak.


text:
Erbestealditik etorritako israeldar guztiek jan zuten Pazko-afaria; baita, bertako jentilekiko harremanak hautsiz, Israelen Jainkoa gurtzeko elkartu zitzaizkienek ere.


text:
Hurrengo zazpi egunetan pozik ospatu zuten Legamia gabeko Ogien Jaia. Poz-pozik zeuden Jaunak Asiriako erregea <f>[3]</f> beraien alde jarri eta beraiek Israelgo Jainkoaren etxean lan egiteko kemenez bete zituelako.


text:
<pb/>Handik urteetara, Artaxerxes <f>[1]</f> Pertsiako errege zela, bazen Esdras zeritzon gizon bat, Aaron apaiz nagusiaren ondorengoa. Hauek ziren beraren arbasoak: Esdras Seraiasen semea zen, hau Azariasena, hau Hilkiasena,


text:
Esdras Babiloniatik etorri zen. Lege-maisua zen, Jaunak, Israelgo Jainkoak, Moisesen bitartez emandako legean aditua. Jauna, bere Jainkoa, lagun baitzuen, eskatu guztia eman zion erregeak. <f>ⓝ</f>


text:
Artaxerxes erregearen zazpigarren urtean, israeldar talde bat eta apaiz, lebitar, kantari, atezain eta tenpluko laguntzaile batzuk etorri ziren Jerusalemera.


text:
Lehenengo hilaren lehen egunean erabaki zuen Babiloniatik ateratzea, eta bosgarren hilaren lehen egunean heldu zen Jerusalemera, Jainkoa baitzuen lagun.


text:
Izan ere, Esdrasek egiaz prest zeukan gogoa, Jaunaren irakaspena aztertu eta betetzeko eta haren arau eta erabakiak israeldarrei irakasteko.


text:
<pb/>Hona Artaxerxes erregeak Jaunaren aginduetan eta Israeli buruzko arauetan aditua zen Esdras apaiz eta lege-maisuari eman zion gutuna:


text:
<pb/>«Artaxerxes erregeen erregeak, Esdras apaizari, zeruetako Jainkoaren legean maisu denari, osasuna! <f>[2]</f>


text:
<pb/>«Hona nire agindua: Jerusalemera itzuli nahi duten israeldarrak, baita apaizak eta lebitarrak ere, joan daitezke zurekin.


text:
Erregeak eta beronen zazpi kontseilariek bidaltzen zaituzte, ongi ezagutzen duzun Jainkoaren legea Judan eta Jerusalemen nola betetzen den ikustera; <f>ⓐ</f>


text:
gainera, bere bizilekua Jerusalemen duen Israelgo Jainkoari erregeak eta beronen kontseilariek beren borondatez eskaintzen dizkioten urre eta zilarra eramango dituzu; <f>ⓑ</f>


text:
orobat Babilonia lurraldean biltzen duzun urre eta zilar guztia ere, herriak eta apaizek Jerusalemgo Jainkoaren etxerako beren borondatez egindako eskaintzekin batera.


text:
Beraz, erabil ezazu arretaz diru hori, zezenak, ahariak, bildotsak eta labore-opari eta isur-oparietarako behar den guztia erosteko, eta eskain itzazu Jerusalemgo Jainkoaren etxeko aldarean.


text:
Eta geldi litekeen zilar eta urrearekin, zeuk eta zure ahaideek hobekien deritzozuena egingo duzu, zeuen Jainkoaren borondatearen arabera.


text:
Ipini Jerusalemgo Jainkoaren aurrean, zeure Jainkoaren etxeko zerbitzurako eman zaizkizun gauzak. <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>«Nik, Artaxerxes erregeak, Eufrates ibaiaren mendebaldeko diruzain guztiei agintzen dizuet eman diezaiozuela zehatz-mehatz Esdras apaizari, zeruetako Jainkoaren lege-maisuari, eskatutako guztia:


text:
zilarretan 3.400 kiloraino, garitan 45.000 kiloraino, ardotan 4.000 litroraino eta oliotan 4.000 litroraino; gatza, berriz, neurrigabe.


text:
Bete bedi arretaz zeruetako Jainkoak bere etxeari buruz agintzen duen guztia, erregearen eta beronen semeen aurka haserre ez dadin.


text:
Jakinarazten dizuet, gainera, ez dela zilegi Jainkoaren etxe honetako apaiz, lebitar, atezain, laguntzaile eta zerbitzariei zergarik, petxarik eta bidesaririk kentzea.


text:
<pb/>«Zuk, berriz, Esdras, zeure Jainkoak eman dizun jakinduriaz, izenda itzazu lege-zaintzaile eta epaileak, zure legea ezagutzen dutenak, Eufrates ibaiaren mendebaldeko bizilagun guztiak zuzen epai ditzaten; legea ezagutzen ez dutenei, berriz, zeuk irakatsiko diezu.


text:
Zure Jainkoaren legea eta erregearen agindua zintzo betetzen ez dituenari, merezi duen zigorra emango zaio: heriotza edo erbestea, isuna edo espetxea».


text:
<pb/>Bedeinkatua <f>[3]</f> izan bedi Jauna, gure gurasoen Jainkoa, berak baitio eragin erregeari Jerusalemen dagoen Jainkoaren etxea horrela ohoratzera.


text:
Berak nireganatu du erregearen, beronen kontseilari eta handikien onginahia; horrela, kemenez bete nintzen, Jauna, nire Jainkoa, lagun bainuen, eta Israelgo buruzagi batzuk bildu nituen nirekin etor zitezen.


text:
<pb/>Hauexek dira Artaxerxesen erregealdian Babiloniatik nirekin etorri ziren familiaburuak, beren jatorriekin:


text:
<pb/>Pinhasen ondorengoetatik Gerxom; Itamarren ondorengoetatik Daniel; Daviden ondorengoetatik Hatux,


text:
Xekaniasen semea; Paroxen ondorengoetatik Zakarias: honekin ehun eta berrogeita hamar gizon erroldatu ziren;


text:
Adonikamen ondorengoetatik azken ondorengoak ziren Elifelet, Jeiel eta Xemaias, beste hirurogei gizonekin,


text:
<pb/>Ahabara doan ibaiaren ondoan bildu nituen gizon horiek, eta han gelditu ginen hiru egunez. Herriko jendea eta apaizak han zeudela ohartu nintzen, baina ez nuen lebitarrik aurkitu.


text:
Orduan, buruzagi hauek bildu nituen: Eliezer, Ariel, Xemaias, Elnatan, Jarib, Elnatan, Natan, Zakarias, Mexulam, eta Joiarib eta Elnatan irakasleak.


text:
Kasifia deritzan tokiko Ido buruzagiagana joateko agindu nien, eta Idori eta honen ahaide laguntzaileei Kasifian esan behar zietena adierazi nien, gure Jainkoaren etxerako zerbitzariak bidaltzeko eskatuz.


text:
<pb/>Geure Jainkoa lagun baikenuen, gizon aditu bat bidali ziguten: Xerebias, Israelen biloba eta Lebiren seme zen Mahliren ondorengoetakoa, bere seme eta anaiekin; guztira hemezortzi lagun. <f>ⓓ</f>


text:
Haxabias eta Isaias ere, Merariren semeak, bidali zizkiguten, beren seme eta anaiekin; guztira hogei lagun;


text:
azkenik, lebitarren zerbitzurako Davidek eta buruzagiek emandako laguntzaileen artetik berrehun eta hogei. Denen izenak idatziak gelditu ziren.


text:
<pb/>Hantxe, Ahaba ibaiaren ondoan, baraua aldarrikatu nuen, gure Jainkoaren aurrean geure buruak apaltzearren, geuk eta gure seme-alabek, geure ondasun eta guzti, bidaia ona egin ahal genezan.


text:
Lotsatu egiten bainintzen, bidean etsaiengandik babesteko, erregeari gudari-talde bat eta zaldizkoak eskatzen; izan ere, esana genion erregeari: «Laguntzen die gure Jainkoak bera zerbitzatzen dutenei, baina biziki haserretzen da bera bazter uzten dutenekin». <f>ⓔ</f>


text:
<pb/>Gero, apaizburuetako hamabi aukeratu nituen; baita Xerebias eta Haxabias ere, beren hamar ahaideekin.


text:
Eta haien aurrean pisatu nituen, erregeak, beronen kontseilari eta buruzagiek eta Babilonian bizi ziren israeldarrek gure Jainkoaren etxerako eman zituzten zilar, urre eta ontziak.


text:
Hogeita biren bat mila kilo zilar, zilarrezko ehun ontzi eta hiru mila eta laurehunen bat kilo urre pisatu eta eskuratu nizkien;


text:
gainera, urrezko hogei kopa, zortzi kilo eta erdi <f>[1]</f> guztira, eta brontze garbizko bi ontzi, urrea bezain baliotsuak.


text:
<pb/>Eta esan nien: «Jaunari sagaratuak zarete; baita ontzi hauek ere; urre eta zilar hauek jendeak bere borondatez zuen gurasoen Jainko Jaunari eskainiak dira. <f>ⓕ</f>


text:
Zaindu eta gorde, Jerusalemera iritsi eta Jaunaren etxeko aretoetan, apaiz, lebitar eta Israelgo familiaburuen aurrean pisatuko dituzuen arte».


text:
Orduan, apaizek eta lebitarrek hartu egin zituzten pisaturiko zilarra, urrea eta ontziak, Jerusalemera, gure Jainkoaren etxera, eramateko.


text:
<pb/>Lehenengo hilaren hamabian abiatu ginen Ahaba ibaitik Jerusalemera. Jainkoa lagun baikenuen, onik atera gintuen etsai eta bidelapurrengandik.


text:
Laugarren egunean pisatu genituen zilarra, urrea eta ontziak geure Jainkoaren etxean, eta Uriasen seme Meremot apaizaren esku utzi genituen; Uriasekin zeuden Pinhasen seme Eleazar eta Josueren seme Jozabad eta Binuiren seme Noadias lebitarrak ere.


text:
<pb/>Gatibualditik <f>[2]</f> zetozen erbesteratuek erre-opariak eskaini zizkioten Israelgo Jainkoari: hamabi zezen Israel osoaren alde, laurogeita hamasei ahari, hirurogeita hamazazpi bildots eta hamabi aker bekatuen barkamenerako: guztiak Jaunari erre-oparitzat eskainiak.


text:
Gero, errege-funtzionario eta Eufrates ibaiaren mendebaldeko gobernariei erregearen erabakiak eman zizkieten, eta haiek herriari eta Jainkoaren etxeari laguntza handiak eman zizkieten.


text:
<pb/>Geroago, buruzagi batzuek hurbildu eta esan zidaten: «Israel herria, apaizak eta lebitarrak nahastu egin dira lurralde honetako jendearekin: kanaandar, hitita, periztar, jebustar, amondar, moabdar, egiptoar eta amortarrekin, eta berauen erlijio-ohitura higuingarrietan erori dira.


text:
Emazte atzerritarrak hartu dituzte berentzat eta beren semeentzat; arraza santua lurralde honetako jendearekin nahastu da. Buruzagiak eta handikiak izan dira lehenengoak desleialtasun honetan». <f>ⓖ</f>


text:
<pb/>Gauza hauek entzutean, urratu egin nituen neure jantziak eta soingainekoa, moztu ilea eta bizarra, eta lur jota gelditu nintzen <f>[1]</f>.


text:
Erbestetik etorritakoen desleialtasuna izugarria zela eta, Israelen Jainkoaren hitzari begirune zioten guztiak nire ondoan bildu ziren. Ni, lur jota, eserita egon nintzen arratsaldeko oparia arte. <f>ⓗ</f>


text:
Arratsaldeko opari-garaian atera nintzen nahigabealditik; soinekoa eta soingainekoa urraturik nituela, belauniko jarri eta Jaunarengana, neure Jainkoarengana, luzatu nituen eskuak,


text:
eta esan nion: «Ene Jainko, lotsa gorrian nago begiak zuregana jasotzeko; geure bekatuek buruz gain egin digute eta gure errua zerurainokoa da. <f>ⓘ</f>


text:
Gure gurasoen egunetatik gaurdaino handia izan da gure errua; geure bekatuengatik, atzerriko erregeek menderatu egin gaituzte geu eta gure errege eta apaizak; ezpata eta gatibualdia, harrapakeria eta lotsa gorria jasan behar izan dugu, eta horixe da gaurko gure egoera.


text:
Baina orain, une batez, mesede egin diguzu, Jauna, geure Jainkoa: herriaren zati bat bizirik atera duzu eta zure toki santuan bizitzen utzi diguzu; gure Jainkoa, argitu egin dituzu gure begiak eta arnasa eman geure esklabotzan. <f>ⓙ</f>


text:
Esklabo baikara; baina zuk ez gaituzu bazter utzi geure esklabotzan. Pertsiako erregeen onginahia geureganatu diguzu; biziberritu egin gaituzu, gure Jainko horren etxea eraiki eta berorren horma eroriak jasotzeko, Judan eta Jerusalemen babesa aurki dezagun.


text:
zure zerbitzari profeten bidez emanak. Haiek esan baitziguten: “Orain jabetzan hartzeko zaudeten lurraldea kutsaturik dago, bertako herriek beren erlijio-ohitura higuingarriez bete baitute eta kutsatu. <f>ⓚ</f>


text:
Beraz, ez ezkondu haiekin zeuen seme-alabak, ez egin bakeak behin ere haiekin, ez bila haien onik; horrela, indartsu izango zarete, zeuenak izango dituzue lurreko ondasunak eta lurraldea zeuen seme-alabei utziko diezue betiko ondaretzat”.


text:
Zorigaitz guztiak geure egintza gaizto eta erru handiengatik gertatu zaizkigu. Hala ere, zuk, gure Jainko horrek, gure bekatuek merezi baino gutxiago zigortu gaituzu, eta bizirik atera gaituzu hemen gaudenok.


text:
Eta orain, hautsi egingo ote ditugu berriro zure aginduak, ohitura hain higuingarriak dituen jende horrekin ezkontzaz elkartuz? Ez ote zinateke gurekin haserretuko, gu galtzeraino, inortxo ere bizirik utzi gabe?


text:
Jauna, Israelgo Jainkoa, leiala zarelako geratzen gara oraindik talde bat bizirik. Hona hemen gu zure aurrean, geure erru eta guzti, zure aurrera aurkezteko dina ez bagara ere».


text:
<pb/>Esdras, ahuspezturik eta negarrez, Jainkoaren etxearen aurrean otoitzean eta bekatuen aitormen hau egiten ari zela, israeldar talde handi bat —gizon, emakume eta haur— bildu zen harengana; negar batean zeuden denak.


text:
Orduan, Xekanias, Elamen ondorengo Jehielen semea, honela mintzatu zitzaion Esdrasi: «Ez dugu leial jokatu geure Jainkoarekin, lurralde honetako emakume atzerritarrekin ezkonduz. Hala ere, bada oraindik itxaropenik Israel herriarentzat. <f>ⓛ</f>


text:
Hitzeman diezaiogun Jainkoari, emazte atzerritar guztiak eta haiengandik izandako seme-alabak bidali egingo ditugula, zuk eta gure Jainkoaren aginduei begirune diezuenok nahi bezala. Bete dadila legea!


text:
<pb/>Jaiki zen Esdras eta apaizen, lebitarren eta Israel osoaren buruzagiei esana beteko zutela zin egiteko eskatu zien, eta haiek zin egin zuten.


text:
Esdras Jainkoaren etxe aurretik Eliaxiben seme Johananen gelara joan zen, eta bertan eman zuen gaua. Ez zuen ezer jan, ez edan, erbestetik etorritakoen desleialtasunak nahigabeturik.


text:
<pb/>Ondoren, erbestetik itzulitako guztiak Jerusalemera bil zitezela aldarrikatu zuten Judan eta Jerusalemen.


text:
Eta agintariek erabakitako hiru eguneko epean etortzen ez zenari, zigor gisa, ondasun guztiak kenduko zitzaizkion Jaunari sagaratzeko, eta erbestetik itzulitakoen elkartetik bota egingo zuten.


text:
Hirugarren egunerako, bada, Judaren eta Benjaminen leinuko gizon guztiak Jerusalemen bildu ziren; bederatzigarren hilaren <f>[1]</f> hogeia zen. Herri guztia Jainkoaren etxeko plazan zegoen, arazo honengatik eta ari zuen euriarengatik dar-dar.


text:
<pb/>Orduan, Esdras apaiza jaiki eta honela mintzatu zitzaien: <pb/>—Ez zarete leial izan Jainkoarekin, emakume atzerritarrekin ezkonduz; honela handitu egin duzue Israelen errua.


text:
Aitortu orain zeuen bekatua Jaunari, zeuen gurasoen Jainkoari, eta egizue haren nahia: aldendu lurralde honetako jendearengandik eta emakume atzerritarrengandik.


text:
Baina asko gara eta euri-aroa da; kanpoan ezin gintezke egon. Gainera, arazoa ez da egun batean edo bitan erabakitzekoa, asko baikara bekatu hori egindakoak.


text:
Geldi daitezela orain gure buruzagiak batzar osoaren izenean. Eta gero, erabakitako egunetan, etor daitezela hirietan emakume arrotzekin ezkondu direnak, hiri bakoitzeko agintari eta epaileekin, arazo hau dela-eta piztu dugun geure Jainkoaren haserrea guregandik urrundu arte.


text:
<pb/>Baina Asahelen seme Jonatan eta Tikbaren seme Jahzias erabaki honen kontra atera ziren, Mexulam eta Xabtai lebitarrak ere alde zituztela.


text:
Erbestetik etorritako beste guztiek, ordea, esan bezala egin zuten. Esdras apaizak gizon batzuk, jatorri bakoitzeko familiaburuak, aukeratu zituen eta izendatu; hamargarren hileko lehen egunean hasi ziren arazoa aztertzen.


text:
Eta hurrengo urteko lehenengo hilaren lehen egunean amaitu zuten emakume atzerritarrekin ezkondu ziren gizonen auzia.


text:
<pb/>Hona hemen emakume atzerritarrekin ezkondurik zeudenen zerrenda: <pb/>Apaizen artean: Jotzadaken seme Josueren ondorengoetan: Maaseias, Eliezer, Jarib eta Gedalias;


text:
<pb/>Herriko jendearen artean: Paroxen ondorengoetan: Ramias, Jizias, Malkias, Miiamin, Eleazar, Malkias eta Benaias.


text:
Hauek guztiak emakume atzerritarrekin ezkonduak zeuden, eta emazte haietako batzuek seme-alabak ere izan zituzten <f>[2]</f>.


text:
<pb/>Hau da Hakaliasen seme Nehemiasen historia. <pb/>Artaxerxesen erregealdiko hogeigarren urtean, Kisleu hilean <f>[1]</f>, Susa hiri gotorrean nengoela,


text:
Hanani, neure anaietako bat, etorri zitzaidan Judatik, gizon-talde batekin <f>[2]</f>. Erbestealditik libre gelditu ziren juduen eta Jerusalem hiriko berriak eskatu nizkien.


