# verses

text:
 <n> JESUS CRISTO MUWẼG̃AP EKAWẼNTUP- -MATEUS EMUDUPMUBARARAKTUP</n> Kuyjeayũ Jesus Cristo diwatwat. Ixe Jesus tiwat ijop'in ma Davi dak, Abraão dak. Ixe Davi Abraão naxeg̃ebit osunuy. Kuyjeayũ osodop ip. Tobuyũ osodop ip. Ite diwatwat ma. Ibũrũ ma osodop ip:


text:
Peres ebay Judá osunuy, Zera ebay dak. Ixi Tamar osunuy. Esrom ebay Peres osunuy, Zera ebay dak. Ixi Tamar osunuy. Esrom ebay Peres osunuy. Arão ebay Esrom osunuy.


text:
Boaz ebay Salmom osunuy. Raabe Boaz xi osunuy. Obede ebay Boaz osunuy. Obede xi Rute osunuy. Jessé ebay Obede osunuy. <n>Imẽn o'e. 14 em osodop- -14 gerações osodop.</n>


text:
Davi ebay Jessé osunuy- -kuyibit kukukat ebay. Salomão eba y Davi osunuy. Urias tayxibuk Salomão xi osunuy.


text:
Jeconias ebay Josias o'e, Jeconias kitpiyũ ebay dak. <n>Imẽn Josias o'e, itakomaayũ Israel naxeg̃ebitbit tujowatwan pima Babilônia eipi be. Imẽn o'e dak. Wara'at 14 em osodop- -14 gerações osodop.</n>


text:
 <n> (16-17)</n> José Maria itop osunuy. Jacó Maria itop ebay osunuy. Jesus Maria'it osunuy. Cristo i ibutet, ixe Jesus putet.


text:
Jesus Cristo kapap. Jesus xi José wadip osunuy. Maria i ibutet osunuy. Yukreg̃ o'e, jewebumũn awap. Deus biõg̃buk o'g̃u'ukreg̃.</n>


text:
Yukreg̃ puje, José iboam itaybit o'e. Icẽmat osunuy José. Maria musũsũn pin g̃u osunuy ibaripyũ etabun. Imẽnpuye José ibu'u osunuy jewebumũn. Iba'arẽm suiwat ojuy.</n>


text:
José bit ijop i'e pin pima, Deus ekawẽn tojotjot'ukat ma oajẽm José kay, jexeyxey bima. <n>— José! — io'e. — Davi diwacat ẽn! Epararam g̃u juy Maria eju jewebumũn ãm- -ewadip eju. Deus biõg̃buk Xipan o'g̃u'ukreg̃.


text:
I'it je'kap- -ag̃okatkat'it'it. Ibuten Jesus i esubutetmõg̃. I'it puten. Judeuyũ bewi ikẽrẽat ju'uk je'e ipiat'ajoap puxim — io'e- -Deus ekawẽn tojotjot'ukat o'e José be.</n>


text:
Imẽn ixe o'e apẽn Deus o'e iap tag̃: <n> Eya'õpicũg̃cũg̃ cuy epesop. Ayacat yukreg̃ je'e. Ayacat i'it je'kap. Ag̃okatkan je'e. Yaypan'isuat je'it g̃ukap. Emanuel i ibuten je'e, i. <n> (Emanuel o'e Deus omuy wuyweju.)</n>


text:
Jewurũg̃ puje, José o'e soat Deus ekawẽn tojotjot'ukato'e cebe. Deus ekawẽn tag̃ José o'jewebumũn Maria eju.


text:
O'kap Jesus Belém ka be, Judéia eipi be. G̃ebuje itaybit cĩcãayũ oajẽm Jerusalém ka kay. Kasopta jujuap itaybit cĩcã ip. Herodes Judeuyũ kukuk'ukat pima, oajẽm ip. Kaxijẽmap eipi bewi oajẽm ip.</n>


text:
— Poce bekicat omuy? — io'e ip. — Xeku Judeuyũ kukuk'ukan em- -ixe bekicat. Kasopta ocetajojo oceka be- -kaxijẽmap eipi be. Tawaru ma o'jedaebapuk. Imẽnpuye ocetaybit bekicat o'kap iam. Ya'õbacaat xeku. Ocajẽm ixe mubuyxi am — io'e ip.


text:
Judeuyũ epaĩyũ kukukayũ o'tomuwã Herodes. Moisés ekawẽn imutaybitbin'ukayũ dak o'tomuwã ixe. O'je'awero ip Herodes kay. <n>— Poce Deus emunaẽ je'kap? — io'e cebe ip.</n>


text:
— Belém ka be, Judéia eipi be — io'e ip Herodes pe. — Imẽn Deus ekawẽn muwẽnuwẽn'ukat kuy tupmubararag̃ o'e- -Deus ekawẽntup.