text:
Eta erantzun zidaten: «Erbestealditik libre gelditu direnak zoritxar handian eta egoera lotsagarrian daude Juda eskualdean; Jerusalemgo harresiak, berriz, zuloz beteak daude, eta hiriko ateak suak kiskaliak».


text:
<pb/>Berri hauek entzutean, jarri eta negarrari eman nion; dolu egin nuen egun batzuetan, baraurik eta zeruko Jainkoaren <f>[3]</f> aurrean otoitzean.


text:
<pb/>Honela egin nuen otoitz: «Jauna, zeruetako Jainkoa, Jainko handi eta ikaragarria, zuk itunari eusten diozu eta leiala zara maite zaituztenekin eta zure aginduak betetzen dituztenekin. <f>ⓜ</f>


text:
Beude zabalik zure begiak eta adi zure belarriak zerbitzari honen otoitzera, gau eta egun ari bainaiz zure zerbitzari israeldarren alde otoitzean. Aitortzen ditut israeldarrok zure aurka egin ditugun bekatuak: bai, ni neu eta nire aitaren senitartea ere bekatari gara. <f>ⓝ</f>


text:
Benetan, oso gaizki jokatu dugu zurekin, ez baititugu bete zure zerbitzari Moisesi eman zenizkion agindu, lege eta erabakiak.


text:
Hala ere, gogora ezazu zeure zerbitzari Moisesi esan zeniona <f>[4]</f>: “Nirekin zintzo jokatzen ez baduzue, atzerriko nazioen artean sakabanatuko zaituztet.


text:
Baina niregana itzultzen bazarete eta nire aginduak gorde eta betetzen badituzue, zeruko azken muturreraino jaurtiko bazintuztete ere, bildu egingo zintuzketet eta bizileku eta kultu-lekutzat aukeratu dudan tokira <f>[5]</f> ekarriko”.


text:
Zeure zerbitzari eta zeure herri dituzu israeldarrak, zeure ahalmen handiz eta esku bizkorrez askatuak. <f>ⓐ</f>


text:
Jauna, beude adi zure belarriak nire eta zure zerbitzari guztien otoitzera. Leial izan nahi genuke zurekin. Lagundu zure zerbitzari honen asmoak ongi atera daitezen, eta erregeak onginahiz har nazan». <pb/>Erregearen edari-emaile nintzen ni orduan.


text:
<pb/>Behinola, Artaxerxesen erregealdiko hogeigarren urtean, Nisan hilean <f>[1]</f>, erregeari ardoa zerbitzatzen ari nintzaiolarik, besteetan ez bezala triste nengoela ohartu zen.


text:
Erregeak galdegin zidan: <pb/>—Zergatik aurpegi ilun hori? Ez duzu gaixo-itxurarik; zerk nahigabetzen zaitu? <pb/>Izugarri beldurtu nintzen,


text:
eta erantzun nion: <pb/>—Bizi bedi erregea! Nola ez egon nahigabeturik, nire gurasoak hilobiraturik dauden hiria hondatua dagoelarik, eta hango ateak suak kiskaliak? <f>ⓑ</f>


text:
<pb/>Orduan, erregeak: <pb/>—Zer eskatzen didazu, bada? <pb/>Zeruetako Jainkoari otoitz egin ondoren,


text:
erantzun nion: <pb/>—Errege jauna, ongi baderitzozu eta begiko baldin banauzu, bidal nazazu Judara, nire gurasoak hilobiratuak dauden hirira, berriro eraiki dezadan.


text:
<pb/>Erregeak, erregina aldamenean eseria zuelarik, galdetu zidan: <pb/>—Zenbat iraungo du zure joan-etorriak? Noiz itzuliko zara? <pb/>Ontzat eman zuen erregeak jarri nion epea eta joaten utzi zidan.


text:
Gero, esan nion: <pb/>—Errege jauna, ongi baderitzozu, eman iezazkidazu agiriak Eufrates ibaiaren mendebaldeko <f>[2]</f> gobernarientzat, Judarainoko bidea libre utz diezadaten,


text:
eta beste agiri bat Asafentzat, erregearen basozainarentzat, zura eman diezadan, tenpluaren ondoko gotorlekuko eta hiriko harresietako ateak egin eta neure etxebizitza jasotzeko. <pb/>Eskatutako guztia eman zidan erregeak, Jainkoa lagun bainuen. <f>ⓒ</f>


text:
Biderako gudari- eta zaldizko-talde bat ere eman zidan. <pb/>Eufrates ibaiaren mendebaldeko gobernariengana iritsi nintzenean, erregearen agiriak aurkeztu nizkien. <f>ⓓ</f>


text:
Baina Sanbalat horondarrak eta Tobias <f>[3]</f> amondar funtzionarioak, zertara nentorren jakitean, oso gaizki hartu zuten israeldarren egoera ontzeko norbait etortzea. <f>ⓔ</f>


text:
Ez nion inortxori ere adierazi Jainkoaren eraginez Jerusalemen egin nahi nuena. Gauez atera nintzen gizon banaka batzuekin, neu ninderaman astoa beste abererik hartu gabe.


text:
Atera nintzen, bada, gauez Haraneko atetik eta Herensugearen iturri aldera eta Zabortegiko ate <f>[4]</f> aldera hartu nuen. Harresien alde hura arakatu nuen: harresiak zulatuak zeuden eta ateak suak kiskaliak.


text:
Handik Iturriko ate aldera eta Erregearen urtegirantz <f>[5]</f> jo nuen, baina gainean ninderaman abereak ez zuen handik igarotzeko lekurik.


text:
Artean gaua zen; igo nintzen erreka-bidean gora, eta harresiak arakatu nituen. Gero, Haraneko atetik sartuz, hirira itzuli nintzen berriro <f>[6]</f>.


text:
<pb/>Agintariek ez zekiten nondik nora ibili nintzen, ezta zer egin nuen ere; ez bainien juduei beraiei ere deus agertu. Apaizak, handikiak, agintariak eta lan-arduradun izango zirenak ezjakinean zeuden.


text:
Esan nien, bada: «Ikusten duzue nolako atsekabetan gabiltzan: Jerusalem hondatua dago eta bertako ateak kiskaliak. Ea, eraiki ditzagun Jerusalemgo harresiak, atera gaitezen egoera lotsagarri honetatik!»


text:
<pb/>Eta Jainkoak nola lagundu zidan eta erregeak zer esan zidan agertu nien. Orduan, esan zuten: «Goazen, bada, eta eraiki dezagun!» <pb/>Eta kementsu prestatu ziren lan eder hori egiteko. <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>Sanbalat horondarrak, Tobias funtzionario amondarrak eta Gexem arabiarrak, gure asmoen berri jakin zutenean, barre egin ziguten eta mespretxuka hasi zitzaizkigun: <pb/>—Zertan ari zarete hor? Erregearen aurka altxatu nahi duzue ala? <f>ⓖ</f>


text:
<pb/>Honela erantzun nien: <pb/>—Zeruko Jainkoak berak emanen digu gure egitekoa ongi burutu ahal izatea; guk, haren zerbitzariok, lanari ekingo diogu. Zuek, aldiz, ez duzue ondarerik, ez eskubiderik, ez oroitzapenik izango Jerusalemen.


text:
<pb/>Eliaxib apaiz nagusiak eta beronen apaizkideek ekin zioten, beraz, lanari, eta Ardien atea egin zuten. Sagaratu ondoren, ate-alderdiak konpondu zituzten. Gero, Ehunen dorreraino konpondu zuten harresia eta, sagaratu ondoren, Hananeelen dorreraino <f>[1]</f> jarraitu zuten. <f>ⓗ</f>


text:
Hasenaaren ondorengoek Arrainen atea berregin zuten; zurezko armazoia egin ondoren, ate-alderdiak, atalagak eta morroiloak ezarri zizkioten.


text:
Hauen ondoren Hakotzen iloba eta Uriasen seme zen Meremotek jardun zuen lanean; harantzago, berriz, Mexezabeelen iloba eta Berekiasen seme zen Mexulamek, eta honen aldamenean Baanaren seme Tzadokek.


text:
Gero, tekoarrak zetozen; baina hauen arteko handikiek ez zuten lan-arduradunen esanetara jarri nahi izan.


text:
<pb/>Jexanako atea, Paxeahen seme Joiadak eta Besodiasen seme Mexulamek berregin zuten; zurezko armazoia egin ondoren, ate-alderdiak, atalagak eta morroiloak ezarri zituzten.


text:
Horien aldamenean Gabaongo Melatiasek eta Meronoteko Jadonek jardun zuten lanean, Gabaongo eta Mitzpako beste gizon batzuekin batera, Eufrates ibaiaren mendebaldeko gobernariaren kontura <f>[2]</f>.


text:
Harantzago, Harhaias zilarginaren seme Uziel ari izan zen, eta honen ondoan Hananias lurringilea. Hauek, harresi zabaleraino heldu arte egin zuten lan Jerusalemen.


text:
Harantzaxeago, Harumafen seme Jedaiasek bere etxe aurreko zatia konpondu zuen; ondoren, Haxabniasen seme Hatux ari izan zen.


text:
Beste zati batean, Labeen dorrerainokoan <f>[3]</f>, Harimen seme Melkiasek eta Pahat-Moaben seme Haxubek egin zuten lan.


text:
Hauen ondoan, Halohexen seme eta Jerusalemen beste barruti erdiaren buru zen Xalumek jardun zuen, bere alabek laguntzen ziotela.


text:
Hanunek eta Zanoaheko bizilagunek berregin zuten Haraneko atea <f>[4]</f>; eraiki ondoren, ate-alderdiak, atalagak eta morroiloak ezarri zituzten; gainera, bostehunen bat metrotan konpondu zuten harresia Zabortegiko ateraino.


text:
Zabortegiko atea Rekaben seme eta Bet-Kerem herrialdeko buru zen Melkiasek eraiki zuen; jaso ondoren, ate-alderdiak, atalagak eta morroiloak ezarri zituen.


text:
<pb/>Iturriko atean, Kol-Hozeren seme eta Mitzpa herrialdeko buru zen Xalumek jardun zuen; jaso eta gaina eman ondoren, ate-alderdiak, atalagak eta morroiloak ezarri zizkion; berak konpondu zuen Erregearen lorategi ondoan dagoen Siloeko <f>[5]</f> uraskaren ondoko harresi-zatia ere, Daviden hiritik jaisten diren harmailetaraino.


text:
Harantzago, Azbuken seme eta Bet-Tzurreko barruti erdiaren buru zen Nehemiasek egin zuen lan, Daviden hilobien aurrean, urmaeleraino eta gudarien kuarteleraino.


text:
Hurrengo zatietan lebitarrek jardun zuten: Baniren seme Rehumek eta, ondoren, Keilako herri-barruti erdiaren buru zen Haxabiasek bere barrutiaren izenean;


text:
Josueren seme eta Mitzpako buru zen Ezerrek harresiaren ertzean dagoen armategiko aldapa-aurrealdea <f>[6]</f> konpondu zuen.


text:
Honen aldamenean, Zebairen seme Barukek egin zuen lan, Zokotik Eliaxib apaiz nagusiaren etxeko ateraino.


text:
Harantzago, Akotzen iloba eta Uriasen seme zen Meremotek, Eliaxiben etxeko atetik etxe beraren ertzerainoko sailean jardun zuen.


text:
Benjamin eta Haxubek beren etxe aurreko sailean egin zuten lan, eta Ananiasen iloba eta Maaseiasen seme Azariasek, aldiz, bere etxe ondoan.


text:
Uzairen seme Palalek, berriz, Zokotik errege-jauregiaren gainaldeko dorreraino, kartzelako patiotik hurbil. Paroxen seme Pedaias


text:
eta Ofel auzategian bizi ziren tenpluko laguntzaileak ekialderantz aritu ziren, Ur-atearen <f>[7]</f> eta aipaturiko dorrearen aurrean. <f>ⓘ</f>


text:
Ondorengo sailean Tekoako bizilagunek egin zuten lan, esandako dorre handiaren aurretik Ofelgo harresiraino.


text:
Aurrerago Imerren seme Tzadok aritu zen bere etxe aurrean; honen ondoren, Xekaniasen seme eta Ekialdeko ateko zaintzaile zen Xemaias;


text:
hurrengo sailean, aldiz, Xelemiasen seme Hananiasek eta Tzalafen seigarren seme Hanunek bere etxebizitzaren aurrean.


text:
Urrunago, Malkias zilarginak egin zuen lan, tenpluko laguntzaileen eta merkatarien etxeraino, Zaintze-atearen aurretik Zokoko goiko gelaraino.


text:
<pb/>Harresia <f>[9]</f> berreraikitzen ari ginela jakin zuenean, Sanbalat haserre bizian jarri zen eta erabat sumindu. Iseka egiten zuen juduen lepotik, <f>ⓙ</f>


text:
eta bere lagunen eta Samariako gudarien aurrean honela zioen: «Zertan ari da jende zirtzil hori? Jarraitzen utzi behar al diegu? Gaur bertan bukatu nahi ote dute eta amaierako sakrifizioak eskaini? <f>[10]</f> Zabor-pilatik ateratako harri kiskaliei berriro bizia emango ote diete, bada?»


text:
Ondoan zegoen Tobias amondarrak ere honela zioen: «Egin dezatela! Azeri bat bertara igotzea aski izango da harresia lurrera botatzeko!»


text:
<pb/>Orduan, otoitz egin nuen: «Entzun, gure Jainkoa, nola egiten diguten iseka! Eror bedi beraien gainera egiten diguten iraina, gerta bitez lotsagarri erbestean. <f>ⓚ</f>


text:
Ez barkatu berorien gaiztakeria, ez ahaztu berorien bekatua, harresia eraikitzen dutenei irainka ari baitira». <f>ⓛ</f>


text:
<pb/>Jarraitu genuen, hala ere, harresia eraikitzen, eta harresi osoa erdiraino konponduta gelditu zen. Herriak gogo beroa agertu zuen lanerako.


text:
<pb/>Baina Jerusalemgo harresia konpontzeko lanak aurrera zihoazela eta zuloak betetzen ari zirela jakin zutenean, Sanbalat, Tobias, arabiarrak, amondarrak eta Axdod aldeko jendea amorru bizian jarri ziren. <f>ⓜ</f>


text:
Honela kantatzen zuten juduek: <pb/><t>«Zaborrak hain dira ugariak, </t><t>besoak ditugu eroriak; </t><t>inoiz ere bukatuko ote </t><t>geure harresiak?» </t>


text:
<pb/>Etsaiek, aldiz, beren artean zioten: «Ezertaz ohar daitezen baino lehen, haien gainera erori eta hil egingo ditugu. Horrela bukatuko ditugu horien lanak!»


text:
<pb/>Baina haien artean bizi ziren juduak behin eta berriro etorri zitzaizkigun esatera: «Alde guztietatik gure aurka datoz <f>[1]</f>».


text:
<pb/>Orduan, familia-talde batzuk ezkutuan jarri nituen, harresiaren azpialdean, ezpata, lantza eta uztai-geziekin, harresiek babesik ez zuten toki-guneetan <f>[2]</f>.


text:
Guztiari begiratu bat eman ondoren, handiki, agintari eta gainerako herriari esan nien: «Ez izan beldurrik! Oroit zaitezte Jainko handi eta ikaragarriaz; borroka zaitezte zeuen senide, seme-alaba, emazte eta etxekoen alde!»


text:
<pb/>Etsaiak ohartu ziren jakinaren gainean geundela. Honela ezereztu egin zituen Jainkoak beraien asmoak, eta gu harresietara itzuli ginen, nor bere lanera.


text:
Baina, egun hartatik aurrera, nire gizonen erdiak lan egiten zuen bitartean, beste erdia lantzaz, ezkutuz, gezi-uztaiz eta korazaz armaturik egon ohi zen. Buruzagiek judu guztien ardura zuten.


text:
Bai harresia egiten zutenek eta bai gauzak garraiatzen zituztenek esku batean arma zuten, besteaz lanean ari ziren bitartean.


text:
Eta, esan ere, esan nien handiki, agintari eta herriko gainerako jendeari: «Lana handia eta zabala dugulako, harresi gainean sakabanatuta gabiltza, bata bestearengandik urrun.


text:
Beraz, turuta-hotsa entzuteaz batera, edonon zaudetela ere, bil zaitezte guregana. Gure Jainkoa borrokatuko da gure alde».


text:
<pb/>Honela jarraitu genuen lanean egunsentitik izarrak agertu arte, jendearen erdiak lantza eskuan zuela.


text:
Agindu hau ere eman nien: «Guztiek, beren laguntzaileekin, Jerusalemen igaroko dute gaua. Horrela, gauez guardia egingo dugu eta egunez lanari ekingo».


text:
Nik neuk eta nire senide laguntzaile eta guardiakoek ere erantzi gabe egiten genuen lo, armak eskura <f>[3]</f> genituela.


text:
<pb/>Egun batez, herriko seme eta emakumeak deiadarka hasi ziren beren senide juduen kontra. <f>ⓝ</f>


text:
Beste batzuek, berriz: «Gure landa, mahasti eta etxeak bahituran jarri beharra izan dugu, gosete honetan garia izateko».


text:
Beste batzuek: «Gure landa eta mahastien gain dirua eskatu beharrean gertatu gara, erregeari zergak ordaintzeko.


text:
Denok arraza berekoak gara! Gure seme-alabak badira besteenak adina! Hala ere, gure seme-alabak esklabo saldu beharrean gertatzen gara, eta gure seme-alabetako batzuk dagoeneko esklabo bilakatu dira. Baina ezin dugu ezer egin, gure landak eta mahastiak besteren eskuetan baitaude». <f>ⓐ</f>


text:
Handiki eta agintariei aurpegi ematea erabaki nuen. Esan nien: «Zama astuna ezartzen diezue, senideok, elkarri!» Eta batzar nagusia bildu nuen haien aurka.


text:
Honela salatu nituen: «Geure ahalegin guztiaz berriro erosi ditugu atzerritarrei salduak zeuden geure senide juduak. Orain, zeuek ari zarete senideak saltzen, gu berriro erosi beharrean gerta gaitezen <f>[1]</f>». Isilik geratu ziren, txintik ere atera gabe.


text:
Nik, berriro: <pb/>—Ez dago ondo egiten ari zaretena. Ez al duzue gure Jainkoaren beldurrean bizi nahi, atzerriko gure etsaien aurrean barregarri gerta ez gaitezen?


text:
Nik neuk, nire senideek eta zerbitzariek ere aurreratu dizkiegu dirua eta garia. Barka diezaiegun zor hori!


text:
Itzuli gaur bertan beren landa, mahasti, olibadi eta etxeak, eta barkatu aurreratutako diru <f>[2]</f>, gari, ardo eta olioa. <f>ⓑ</f>


text:
<pb/>Nire proposamena onartu eta erantzun zidaten: <pb/>—Itzuliko dizkiegu, bada, eta ez diegu deus eskatuko. <pb/>Deitu nien, orduan, apaizei, eta haien aurrean zin eginarazi nion jendeari hitzemana beteko zuela.