text:
Kuy o'e: <n> Belém ka bewi eykukukat omuyku- -Judá eipi bewi. Imẽnpuye iboceayũ je'e iboap ika mubog̃ubog̃. Eykukukat Israel naxeg̃ebitbit mujujum je'e. Imẽnpuye ikabog̃ je'e iboka, i. <n> Imẽn Deus ekawẽn muwẽnuwẽn'ukat kuy tupmubararag̃ o'e- -Deus ekawẽntup — io'e ip.</n>


text:
G̃ebuje Herodes itaybit cĩcãayũ o'tomuwã- -kaxijẽmap eipi bewiayũ. Iba'arẽm o'tomuwã. Oajẽm ip, o'tomuwã buye. <n>— Puju ixe kasopta o'jedaebapuk kabi be- -eyeipi be? — i big̃ ma o'e- -Herodes o'e.Kasopta muwẽnuwẽn o'e ip Herodes eju.</n>


text:
— Epeju Belém ka kay — Herodes o'e cebe ip. — Bekicat kudadam cĩcã epeju. Tobuxik puje, ixe awẽg̃ cuy epeyawẽg̃muwẽn owebe, owebe ijo am, ixe mubuyxin am — Herodes o'e itaybit cĩcãayũ be.Herodes pit bekicat mubuyxin ojuy g̃u.</n>


text:
 <n> (9-10)</n> Herodes ekawẽn co buje, o'jẽm ip. Belém ka kay o'ju ip. Cucum pima, kasopta o'ju cewap ip. Icokcok cĩcã ip o'e waram, tajojom puye. Cum. Cum. Cum. O'jedaecũ. Bekicat tuk'a ase o'jedaecũ.


text:
Oajẽm ip uk'a kay. Oõm ip. <n>G̃ebuje bekicat o'jojojo ip. Ixi eju osunuy bekicat- -Maria eju. O'jẽg̃'aecõg̃cõg̃ ip bekicat topabe, imubuyxin am. Jebubut mũn'a o'yadomudip'uk ip. Ibubun o'g̃ũm ip Maria be. Ouro o'g̃ũm ip. Darut'a o'yaũm ip. Tade'oatup o'tupũm ip- -mirradup. Soat o'g̃ũm ip bekicat peam.</n>


text:
Xet. O'jexeyxey ip, jexet pima. <n>— Epeyepit g̃u juy Herodes kay — Deus o'e cexey bi.Imẽnpuye o'jepit ip jeipi kay wara'at e dag̃wi ma.</n>


text:
Itaybit cĩcãayũ ijẽm puje, Deus ekawẽn tojotjot'ukat o'jebapuk José kay- -Maria itop kay. Ixet pima, jexey bi o'jebapuk. O'jekawẽn José eju. <n>— Ecenapõn cuy Egito eipi kay — io'e José be. — Bekicat etujupa'um, ixi dak. Bomaku epesop cuy — i'e'em cebe. — Ajẽm puje, epesop cuy Egito eipi be, Herodes bekicat kudadam puye. Ixe kudadam je'e yaokam — io'e José be. — Emukuyjo buje, epeju juy Egito eipi bewi — io'e Deus ekawẽn tojotjot'ukat. <n>— Hm hm — José o'e.</n>


text:
Oajẽm ip. Osodop ip Egito eipi be Herodes itait pima, osodop ip. Ce'ũ buje, o'jepit ip jeka be. <n>Deus ekawẽn muwẽnuwẽn'ukat cuk adi o'jekawẽn kuyjeayũ be. <n> Egito eipi bewi okpot otomuwã, i juk o'e Deus, io'e. <n> Imẽn Deus o'e. Ipot muwẽnuwẽn o'e. Jesus muwẽnuwẽn o'e. José itait pima, Deus ja'õ mucũg̃ ãm o'g̃ug̃ẽ.</n>


text:
Wara'at e dag̃ itaybit cĩcãayũ epit puje, Herodes itaybit o'e jemug̃uykuku iam. Cekay ip itakoma jĩjã o'e. Te'e ma o'e. <n>Kuy bima kasopta o'jedaebapuk- -xepxep koato bima. Iboam osunuy itaybit Herodes. Imẽnpuye jebekitkit o'g̃uju xepxep koatoayũ yaokam, pũg̃ koatoayũ dak yaokam. Kap'isuat tak ip o'yaokaka. <n>O'g̃uju Belém ka be- -Belém ka tẽg̃ ma dak.


text:
Imẽn Deus tak o'g̃ug̃ẽ. Ja'õ mucũg̃ ãm o'g̃ug̃ẽ. Jeremias kuyje imẽn kawẽnwẽn o'e Deus a'õ dag̃.</n>


text:
Kuyje Jeremias o'e: <n> Raquel o'ya'ĩjojo ip- -Rama ka beacat. O'tõtõn cĩcã Raquel ya'õberen. Ig̃uycũg̃ cĩcã o'e ixe. Iba'ore iboceayũ be Raquel mucok am. Bekitkit'ũm'ũm kay o'tõtõn. O'tõtõn jenaxeg̃ebitbit oe'ũ'ũ buye, o'g̃uy'ũm puye, i juk o'e Jeremias Deus a'õ dag̃.</n>


text:
Herodes e'ũ buje, Deus ekawẽn tojotjot'ukat waram o'jebapuk José kay. Ixet pima jexey bi o'jebapuk. Egito eipi be o'jebapuk.</n>


text:
O'jekawẽn José eju. <n>— Kuy oe'ũ ip- -bekicat aoka pinayũ — io'e cebe. — Bekicat etujowat, ixi dak. Israel eipi kay epeju juy — io'e José be. <n>— Hm hm — José o'e.</n>


text:
Imẽnpit iparara o'e José Herodes ipot puxim- -Arquelau buxim. Judéia eipi kukukan o'e Herodes'ũm tieg̃ Arquelau. José iboam itaybit pima, iparara o'e Judéia eipi be jajẽm am. Galiléia eipi be o'ju ip José jeparara pibun. O'ju ip, waram ma jexeyxey buye. <n>— Eg̃uy g̃u juy Judéia eipi be — Deus o'e José be, jexeyxey bima.</n>


text:
Oajẽm ip Nazaré ka kay. Osodop ip Nazaré ka be, Judéia eipi be. Imẽn Deus ekawẽn muwẽnuwẽn'ukayũ juk o'e ip bekicat muwẽnuwẽn pima. <n> Nazaré ka wat je'bapuk xeku, i. <n> Soat ma apẽn Deus ekawẽn muwẽnuwẽn'ukayũ o'e iap tag̃ o'jebapuk. Imẽnpit soat etabun xipat'ũm cĩcã osodop ip- -Nazaré ka wat.</n>


text:
G̃ebujeat kabia João Batista o'ju. Judéia eipi be o'ju- -Jordãodi be- -uk'a'ũmat pe. O'ju, Jesus Nazaré ka be bima. Ipi juacat mutaybitbin oeku ixe João.</n>


text:
— Epeyepere juy ikẽrẽat mug̃ẽg̃ẽap. Deus soat kukanap kabia jajẽm dao ma. Deus a'õbi ijoceyũ muju am jajẽm — io'e ipi juacat pe.</n>


text:
 <n> (3-4)</n> Camelodap mug̃ẽg̃ẽ osunuy João doti. Jekpumũnpu dak ixee mug̃ẽg̃ẽ osunuy. Ixat osunuy arobidadek puximat, eit kog̃ũnpi dag̃ tak.


text:
G̃ebuje isu ma Jerusalém ka watwat o'ju ip João kay. O'ju João ekawẽn a'ĩjo am. Soat Jordãodi wãbu korerenayũ dak o'ju, Judéia eipi beacat tak.


text:
Soat ip o'jewemubatatisasan Jordãodi be. O'jewemubatisasan João be. O'g̃ubatisasan ixe João. <n>— Deus etabun ikẽrẽat kug̃ oceju. Imẽnpit ikẽrẽat epere pin oce'e. Imẽnpuye ocemubatisasan cuy ece — io'e ip João be.Ijop ekawẽn muwẽnuwẽnayũ o'g̃ubatisasan João.


text:
Fariseuyũ cucum o'e ip jewemubatisasan Jordãodi be. Saduceuyũ dak cucum o'e ip. <n>João o'jekawẽn cebe ip- -Fariseuyũ be, Saduceuyũ be dak. <n>— Deus xewi eyenapõn pin, eykay itakoma buye. Eyenapõn pin ikẽrẽat ipi cĩcãat puxixim. Abu jeymukũyjo eyenapõn ãm? — io'e. — Puybu'it'it buxim eyju. Wuye'ũap mubapukatpu buxim eyju — io'e. — Apẽn puybu o'jenapõn wuykat pewi wuykat mupik pima, imẽn tak eyenapõn pin Deus o'supi'ajoiat pewi — io'e.


text:
— Cũg̃ ma juy epeku soat etabun. Ikẽrẽat cuy epeyepere — io'e.Imẽn soat itaybit e'em ig̃uycũg̃ cĩcã ip ikẽrẽat e'e buye iam, g̃asũ cũg̃ ma je'ku ip iam tak.</n>


text:
— Tũibe Deus ipiat supi'ajoat g̃u wuywebe, wuyju Abraão naxeg̃ebitbit puye iãn purut eyju e'em — io'e João cebe ip. — Cedag̃ g̃u eyju jewag̃uydadam. Iba'ore g̃u Deus pe wita'a muwexat am Abraão naxeg̃ebitbiyũm, jekay kũyjobitayũm — io'e.


text:
— G̃axĩn ma o'a kukat jajẽm ya'a'e'ũmat'ip takat am, yop xik am daxa be — io'e. — Ixe buxim Deus tak g̃axĩn ma ipiat supi'ajoat kũyjobit'ũmayũ be, eywebe — João o'e.</n>


text:
— Wara'acat omuyku onomuju. Ixe obodi ma ya'õbuyxi. Soat podi ma ya'õbaca. Õn pit ajo peg̃ap g̃u cebeam? Cedag̃ g̃u kuka oce ixe a'õbuywatwat'ukan, obog̃ g̃u buye. Õn ma eymubatisasan idibi be. Ixe bit Deus biõg̃buk g̃uõm eywebe, ya'õ dag̃ eyeku am. Apẽn daxa be taixee mupik, imẽn tak Deus biõg̃buk pe ikẽrẽat g̃uy'ũ.


text:
Wuyju taixee xikxig̃ tumũntata mujẽm ãm taixee bewi. Tumũntata muxipanpan wuyju tamũn'a be. Taixee mupikpig̃ daxa be. Imẽnpuxim Deus kũyjobicayũ muwajejẽm kũyjobit'ũmayu xewi. Kũyjobicayũ ixe xe jeedop soat em. Kũyjobit'ũmayũ bit soat em ipiat supi'ajojo — João o'e cebe ip- -Fariseuyũ be, Saduceuyũ be dak.</n>


text:
— Okay du ejut? — João o'e Jesus pe. — Õn g̃u bit. Ẽn acã juy ece omubatisan — io'e João Jesus pe.</n>


text:
— G̃asũ ma — io'e João be. — Omubatisasan cuy ece. Imẽn cuy ace, cũg̃ ma wuyeku am Deus etabun. <n>— Xipat — João o'e.O'g̃ubatisan.</n>


text:
Idibi bewi o'jeu Jesus. Kabi ma o'jekoce. Pukaso jo'iat o'jojojo pupum- -Ibiõg̃buk xipacat. Jesus kay oajẽm. Oõm Ibiõg̃buk xipacat cebe- -Jesus pe.</n>


text:
G̃ebuje Deus o'jekawẽn kabi bewi. <n>— Ite okpot- -wemukukpinput — io'e. — Soat em ocokcok cĩcã cekay — Deus o'e.</n>


text:
G̃axĩn ma Ibiõg̃buk xipacat Jesus o'tujowat uk'a'ũmat pe. O'tujowat, ibiõg̃buk kẽrẽayũ kukukat pe ibuyxijo am.