text:
Ondoren, nire jantziaren sakela astindu <f>[3]</f> nuen, esanez: <pb/>—Astindu dezala honela Jainkoak, bere etxetik eta ondasunetatik kanpora botaz, emandako hitza betetzen ez duena! Hustua eta esku-hutsik gera bedi halakoa! <pb/>—Amen! —erantzun zuen batzar osoak, eta Jauna goretsi zuen. Herriak bete zuen emandako hitza. <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>Artaxerxesen erregealdiko hogeigarren urtean Judako gobernari izendatu ninduten, eta hogeita hamabigarren urtea arte iraun nuen karguan. Hamabi urte horietan, nik eta nire senideek ez dugu gobernariari dagokion ordainik <f>[4]</f> jaso.


text:
Nire aurretik gobernari izan zirenek, ordea, herria zapaltzen zuten, honen bizkarretik ogia, ardoa eta zilarrezko berrogei txanpon hartuz; gobernarien funtzionarioek ere gehiegikeriak egiten zituzten herrian. Nik, aldiz, Jainkoari nion begiruneagatik, ez nuen horrela jokatu.


text:
Harresia jasotzen ahalegindu naiz, eta ez dut lurrik erosi <f>[5]</f>; nire zerbitzari guztiak ere hemen bildu dira lanerako.


text:
Gainera, ehun eta berrogeita hamar judu eta agintarik nire mahaian jaten zuen, inguruko herrietatik etorritakoez gainera.


text:
Egunero, idi bat, aukerako sei ahari eta hegaztiak neure kontura prestatzen nituen; hamar egunetik behin, ardoa ugari ekartzen nuen. Hala ere, ez nuen gobernariaren saririk eskatu, herriak bere lanarekin zama aski astuna zuelako.


text:
<pb/>Sanbalat, Tobias, Gexem arabiarra eta gainerako etsaiek jakin zuten harresia eraikia nuela. Ez zen zulorik gelditzen, nahiz eta artean ate-alderdiak jarri gabe egon. <f>ⓔ</f>


text:
<pb/>Orduan, Sanbalatek eta Gexemek mandatu hau bidali zidaten: «Zatoz Ono haraneko <f>[1]</f> Kefirimera gurekin hitz egitera». Niri kalte egiteko asmoa zuten.


text:
Beraz, mandatariak bidali nizkien erantzun honekin: «Lan handietan nabil eta ez naiteke joan. Zuengana joateagatik bakarrik lanak ez nituzke utzi nahi».


text:
Hona zer zioen: «Gexemek <f>[2]</f> esan didanez, zurrumurru hau zabaldu da herrien artean: zu eta zure herritarrak erregearen aurka jaikitzeko asmotan zabiltzatela, horretarako ari zaretela harresia eraikitzen; gainera, zeu izango zinatekeela horien errege.


text:
Jerusalemen Judako erregetzat aldarrika zaitzaten profetak ere izendatu omen dituzu. Zurrumurru hauek hel daitezke erregeagana. Zatoz, beraz, horretaz elkarrekin hitz egitera».


text:
<pb/>Honela erantzun nion: «Diozun horretan ezertxo ere ez da egia; zeure kabuz sortutako asmakeria besterik ez da».


text:
Beldurra sartu nahi ziguten, adorea galdu eta lana utziko genuen ustetan. <pb/>«Eta orain, Jauna, sendotu nire asmoa!»


text:
<pb/>Egun batez, Mehetabelen iloba eta Delaiasen seme zen Xemaiasen etxera joan nintzen, berak etortzerik ez zuela eta. Hark esan zidan: <pb/>—Bil gaitezen biok Jainkoaren etxean, tenplu barruan, eta itxi ditzagun ateak, etsaiak zu hiltzera baitatoz; gaur gauean bertan etorriko dira.


text:
<pb/>Erantzun nion: <pb/>—Ni bezalako batek ez du ihes egiten. Eta naizena izanik, ez naiteke tenplura joan, bizirik ateratzeko <f>[3]</f>; inolaz ere ez!


text:
<pb/>Izan ere, konturatu nintzen aholku hori ez zidala Jainkoak eraginik ematen, Tobiasek eta Sanbalatek erosita baizik.


text:
Beldurra sartu nahi zidaten eta, hark esan bezala jokatuz, bekatua eragin. Horrela, belztu egingo zuten nire izena, eta neu lotsarazi.


text:
<pb/>«Gogoan izan, ene Jainko horrek, Tobiasek eta Sanbalatek egin didatena! Gogoan izan Noadias profetesa eta beldurra sartu nahi zidaten beste profetak ere!» <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>Harresia, Elul hilaren hogeita bostean <f>[4]</f> bukatu zen, hasi eta berrogeita hamabi egunera.


text:
Gure etsaiak eta inguruko herriak, hori jakin zutenean, zeharo harriturik gelditu ziren, eta lan hori gure Jainkoaren laguntzaz egina zela aitortu beharra izan zuten.


text:
Izan ere, jende asko zegoen Judan Tobiasekin hitzartua: Arahen seme Xekanias juduaren suhia baitzen Tobias eta honen seme Johanan Berekiasen seme Mexulamen alabarekin ezkondua baitzegoen.


text:
Nire aurrean goraipatu egiten zuten gainera, eta nik esandakoak berari jakinarazten zizkioten. Tobiasek berak gutunak bidaltzen zizkidan, ni izutzeko.


text:
<pb/>Harresia burutu zenean eta ate-alderdiak jaso, atezainak, kantariak eta lebitarrak beren eginkizunetan jarri nituen.


text:
Neure anaia Hanani eta gotorlekuko buruzagi zen Hananias jarri nituen Jerusalemgo buru; izan ere, Hananias hau, besteen aldean, gizon leiala eta jainkozalea zen.


text:
Agindu hauek eman nizkien: «Eguzkia berotzen hasi baino lehen ez dituzte Jerusalemgo ateak zabalduko; atezainak beren tokietan jarri bitartean <f>[1]</f>, atalagak eta morroiloak itxirik egonen dira. Zaintzaile-taldeak egingo dira Jerusalemgo bizilagunekin: batzuk guardia-postuetan eta beste batzuk beren etxe inguruan egongo dira zaintzen».


text:
<pb/>Jerusalem handia eta zabala zen; bizilagunak, ostera, gutxi; etxe asko <f>[2]</f> lur jorik zegoen artean.


text:
Orduan, Jainkoaren eraginez, handiki, agintari eta gainerako herritarrak bildu nituen erroldatzea egiteko. Eta aurkitu nuen hasieran atzerritik etorritakoen zerrenda <f>[3]</f>; bertan hauxe zegoen idatzirik:


text:
<pb/>Babiloniako errege Nabukodonosorrek Babiloniara gatibu eraman zituenetatik zenbait israeldar nor bere herrira, Jerusalemera eta Judara, itzuli ziren erbestealdiaren ondoren. <f>ⓖ</f>


text:
Zorobabel, Josue, Nehemias, Azarias, Raamias, Nahamani, Mardokeo, Bilxan, Misperet, Bigbai, Nehum eta Baana gidari zituztela etorri ziren. <pb/>Hona israeldar hauen zerrenda: <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>Tel-Melah, Tel-Harxa, Kerub-Adon eta Imertik itzulitako batzuek beren familiaz eta jatorriz israeldar zirenik ezin izan zuten argitu.


text:
<pb/>Zenbait apaiz ere egoera berean zeuden: Hobaias, Hakotz eta Barzilairen ondorengoak ziren. Azken honek Galaadeko Barzilairen alaba batekin ezkondu zelako zeraman izen hori.


text:
Janari sakratuetatik jatea debekatu egin zien gobernariak, harik eta apaiz batek «Urim eta Tumim» <f>[6]</f> epaigailuen bidez haien egoera argitu arte.


text:
<pb/>Familiaburu <f>[8]</f> batzuek emaitzak ekarri zituzten tenplua eraikitzeko; gobernariak 8 kilo urre, 50 kopa eta 530 apaiz-tunika eman zituen altxortegirako.


text:
Familiaburuetako batzuek 160ren bat kilo urre eta 1.200en bat kilo zilar eman zituzten altxortegirako.


text:
Gainerako israeldarrek 160ren bat kilo urre, 1.100en bat kilo zilar eta 67 apaiz-tunika eman zituzten.


text:
<pb/>Orduan, apaizak, lebitarrak, atezainak, kantariak, tenpluko laguntzaileak eta atzerritik etorritako israeldar guztiak beren hirietan jarri ziren bizitzen. <pb/>Zazpigarren hilabetea iritsi zenean, israeldarrak jadanik beren hirietan zeuden. <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>Herri guztia gizon bakar bat bezala bildu zen Ur-ate aurreko plazan. Jaunak Moisesen bitartez Israeli emandako legearen liburua <f>[1]</f> ekartzeko esan zioten Esdras lege-maisuari.


text:
Ekarri zuen, beraz, liburua Esdras apaizak, gizon-emakume eta ezaguera zuten guztien batzarrera. Zazpigarren hileko lehen eguna zen.


text:
Eta goizetik eguerdiraino Ur-ate aurreko plazan batzar osoari irakurtzen aritu zitzaion. Herria adi-adi zegoen.


text:
<pb/>Esdras lege-maisua hartarako egin zuten oholtza gainean zegoen zutik; eskuinean Matitias, Xema, Anaias, Urias, Hilkias eta Maaseias zituen; ezkerrean, aldiz, Pedaias, Mixael, Malkias, Haxum, Haxbadana, Zakarias eta Mexulam.


text:
Zabaldu zuen Esdrasek liburua herri osoaren aurrean, denak begira zituela; liburua zabaltzearekin batera, herri osoa zutitu egin zen <f>[2]</f>.


text:
Gero, Jauna, Jainko handia, goretsi zuen Esdrasek, eta herriak «Amen! Amen!» erantzun zuen, eskuak jasorik; ondoren, makurtu eta lurreraino ahuspeztu ziren Jauna gurtzeko. <f>ⓙ</f>


text:
Josue, Bani, Xerebias, Jamin, Akub, Xabtai, Hodias, Maaseias, Kelita, Azarias, Jozabad, Hanan eta Pelaias lebitarrek legearen azalpena egin zioten herriari. Bitartean zutik zegoen herria.


text:
Lebitarrek zehatz eta garbi <f>[3]</f> irakurtzen zuten Jainkoaren legea, esanahia azalduz, herriak ulertzeko eran.


text:
<pb/>Herri osoak negarrari eman zion legearen hitzak entzutean. Orduan, Nehemias gobernariak, Esdras lege-maisuak eta irakasten ari ziren lebitarrek esan zioten herriari: «Gaurko eguna Jaunari, gure Jainkoari, sagaratua dugu. Beraz, ez egon triste, ez egin negarrik».


text:
<pb/>Gainera, esan zien: «Zoazte eta jan haragi guria, edan edari bikainak, eta bidali janaria ezer ez dutenei ere, egun hau Jaunari sagaratua baita. Ez atsekabetu, Jaunarengandiko pozak ematen baitizue indar!»


text:
<pb/>Lebitarrak ere herria lasaitu nahirik zebiltzan, esanez: «Ixo, gaurko hau egun santua da; ez egon triste!»


text:
<pb/>Joan zen, bada, herri osoa jan/edatera, eta zer janik ez zuenari ere banatu zioten; pozaren pozez egin zuten jai, ulertu baitzituzten entzundako hitzak.


text:
<pb/>Hurrengo egunean, herri osoko familiaburuak, apaizak eta lebitarrak Esdras lege-maisuaren ondora bildu ziren legeak irakasten duena hobeki aztertzeko.


text:
Eta Jaunak Moisesen bidez eman zuen legean agindu hau aurkitu zuten: israeldarrek etxoletan bizi behar zutela zazpigarren hileko jaietan, <f>ⓚ</f>


text:
eta Jerusalemen eta beste hiri guztietan hauxe iragarri behar zutela: «Atera mendira eta ekarri handik olibondo, pinu, mirto, palmondo eta orridun zuhaitzen adarrak, etxolak egiteko».


text:
<pb/>Orduan, adarrak ekartzera joan eta etxolak egin zituen herriak: batak bere etxe gainean, besteak Jainkoaren etxeko atarietan nahiz Ur-ateko plazan nahiz Efraimen ateko plazan.


text:
Erbestetik etorritako guztiek egin zituzten etxolak eta horietan jarri ziren bizitzen. Nunen seme Josueren garaietatik ez zuten halako jairik egin israeldarrek! Hango poza guztiena! <f>ⓛ</f>


text:
<pb/>Lehenbiziko egunetik azkenekora, egunero irakurri zen Jainkoaren lege-liburua. Zazpi egun iraun zuten jaiek, eta zortzigarrenean batzar nagusiaz amaitu ziren, erabakia zegoenez. <f>ⓜ</f>


text:
<pb/>Hil hartako hogeita laugarren egunean israeldarrak barau egiteko bildu ziren; doluz jantzi ziren eta buruak hautsez estali <f>[1]</f>.


text:
Israeldar arrazakoak atzerritar guztiengandik bereizi ziren eta, zutiturik, beren bekatuak eta arbasoenak aitortu zituzten. <f>ⓝ</f>


text:
Hala eman zuten egunaren laurdena, nor bere lekuan zutik, beren Jainko Jaunaren lege-liburua irakurtzen zen bitartean; beste egun laurdena beren bekatuak aitortzen eta, ahuspezturik, Jauna, beren Jainkoa, gurtzen eman zuten.


text:
<pb/>Josue, Bani, Kadmiel, Xebanias, Buni, Xerebias, Bani eta Kenanik lebitarren oholtza gainera igo eta oihu handiz egin zioten dei Jaunari, beren Jainkoari.


text:
Gero, Josue, Kadmiel, Bani, Haxabnias, Xerebias, Hodias, Xebanias eta Petahias lebitarrek honela ziotsoten herriari: «Zuti zaitezte! Bedeinka Jauna, zeuen Jainkoa, betidanik betiraino! <pb/><t>«Bedeinkatua izan bedi </t><t>zure izen ospetsua, </t><t>bedeinkapen eta gorespen guztien </t><t>gainetik dagoena! <f>ⓐ</f> </t>


text:
<t>Zu zara Jauna, zu bakarrik! </t><t>Zeuk egin dituzu zeruak, </t><t>zeruen zeruak eta izar guztiak, </t><t>lurra eta lur gainekoak, </t><t>itsasoa eta bertako guztiak. </t><t>Zeuk biziarazten dituzu guztiak, </t><t>zeruko izarrak </t><t>ahuspez dituzu aurrean jarriak. <f>ⓑ</f> </t>


text:
<t>Zeu zara Jauna, </t><t>zeu Abram aukeratu </t><t>zenuen Jainkoa; </t><t>zeu Kaldeako Ur hiritik atera </t><t>eta Abraham izena eman zeniona. <f>ⓒ</f> </t>


text:
<t>Leiala zitzaizula ikusirik, </t><t>ituna egin zenuen harekin, </t><t>kanaandarren, hititen, </t><t>amortarren, </t><t>periztarren, jebustarren </t><t>eta girgaxtarren lurraldea </t><t>hari eta haren ondorengoei </t><t>emateko. </t><t>Eta bete egin zenuen zeure hitza, </t><t>zuzena baitzara. <f>ⓓ</f> </t>


text:
<t>Ikusi zenuen </t><t>gure arbasoen atsekabea Egipton, </t><t>entzun zenuen garrasia </t><t>Itsaso Gorriaren ertzean. <f>ⓔ</f> </t>


text:
<t>Mirariak eta egintza harrigarriak </t><t>egin zenituen faraoiaren kontra, </t><t>honen zerbitzari </t><t>eta Egiptoko herriaren kontra; </t><t>bazenekien, bai, </t><t>harrokeriaz jokatu zutela </t><t>israeldarrekin. </t><t>Horrela zeureganatu zenuen </t><t>gaurdaino duzun izen ospetsua. <f>ⓕ</f> </t>


text:
<t>Itsasoa erdibi egin zenuen </t><t>israeldarren aurrean, </t><t>eta itsasoan barrena igaro ziren </t><t>oinik busti gabe. </t><t>Itsas hondora amildu zenituen, </t><t>ostera, haien erasotzaileak, </t><t>harria ur sakonera bezala. <f>ⓖ</f> </t>


text:
<t>Laino-adarra eman zenien </t><t>gidari egunez, su-adarra gauez, </t><t>egin behar zuten bidea argitzeko. <f>ⓗ</f> </t>


text:
<t>Sinai mendira jaitsi zinen </t><t>eta zerutik hitz egin zenien. </t><t>Erabaki zuzenak, lege sendoak, </t><t>arau eta agindu onak </t><t>eman zenizkien. <f>ⓘ</f> </t>


text:
<t>Larunbata zuri sagaratzen </t><t>irakatsi zenien; </t><t>aginduak, arauak eta legea </t><t>eman zenizkien, </t><t>zeure zerbitzari Moisesen bidez. <f>ⓙ</f> </t>


text:
<t>Gose zirelarik, </t><t>ogia eman zenien zerutik; </t><t>egarri zirelarik, </t><t>ura sorrarazi harkaitzetik. </t><t>Zin eginez agindu zenien lurraz </t><t>jabetzera bidali zenituen. <f>ⓚ</f> </t>


text:
<t>Baina harrotu egin ziren </t><t>gure gurasoak, </t><t>burugogor izan ziren, </t><t>zure aginduei ez obedituz. <f>ⓛ</f> </t>


text:
<t>Ez zuten aditu nahi izan. </t><t>Ez zituzten gogoan hartu </t><t>zuk haien alde egindako </t><t>gauza harrigarriak. </t><t>Egiptora, morrontza-herrira, </t><t>berriro itzuli nahian hasi ziren <f>[2]</f> </t><t>beren burugogorkerian. </t><t>Baina zu Jainko barkatzailea zara, </t><t>bihozbera eta errukiorra, </t><t>haserregaitza eta onginahiz betea, </t><t>eta ez zenituen bazter utzi. </t>


text:
<t>Ezta urre urtuzko zekorra </t><t>egin zutenean ere, </t><t>“Hau da zure jainkoa, </t><t>Egiptotik atera zaituena” </t><t>esaten zutenean. </t><t>Zein irain handia egin zizuten! <f>ⓜ</f> </t>


text:
<t>Zuk, ordea, zeure erruki handiaz, </t><t>ez zenituen basamortuan baztertu, </t><t>laino-adarra ez zen </t><t>haiengandik aldendu </t><t>egunez bidean gidatzeko, </t><t>ez eta su-adarra gauez </t><t>bidean argi egiteko. </t>


text:
<t>Zeure espiritu ona eman zenien, </t><t>ulertzen laguntzeko; </t><t>ez zenion ukatu zeure mana </t><t>haien ahoari, </t><t>ezta ura ere haien eztarriari. </t>


text:
<t>Berrogei urtez mantendu zenituen </t><t>basamortuan, </t><t>ez zuten izan ezeren faltarik; </t><t>ez zitzaizkien jantziak zahartu, </t><t>ez oinak handitu. <f>ⓝ</f> </t>


text:
<t>Erreinu eta herriak </t><t>menpean jarri zenizkien, </t><t>eta inguruko lurrak banatu. </t><t>Hexbongo errege Sihon-en lurraldea </t><t>hartu zuten, </t><t>Baxango errege Og-ena. <f>ⓐ</f> </t>


text:
<t>Zeruko izarrak bezainbat </t><t>ugaritu zenizkien seme-alabak, </t><t>haien gurasoei agindu lurraldera </t><t>ekarri zenituen. <f>ⓑ</f> </t>


text:
<t>Lurraldera heldu </t><t>eta hartu egin zuten, </t><t>haien menpe jarri zenituen </t><t>kanaandarrak, bertako biztanleak. </t><t>Erregeak eta hango herriak </t><t>eman zenizkien, </t><t>beren gogara erabil zitzaten. </t>


text:
<t>Hiri babestuak eta lur gizenak </t><t>hartu zituzten, </t><t>ondasunez beteriko etxeez </t><t>eta ur-putzuez jabetu ziren, </t><t>mahasti, olibadi </t><t>eta fruta-arbolen sail handiez. </t><t>Asetzeraino jan zuten, </t><t>sabela puzteraino; </t><t>zure ondasun ugariz gozatu ziren. <f>ⓒ</f> </t>


text:
<t>Baina beren burugogorkerian </t><t>zure aurka jarri ziren, </t><t>bizkarra eman zioten </t><t>zure irakaspenari; </t><t>zuregana itzultzeko </t><t>ari zitzaizkien deika profetak, </t><t>eta hil egin zituzten! </t><t>Zein irain handia egin zizuten! </t>


text:
<t>Etsaien menpe </t><t>jarri zenituen orduan, </t><t>eta hauek zapaldu egin zituzten. </t><t>Baina beren estuasunean </t><t>deiadar egin zizuten, </t><t>eta zuk zerutik entzun. </t><t>Zeure erruki handiaz </t><t>askatzaileak bidali zenizkien, </t><t>etsaien menpetik atera zitzaten. <f>ⓓ</f> </t>


text:
<t>Bakealdia etorri orduko, ordea, </t><t>okerbidera itzuli ziren; </t><t>eta etsaien menpe utzi zenituen, </t><t>berauen hankapean. </t><t>Deiadar egin zizuten berriro, </t><t>eta zuk zerutik entzun; </t><t>sarritan atera zenituen onik </t><t>zeure erruki handiaz. </t>


text:
<t>Zure irakaspenera itzultzeko </t><t>dei egin zenien; </t><t>haiek, ordea, beren harrokerian </t><t>entzungor egin zieten zure aginduei; </t><t>bekatu egin zuten </t><t>zure erabakien kontra, </t><t>betetzen dituenarentzat bizi-iturri. </t><t>Bizkarra eman zuten </t><t>beren gorbizian, </t><t>ez zuten aditu nahi izan </t><t>beren burugogorkerian. <f>ⓔ</f> </t>


text:
<t>Urte askoz jasan zenituen. </t><t>Zure espirituak profeten bidez </t><t>egin zien dei; </t><t>baina haiek aditu nahi ez, </t><t>eta atzerritarren esku utzi zenituen. <f>ⓕ</f> </t>


text:
<t>Baina zeure erruki handiaz </t><t>ez zenituen guztiz galdu, </t><t>ez zenituen eskutik utzi, </t><t>Jainko bihozbera </t><t>eta errukiorra baitzara. <f>ⓖ</f> </t>


text:
<t>Zu zara gure Jainkoa, </t><t>Jainko handi, bizkor eta ikaragarria, </t><t>zeure ituna leialtasunez </t><t>mantentzen diguzuna! </t><t>Ez gutxietsi orain gure atsekabea, </t><t>gure errege eta buruzagiei, </t><t>apaiz eta profetei, </t><t>gure guraso eta herri osoari, </t><t>Asiriako erregeen egunetatik </t><t>gaurdaino <f>[3]</f> </t><t>gainera erori zaigun atsekabea. <f>ⓗ</f> </t>


text:
<t>Zuk ez duzu errurik </t><t>gertatu zaigun guztian, </t><t>leial jokatu baituzu; </t><t>guk, berriz, oker. <f>ⓘ</f> </t>


text:
<t>Gure errege, buruzagi, </t><t>apaiz eta gurasoek </t><t>ez dute bete zure irakaspena, </t><t>ez dituzte aditu aginduak, </t><t>ezta eman zenizkien </t><t>burubideak ere. </t>


text:
<t>Ez erregeak izan zituztenean, </t><t>ez zuk emaniko ondasun ugarietan, </t><t>ezta zuk eskuratu zenizkien </t><t>lur zabal eta gizenetan ere </t><t>ez zintuzten zerbitzatu, </t><t>ez ziren itzuli </t><t>beren egintza gaiztoetatik. </t>


text:
<t>Eta gaur esklabo gaude gu, </t><t>esklabo gure gurasoei </t><t>zuk emandako lurraldean, </t><t>fruitu eta ondasunez gozatzeko </t><t>eman zenien lurraldean. </t>


text:
<t>Lurralde honetako </t><t>emaitza aberatsak </t><t>atzerriko erregeentzat dira gaur, </t><t>geure bekatuengatik nagusi </t><t>ezarri dizkiguzun erregeentzat; </t><t>geu eta geure abereak </t><t>menpean gauzkate beren gogara. </t><t>Guztiz atsekabetuak gaude!»</t>


text:
<pb/>Beraz, Jainkoari leial izateko erabaki sendoa hartu genuen eta idatziz jarri. Gure buruzagiek, lebitarrek eta apaizek sinatu zuten zigilaturiko agiria.


text:
<pb/>Hona hemen sinatu zutenen zerrenda: <pb/>Nehemias gobernaria, Hakaliasen semea. <pb/>Apaizak: Sedekias, <f>ⓙ</f>


text:
<pb/>Beste apaizek, lebitarrek, atezainek, kantariek, tenpluko laguntzaileek eta gainerako herritarrek, hau da, Jainkoaren legea betetzearren bertako jendearengandik bereizi zirenek, beren emazte, seme-alaba eta ezaguera zutenekin batera,


text:
beren herrikide agurgarrien jarraibideari baietza eman zioten eta zin egin zuten, honela aginduz: <pb/>«Jainkoak bere zerbitzari Moisesen bitartez emandako lege-bidean ibiliko gara eta Jaunaren, geure Jainkoaren, agindu, erabaki eta arau guztiak leial beteko ditugu.


text:
<pb/>«Ez dizkiegu geure alabak bertako jendeari ezkontzan emango, ezta geure semeak haien alabekin ezkonduko ere. <f>ⓚ</f>


text:
<pb/>«Jende horrek garia edo beste edozer larunbatean edo beste jaiegunetan saltzeko badakar, ez diogu ezer erosiko. <pb/>«Zazpigarren urtean lurrari atseden emango diogu <f>[1]</f> eta zor guztiak barkatuko dizkiogu elkarri. <f>ⓛ</f>


text:
<pb/>«Legez behartzen dugu geure burua, urtean zilarrezko txanpon bat geure Jainkoaren etxeko zerbitzurako ematera. <f>ⓜ</f>


text:
Eskaintza hau honetarako izanen da: Jaunari eskainiriko ogitarako, eguneroko oparietarako, larunbat, ilberri eta jai nagusietako oparietarako, beste eskaintza sakratuetarako, Israelen bekatuen ordain-oparietarako eta gure Jainkoaren etxeko beste eginkizunetarako.


text:
<pb/>«Apaizok, lebitarrok eta gainerako herritarrok zotz eginez erabakiko dugu urtean zehar, jarritako epeetan, zein familiak ekarri behar duen Jainkoaren etxeko sua mantentzeko egurra, legean idatzia dagoenez <f>[2]</f>.


text:
<pb/>«Era berean, geure lurraren eta fruta-arbola guztien lehen fruituak Jaunaren etxera eramango ditugu urtero.


text:
<pb/>«Geure lehen-semeak eta abereen lehen-umeak gure Jainkoaren etxean zerbitzua betetzen duten apaizei aurkeztuko dizkiegu, legeak agintzen duenez. <f>ⓝ</f>


text:
<pb/>«Geure irinetik, zuhaitz guztietako fruituetatik, ardo eta oliotik parterik onena geure Jainkoaren etxeko mandiora eramanen dugu apaizentzat; lebitarrentzat geure uztaren hamarrenak emanen ditugu. Lebitarrek lanean ari garen hiri guztietan jasoko dituzte hamarrenak. <f>ⓐ</f>


text:
Apaiz bat, Aaronen ondorengoa, egonen da lebitarrekin hamarrenak jasotzerakoan, eta lebitarrek hamarren horren hamarrena Jainkoaren etxera, tenpluko altxortegira, eramanen dute.


text:
Israeldarren eta lebitarren gari-, ardo- eta olio-emaitzak gure Jainkoaren etxeko altxortegi hauetara ekarriko dituzte; hortxe gordetzen dira santutegiko ontziak ere, eta horixe dute egoitza zerbitzuan dauden apaizek, atezainek eta kantariek. <pb/>«Beraz, ez dugu bazter utziko Jainkoaren etxea».


text:
<pb/>Herriko buruzagiak Jerusalemen jarri ziren bizitzen. Gainerako beste herritarrek, berriz, zotz eginez, hamar familietatik bat aukeratu zuten Jerusalemera, hiri santura, bidaltzeko; gainerako bederatziak beste hirietan geratu ziren bizitzen.


text:
<pb/>Eskualdeko buruzagiak Jerusalemen jarri ziren bizitzen. Israeldarrak, baita apaiz, lebitar, laguntzaile eta Salomonen zerbitzarien ondorengoak ere, nor bere herri eta etxaldean bizi ziren. <f>ⓑ</f>


text:
Hala ere, Judaren eta Benjaminen leinuko batzuk Jerusalemen jarri ziren bizitzen. <pb/>Judaren leinukoak: Ataias, Uziasen semea —hau Zakariasena, hau Amariasena, hau Xebatiasena, hau Mahalaleelena—, Peretzen ondorengoetakoak;


text:
Maaseias, Baruken semea —hau Kol-Hozerena, hau Hazaiasena, hau Adaiasena, hau Joiaribena, hau Zakariasena, hau Haxilonirena—.


text:
<pb/>Benjaminen leinukoak: Salu, Mexulamen semea —hau Joedena, hau Pedaiasena, hau Kolaiasena, hau Maaseiasena, hau Itielena, hau Isaiasena—;


text:
Seraias Hilkiasen semea —hau Mexulamena, hau Tzadokena, hau Meraiotena, hau Ahitubena, Jainkoaren etxeko apaiz nagusiarena—


text:
eta Jainkoaren etxeko lanetan ziharduten haren ahaideak: guztira, 822 lagun; gainera, Adaias Jerohamen semea —hau Pelaliasena, hau Amtzirena, hau Zakariasena, hau Paxhurrena, hau Malkiasena—


text:
eta haren ahaide familiaburuak: guztira, 242; gainera Amasai Azarelen semea —hau Ahzairena, hau Mexilemotena, hau Imerrena—


text:
Matanias, otoitzaldiko gorespenetan kantua zuzentzen <f>[2]</f> zuena, Mikaren semea —hau Zabdirena, hau Asafena—, Balbukias Mataniasen ahaide eta laguntzailea eta Abda Xamuaren semea —hau Galalena, hau Jedutunena—.


text:
Tenpluko laguntzaileak Ofel auzategian <f>[3]</f> bizi ziren; Tziha eta Gixpa ziren haien buru. <f>ⓒ</f>


text:
Jerusalemgo lebitarren arduraduna Uzi zen, Baniren semea —hau Haxabiasena, hau Mataniasena, hau Mikarena—; Uzi Asafen ondorengoetakoa zen; hauek Jainkoaren etxean kantatzeko eginkizuna zuten.


text:
Kantarien eguneroko eginkizuna erregearen araudiak eta beste arau <f>[4]</f> batzuek taxutzen zuten.


text:
<pb/>Petahias, Mexezabeelen semea, Judaren leinuko Zerahen ondorengoetakoa, Pertsiako erregearen ordezkoa zen herriaren arazo guztietarako.


text:
<pb/>Judaren leinukoak landan sakabanaturiko herrietan bizi ziren: Kiriat-Arban eta inguruetan, Dibonen eta inguruetan, Jekabtzeelen eta inguruetan,


text:
Zanoahen, Adulamen eta inguruko herrixketan, Lakixen eta inguruetan, Azekan eta inguruetan. Beer-Xeba eta Hinom harana bitartean jarri ziren bizitzen.


text:
<pb/>Hona Xealtielen seme Zorobabelekin eta Josuerekin itzuli ziren apaizak: Seraias, Jeremias, Esdras, <f>ⓓ</f> <f>ⓔ</f>


text:
<pb/>Lebitarrak: Josue, Binui, Kadmiel, Xerebias, Juda eta Matanias. Honek eta beronen ahaideek gorespen-kantuak zuzentzeko eginkizuna zuten.


text:
<pb/>Joiakimen garaian hauek ziren apaizen familiaburuak: <pb/>Seraiasen familian Meraias; Jeremiasen familian Hananias;


text:
<pb/>Eliaxib, Joiada, Johanan eta Jaduaren garaian lebitarren familiaburuen eta apaizen izen-zerrendak idatzi zituzten Pertsiako Darioren <f>[2]</f> erregealdia arte.


text:
<pb/>Lebitarren familiaburuen izenak Kronika liburuetan <f>[3]</f> idatzita daude Eliaxiben seme Johananen garaia arte.


text:
<pb/>Haxabias, Xerebias eta Kadmielen seme Josue ziren lebitarren buru; beren senideekin txandatuz, Jainkoaren gorespenak kantatzen zituzten, nork bere zerbitzuko taldean, Jainkoaren gizon Davidek agindu zuen bezala.


text:
Matanias, Bakbukias, Obadias, Mexulam, Talmon eta Akub ziren atezainak eta tenpluko atalondoko biltegiak zaintzen zituzten.


text:
Hauek guztiak, Jotzadaken iloba eta Josueren seme zen Joiakimen garaian eta Nehemias gobernariaren eta Esdras apaiz eta lege-maisuaren garaian bizi izan ziren.


text:
<pb/>Jerusalemgo harresiaren sagarapen-jaia egiterakoan, lebitarrak beren bizileku guztietatik Jerusalemera etorrarazi zituzten, sagarapen-jaia alai ospatzeko, gorespen-kantuz, txilin, lira eta harpa-soinuz. <f>ⓕ</f>


text:
Bet-Gilgal, Geba eta Azmabetetik bildu ziren. Izan ere, kantariek herrixkak egin baitzituzten Jerusalem inguruan.


text:
Apaizek eta lebitarrek, beren buruaren garbikuntza egin ondoren, herriaren, harresiaren eta ateen garbikuntza egin zuten.


text:
<pb/>Igoarazi nituen Judako buruzagiak harresiaren gainera eta bi abestalde egin nituen. Lehenengo abestaldea eskuinera <f>[4]</f> joan zen harresi gainean, Zabortegiko ate aldera.


text:
Ondoren, apaizak beren turutekin. Gero, Zakarias, Jonatanen semea —hau Xemaiasena, hau Mataniasena, hau Mikaiasena, hau Zakurrena, hau Asafena—; <f>ⓖ</f>


text:
eta berorien ahaideok: Xemaias, Azarel, Milalai, Gilalai, Maai, Netanel, Juda eta Hanani, Jainkoaren gizon Daviden musika-tresnekin; gidari Esdras lege-maisua zuten.


text:
Iturriaren aurrera heltzean, Daviden Hiriko harmailetan gora igo ziren, harresiko aldapan gora, Daviden etxearen gainaldetik, ekialderantz, Ur-ateraino heldu arte.


text:
<pb/>Beste abestaldea, berriz, ni neu eta buruzagien erdiak <f>[5]</f> atzetik gintuztela, ezkerraldera joan zen harresi gainean, Labeen dorre ondotik harresi zabaleraino;


text:
gero, Efraimen atea, Jexanaren atea, Arraien atea, Ananeelen dorrea eta Ehunen dorrea iragan genituen Ardien ateraino, eta Presondegiaren atean <f>[6]</f> gelditu ginen.


text:
<pb/>Bi abestaldeak Jainkoaren etxe aurrean gelditu ziren, baita ni eta lagun nituen agintarien erdiak ere.


text:
Han ziren apaizak ere beren turutekin: Eliakim, Maaseias, Miniamin, Mikaias, Elioenai, Zakarias eta Hananias.


text:
Baita besteok ere: Maaseias, Xemaias, Eleazar, Uzi, Johanan, Malkias, Elam eta Ezer. Kantariek abesti-saioa egin zuten, Izrahias zuzendari zutela.


text:
<pb/>Egun hartan sakrifizio handiak eskaini ziren eta jai ederra egin zuten denek, Jainkoak alaitasunez bete baitzituen. Emakumeak eta haurrak ere pozik ibili ziren, eta Jerusalemgo poz-oihuak urrutitik entzun zitezkeen. <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>Egun hartan, halaber, lehen fruitu eta hamarrenen gordelekuak zaintzeko arduradunak jarri ziren. Gizon hauek legeak apaiz eta lebitarrentzat agintzen zuen partea hiri-inguruetan bildu eta toki horietara eramaten zuten. Pozik zegoen Judako jende guztia, apaiz eta lebitarrak beren zerbitzu-lanetan ari zirelako.


text:
Izan ere, hauek beren Jainkoaren zerbitzua eta garbikuntza-ohikuneak ongi betetzen zituzten. Kantariak eta atezainak ere Davidek eta honen seme Salomonek emandako aginduetara zebiltzan. <f>ⓘ</f>


text:
Izan ere, Daviden eta Asafen garaitik kantariek bazituzten beren zuzendariak <f>[7]</f>; baita Jainkoari gorespena eta esker ona emateko kantuak ere.


text:
Bai Zorobabelen eta bai Nehemiasen garaian, israeldar guztiek ematen zieten kantari eta atezainei egunero behar zutena. Lebitarrei ere ematen zizkieten oparigai sakratuak, eta lebitarrek Aaronen ondorengoei, hau da, apaizei, eramaten zieten zegokiena. <f>ⓙ</f>


text:
<pb/>Garai hartan, Moisesen liburua herriaren aurrean irakurri eta hauxe aurkitu zuten idatzirik: amondarrek eta moabdarrek ez zutela inoiz Jainkoaren batzarrean parterik izango. <f>ⓚ</f>


text:
Izan ere, ez zieten israeldarrei lagundu ogia eta ura emanez. Moabdarrek Balaam erosi zuten, israeldarrak madarika zitzan; baina gure Jainkoak madarikazioa bedeinkapen bihurtu zuen. <f>ⓛ</f>


text:
<pb/>Lehentxeago, gure Jainkoaren etxeko gelen arduraduna zen Eliaxib apaizak hurbileko ahaidea zuen Tobiasi <f>[1]</f> <f>ⓜ</f>


text:
gela handi bat atondu zion; lehen, gela honetan gorde ohi ziren oparigaiak, intsentsua, tenplurako tresnak eta gari, ardo eta olioaren hamarrenak, hau da, lebitarrei, kantariei eta atezainei zegokien partea eta apaizentzat izendatua zegoena.