text:
Uk'a'ũmat pe osunuy Jesus ade kabia- -40 kabia. 40 ixima dak osunuy. Jekõnkõn g̃u osunuy. Repi'ajojom cĩcã osunuy.</n>


text:
Ibiõg̃buk kẽrẽayũ kukukat oajẽm Jesus kay. <n>— Jesus — io'e. — Deus ipot ẽn pima, a'õbi ma wita'a juy eyamuwexat pão'am, ere jĩjã buye — io'e.</n>


text:
— Ap! — io'e. — Imẽn e'em Deus ekawẽntup: <n> Wuyetabẽg̃ wuyxat o'om puye g̃u- -Deus wuymutaicin puye, i. Wuyju jekukum, Deus a'õbuyxi buye acã, i — io'e Jesus.</n>


text:
G̃ebuje ibiõg̃buk kẽrẽayũ kukukat Jesus o'tujowat Jerusalém ka be, Deus a'õbi ika xipacatka be. <n>Deus eju kawẽnwẽnap'a kay oajẽm ip- -yabog̃at'a kay. O'jeu ibo uk'a jeje. Uk'a yaberenat'a o'yadop. O'jomõg̃ ibo uk'abi jeje.</n>


text:
— Ẽn Deus ipot pima, ecewemuy'at ijop'abi jejewi ipi ju — io'e. — Imẽn e'em Deus ekawentup: <n> Deus ekawẽn tojotjot'ukayũ g̃uju xipan ekuk am, i. Ixeyũ jeak ekay wita'a be ei mucakcakap puxim, i — io'e. <n> — Imẽn e'em Deus ekawẽntup — io'e Satanás. — Deus ekawẽntup tomuju ecewemuy'at — io'e.</n>


text:
— Ap! — io'e Jesus. <n> “Cẽm paxi Deus ja'õ dag̃ e'em?” i'ũmg̃u juy epe'e, i — io'e Jesus. <n> — Imẽn tak e'em Deus ekawẽntup — io'e Jesus.</n>


text:
— Ap! — io'e Jesus. — Ecenapõn oxewi, Satanás! Deus ekawẽntup e'em: <n> “Xipat ẽn” i juy epe'e Deus pe acã, i. Deus a'õ kay acã epesop kũyjobin- -eykukukat a'õ kay, i — Jesus o'e.</n>


text:
Imẽneju o'jenapõn ibiõg̃buk kẽrẽayũ kukukat Jesus xewi. Deus ekawẽn tojotjot'ukayũ oajẽm ip Jesus buywat am g̃ebuje bit.</n>


text:
Itaybicayũ Jesus pe o'g̃uwẽn ip João omuy daomũnmũnap'a be iam. Imuwẽn puje, o'ju Galiléia eipi be Jesus.</n>


text:
Jesus o'ju Cafarnaum ka kay. Nazaré ka bewi o'ju. Oajẽm. Osunuy Cafarnaum ka be iodi xe- -Galiléiadi xe. Zebulom eipi be osunuy, Naftali eipi be dak.</n>


text:
 Judeu'ũmayũ kabiaat cĩcãat o'jojojo ip- -yobog̃at. Jeipi be o'jojojo ip- -Galiléia watwat, iodi wãbu watwat, Jordãodi winabuat ka watwat tak. Zebulom watwat o'jojojo ip, Naftali watwat tak.


text:
 Kabiokbog̃ pe kaxikxik'iayũ kabiaat o'jojojo. Kabiaat cĩcãat oajẽm kuy je'ũ ojuyayũ kay, i juk o'e Isaías. <n> O'jekawẽn kuyjeayũ be.</n>


text:
Ibocewi Jesus kawẽnwẽn o'e adeayũ be. <n>Ikẽrẽat mujurũg̃rũg̃ap cuy epeyepere! Eyg̃uycũg̃ cuy epesop, ikẽrẽat kug̃ puye. Deus soat kukanap kabia jajẽm dao ma- -kabi beat soat kukanap — io'e.Imẽn soat em kawẽnwẽn o'e Jesus.</n>


text:
Pũg̃ kabia Jesus Pedro o'jojojo, André dak. André Pedro kitpit osunuy. Pedro butet osunuy Simão Pedro i. Ixeyũ o'jojojo Jesus. Xĩg̃xĩg̃'i bima Galiléiadi wãbu be o'jojojo. Axima bubuap xikxig̃ ip o'e iodi be, axima bubu'ukayũ osodop ip puye.</n>


text:
— Epesot okay, oweju jekuku am — Jesus cebe ip. — Axima bubu'ukayũm cuk adi epesop. Ig̃asũ kawẽn idipat epeg̃uwẽnuwẽn ijodiat pe imutabun ip okay — io'e Jesus cebe ip.</n>