text:
<pb/>Hori guztia gertatu zenean, ni ez nintzen Jerusalemen, Artaxerxes Babiloniako erregearen hogeita hamabigarren urtean <f>[2]</f> erregeagana joana bainintzen. Handik pixka batera, erregeari baimena eskatu nion


text:
eta Jerusalemera itzuli nintzen; orduan jakin nuen Eliaxibek Jainkoaren etxeko atarian Tobiasi gela bat prestatuz egindako gaiztakeria.


text:
Gero, gelaren garbikuntza egiteko agindu nuen, eta Jainkoaren etxeko tresnak, oparigaiak eta intsentsua berriro bertara ekarrarazi nituen.


text:
<pb/>Jakin nuen, gainera, lebitarrei ez zitzaiela ematen zegokien partea eta, horregatik, lebitarrek eta kantariek, beren zerbitzua bete beharrean, beren herrietara alde egin zutela. <f>ⓝ</f>


text:
Agintariei errieta egin nien Jainkoaren etxea bazter utzi zutelako. Gero, lebitarrak eta kantariak bildu eta beren lekuetan jarri nituen berriro.


text:
Orduan, judu guztiak gari, ardo eta olioaren hamarrenak biltegietara berriro ekartzen hasi ziren. <f>ⓐ</f>


text:
Eta biltegiak Xelemias apaizaren, Tzadok lege-maisuaren eta Pedaias lebitarraren ardurapean jartzeko agindu nuen, Zakurren seme eta Mataniasen iloba zen Hanan lagun zutela, jendeak gizon zintzotzat baitzeuzkan. Horiek banatzen zieten beren ahaideei zegokien partea.


text:
<pb/>«Ene Jainko, gogoan izan hau guztia, ez ahaztu nire Jainkoaren etxearen alde eta horko zerbitzuaren alde egin dudan guztia!» <f>ⓑ</f>


text:
<pb/>Egun haietan gizon batzuk ikusi nituen larunbatez dolarean mahatsa zapaltzen. Beste batzuek gari-balak asto gainean ezartzen zituzten, baita ardoa, mahatsa, pikuak eta era guztietako zamak ere, eta larunbatean Jerusalemera eramaten zituzten. Zorrotz hartu nituen salerosketak egun horretan egiten zituztelako <f>[3]</f>. <f>ⓒ</f>


text:
Jerusalemen bizi ziren tiroarrek <f>[4]</f> ere arraina eta beste era guztietako salgaiak ekarri eta larunbatean saltzen zizkioten Jerusalemgo eta Judako jendeari.


text:
Judako handikiei errieta egin nien, esanez: «Gaiztakerian ari zarete, ez baituzue egun sagaratua aintzakotzat hartzen.


text:
Horrela egin zuten zuen gurasoek ere, eta horregatik bidali zigun gure Jainkoak zorigaitz hau <f>[5]</f>, guri eta hiri honi. Eta zuek, larunbata profanatuz, areagotu egiten duzue Israelen kontrako Jainkoaren sumina».


text:
<pb/>Orduz geroztik, larunbat-bezperan, iluntzen hasi bezain laster <f>[6]</f>, Jerusalemgo ateak ixteko agindu nuen, eta larunbat-biharamuna arte ez irekitzeko. Eta nire gizonetako batzuk jarri nituen atean, larunbatean inolako zamarik sar ez zedin.


text:
Merkatariek eta zernahi saltzera zetozenek larunbat-gau bat edo beste Jerusalemdik kanpo igaro behar izan zuten.


text:
Baina honela adierazi nien: «Zergatik igarotzen duzue gaua hor harresiaren aurrean? Berriro hori egiten baduzue atxilotu egingo zaituztet!» Harrezkero, ez ziren gehiago larunbatez agertu.


text:
Orduan, beren garbikuntza egin eta ateak zaintzera joateko agindu nien lebitarrei, larunbataren santutasuna errespetatua izan zedin. <pb/>«Izan gogoan hau ere, ene Jainko; erruki nitaz, hain onbera baitzara!»


text:
<pb/>Judu batzuk emakume axdodtar, amondar eta moabdarrekin <f>[7]</f> ezkondu zirela ere jakin nuen egun haietan. <f>ⓓ</f>


text:
Haien seme-alabetatik erdiak-edo axdoderaz mintzatzen ziren; beste batzuk bateko edo besteko herri arrotzen hizkeraz, baina inork ere ez zekien judu-hizkuntza.


text:
Nik aurpegira bota nien hori eta madarikatu egin nituen; jo ere egin nituen batzuk eta ileak atera nizkien; gero, herri haietako jendearekin ez zirela ezkonduko zin eragin nien Jainkoaren izenean.


text:
Eta esan nien: «Ez al zuen, bada, horregatik bekatu egin Salomonek, Israelgo erregeak? Ez zen atzerriko nazio guztietan hura bezalako erregerik; maite zuen bere Jainkoak eta Israel osoaren errege ezarri zuen. Hala ere, emakume arrotzek bekatura eraman zuten hura ere! <f>ⓔ</f>


text:
Horregatik, ez dut entzun ere nahi, emakume arrotzekin ezkonduz, Jainkoarekin hain desleial izango zaretenik!»


text:
<pb/>Eliaxib apaiz nagusiaren seme zen Joiadaren seme bat Sanbalat <f>[8]</f> horondarraren alabarekin ezkondua zegoen; horregatik, bota egin nuen neure ondotik. <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>«Ez ahaztu, Jauna, apaizgoa edo apaiz eta lebitarrekin duzun ituna kutsatu duten horietaz!» <f>ⓖ</f>


text:
<pb/>Beraz, garbitu nuen arrotz-kutsu oro, eta apaiz eta lebitarren eginkizunak zehazten zituzten arauak ezarri nituen.


text:
Berriro ezarri nituen epe jakinetan egin behar ziren egur-eskaintzak, baita lurraren lehen fruituen eskaintzak ere. <pb/>«Oi ene Jainko, gogora zaitez nitaz, eta har nazazu onez <f>[9]</f>!» <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>Hemen kontatzen dena Pertsiako errege Asueroren <f>[1]</f> garaian gertatu zen. Asueroren erresuma Indiatik Etiopiara zabaltzen zen, ehun eta hogeita zazpi eskualde zituelarik. <f>ⓘ</f>


text:
Bere erregealdiko hirugarren urtean otordu handia eman zien bere funtzionario nagusi guztiei, Pertsia eta Mediako gudarosteen buruzagiak <f>[3]</f> eta eskualdeetako gobernariak bere inguruan bilduz.


text:
Beraren erregetza hain ospetsu egiten zuten aberastasunak eta bere handitasunaren ederra eta distira erakutsi nahi izan zizkien luzaro, sei hilabetez <f>[4]</f>.


text:
<pb/>Aldi honen buruan, Susa hirian ziren denentzat, bai handienentzat, bai apalenentzat, astebetez luzatu zen otordua antolatu zuen erregeak bere jauregiko lorategi-atarian.


text:
Bazen han zintzilik liho zurizko eta purpura morezko oihalik; liho eta purpura gorrizko lokarriz zeuden lotuak zilarrezko eraztunetara eta marmolezko zutabetatik esekiak. Urrezko eta zilarrezko etzaulki asko zen han, eta zorua jade, marmol, nakar- eta azabatxe-harlauzaz <f>[5]</f> egina zen.


text:
Edalontziak urrezkoak ziren, eta mota guztietakoak; ardoa, berriz, erregeari dagokion oparotasunez eskaintzen zuten.


text:
Askatasun osoz edan zitekeen, agindua baitzien erregeak jauregiko zerbitzariei, bazkaldar bakoitzak nahi zuena egiteko.


text:
<pb/>Zazpigarren egunean, ardoak alaiturik, Asuero erregeak bere zerbitzura zituen zazpi laguntzaileei <f>[6]</f>, Mehuman, Bizta, Harbona, Bigta, Abagta, Zetar eta Karkaxi, dei egin zien, <f>ⓙ</f>


text:
eta Baxti erregina, bere koroa eta guzti, bere aurrera ekartzeko agindu. Zein ederra zen erakutsi nahi zien jende guztiari eta funtzionarioei; izan ere, oso ederra zen.


text:
Eman zioten laguntzaileek erregearen aginduaren berri; baina erreginak ez zuen joan nahi izan. Erregea, orduan, sutu eta haserre bizian jarri zen.


text:
Dei egin zien lege-jakintsuei <f>[7]</f>, zeren lege eta arauetan adituak direnen aurrean behar baitira errege-arazoak aztertu.


text:
Erregeagana hurbildu zirenen artean zeuden Karxena, Xetar, Admata, Tarxix, Meres, Marsena eta Memukan, Pertsia eta Mediako zazpi buruzagiak; hauek sar zitezkeen erregearen aurrera, erreinuko mailarik gorenetakoak zirelako.


text:
Erregeak esan zien: <pb/>—Nik, Asuero erregeak, agindu bat bidali diot morroien bidez Baxti erreginari; berak, ordea, ez du bete nahi izan. Zer dio legeak egin behar litzaiokeela?


text:
<pb/>Memukan mintzatu zen erregearen eta buruzagien aitzinean: «Erregea ez ezik, buruzagiak eta Asuero erregearen erresumako eskualde guztietan bizi diren herriak ere iraindu egin ditu Baxti erreginak.


text:
Emakume guztiek izango baitute erreginak egin duenaren berri, eta beren senarrak gutxiesten hasiko dira, esanez: “Asuero erregeak bere aurrera joateko agindu zion Baxti erreginari eta hau ez zitzaion joan”.


text:
Aurrerantzean, Pertsia eta Mediako buruzagien emazteek, erregina nola jokatu den ikusirik, gutxietsi egingo dituzte erregearen buruzagiak, eta gutxiespen honek haserreak sortuko ditu.


text:
Erregeak ongi baderitzo, eman bedi berorren izenean eta ezarri Pertsia eta Mediako legeen artean aldaezineko agindu hau: “Ez dadila Baxti aurrerantzean Asuero erregeagana inoiz agertu eta hura baino hobea izanen denari eman diezaiola berorrek erregina izatea”. <f>ⓚ</f>


text:
Horrela, erregeak harturiko erabakia, hain zabala den inperio osora hedatuko da. Orduan, emazte guztiek beren senarrei, nola handienei hala apalenei, begirune izanen diete».


text:
<pb/>Erregeak eta buruzagiek ongi iritzi zioten aholku honi, eta erregeak Memukanen esana egin zuen.


text:
Gutunak igorri zituen erreinuko eskualde guztietara, eskualde bakoitzeko idazkeran eta herri bakoitzeko hizkeran emanak, gizaseme guztiak nor bere etxeko nagusi izan zitezen <f>[8]</f> aginduz.


text:
<pb/>Aldi baten buruan, baretu zitzaion haserrea Asuerori; baina ezin zitzaizkion erregeari ahaztu Baxtik egina eta honen aurka harturiko erabakia.


text:
Honela mintzatu zitzaizkion orduan erregeari bere funtzionarioak: «Bil ditzatela erregearentzat neskatxa gazteak, birjinak eta politak.


text:
Izenda itzazu zeure erresumako eskualde guztietan mandatariak, neskatxa birjinak eta politak Susara, erregearen haremera, ekar ditzaten; utz ditzatela emazteki horiek zaintzeko kargua duen Hegairen, erregearen irenaren <f>[1]</f>, ardurapean; honek emango dizkie apaingarriak.


text:
Eta emazteki horien artetik erregearen gogoko gertatzen dena izan bedi erregina, Baxtiren ordez». <pb/>Ongi iruditu zitzaion erregeari, eta horrela egin zuen.


text:
<pb/>Bazen Susa hirian Mardokeo zeritzan judu bat, Jair-en semea, eta Ximeiren biloba, Benjaminen leinuko Kixen ondorengoa.


text:
Babiloniako errege Nabukodonosorrek erbesteratua zuen Jerusalemdik, Judako errege Jekoniasekin <f>[2]</f> atzerriratu zituenekin batera. <f>ⓛ</f>


text:
Bere lehengusina Hadasaren <f>[3]</f>, hau da, Esterren, aitaordea zen, ez baitzuen Esterrek aitarik, ez amarik. Neska liraina zen gorputzez, eta biziki ederra. Aita-amak hil zitzaizkiolarik, Mardokeok zuen alabatzat hartua.


text:
<pb/>Erregearen esana eta erabakia zabaldurik, anitz neskatxa bildu zuten Susa hirira, Hegairen ardurapean jarriz. Ester ere jauregira eraman zuten besteekin batera eta Hegairen, emakume-zainaren, ardurapean jarri.


text:
Begiz jo zuen honek Ester, oso atsegina gertatu baitzitzaion; behar zituen apaingarriak eta beste gauza guztiak eskuratu zizkion berehala; gainera, jauregikoen artean aukeraturiko zazpi neskame eman zizkion eta haremeko gelarik hoberenera eraman zuen bere neskameekin batera.


text:
Esterrek ez zuen adierazi zein herri eta zein jatorritakoa zen, Mardokeok agindua baitzion ez esateko.


text:
Mardokeo haremeko atari aurrean ibili ohi zen egunero, Ester osasunez nola ote zegoen eta nola ote zerabilten jakin nahiz.


text:
Hamabi hilabeteren buruan, emakumeentzat agindua zegoen epea bete ondoren, neskatxa bakoitzari Asuero erregearen aitzinera agertzeko txanda etortzen zitzaion. Edertzeko igurzketak honela egin ohi ziren: sei hilabetez mirra-olioz, eta hurrengo seietan emakumeek erabili ohi dituzten lurrin eta usainki gozoz.


text:
Neskatxa batek erregearen aurrera azaldu behar zuenean, apaintzeko eskatzen zuen guztia eman ohi zioten, haremetik jauregira berekin eraman zezan.


text:
Ilunabarrean sartzen zen jauregira, eta biharamun goizean beste harem batera joan ohi zen, Xaaxgaz-en, erregearen emakume-zain zen irenaren, ardurapean jarriz. Ez zen berriro erregearen aurrera agertuko, erregeak bera desiratu eta deitu ezik.


text:
<pb/>Heldu zitzaion, bada, Esterri, Mardokeok alabatzat hartua zuen bere osaba Abihailen alabari, erregearen aurrera agertzeko txanda. Horretarako, emakume-zain zen Hegaik, erregearen irenak, esan ziona baizik ez zuen eskatu Esterrek. Ikusten zuten guztien onginahia bereganatzen zuen.


text:
Asueroren erregealdiaren zazpigarren urteko hamargarren hilean, hots, Tebet hilean, eraman zuten Ester erregearen aurrera.


text:
Erregeak maiteago izan zuen Ester beste emakume guztiak baino; honek bereganatu zituen, beste neskatxa guztien artean, erregearen onginahia eta amodioa. Berari ezarri zion buruan erregina-koroa, eta erregina egin zuen Baxtiren ordez.


text:
Ondoren, otordu handia eman zien erregeak buruzagi eta funtzionarioei, Esterren omenez. Zergak arindu zituen <f>[4]</f> eskualdeetan, eta erregeari dagokion oparotasunez banatu zituen erregaliak.


text:
<pb/>Neskatxak haremera bigarren aldiz bildu zirenean <f>[5]</f>, Mardokeo atezain zegoen erregearen jauregian.


text:
Esterrek ez zuen adierazi zein herri eta zein jatorritakoa zen; hala baitzion Mardokeok agindua eta bete egiten zuen hark Mardokeoren esana, beraren ardurapean zegoenean bezalaxe.


text:
<pb/>Egun haietan, Mardokeo jauregiko atezain zelarik, Bigtan eta Terex, gelazain ziren erregearen bi laguntzaileak, Asuero erregea hiltzeko asmotan zebiltzan, oso haserre baitzeuden.


text:
Mardokeok, asmo honen berri izan zuenean, Ester erreginari jakinarazi zion, eta Esterrek erregeari, Mardokeoren izenean.


text:
Ikerketa eginik, egia zela ikusi zen. Urkatu zituzten biak, eta idatzi egin zuten gertatua Erresumako Kronika Liburuan erregearen aginduz.


text:
<pb/>Ondoren, Haman, Hamedataren seme eta Agag-en <f>[1]</f> jatorrikoa, goi-mailara jaso zuen Asuero erregeak, berekin zituen buruzagi guztien gain goratu eta eseraraziz.


text:
Erregearen jauregiko funtzionario guztiak belaunikatzen eta ahuspezten ziren Hamanen aitzinean, erregeak horrela baitzuen agindua. Mardokeo, aldiz, ez zen belaunikatzen, ez ahuspezten.


text:
Jauregiko funtzionarioek honela ziotsoten Mardokeori: <pb/>—Zergatik ez duzu betetzen erregearen agindua?


text:
<pb/>Egunero esaten zioten arren, ez zien jaramonik egiten. Bera judua zela jakinarazi zien Mardokeok. Orduan, Hamani adierazi zioten hori, Mardokeok bere jokabideari eusten ote zion ikusteko <f>[2]</f>. <f>ⓜ</f>


text:
Mardokeo zein herritakoa zen adierazi ziotenean, eskua berari bakarrik eranstea gutxi zelakoan, Asueroren erresuman ziren judu guztiak ere galdu egin nahi izan zituen, harekin batera. <f>ⓝ</f>


text:
Asueroren erregealdiaren hamabigarren urteko lehen hilean, hots, Nisan hilean, «pur» edo zotz eginarazi zuen Hamanek, bere asmoak betetzeko egunik eta hilabeterik egokiena zein izango ote zen jakiteko. Hamabigarren hilaren, Adar hilaren, hamahirugarren eguna <f>[3]</f> atera zen.


text:
<pb/>Honela mintzatu zitzaion Haman Asuero erregeari: <pb/>—Bada zure erresuman jende-mota berezi bat, eskualde guztietako herrien artean sakabanatua. Haien legeak ez dira beste herrienak bezalakoak, eta ez dituzte betetzen erregearen aginduak. Ez zaio erregeari halakoak bakean uztea komeni. <f>ⓐ</f>


text:
Egoki baderitzo, eman beza idatziz erregeak halako horiek suntsiarazteko agindua. Ehundaka tona zilar <f>[4]</f> ipiniko dut nik funtzionarioen esku, errege-gordailura eraman dezaten.


text:
<pb/>Orduan, erregeak eraztuna <f>[5]</f> bere behatzetik atera eta juduen etsai zen Hamani, Hamedataren seme eta Agagen jatorrikoari, eman zion, <f>ⓑ</f>


text:
<pb/>Lehen hilaren hamahiruan erregearen idazkariei dei egin eta Hamanek agindu bezala idatzi zituzten gutunak, eta erregeorde guztiei, eskualdeetako gobernariei eta herri guztietako buruzagiei igorri zizkieten, nori bere eskualdeko idazkeran eta herriko hizkeran. Asuero erregearen izenean zeuden idatziak eta erregearen eraztunaz zigilatuak.


text:
Mezularien bidez bidali zituzten gutunak erreinuko eskualde guztietara. Agindu hau zeramaten: hondatu, hil eta suntsiaraz zitzatela judu guztiak, gazte nahiz zahar, haur nahiz emakume, eta ostu zitzatela haien ondasunak, dena egun berean, hamabigarren hilaren, Adar hilaren, hamahiruan.


text:
Gutun honetan esana, legetzat eman behar zen eskualde guztietan, eta herri guztiei adierazi, esaniko egunerako prest egon zitezen.


text:
Erregearen agindua harturik, bizkor abiatu ziren mezulariak. Susa hirian ere aldarrikatu zen agindu hori. Erregea eta Haman edatera eseri ziren; bitartean, Susa hiria izu-ikaratua zegoen.


text:
<pb/>Gertatzen ari zena jakitean, Mardokeok bere soinekoak urratu, dolu-jantziz estali <f>[1]</f>, burura hautsa bota eta hirian barrena ibili zen aieneka eta oihuka.


text:
Erregearen jauregi aurrera heldu zelarik, gelditu egin zen, ezin baitzitekeen jauregian inor sar dolu-jantziz estalia.


text:
Izugarrizko atsekabea zegoen, erregearen esanaren eta erabakiaren berri izan zuten eskualde guztietako juduen artean. Barau, negar eta aiene egin zuten eta haietarik asko zaku eta errauts gainean etzan zen.


text:
<pb/>Neskameak eta irenak <f>[2]</f> Esterri joan zitzaizkion horren guztiaren berri ematera. Erregina erabat nahigabetu zen. Eta soinekoak bidali zizkion Mardokeori, dolu-jantzia erantzi eta haiek jantzi zitzan; Mardokeok, ordea, ez zuen nahi izan.


text:
Deitu zuen Esterrek Hatak, bere zerbitzura erregeak jarri zizkion irenetariko bat, eta Mardokeogana igorri zuen, zer gertatzen eta zergatik zen jakitera.


text:
Gertatzen ari zen guztiaren berri eman zion Mardokeok; juduak suntsitzearen ordain, Hamanek erregearen gordailurako zenbateko dirutza agindua zuen ere jakinarazi zion.


text:
Susa hirian aldarrikatua zegoen suntsitze-aginduaren kopia ere eman zion, Esterri erakutsi eta berri emateko; gainera, agindu hau eman zion Esterri: joan zedila erregeagana, beronen onginahia eskuratu eta bere herritarren alde egiteko.


text:
«Erregearen funtzionario orok eta erreinuko eskualdeetako jende guztiak daki hau: deitua izan gabe erregeagana, jauregi barneko atarira, sartzen dena, gizaseme nahiz emakume, hiltzera kondenatzen duela legeak, baldin eta erregeak urrezko bere makila halakoaren gainera luzatzen ez badu. Niri dagokidanez, bada hilabete bat erregeak beregana deitu ez nauela».


text:
hau esateko agindu zuen: «Ez uste izan, erregearen jauregian bizi zarelako, juduen zoritxarrari zeuk bakarrik ihes egingo diozunik.


text:
Une honetan, hitzik egin gabe, isilik gelditzen bazara, etorriko zaie juduei norbaiten laguntza eta salbatuko dira; orduan, zu eta zeure etxekoak galdu egingo zarete. Gainera, batek daki ez ote zaren erregina izatera iritsi, hain zuzen ere, honelako une baterako!»


text:
«Bil itzazu Susan bizi diren judu guztiak eta egizue barau nire alde. Ez jan, ez edan hiru egun eta hiru gauez. Nire neskameek eta neuk ere halakoxe baraua eginen dugu. Ondoren, erregearen aitzinera joango naiz, legearen kontrakoa izan arren. Hil beharra badut, hil nadila!» <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>Hiru egunen buruan, jantzi zituen Esterrek bere erregina-jantziak, eta jauregi barneko atarian agertu zen, erregearen gela aurrean. Erregea bere aulkian eseria zegoen, atearen aurrez aurre.


text:
Ester erregina atarian ikusi zuenean, eztiki begiratu zion eta eskuan zuen urrezko errege-makila luzatu; Esterrek, hurbilduz, makilaren ertza ukitu zuen.


text:
Erregeak galdegin zion: <pb/>—Zer duzu, Ester erregina? Zer nahi duzu? Neure erresumaren erdia bada ere, emango dizut!


text:
<pb/>Esterrek erantzun zion: <pb/>—Ongi baderitzo, betor gaur erregea Hamanekin, prestatu diodan otordura.


text:
<pb/>Erregeak esan zuen: <pb/>—Etorrarazi bizkor Haman, Esterren nahia bete dadin. <pb/>Horrela, bada, Esterrek prestatua zien otordura joan ziren Haman eta biak.


text:
Otordua bukatzean, erregeak galdegin zion Esterri: <pb/>—Zer eskatu nahi didazu? Emango dizut! Zer nahi duzu? Erresumaren erdia bada ere, emango dizut!


text:
Erregeak begiko baldin banau, eskatu nahi diodana ematea ongi iruditzen bazaio, betoz berriro bihar Haman eta biak prestatuko diedan otordura. Orduan esango diot erregeari zer nahi dudan.


text:
<pb/>Pozik eta alai atera zen egun hartan Haman. Baina Mardokeo jauregiko atarian zegoela ikusi zuenean eta ez zela jaikitzen beraren aurrean, ez zirkinik ere egiten, sutan jarri zen Mardokeoren aurka.


text:
Gorde zuen, hala ere, haserrea eta, bere etxean sarturik, bere adiskideak eta bere emazte Zerex etorrarazi zituen.


text:
Han ari izan zitzaien nolako aberastasun handiak zituen esaten, zenbat seme-alaba zituen, nola goratu zuen bera erregeak, nola jarri zuen buruzagi eta funtzionario ororen gainetik,


text:
eta erantsi zuen: <pb/>—Gainera, Ester erreginak, erregearekin batera, ni bakarrik gonbidatu nau prestatu duen otordura. Eta biharko ere, erregea eta biok gonbidatu gaitu.


text:
<pb/>Orduan, bere emazte Zerexek eta adiskide guztiek erantzun zioten: <pb/>—Agindu ezazu hogeita bost metroko urkabea egin dezaten, eta bihar goizean eskatu erregeari Mardokeo bertan zintzilikatzeko. Horrela, alai joan zaitezke erregearekin bazkaltzera. <pb/>Pozik entzun zuen hori Hamanek, eta urkabea eginarazi zuen.


text:
<pb/>Gau hartan bertan, loak hartu ezinik zegoen erregea. Erresumako Kronika Liburua ekartzeko agindu zuen, eta irakurtzen hasi zitzaizkion.


text:
Han zegoen idatzia, nola salatu zituen Mardokeok Bigtan eta Terex, Asuero erregea hiltzeko asmotan ibili ziren bi gelazain laguntzaile haiek.


text:
Erregeak galdegin zuen, orduan: <pb/>—Zein ohore, zein sari eman zitzaion Mardokeori horrengatik? <pb/>Zerbitzariek erantzun zioten: <pb/>—Ez zitzaion deus ere eman. <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>Erregeak galdetu zuen: <pb/>—Nor da hor atarian? <pb/>Hain zuzen, orduantxe zetorren Haman kanpoko atarira, prestatua zegoen urkabean Mardokeo zintzilikatzeko erregeari eskatzera.


text:
<pb/>Sartu zen, bada, Haman, eta erregeak galdegin zion: <pb/>—Zer egin behar litzaioke erregeak ohoratu nahi duen bati? <pb/>Hamanek berekiko: «Nor ohoratu nahi ote du erregeak ni neu izan ezik?»


text:
Ba, erregeak soinean eraman dituen jantziak eman behar litzaizkioke, erregeak erabili duen zaldiren bat eskaini eta errege-koroa buruan ezarri.


text:
Erregearen funtzionario nagusienetakoren batek soinekoak hartu eta erregeak ohoratu nahi duenari janzten lagundu beharko lioke; gero, zaldi gainera igoarazi eta hiriko kale nagusian barrena erabili beharko luke, beraren aurretik honela oihukatuz: «Hona hemen zer egiten zaion erregeak ohoratu nahi duen gizonari!»


text:
<pb/>Erregeak, orduan, Hamani: <pb/>—Azkar, hartu jantziak eta zaldia, esan duzun bezala, eta egin hori Mardokeori, atarian dagoen juduari. Ez utzi bete gabe esan duzun xehetasun bat ere.


text:
<pb/>Hartu zituen, bada, Hamanek soinekoak eta zaldia, jantzarazi zizkion Mardokeori eta zaldi gainean erabili zuen hiriko kale nagusian barrena, beraren aurretik honela oihukatuz: «Hona hemen zer egiten zaion erregeak ohoratu nahi duen gizonari!»


text:
<pb/>Ondoren, Mardokeo jauregi aurrera itzuli zen; Haman, berriz, bere etxera joan zen lasterka, atsekabeturik eta burumakur.


text:
Bere emazte Zerexi eta adiskide guztiei adierazi zien gertatu zitzaiona. Bere adiskide jakintsu haiek eta emazteak esan zioten: <pb/>—Mardokeo judu izanik <f>[1]</f>, beraren aurrean atzeraka hasi baldin bazara, ezin izango duzu deus ere horren aurka. Aitzitik, hondoraino eroriko zara horren aurrean.


text:
<pb/>Oraindik solasean ari zirelarik, erregearen laguntzaile <f>[2]</f> batzuek agertu eta berehala eraman zuten Haman, Esterrek prestatua zuen otordura.


text:
Bigarren egun honetan ere, otordua bukatzean, erregeak esan zion Esterri: <pb/>—Zer nahi didazu eskatu, Ester erregina? Emango dizut. Zein da zure eskaria? Erreinuaren erdia bada ere, beteko dut zure nahia.


text:
<pb/>Ester erreginak erantzun zion: <pb/>—Begiko baldin banauzu, errege jauna, eta ongi iruditzen bazaizu, hona hemen zer nahi dudan: bizitzen uztea. Hona hemen zer eskatzen dudan: nire herritarrei bizitzen uztea.


text:
Saldu egin baikaituzte ni eta nire herritarrak, hondatu, hil eta suntsi gaitzaten. Gizonak eta emakumeak esklabo saldu izan bagintuzte ere, isilduko nintzatekeen, ez baitzukeen horrek erregea nekaraztea merezi izango <f>[1]</f>. <f>ⓔ</f>


text:
<pb/>Orduan, erregeak galdegin zion Ester erreginari: <pb/>—Nor da halako asmoak dituena? Non da hori?


text:
<pb/>Esterrek erantzun: <pb/>—Gure zapaltzailea, gure etsaia, Haman duzu, maltzur-gaizto hau! <pb/>Haman izutua gelditu zen errege-erreginen aurrean.


text:
Erregea, haserre bizian, etzaulkitik jaiki eta jauregiko lorategira atera zen. Haman bertan gelditu zen, bizia salbatzeko Ester erreginari eskatuz, sumatu baitzuen erabakia zuela erregeak bere hondamena.


text:
Erregea jauregiko lorategitik jangelara itzuli zenean, Ester zegoeneko etzaulkira makurtua zegoen Haman. Erregeak garrasika: <pb/>—Gainera, erregina bortxatu nahi al duk neure aurrean, neure etxean? <pb/>Horrenbestez, hiltzera kondenatua zegoen <f>[2]</f> Haman.


text:
Harbonak, erregearen aurrean zeuden laguntzaileetariko batek, esan zuen: <pb/>—Hamanek prestatua du, hain zuzen, urkabea Mardokeorentzat, bizia salbatu zizunarentzat. Hamanen etxean dago eraikia, hogeita bost metro ditu. <pb/>—Zintzilika bezate Haman bertan! —esan zuen erregeak.


text:
<pb/>Eta Mardokeorentzat prestatua zuen urkabean zintzilikatu zuten Haman. Orduan baretu zen erregearen haserrea. <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>Egun berean, Asuero erregeak Ester erreginari eman zizkion juduen zapaltzaile izan zen Hamanen ondasun guztiak. Bestalde, Mardokeo beretzat zer zen jakinarazi zion Esterrek erregeari. Orduan, etorrarazi zuen erregeak Mardokeo bere aurrera, <f>ⓖ</f>


text:
atera zuen bere behatzetik Hamani kenduriko eraztuna eta Mardokeori eman zion. Esterrek, berriz, Hamanen ondasunen arduradun jarri zuen Mardokeo. <f>ⓗ</f>


text:
<pb/>Berriro hitz egin zion Esterrek erregeari. Oinetara ahuspezturik, negarrez eskatzen zion, desegin zitzala Agagen jatorriko Hamanek juduak galtzeko emanak zituen aginduak.


text:
Honela mintzatu zitzaion hau: <pb/>—Erregeak ongi baderitzo eta ni begiko baldin banau, eskari hau erregeari egoki iruditzen bazaio eta ni atsegin baldin banau, agindu beza idatziz, Hamedataren seme eta Agagen jatorriko Hamanek, asmo maltzurrez, erreinuko eskualde guztietan bizi diren juduak oro hondatzearren, emaniko gutunak baliogabe ditzaten.


text:
Nola jasan dezaket nik neure herritarrak hondatuko dituen zorigaiztoa ikustea? Nola eraman ote nezake neure senideak sakailatzen ikustea?


text:
<pb/>Asuero erregeak ihardetsi zien Ester erreginari eta Mardokeo juduari: <pb/>—Hara, juduak hondatzeko asmoa zuelako urkarazi nuen Haman, eta haren ondasun guztiak zuri eman dizkizut, Ester.


text:
Idatzi zuek idazki bat erregearen izenean, juduen alderako egokien deritzazuen eran, eta zigila ezazue errege-eraztunaz. Izan ere, ezin baita baliogabe utzi erregearen izenean idatzia eta errege-eraztunaz zigilatua dagoen agiria. <f>ⓘ</f>


text:
<pb/>Berehala deitu zituzten erregearen idazkariak. Hirugarren hilaren, hau da, Siban hilaren, hogeita hirua zen. Haiek, Mardokeoren aginduen arabera idatzi zieten ehun eta hogeita zazpi eskualdeetako juduei, erregeordeei, gobernariei eta buruzagiei, Indiatik Etiopiaraino, eskualde bakoitzeko idazkeran eta herri bakoitzeko hizkeran.


text:
Asuero erregearen izenean zihoazen eta beraren izenean zigilatuak. Erregearen ukuiluetako zaldi berezien gainean bidali zituzten mezulariak gutunak eramatera.


text:
Hona zer zioen: «Erregeak baimena ematen die hiri guztietako juduei, beren bizia salbatzeko bil daitezen. Eta edozein herri nahiz eskualdetako talde armaturen batek erasoko balie, baimena dute juduek haien haurrak eta emazteak ere hondatu, hil eta suntsitzeko eta haien ondasunak hartzeko. <f>ⓙ</f>


text:
Eta hau, Asuero erregearen menpeko eskualde orotan, egun berean, hamabigarren hilaren, hots, Adar hilaren, hamahiruan <f>[1]</f>.


text:
Eskualde orotan behar da idazki hau legetzat oihukatu eta herri guztietan hots egin, esaniko egunean juduak prest egon daitezen, beren etsaiei mendeku egiteko».


text:
<pb/>Erregearen agindua harturik, bizkor eta lehiaz abiatu ziren mezulariak erregearen ukuiluetako zaldi berezien gainean. Susa hirian ere hots egin zuten agindua.


text:
<pb/>Mardokeo, berriz, purpura more eta liho zurizko errege-jantzitan jalgi zen jauregitik, urrezko koroa handia zeramala, baita liho eta purpurazko mantua ere. Susa hiria poz-oihuz bete zen. <f>ⓚ</f>


text:
Erregearen agindua heltzen zen eskualde eta hiri orotan juduak bozkarioz gainezka ziren, otorduak eta jaiak eginez. Beste herrietako jende asko judu bihurtzen zen, juduen beldur ikaragarria sartu baitzitzaien.


text:
<pb/>Hamabigarren hilaren, hots, Adar hilaren, hamahiruan behar ziren hots egin eta bete erregearen esana eta erabakia <f>[1]</f>. Egun horrexen zain zeuden etsaiak juduak zapaltzeko. Egoera aldatu egin zen, ordea, eta juduek zapaldu zituzten beren etsaiak. <f>ⓛ</f>


text:
Asuero erregearen menpeko eskualde guztietan bildu ziren juduak beren hirietan, kalte egin nahi izan zietenak hiltzeko asmoz. Juduei ez zien inork ere aurre egin, jende guztia izuaren izuz baitzegoen.


text:
Eskualdeetako buruzagiak, erregeordeak, gobernariak eta errege-funtzionarioak juduen alde jarri ziren, Mardokeoganako beldur-ikaraz.


text:
Izan ere, handia zen Mardokeo erregearen jauregian, eta zabaltzen ari zen haren ospea eskualde guztietan; geroz eta ahaltsuago zen.


text:
<pb/>Beren etsai guztiak ezpataz jo, hil eta suntsitu egin zituzten juduek, lepoa moztuz eta sakailatuz. Nahi izan zuten guztia egin zieten juduek etsaiei.


text:
<n>[7-10]</n> hauen artean Hamedataren seme Hamanen, juduen etsai izanaren, hamar semeak <f>[2]</f>: Parxandata, Dalfon, Aspata, Porata, Adalias, Aridata, Parmaxta, Arisai, Aridai eta Baizata. Hala ere, ez zizkieten ondasunak kendu.


text:
Erregea, orduan, honela mintzatu zitzaion Ester erreginari: <pb/>—Susa hirian juduek bostehun gizaseme eta Hamanen hamar semeak hil eta garbitu baldin badituzte, zenbat hil ote dituzte erregearen gainerako eskualdeetan? Hala ere, beste zer nahi duzu eskatu? Emango dizut; zuk zer nahi, huraxe egingo da.


text:
<pb/>Esterrek ihardetsi zion: <pb/>—Erregeak ongi baderitzo, utz diezaiela Susako juduei bihar ere gaurko aginduaren arabera egiten, eta zintzilika ditzatela urkabean Hamanen hamar semeen gorpuak. <f>ⓝ</f>


text:
<pb/>—Egin bedi horrela —agindu zuen erregeak. <pb/>Eman zuten agindua Susan, eta zintzilikatu zituzten Hamanen hamar semeen gorpuak.


text:
Susako juduak, berriz, bildu ziren Adar hilaren hamalauan ere, eta hirurehun gizaseme hil zituzten Susan; hala ere, ez zituzten haien ondasunak ostu.


text:
<pb/>Erregearen gainerako eskualdeetan ere bildu ziren juduak beren biziak etsaiengandik babesteko; hirurogeita hamabost mila hil zituzten beren etsaietarik, baina ez zituzten haien ondasunak harrapatu.


text:
Adar hilaren hamahiruan gertatu zen hau eta hamalauan atseden hartu zuten, otordu- eta jaiegun bihurtuz.


text:
Susako juduak, aldiz, hamahiruan eta hamalauan bildu ziren etsaiak hiltzeko, eta hamabostean atseden hartu zuten, otordu- eta jaiegun bihurtuz.