text:
Jesus wara'acayũ o'jojojo- -xepxepayũ- -Tiago, João dak. O'jojojo, ibocewi cucum pima. João Tiago kitpit osunuy. Zebedeu ipotpoyũ osodop ip. Kobe be osodop ip Zebedeu eju. Axima bubuap muwaketken o'e ip. <n>— Epesot okay, oweju jekuku am — Jesus o'e Zebedeu ipotpoyũ be.</n>


text:
Kobe o'suiwat ip, jebay dak. O'suiwat ip cekobe be. <n>O'ju ip Jesus kay. Dao ma o'ju ip, Jesus eju jekuku am.</n>


text:
O'ju Jesus soat tag̃- -Galiléia eipi dag̃. Adeayũ mutaybitbin o'e Deus eju kawẽnwẽnap'a be. Kawẽn idipat muwẽnuwẽn o'e adeayũ be. Deus soat kukanap muwẽnuwẽn o'e. Iwãtaxipipiayũ o'g̃u'ada'ada. Ibaca'ũmayũ mubacacan o'e Jesus.</n>


text:
Imẽneju itaybicayũ Jesus awẽg̃ o'g̃uwẽnuwẽn. Soat Síria eipi beacat o'jekũyjojo. Soat iwãtaxipipiayũ: ipi kug̃ayũ, ibiõg̃buk kẽrẽat kug̃ayũ, yag̃uybabi'ũm'ukayũ, ijebit e'ũat puximayũ; soat ip o'tujowat Jesus kay. Soat ip o'g̃u'ada.


text:
Adeayũ o'ju ip Jesus tomuju- -ade jĩjã. Galiléia eipi bewiayũ, Dez Cidades ka bewiayũ, Jerusalém ka bewiayũ, Judéia eipi bewiayũ, Jordãodi winabu wiayũ; soat ip o'ju Jesus tomuju.</n>


text:
Adeayũ jojom pima, o'ju Jesus, ade jĩjã ip puye. Co'a kay o'ju. O'jeu co'a dag̃. Oabik iboce. Cebekitkit oajẽm Jesus kay- -ceweju etaybitbinayũ.</n>


text:
— Icokcok okay itabutpinayũ, jetaybicap puye — io'e Jesus. — Itaybit ip Deus oce mubacanucan pima acã, Deus a'õ dag̃ oceku iam. Icokcok ip, soat em Deus xe jeedop puye.</n>


text:
— Waayũ dak icokcok ip — Jesus o'e. — “Epetõtõn g̃u juy epesop,” Deus waayũ be e'em. Imẽnpuye icokcok cĩcã je'e ip — io'e Jesus.</n>


text:
— Icokcok ya'õkadidim warara'cat kukayũ. Xipacat je'jat ip Deus xewi- -apẽn Deus o'e'e iap tag̃.</n>


text:
— Icokcok cĩcã jeedop ip- -Deus xe cũg̃ cĩcãayũ. Apẽn idibi kay wuyju, wuybipuruk pima, imẽn tak Deus bikuyap kay ixeyũ dak jajẽm. Apẽn puybit kay dak wuyrere bima, imẽn tak Deus bikuyap tag̃ jeku pin ip. Imẽnpuye Deus ibikuyap je'g̃ũm cebe ip- -cũg̃ cĩcãayũ be. Icũg̃ cĩcã e'em ip — io'e Jesus.</n>


text:
— Icokcok cĩcã jeedop wara'acat kay itabotaidabotbocayũ — io'e. — Deus tak itabotaidabotbot jeenuy cekay ip — io'e Jesus.</n>


text:
— Icokcok cĩcã jeedop ip- -Deus bikuyap tag̃ jekuku'ukayũ. Ipiat ajojom ip, Deus bikuyap tag̃ jekukum puye. Imẽnpit soat em Deus xe jeedop ip — io'e.</n>


text:
— Okay eyetabut puye, adeayũ itakoma jeedop eykay. Imẽnpit eycokcog̃ ma epesop — io'e cebe ip. — Eycokcog̃ ma epesop, eymuymuy ip pima, xipat'ũm eykuk ip pima dak, eyawẽg̃ mukẽrẽrẽrẽm ip pima dak. Eycokcog̃ ma epesop itakomaayũ imẽn jeykuk, okay eyetabut puye — Jesus o'e.


text:
Imẽn tak kuyjeayũ Deus ekawẽn muwẽnuwẽn'ukayũ xipan g̃u o'jukuk ip. Eycokcog̃ cĩcã epesop. Kabi be bit, Deus xe bit, ade kug̃ epesop- -idipat kug̃ — io'e Jesus.</n>


text:
O'jekawẽn jebekitkit pe. Wuymutaybinap muwẽnuwẽn o'e Jesus- -imẽnpuximap ekawẽn. <n>— Ipi juacat pima eyju, kawta buxim epesop — io'e. — Kawta tayu buye, xipat cĩcã. Imẽnpit takõ'õm puje, xipat g̃u kuka. Te'e ma kuka atakuk. Apẽg̃ãm tak takug̃ kuka acesop? Taxik am acã. Taxik puje, tamucakucag̃ kuka wuyju — io'e Jesus.Imẽnpuximap kawẽnuwẽn o'e Jesus. Kawta wuyxat mukun. I'o pin wwuyju, wuyxat pe kawta opop puye. Imẽnpuxim Jesus kay itabucayũ ekukuap cuy ipi juacat mudim. Jekuku ojuy ipi juacat Deus a'õ dag̃, Jesus kay itabucayũ ekukuap jojo buye. <n>Tayu'ũm pima bit, xipat g̃u kuka kawta. Acetaxik kuka, tamucak am. Imẽnpuxim tak cebekitkit Jesus kay itabut'ũm'ũm jekukum pima bit, xipat g̃u kuka, ipi juacat mudim'ũm kuka buye.</n>


text:
 <n> (14-16)</n> Ipi juacat etabixe kabiahamat puximayũ epesop — io'e Jesus. — Xipan eyekukuap cocom pima ip, Deus awẽg̃ mubuyxin jeedop ip- -wuyebay awẽg̃- -kabi beat awẽg̃ — io'e Jesus. — Apẽn e dag̃ wuyjojo but, kabiaham pima; imẽnpuxim Deus awẽg̃ buxin put warara'acayũ, xipan eyju jekukum pima — io'e Jesus.


text:
O'jekawẽn Jesus jebekitkit pe. <n>— Epeyewag̃uy g̃u juy “Osodot teku Moisés ekawẽn mu'ũm ãm, Deus ekawẽn muwẽnuwẽn'ukat imutaybitbinap mu'ũm ãm tak” i. Imẽg̃ãm g̃u ojot. Ojot ma imutaybit am apẽn ape iboap ekawẽn osodop iam — io'e Jesus.


text:
— Moisés ekawẽn i'ũm pa'ore cebe ip. Soat Deus o'e iap tag̃ je'bapuk — io'e Jesus. — Kabi oi'ũm kuka, ipi dak. Deus ekawẽn pit i'ũm g̃u. Pũg̃ a'õ dak ka'ũma ma i'ũm. Soat epa'ũmap jajẽm. Iboap ekawẽn tak jeedop- -Moisés ekawẽn. Iboap kay g̃ebum cuy epesop — io'e.</n>


text:
— Imẽnpit pũg̃pũg̃ Moisés ekawẽn kay g̃u. Kũyjobit g̃u ip Moisés ekawẽn kay. Warara'acayũ mutaybitbin ip kũyjobit'ũm ãm Moisés ekawẽn kay. Kabi be bima, Deus xe bima, “Teku Deus a'õ kaysũ ã. Xipatput acã teku,” i je'e soat kũyjobit'ũmayũ be. <n>— Pũg̃pũg̃ ma Moisés ekawẽn kay jĩjã. Kũyjobit cĩcã ip. Warara'acayũ mutaybitbin ip kũyjobit am Moisés ekawẽn kay. Kabi be bima, Deus xe bima, “Teku Deus a'õ kay jĩjãat. Xipacat teku,” i je'e soat kũyjobicayũ be.</n>


text:
— Og̃uwẽn eywebe: Deus bikuyap tag̃ eyeku bimap acã, eywebe ajẽm put Deus kay. Fariseuyũ bodi ma Deus bikuyap tag̃ eyeku'ũm pima, Deus xe g̃u epesop soat em- -Moisés ekawẽn imutaybitbin'ukayũ bodi ma dak — io'e Jesus.</n>


text:
— Eyju juk epeya'ĩjojo apẽn Moisés o'e iam. <n> Epeyaoka g̃u juy. Pũg̃ em tak ka'ũma. Wara'at o'yaokaiat epetujowat cuy ibimãmãat ekawẽn coco'ukat pe, i — Jesus o'e.</n>


text:
— Õn pit e'em eywebe: Soat cuy epetujowat ibimãmãat ekawẽn coco'ukat kay- -jewag̃o kay itakomaayũ. Iboce ipiat supi'ajoat itakomaat pe. “Ka'ũmaat ma ẽn,” i'e'e'ukat pe bit itakomaat podi ma ipiat supi'ajoat ibimãmãat ekawẽn coco'ukayũ kukukat a'õ dag̃. “Akpidapi,” i'e'e'ukat pit daxabog̃ kay je'ju- -ipiat'ajoat ka kay — io'e.</n>


text:
 <n> (23-24)</n> — Imẽneju eykitpit epeg̃udin cuy, eykay itakoma bima. Iũmũmap epesuiwat Deus eju kawẽnwẽnap'a be. Ajo epetojot imõg̃ ãm Deus etabixeat'a be, ijop epesuiwat. Epeju juy eykitpit kay, imudin am — io'e Jesus. — Epeju juy, juk epeõm ma'g̃u Deus tuk'a be. Epeju juy, eyju g̃ebum puye “Okitpit itakoma okay,” i — io'e Jesus.


text:
— Eybure eymuymuy bima, eyweroap teida'ũm pima, dao ma juy epeg̃udin eybure. Xipan epeyekawẽn — io'e Jesus. — Cucum pima ibimãmãat ekawẽn coco'ukayũ kay, xipan epeyekawẽn cebe — io'e. — Imẽn eyekawẽn'ũm pima, imudin'ũm pima, eymuymuyat eydujowan ibimãmãat ekawẽn coco'ukayũ xe. Ixeyũ eydujowan daomũnmũnap'a kukat kay, eymõg̃ ãm daomũnmũnap'a be. Eyenapõn pa'ore kuka epe'e ibocewi bit — io'e.


text:
— Icẽmãn õn e'em eywebe. Daomũnmũnap'a be epesop soat em. Soat g̃u eyeweroap teida'ũm pima, jeymujẽm g̃u ip daomũnmũnap'a bewi — io'e Jesus cebe ip.</n>


text:
— Moisés o'jekawẽn kuyjeacat pe — Jesus o'e. <n> Ecepo g̃u juy wara'at ayacat eju- -etayxi eju acã. Aoyũ dak jepo g̃u juy ip wara'at ag̃okatkat eju- -jektop eju acã, i — io'e. <n> — Eyetaybit iboam — io'e Jesus.