text:
Hona, bada, zergatik egiten duten jaiegun Adar hilaren hamalaua herri eta auzoetan sakabanaturik bizi diren juduek, otordu alaiak eratuz eta elkarri esku-erakutsiak bidaliz. <f>ⓐ</f>


text:
<pb/>Mardokeok idatziz eman zituen gauza hauek eta Asuero erregearen agintepeko eskualde orotako judu guztiei gutunak igorri zizkien, nola urrutikoei hala hurbilekoei.


text:
Izan ere, egun horietan iritsi baitzuten juduek bakea beren etsaien aurrean; hil horretan aldatu zitzaien egoera, atsekabea atsegin eta negarra bozkario bihurtuz. Egun horietan, bada, jai alaiak eta otorduak behar zituzten egin, elkarri erregaluak bidaliz eta behartsuei esku-erakutsiak eginez. <f>ⓑ</f>


text:
«Hamedataren seme eta Agagen jatorriko zen Hamanek, judu guztien etsaiak, hauek galtzeko asmo gaiztoa hartu zuen. “Pur” edo zotz egin zuen, juduak hondatu eta suntsitzeko egunik egokiena erabakitzearren.


text:
Esterrek, ordea, erregeagana jo zuen eta honek idatziz agindu zuen, Hamanek juduen aurka erabakia zuen hondamendia gerta zekiola berari; horrela, bada, Haman eta honen semeak urkabean zintzilikatu zituzten. <f>ⓒ</f>


text:
Horregatik deritze Purim egun horiei; “pur” hitzetik dator hori». <pb/>Honela, beraz, gutun honetan esaten zitzaiena eta beraiek ikusi eta jasan zutena kontuan harturik,


text:
juduek ohitura bihurtu zuten eta ontzat hartu, nola berentzat hala beren ondorengoentzat eta judu egiten zirenentzat, bi egun horiek urte oroz jai egitea, hutsik gabe, agindu horrek zioen egunetan.


text:
Belaunez belaun, etxe, eskualde eta herri guztietan gogoratu ohi dira eta bete Purim Egun hauek eta ez dira juduen artean galduko; ez da ahaztuko ere inoiz oroitzapen hau judurik izango den bitartean. <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>Abihailen alaba zen Ester erreginak eta Mardokeo juduak Purim-ei buruzko bigarren gutun bat idatzi zuten, beren aginpide osoz lehenengo gutuna sendotuz.


text:
Eta Asuero erregearen menpeko ehun eta hogeita zazpi eskualdeetako judu guztiei gutunak bidali zizkieten, bakea eta zoriona opa izanez, eta


text:
Mardokeo juduak eta Ester erreginak agindu zutenaren arabera, Purim Jaiak esaniko egunetan egiteko aginduz. Berentzat eta beren ondorengoentzat antolatu zituzten egun hauek, baraualdi eta negar-kantuei buruzko arauak ere erantsiz.


text:
Media eta Pertsiako Erregeen Kronika Liburuan daude idatzirik erregearen egintza indartsu eta bizkor hauek, baita erregeak Mardokeo nola altxatu eta handi egin zuen ere.


text:
<pb/><t>Bai, erreinuan </t><t>Mardokeo judua zen </t><t>Asuero erregearen hurren. </t><t>Gizon handia juduen aurrean, </t><t>maitatua bere senide </t><t>guztien artean. </t><t>Bere herritarrentzat </t><t>zorionaren bilatzaile, </t><t>beretarrentzat bake-ezartzaile.</t>


text:
<pb/>Bazen Utz herrialdean Job <f>[1]</f> izeneko gizon bat. Zintzoa eta zuzena zen, Jainkoa errespetatu eta gaiztakeriatik urruti zebilena. <f>ⓔ</f>


text:
Zazpi mila ardi, hiru mila gamelu, bostehun idi-pare, bostehun asteme eta zerbitzari ugari ere bazituen. Ekialdean bizi zen gizonik aberatsena zen. <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>Semeek oturuntzak antolatzen zituzten txandaka beren etxeetan, eta arrebak ere gonbidatzen zituzten jan-edan haietara.


text:
Jaialdi bakoitzaren amaieran, Jobek semeei dei egiten zien haien garbikuntza egiteko; egunsentian jaiki eta erre-oparia eskaintzen zuen bakoitzarengatik, semeek beharbada bekatu egin eta beren barnean Jainkoa madarikatu <f>[2]</f> izango zutelakoan. Hauxe egiten zuen Jobek aldi bakoitzean. <f>ⓖ</f>


text:
<pb/>Behin batean, Jaunaren aurrera aurkeztu ziren beraren zeruko zerbitzariak, eta han zen Satan <f>[3]</f> ere. <f>ⓗ</f>


text:
Jaunak Satani esan zion: <pb/>—Nondik hator? <pb/>Hark erantzun: <pb/>—Harat-honat ibili naiz munduan zehar.


text:
<pb/>Jaunak galdetu zion: <pb/>—Ohartu al haiz Job ene zerbitzariaz? Ez dik parekorik munduan: gizon zintzo eta zuzena duk, Jainkoa errespetatu eta gaiztakeriatik urruti dabilena.


text:
Ez al duzu, bada, zeuk ongi babesten bera, beraren etxea eta daukan guztia? Egiten duen guztia bedeinkatzen diozu, eta aziendak ugaritzen ari zaizkio herrialde osoan.


text:
<pb/>Jaunak esan zion: <pb/>—Konforme! Heure esku dituk haren ondasun guztiak, baina ez gero bera ukitu! <pb/>Orduan, alde egin zuen Satanek.


text:
<pb/>Etorri zitzaion mezulari bat Jobi eta esan zion: <pb/>—Idiak goldean ari ziren eta astemeak inguruan larrean.


text:
Sabeo-talde <f>[4]</f> batek, bat-batean etorri, morroiak sarraskitu eta ganadua eraman du. Neuk bakarrik ihes egin ahal izan dut zuri berria emateko. <f>ⓙ</f>


text:
<pb/>Artean hizketan ari zela, beste batek etorri eta esan zion: <pb/>—Tximista sartu da eta ardiak eta artzainak kiskali ditu. Neuk bakarrik ihes egin ahal izan dut zuri berria emateko. <f>ⓚ</f>


text:
<pb/>Hark amaitu baino lehen, beste batek iritsi eta esan zuen: <pb/>—Kaldear batzuek, hiru taldetan, zure gameluengana oldartu eta eraman egin dituzte, eta morroiak sarraskitu. Neuk bakarrik ihes egin ahal izan dut zuri berria emateko.


text:
<pb/>Oraindik hizketan ari zela, beste batek etorri eta esan zuen: <pb/>— Zure seme-alabak anaia zaharrenaren etxean bazkaltzen ari zirela,


text:
basamortutik etorritako haize-eraso bortitzak lau aldeetatik astindu du etxea. Eta lurrera erortzean, guztiak hil ditu. Neuk bakarrik ihes egin ahal izan dut zuri berria emateko.


text:
<pb/>Orduan, jaiki, bere jantzia urratu eta ilea zeharo moztu zuen Jobek. Gero, lurreraino ahuspeztuz, otoitz egin zuen, <f>ⓛ</f>


text:
esanez: <pb/><t>«Biluzik irten nintzen </t><t>amaren sabeletik, </t><t>biluzik itzuliko naiz </t><t>lurraren sabelera <f>[5]</f> </t><t>Jaunak eman dit eta Jaunak kendu. </t><t>Bedeinkatua Jaunaren izena!» <f>ⓜ</f> </t>


text:
<pb/>Halaz guztiz, Jobek ez zuen bekaturik egin eta ez zion Jainkoari bidegabekeriarik egotzi. <f>ⓝ</f>


text:
<pb/>Behin batean, Jaunaren aurrera aurkeztu ziren beraren zeruko zerbitzariak, eta han zen Satan ere. <f>ⓐ</f>


text:
<pb/>Jaunak galdetu zion: <pb/>—Ohartu al haiz Job ene zerbitzariaz? Ez dik parekorik munduan: gizon zintzo eta zuzena duk, Jainkoa errespetatu eta gaiztakeriatik urruti dabilena. Arrazoirik gabe berari kalte egitera bultzatu ninduan arren, bere zintzotasunean tinko irauten dik. <f>ⓑ</f>


text:
<pb/>Satanek erantzun: <pb/>—Daukan guztia ematen du gizakiak, larrugorri gelditzeraino <f>[1]</f>, bere bizia salbatzearren.


text:
<pb/>Orduan, Jaunak esan zion: <pb/>—Konforme! Heure esku duk, baina errespeta iezaiok bizia. <f>ⓒ</f>


text:
<pb/>Jaunaren aurretik alde egin ondoren, Satanek zauri gaiztoz bete zuen Job, oinazpitik buru gaineraino. <f>ⓓ</f>


text:
<pb/>Emazteak esan zion: <pb/>—Zeure zintzotasunean iraun behar al duzu? Madarikatu Jauna, eta hil zaitez! <f>ⓔ</f>


text:
<pb/>Jobek erantzun: <pb/>—Txoroak bezala hitz egiten duzu. Zoriona Jaunaren dohaintzat hartzen dugu. Eta zoritxarra, zergatik ez? <pb/>Halaz guztiz, Jobek ez zuen bere ahoaz bekatu egin. <f>ⓕ</f>


text:
<pb/>Joben hiru lagunek —Temango Elifazek <f>[3]</f>, Xuaheko Bildadek eta Naamako Tzofarrek—, Joben zoritxarraren berri izan zutelarik, bisita egitea erabaki zuten atsekabean lagundu eta kontsolatzeko.


text:
Urrutitik ikusi zutenean, ia ezin zuten ezagutu ere, eta aiene bizian egin zuten negar. Jantziak urratu eta hautsa bota zuten beren buru gainera <f>[4]</f>. <f>ⓖ</f>


text:
Zazpi egun eta zazpi gau eman zituzten berarekin lurrean eserita, hitzik ere esan gabe, ikusten baitzuten zein handia zen haren samina.


text:
<pb/><t>«Madarikatua jaio nintzeneko eguna </t><t>eta “Ume bat sortu da” esan zuteneko gaua! <f>ⓗ</f> </t>


text:
<t>Bihur bedi egun hura iluntasun, </t><t>ez beza Jainkoak kontuan har, </t><t>ezta argiak ere haren gain distiratu! </t>


text:
<t>Jabetu bitez hartaz ilunpea eta herio-itzala, </t><t>ezkuta bedi lainopean, </t><t>eta har beza bat-bateko iluntasun beldurgarriak! </t>


text:
<t>Irents beza gau hura iluntasunak, </t><t>ez beza inork urteko egunen artean sar, </t><t>ezta zenbatu ere hilekoen artean! </t>


text:
<t>Madarika bezate, eguna madarikatzen dakitenek, </t><t>Leviatan <f>[1]</f> iratzartzen trebatuek! <f>ⓘ</f> </t>


text:
<t>Goibel bitez haren egunsentiko izarrak; </t><t>argiaren zain egon, eta ez dezala batere izan! </t><t>Ez bitza ikus egunsentiaren begiak irekitzen! </t>


text:
<t>Madarikatua, ez baitzizkidan itxi amaren sabeleko ateak </t><t>hainbeste atsekabe ikustetik libratzeko! </t>


text:
<t>«Zergatik ez ote nintzen hil amaren sabelean? </t><t>Zergatik ez ito jaiotzerakoan bertan? <f>ⓙ</f> </t>


text:
<t>berentzat panteoiak eraiki zituzten </t><t>munduko errege eta kontseilariekin batera, <f>ⓚ</f> </t>


text:
<t>urre askoren jabe izandako printzeekin, </t><t>jauregiak zilarrez beteak zituztenekin batera. </t>


text:
<t>Hilaurra bezala, ez nintzatekeen izan ere egingo, </t><t>argirik ikusi ez duten umeen pareko. <f>ⓛ</f> <pb/> </t>


text:
<t>«Hilobian amaitzen da gaiztoen zalaparta </t><t>eta han aurkitzen atseden indargetuek; <f>ⓜ</f> </t>


text:
<t>Txiki nahiz handi, han denak berdin, </t><t>eta esklaboa jabearengandik libre. <f>ⓝ</f> <pb/> </t>


text:
<t>Heriotzaren zain daude, eta ez zaie etortzen, </t><t>altxorrak baino irrika handiagoz bilatu arren. <f>ⓐ</f> </t>


text:
<t>Zertarako du bizia nondik jo ez dakien gizakiak, </t><t>Jainkoak irteera guztiak ixten dizkio eta. <f>ⓑ</f> </t>


text:
<t>Izan ere, zeri beldurrik handiena, </t><t>eta huraxe gertatzen zait, </t><t>zerk izutzen gehien, </t><t>eta huraxe datorkit gainera. <f>ⓓ</f> </t>


text:
<t>estropezu egiten zuena zeure hitzez altxatu </t><t>eta okertutako belaunak zuzendu izan dituzu; </t>


text:
<t>orain, zeuri tokatu zaizunean, adorea galtzen al duzu? </t><t>Asaldatuta al zaude dena gainera datorkizulako? <f>ⓖ</f> </t>


text:
<t>Ez al zenuen Jainkoarengan <f>[1]</f> zeure konfiantza </t><t>eta jokabide zintzoan zeure itxaropena? <f>ⓗ</f> </t>


text:
<t>«Gogoratzen al duzu errugabea inoiz galdu denik? </t><t>Edo gizon zuzena suntsitua izan denik? <f>ⓘ</f> </t>


text:
<t>Gaiztakeria landu eta miseria erein dutenak, </t><t>horiek ikusi ditut ereindakoaren uzta biltzen. <f>ⓙ</f> </t>


text:
<t>Lehoiak bezala orroka eta purrustaka ibili arren, </t><t>hortzak puskatzen dizkie Jainkoak; <f>ⓚ</f> </t>


text:
<t>Gau-ikuskari kezkagarri bat izan nuen </t><t>lozorroak gizakia hartzen duen garaian; <f>ⓛ</f> </t>


text:
<t>Zutik zegoen, ez nuen ezagutu; </t><t>irudi bat bakarrik aurrean. </t><t>Dena isilik. Gero, ahotsa entzun nuen: </t>


text:
<t>“Jainkoa baino zuzenagoa izango ote da gizakia? </t><t>Egilea bera baino garbiagoa izango ote? <f>ⓝ</f> </t>


text:
<t>Bere zerbitzariez ere erabat fidatzen ez bada, </t><t>aingeruengan ere hutsegiteak aurkitzen baditu, <f>ⓐ</f> </t>


text:
<t>zer ez hautsaren gainean oinarritutako </t><t>buztinezko etxeetan bizi direnengan, </t><t>harra bezain erraz zanpatuak izan litezkeenengan? </t>


text:
<pb/><t>«Dei egin, Job, ea inork erantzuten dizun! </t><t>Zein aingerurengana <f>[1]</f> joko duzu? <f>ⓒ</f> </t>


text:
<t>haren seme-alabek ez dute salbabiderik izango, </t><t>epaitegian zanpatuko dituzte inoren babesik gabe; <f>ⓓ</f> </t>


text:
<t>gosetuek jango dute hark bildutako uzta, </t><t>kendu egingo diote, arantzazko hesiak jarri arren <f>[2]</f>; </t><t>egarrituek zurrupatuko diote ondarea. </t>


text:
<t>Ulermena gainditzen duten mirariak egiten ditu hark, </t><t>gauza harrigarriak, ezin konta ahala; <f>ⓕ</f> </t>


text:
<t>buruargia bere maltzurkerian harrapatzen du, </t><t>porrot eragiten bihurrien asmoei; <f>ⓗ</f> </t>


text:
<t>horrela, egun-argi betean ilunpetan aurkitzen dira, </t><t>eguerdian itsumustuka ibiltzen gauean bezala. <f>ⓘ</f> </t>


text:
<t>Behartsua, ordea, salbatu egiten du Jainkoak </t><t>haien mihiaren eztenetik eta indarkeriatik; </t>


text:
<t>«Zorionekoa Jainkoak zentzarazten duen gizakia! </t><t>Ez mespretxatu Ahaltsuaren <f>[3]</f> heziketa. <f>ⓙ</f> </t>


text:
<t>Hark zauritu arren, osatu ere berak osatzen du; </t><t>berak jo arren, sendatu ere bere eskuz sendatzen. <f>ⓚ</f> </t>


text:
<t>Behin eta berriro libratuko zaitu larrialditik, </t><t>inoiz ez duzu kalterik jasango <f>[4]</f>. </t>


text:
<t>Harriek ez dizute soroan trabarik egingo <f>[5]</f>, </t><t>eta bakean biziko zara piztiekin. <f>ⓝ</f> </t>


text:
<t>itsasoko hondarrak baino gehiago egingo lukete; </t><t>horregatik dira hain neurrigabeak ene hitzak. </t>


text:
<t>Ahaltsuaren geziak sartu dira niregan </t><t>eta beraien pozoia barneratu zait. </t><t>Jainkoak izu-ikaraz egin dit eraso. <f>ⓒ</f> </t>


text:
<t>Egiten al du basastoak arrantza belarraren aurrean </t><t>edo idiak marruma zer janik baldin badu? </t>


text:
<t>Horrek arindu egingo ninduke. </t><t>Eta pozez salto egingo nuke tortura latz honetan, </t><t>ez niekeelako horrela Santuaren hitzei uko egingo. <f>ⓔ</f> </t>


text:
<t>«Lur jota dagoenak lagunaren gupida behar du, </t><t>Ahaltsuaganako begirunea ez galtzeko <f>[2]</f>. <f>ⓕ</f> </t>


text:
<t>Ni anaiek ere traizionatu egin naute, </t><t>urik gabe gelditzen diren errekek bezala. <f>ⓖ</f> </t>


text:
<t>Karabanak bidetik okertu egiten dira: </t><t>erreka lehorrei eremurantz jarraitu eta bertan galtzen. </t>


text:
<t>Temako karabanek irrikaz bilatzen dute ura, </t><t>Sabako <f>[3]</f> bidaiariak haren esperoan dabiltza, </t>


text:
<t>Nire hitzak kritikatzen dituzue, </t><t>haizeak daramatzan etsipenak hartuaren hitzak direlarik. </t>


text:
<t>Beraz, segi dezagun; baina maltzurkeriarik ez! </t><t>Jarrai dezagun, nire zuzentasuna dago auzitan eta. </t>


text:
<pb/><t>«Borroka da gizakiaren bizitza lurrean, </t><t>lanera behartuarenak bezalakoak haren egunak. <f>ⓙ</f> </t>


text:
<t>Esklaboa bezala, atsedenaren irrikan dago; </t><t>jornalariak bezala, soldata itxaroten du; <f>ⓚ</f> </t>


text:
<t>baina nire partea etekinik gabeko egunak dira, </t><t>eta gau nekagarriak dagozkit. <f>ⓛ</f> </t>


text:
<t>Oheratu orduko, esaten diot neure buruari: </t><t>“Noiz jaikiko ote naiz?” </t><t>Amaigabea egiten zait gaua, </t><t>jirabiraka egunsentia arte. <f>ⓜ</f> </t>