text:
— Imẽnpit õn e'em eywebe: Ayacat kay ag̃ pima eyju, dabi'o pin pima dak, kuy ceweju jepo iap co'i epe'e. Eyag̃uy be ma kuy ibapuk ayacat kay — io'e Jesus.


text:
— Imẽnpuye epeyepere juy jeakap ikẽrẽat kay. Eyba'at kadiata'ũm pima bit purut, kuka ikẽrẽat epeg̃ug̃ẽ. Imẽn ikẽrẽat epeg̃ug̃ẽ g̃u ipiat'ajoap puxixim — io'e- -Jesus o'e.Imẽn Jesus o'e, Jesus xe wuyta wuybikuyap puxim. Wuybikuyap pewi wuyju ikẽrẽat kay bima, iboap ibikuyap tag̃ jekukum g̃u juy acesop. Pug̃ ẽm tak ka'ũma.</n>


text:
— Epeyepere juy ikẽrẽat mug̃eg̃ẽap tak — io'e Jesus. — Eyba'at kadiatpu'ũm pima bit purut, kuka eybum ikẽrẽat epeg̃ujurũg̃. Imẽn ikẽrẽat epeg̃ug̃ẽ g̃u, ipiat'ajoap puxixim — io'e Jesus.Imẽn Jesus o'e, Jesus xe wuyba wuye'eap puxim. Wuye'eap pewi wuyju ikẽrẽat mubapuk pima, iboap e'eap tag̃ jekukum g̃u juy acesop. Jepere juy wuyju.</n>


text:
— Moisés o'jekawẽn waram kuyjeacat pe. <n> Ag̃okatkat jetayxi epere pin pima, otayxim g̃u ẽn g̃asũ bit iaptup cuy tupũm cebe. Imẽn cuy etupũm cebe, cepere am, i — Jesus o'e.</n>


text:
— Õn pit e'em eywebe: Ag̃okatkat jetayxi epere buje, jetayxi wara'at eju o'jepo g̃un ma'g̃u, ixe ag̃okatkat ikẽrẽat kug̃ Deus xe. Ixe ayacat waram jewebumũn puje, ikẽrẽat kug̃ Deus xe, itop ikẽrẽat o'g̃ug̃ẽ buye. Wara'at ag̃okatkat tak ixe ayacat eju jewebumũn puje, ikẽrẽat kug̃ Deus xe — io'e Jesus.</n>


text:
— Moisés o'jekawẽn. <n> Icẽmãn cuy epe'e. Eybu'um g̃u juy eytabucap kay epesop. Eya'õ dag̃ cuy epeku soat em. Eya'õ kay juy epesop- -ajo imug̃ẽap ojuy iap kay. Kuy juk epeyekawẽn Deus pe: ‘Wa'õ kay'ũm pima, ipiat osupi'ajoat owebe,’ i juk epe'e. Imẽneju eya'õ kay juy epesop, i — io'e Jesus.</n>


text:
— Õn pit e'em eywebe: Eyetabucap epe'e bima, epeyekawẽn g̃u juy Deus pe: “Wa'õ kay'ũm pima, ipiat osupi'ajoat owebe,” i g̃u juy epe'e. Pũg̃ em tak ka'ũma — io'e Jesus. — “Etaybit icẽmãn kabi kake. Imẽnpuxim cuy etaybit icẽmãn e'em õn ewebe,” i'ũmg̃u dak cuy epe'e warara'acat pe. Imẽn epe'e bima, “Etaybit icẽmãn Deus kake,” i bima bit purut ka epe'e, kabi Deus abikbikap puxim puye. Imẽn pima pit purut ka epe'e, Deus kabi be omuyiat puye.</n>


text:
— “Etaybit icẽmãn ipi kake. Imẽnpuxim cuy etaybit icẽmãn e'em õn ewebe,” i'ũmg̃u dak cuy epe'e warara'acat pe. Imẽn epe'e bima, “Etaybit icẽmãn ipi o'g̃ug̃ẽiat kake,” i bima bit purut ka epe'e, ipi Deus imũnka buxim puye. Imẽn pima bit purut ka epe'e, Deus ipi o'g̃ug̃ẽ buye. <n>— “Etaybit icẽmãn Jerusalém ka kake. Imẽnpuxim cuy etaybit icẽmãn e'em õn ewebe,” i dak ũmg̃u juy epe'e warara'acat pe. Imẽn epe'e bima, “Etaybit icẽmãn Jerusalém ka watwat kukukat kake,” i bima bit purut ka epe'e, Deus Jerusalém ka watwat kukukat cĩcãat puye. <n>— Imẽneju epe'e g̃u juy soat pe. Pũg̃ em tak ka'ũma. Soat kake ip, Deus a'õbiat ebapukpukap puye.</n>


text:
— “Etaybit icẽmãn wa'a kake. Imẽnpuxim cuy etaybit icẽmãn e'em õn ewebe,” i dak ũmg̃u juy epe'e warara'acat pe. Imẽn g̃u juy epe'e, eywebe iba'ore buye yaypan'isuat waram ebapuk am, yaypan cĩcã buje; eywebe iba'ore buye dak yaypan cĩcã ebapuk am, yaypan'isuat pima — io'e Jesus.</n>