text:
<t>Anezka baino bizkorrago doaz nire egunak, </t><t>amaitzear daude, haria <f>[1]</f> bukatzen denean bezala. <f>ⓝ</f> <pb/> </t>


text:
<t>«Gogoan izan, ene Jainko, bizitza arnasaldi bat dela, </t><t>ene begiek ez dutela berriro zoriona ikusiko. <f>ⓐ</f> </t>


text:
<t>Ez nau gehiago ikusiko so egiten zidanak; </t><t>zuk begiratzean, ez naiz jadanik munduan izango. </t>


text:
<t>Hodeia pasatu eta desagertzen den bezala, </t><t>lurpera doana ez da berriz altxatzen, <f>ⓑ</f> </t>


text:
<t>Beraz, ez diot mihiari eutsiko; </t><t>barrua larri, hitz egingo dut; </t><t>bihotza saminez, kexatu egingo naiz. <f>ⓓ</f> </t>


text:
<t>Zer da gizakia, </t><t>horrelako garrantzia berari emateko, </t><t>zure arreta berarengan jartzeko, <f>ⓘ</f> </t>


text:
<t>Noiz arte egongo zara nire zelatan? </t><t>Lagako ote didazu listua lasai irensten? <f>ⓙ</f> </t>


text:
<t>Bekatu egin al dut? </t><t>Zer egin dizut zuri, gizakiaren zelatari horri? </t><t>Zergatik hartu nauzu jo-puntutzat? </t><t>Zertan bihurtu naiz zama zuretzat? <f>ⓚ</f> </t>


text:
<t>Zergatik ez duzu ene errebeldia barkatzen </t><t>eta nire errua ahazten? </t><t>Berehala nauzu hautsetan etzanda. </t><t>Ene bila ibiliko zara, </t><t>baina ordurako ez naiz munduan izango».</t>


text:
<t>Zure seme-alabek haren kontra bekatu egingo zuten, </t><t>eta beren gaiztakeriaren menpe utzi ditu hark. </t>


text:
<t>garbi eta zuzen irauten baduzu, </t><t>orduan zure alde ekingo dio hark </t><t>eta zure zuzentasunari dagokion egoeran jarriko zaitu. </t>


text:
<t>Zure lehengoak ez dira ezer izango </t><t>emango dizun etorkizun bikainaren aldean. <f>ⓜ</f> </t>


text:
<t>«Galdegin iragandako belaunaldiei, </t><t>egin gogoeta haien arbasoen eskarmentuaz. <f>ⓝ</f> </t>


text:
<t>Atzo bertakoak gara gu, ez dakigu ezer, </t><t>gure egunak ez baitira itzala baizik munduan. <f>ⓐ</f> </t>


text:
<t>Oraindik loretan dagoela, eta inork atera gabe, </t><t>beste edozein belar baino lehen ihartzen da”. <f>ⓑ</f> </t>


text:
<t>«Horrelakoa da Jainkoa ahazten dutenen zoria, </t><t>horrela amaitzen da sinesgabearen itxaropena, <f>ⓒ</f> </t>


text:
<t>Sare horretan sostengatzen bada, sareak ez du jasaten, </t><t>heldu egiten badio, ez dio eusten <f>[1]</f>. </t>


text:
<t>Baina bere lekutik ateratzen badute, </t><t>ez da non landatua zegoen ere jakiteko modurik. <f>ⓓ</f> </t>


text:
<t>«Hara, Jainkoak ez du gizon zintzoa mespretxatzen, </t><t>ezta gaizkileei ere eskurik ematen. </t>


text:
<t>Zure etsaiak, berriz, lotsaz beteko dira, </t><t>gaiztoen egoitza desagertu egingo da». <f>ⓔ</f></t>


text:
<t>Harekin eztabaidan hasi nahi badu, </t><t>mila argudiori ezin izango dio bakar batez ere erantzun. <f>ⓖ</f> </t>


text:
<t>Jakinduriaz edo indarraz hornitua izanda ere, </t><t>nork egingo dio aurre eta kaltegabe gelditu? <pb/> </t>


text:
<t>Ulermena gainditzen duten mirariak egiten ditu, </t><t>gauza harrigarriak, ezin konta ahala. <f>ⓛ</f> </t>


text:
<t>Neure ondotik bera igaro eta ez dut ikusten, </t><t>ondo-ondotik pasatu eta ez naiz konturatzen. <f>ⓜ</f> </t>


text:
<t>Zerbait hartzen badu, nork esan itzultzeko? </t><t>Nork esango berari: “Zertan zabiltza?” <f>ⓝ</f> </t>


text:
<t>Jainkoak ez du bere suminean amore ematen, </t><t>bere oinpean hartzen ditu Rahab-en <f>[2]</f> indarrak. <f>ⓐ</f> </t>


text:
<t>«Ni izango ote naiz, bada, erantzungo diona? </t><t>Nik aurkituko ote argudioak beraren aurka? <f>ⓑ</f> </t>


text:
<t>Nik dei egin eta hark erantzungo balit ere, </t><t>ez dut uste nire erreguari jaramon egingo liokeenik. </t>


text:
<t>Zuzena banintz ere, </t><t>haren ahoak <f>[3]</f> kondenatu egingo ninduke; </t><t>errugabea izanik ere, maltzur agerraraziko. <f>ⓔ</f> </t>


text:
<t>Dena berdin da! Sarritan esan izan dut: </t><t>Errugabea nahiz erruduna suntsitzen ditu Jainkoak. <f>ⓕ</f> </t>


text:
<t>Ezbeharrez bat-batean heriotza gertatzen bada, </t><t>barre egiten du hark errugabearen zoritxarraz. </t>


text:
<t>Herrialde bat gobernari gaiztoen esku dagoenean, </t><t>nork estaltzen ditu hango epaileen begiak, </t><t>berak izan ezik? </t>


text:
<t>«Korrikalaria baino bizkorrago doaz nire egunak: </t><t>zoriona ikusi gabe doaz ihesi, <f>ⓖ</f> </t>


text:
<t>oinaze guztien beldur jartzen naiz, </t><t>ongi baitakit ez nauela errugabetzat hartuko. <f>ⓗ</f> </t>


text:
<t>«Jainkoa ez da ni bezala gizon, erantzun diezaiodan </t><t>edota biok auzitara joateko. <f>ⓙ</f> </t>


text:
<t>Jainkoaren makila kenduko lidake gainetik </t><t>eta harenganako izuak ez ninduke ikaratuko. <f>ⓚ</f> </t>


text:
<t>Orduan, bai, beldurrik gabe hitz egingo nuke. </t><t>Baina hori ez da horrela, </t><t>eta neurez bakarrik behar dut baliatu.</t>


text:
<pb/><t>«Nazkatua nago bizitzaz! </t><t>Ez ditut gordeko neure kexak, </t><t>bihotzeko samina isuriko dut. <f>ⓛ</f> </t>


text:
<t>Esango diot Jainkoari: </t><t>Ez nazazu erruduntzat har. </t><t>Esadazu zertaz salatzen nauzun. <f>ⓜ</f> </t>


text:
<t>Ongi iruditzen al zaizu ni gogor hartzea, </t><t>zeure eskuen lana mespretxatu </t><t>eta gaiztoen egitamua ederrestea? </t>


text:
<t>nahiz eta jakin ez naizela errudun </t><t>eta inork ez nazakeela zure eskutik libra? <f>ⓑ</f> </t>


text:
<t>«Zure eskuek egin ninduten, </t><t>beraiek moldatu ninduten alde guztietatik, </t><t>eta, orain, suntsitu egiten nauzu! <f>ⓒ</f> </t>


text:
<t>Gogoan izan buztina bezala eratu ninduzula, </t><t>eta hautsetara itzularaziko nauzula berriro. <f>ⓓ</f> </t>


text:
<t>«Baina beste zerbait zenuen zeure barnean gordeta; </t><t>badakit orain zein zen zure asmoa: </t>


text:
<t>Errudun izanez gero, ai ene! </t><t>Errugabe izanik ere, ezin izango dut bururik altxatu, </t><t>lotsaz betea bainago, miseria beti begi aurrean. <f>ⓖ</f> </t>


text:
<t>Altxatzen badut, berriz, lehoiak bezala harrapatuko nauzu, </t><t>zure balentriak nire kontra berreginez, </t>


text:
<t>berriro ene aurka erasoz, </t><t>nireganako are amorru handiagoz, </t><t>etengabe zure gudarosteak nire kontra bidaliz. <f>ⓗ</f> </t>


text:
<t>«Beraz, zergatik irtenarazi ninduzun sabeletik? </t><t>Hil banintz, inork ez nindukeen ikusiko, </t>


text:
<t>Hain dira urriak nire egunak! </t><t>Utz nazazu bakean, pozalditxo bat izan dezadan, <f>ⓙ</f> </t>


text:
<t>«Erantzunik gabe geratuko ote da horrelako hitz-jarioa? </t><t>Arrazoi izan behar ote du asko hitz egiteagatik? </t>


text:
<t>Zure solasbideak aho zabalik uzten du jendea; </t><t>zuk iraindu, eta ez ote da isilaraziko zaituenik? </t>


text:
<t>Esan duzu: Zuzenak dira nire arrazoibideak, </t><t>garbi nago Jainkoaren begien aurrean. <f>ⓛ</f> </t>


text:
<t>Jakinduriaren sekretuak erakutsiko lizkizuke, </t><t>giza adimenarentzat sakonegiak direnak; </t><t>orduan jakingo zenuke </t><t>hark ez zaituela zigortzen zuk merezi beste. <f>ⓝ</f> </t>


text:
<t>«Jainkoaren barren-barrena ikertu nahi al duzu </t><t>eta Ahaltsuaren handitasuna besarkatu? <f>ⓐ</f> </t>


text:
<t>Zeruak baino garaiagoa da: zer egingo duzu? </t><t>Leizeak baino sakonagoa: nola ezagutuko duzu? </t>


text:
<t>Etorri, norbait preso hartu </t><t>eta auzitara eramaten badu Jainkoak, </t><t>nork eragotziko dio? <f>ⓑ</f> </t>


text:
<t>Ezagutzen baitu hark gizakiaren faltsukeria, </t><t>ikusten du gaiztakeria, baita kontuan hartu ere <f>[1]</f>. </t>


text:
<t>orduan tente eraman ahal izango duzu burua; </t><t>ongi oinarritua <f>[3]</f>, ez zara ezeren beldur izango. <f>ⓔ</f> </t>


text:
<t>Ez zara zeure atsekabeaz aurrerantzean oroituko, </t><t>igarotako ura bezala izango da zuretzat. </t>


text:
<t>Eguerdia baino distiratsuago agertuko zaizu bizitza, </t><t>oraingo iluntasuna egunsenti bihurtuko. <f>ⓕ</f> </t>


text:
<t>Gaiztoak, berriz, gero eta ahulago begiak; </t><t>ez du ihesbiderik, heriotza beste itxaropenik ez». <f>ⓖ</f></t>


text:
<t>Baina neuk ere badut adimena, </t><t>ez naiz zuek baino gutxiago. </t><t>Nork ez daki zuek esandako guztia? <f>ⓗ</f> </t>


text:
<t>Zuen, ene lagunon, irrigarri naiz, </t><t>ni, erantzun eske Jainkoari deika ari natzaion hau. </t><t>Zintzoa eta zuzena irrigarri! <f>ⓘ</f> </t>


text:
<t>“Zoritxarrekoari mespretxua, </t><t>estropezu egiten duenari zartadak”, </t><t>pentsatzen du zoriontsuak. </t>


text:
<t>Bakea dago, ordea, bidelapurren bizilekuetan; </t><t>Jainkoa zirikatzen dutenak </t><t>eta beren eskura eduki nahi dutenak <f>[1]</f> lasai daude. <f>ⓙ</f> <pb/> </t>


text:
<t>«Galdetu basapiztiei eta irakatsiko dizute, </t><t>zeruko hegaztiei eta adieraziko, <f>ⓚ</f> </t>


text:
<t>lurreko narrastiei <f>[2]</f> eta irakatsiko dizute, </t><t>itsasoko arrainek ere kontatuko; </t>


text:
<t>Jaunaren esku dagoela bizidun ororen arnasa </t><t>eta gizaki bakoitzaren espiritua? <f>ⓛ</f> </t>


text:
<t>Bada, Jaunarenak dira jakinduria eta ahalmena, </t><t>berarenak trebezia eta zuhurtzia. <f>ⓐ</f> </t>


text:
<t>«Jainkoak desegindakoa ezin inork berreraiki, </t><t>preso hartu duena ezin inork askatu; <f>ⓑ</f> </t>


text:
<t>Berak ditu indarra eta arrakasta, </t><t>berarenak dira engainatua eta engainatzailea. <f>ⓒ</f> </t>


text:
<t>iluntasun beltzean dabiltza itsumustuan </t><t>eta mozkorrak legez zabunkarazten ditu Jainkoak.</t>


text:
<pb/><t>«Bai, neure begiek ikusi dute hori dena, </t><t>neure belarriek entzun dute, eta ulertzen dut. </t>


text:
<t>Baina nik Ahaltsuari hitz egin nahi diot, </t><t>Jainkoarekin egin nahi dut eztabaidan. <f>ⓖ</f> </t>


text:
<t>Eta berak aztertuko bazintuzte, zer? </t><t>Gizakia bezala engainatuko ote zenukete? <f>ⓙ</f> </t>


text:
<t>Ez al zaituzte ikaratzen haren handitasunak? </t><t>Ez al zaituzte zanpatzen harenganako izuak? <f>ⓚ</f> </t>


text:
<t>Bai, hil egingo nau. Ez dut ezer espero, </t><t>neure jokabidea haren aurrean defendatzea izan ezik. <f>ⓜ</f> </t>


text:
<t>Ba al da nirekin eztabaidan hasi nahi duenik? </t><t>Ni isildu eta hiltzeko zorian nago <f>[2]</f>. </t>


text:
<t>«Ene Jainko, bi gauza bakarrik eskatzen dizkizut </t><t>eta ez naiz zure aurretik ezkutatuko: </t>


text:
<t>Gero, zuk hitz egin eta nik erantzungo dizut, </t><t>edota nik hitz egin eta zuk erantzungo. </t>


text:
<t>Zenbat dira nire erruak eta bekatuak? </t><t>Erakuts iezadazu ene okerkeria eta bekatua. <f>ⓑ</f> </t>


text:
<t>Zergatik ezkutatzen didazu zeure aurpegia, </t><t>zergatik hartzen nauzu etsaitzat? <f>ⓒ</f> </t>


text:
<t>Zergatik izutzen nauzu eta erasotzen? </t><t>Ez naiz airean doan hosto eta lasto iharra baizik. <f>ⓓ</f> </t>


text:
<t>«Gizakia pipiak jotako zura bezala birrintzen da, </t><t>sitsak jandako soinekoa bezala. <f>ⓕ</f></t>


text:
<t>lorea bezala zabaltzen da eta zimeltzen, </t><t>itzalak bezala egiten ihes, iraun gabe. <f>ⓗ</f> </t>


text:
<t>Bere egunak mugatuak dituenez </t><t>eta hilabeteen kopurua zuk finkatua, </t><t>gaindiezineko muga jarria diozunez, </t>


text:
<t>begira ezazu beste norabait eta utz ezazu lasai, </t><t>bere egunez goza dadin, langilea bezala. <f>ⓙ</f> </t>


text:
<t>«Zuhaitzak ere badu itxaropenik; </t><t>moztu arren, suspertu egiten da </t><t>eta kimu berriak ematen; <f>ⓚ</f> </t>


text:
<t>Baina gizakia hil eta horretan amaitzen da; </t><t>hil eta gero, zer geratzen da hartaz? <f>ⓛ</f> </t>


text:
<t>gizakia etzan eta ez da berriro jaikiko, </t><t>ortzia desagertu eta gero ere, ez da itzartuko, </t><t>ez da bere loalditik esnatuko. <f>ⓝ</f> <pb/> </t>


text:
<t>«Ene Jainko, lurpean ezkutatuko baninduzu behintzat, </t><t>gordeta edukiko baninduzu zeure sumina igaro arte, </t><t>eta epe bat ezarriko bazenu nitaz oroitzeko… <f>ⓐ</f> </t>


text:
<t>Baina hildako gizakia berpiztuko ote da? </t><t>Munduko borroka-egun guztietan egongo nintzateke, </t><t>neure askatasun-aldia noiz iritsiko zain. </t>


text:
<t>Zuk dei egin eta nik erantzun egingo nizuke, </t><t>irrikan egongo zinateke zeuk egina nauzun honengatik. </t>


text:
<t>Orain nire urratsei jarraitzen badiezu ere, </t><t>orduan ez zinateke nire bekatuaz arduratuko. <f>ⓑ</f> </t>


text:
<t>urak harria jaten </t><t>eta bere erasoan lurra eramaten duen bezala, </t><t>horrelaxe hondatzen duzu gizakiaren itxaropena. <f>ⓒ</f> </t>


text:
<t>Seme-alabak aberasten badira ere, hark ez du jakingo; </t><t>behea jotzen badute, ez da ohartuko. </t>


text:
<t>Zure hitzek garbi erakusten dute zure gaiztakeria, </t><t>eta maltzurren mintzaira darabilzu. </t>


text:
<t>Zeure ahoak kondenatzen zaitu, ez nik, </t><t>zure ezpainek aitortzen dute zure kontra. <f>ⓔ</f> <pb/> </t>


text:
<t>«Mundura jaiotako lehen gizakia <f>[1]</f> ote zara, bada? </t><t>Muinoak baino lehen sortu ote zintuzten? <f>ⓕ</f> </t>


text:
<t>Jainkoaren asmo ezkutuaren berri izan ote duzu, </t><t>jakinduriaren jabe bihurtuz? <f>ⓖ</f> </t>


text:
<t>Ez al dituzu aintzat hartzen Jainkoaren kontsolamendua </t><t>eta guk esaten dizkizugun hitz leunak? <f>ⓘ</f> </t>


text:
<t>Bere aingeruez ere ez bada Jainkoa erabat fidatzen, </t><t>zeruak ere ez badira aski garbi haren begietan, <f>ⓚ</f> </t>


text:
<t>—haiei bakarrik eman zitzaien lurraldea </t><t>eta beren artean ez zuten atzerritarrik izan <f>[2]</f>—. </t>


text:
<t>Larriak eta nahigabeak izu-ikaraz inguratzen dute, </t><t>erasotzeko prest dagoen erregeak bezala; </t>


text:
<t>hondatutako hirietan biziko da, </t><t>bizitzeko balio ez duten eta erortzear dauden etxeetan. </t>


text:
<t>Ez du ilunpeetatik ihes egingo, </t><t>sargoriak ihartuko dizkio kimuak: </t><t>Jainkoaren arnasak desagerraraziko du <f>[4]</f>. <f>ⓑ</f> </t>


text:
<t>Ez bedi fida itxura engainagarriaz, </t><t>horixe izango du ordainsari eta <f>[5]</f>. <f>ⓒ</f> </t>


text:
<t>Heldu gabe fruituak erortzen zaizkion mahastia bezala izango da, </t><t>loreak galtzen dituen olibondoa bezala. </t>