text:
— I juy epe'e, “Icẽmãn,” i. I dak epe'e, “Ka'ũma,” i. Imẽn acã epeyekawẽn cuy, ibiõg̃buk kẽrẽayũ kukukat pewi beku wara'at ekawẽn ajẽmjẽm puye- -dapxi iap ekawẽn ajẽmjẽm puye — io'e.</n>


text:
— Moisés cuk o'jekawẽn. <n> Ag̃okatkat ta'ũm pima, eyju dak wara'at epesutamu'ũm, i. Agokatkat tũy'uk puje, wara'at tak epetũy'uk cuy, i — io'e Jesus.</n>


text:
— Õn pit e'em eywebe: Ikẽrẽm eykukayũ eyba'at kadi eydopaoka buje ip, wara'at kadi koreren epe'e eydopa, wara'at kadi eydopaoka am — io'e Jesus. — Ikẽrẽm g̃u juy ip epejukuk — io'e.


text:
— Eyekamixa kay ip pima, ibimãmãayũ kay eydujowan pima, epeg̃ũm cuy cebe ip. Eyekabek tak epeg̃ũm — io'e Jesus.


text:
— Wara'at ka bewiat sorara a'õbi pũg̃ kilometroat tag̃ jebubut eymudujowan puje, epeyetujowat cuy xepxep kilometroat tag̃.</n>


text:
— Eyxewi iojuy buje, epeg̃ũm cuy cebe. Eyweju o'jekawẽn pima: “Eybubut epeg̃ũm cuy owebe darem. Waram iũmũm eywebe ma,” i; darem cuy epeg̃ũm cebe — io'e Jesus.</n>


text:
— Kuyje Moisés o'jekawẽn. <n> Eyduk'a xeayũ xipan epejukuk, i. Eykay itakomaayũ bit xipan g̃u juy epejukuk, i — io'e Jesus.</n>


text:
— G̃asũ oce eywebe: Eykay itakomaayũ xipan cuy epejukuk. Xipan g̃u eykukayũ beam cuy epeyekawẽn Deus eju — io'e Jesus. — “On odin ip cekay,” i juy epe'e, kawẽnwẽn pima Deus pe.</n>


text:
— Imẽn jekukum pima, kabi beat ipotpoyũm epe'e. Soat peam Deus kaxi o'g̃uju kabi be- -xipacayũ beam, xipat'ũmayũ beam tak — io'e Jesus. — Soat peam tak Deus muba'at o'g̃uju ipi kay- -icũg̃at peam, cũg̃'ũmat peam tak — io'e.


text:
— Eykayayũ acã ikukpin eyxe bima, imẽn xipat Deus xe du? Ka'ũma. Apẽnpuye Deus a'õbi xipacat ũmap wiwim eyju? Jeyipi iecug̃ap peam dinheiro bubu'ukayũ imẽn tak ixeyũ xe jekayayũ ikukpin jekuku ip- -eyxe cekay'ũm cĩcãayũ imẽn jekuku ip. Eykay'ũmayũ dak xipan cuy epejukuk — io'e Jesus.


text:
— Eybureyũ eju acã eyekawẽn puje, ajo g̃u e'em cĩcã eyju. Imẽn tak Deus kay itabut'ũmayũ jekuku ip.</n>


text:
— Wuyebay xipat cĩcãat soat em. Ixe buxim cuy epesop- -wuyebay icẽmat puxim cuy epesop- -kabi beat puxim — io'e Jesus.</n>


text:
O'jekawẽn Jesus jebekitkit pe. <n>— Eyday'em'um cuy epesop — io'e Jesus. — Wara'acayũ be eyjojoap puxim g̃u cũg̃ ma epekuku — io'e. — Imẽn cuy epeg̃ug̃ẽ g̃u ixeyũ be eyjojoap puxim. Imẽn epeg̃ug̃ẽ bima, Deus xewi ka'ũmg̃u jeyjat, eye'eap puye. Ixe kabi beat xewi ka'ũmg̃u epejat — io'e ya'ĩjojo'ukayũ be.


text:
— Imẽnpuye ibubutbet'ũmat kay eyetabotaidabotbot pima, cebe eyebutbut'in ũmũm pima, eyawẽg̃ epeyawẽg̃mupõg̃põg̃ g̃u juy — Jesus o'e. — Eymug̃uykuku'ukayũ jawẽg̃ mupõg̃põg̃ ojuy ip imẽn ma. Deus uk'a be jawẽg̃ mupõg̃põg̃ ip, e dag̃ tak. Jebureyũ ekawẽn kay jĩjã ip, “Xipat cĩcãat ẽn,” i bima cebe ip. Iboap ekawẽn kay jĩjã ip. Icẽmãn oce eywebe. Jebikuyap tag̃ je'jat ip. Imẽnpit ka'ũma ma je'jat Deus xewi — io'e Jesus ya'ĩjojo'ukayũ be.</n>


text:
— Eyju bit ibubutbet'ũmat pe iũmũm pimap, iba'arẽm ma juy epeg̃ũm, jebure jĩjãat cuy itaybit g̃u iũm ãm je'e — io'e cebe ip.


text:
— Iba'arẽm iũmũm pima eyju, ixe kabi beat o'jojojo- -wuyebay. Xipacat je'g̃ũm eywebe. “Xipat ẽn oxe,” Deus e'em eywebe — io'e Jesus.</n>


text:
— Eyju bit warara'acat mug̃uykuku'ukat puxim g̃u juy epesop. Soat etabutpe ip kawẽn pin Deus eju. Deus eju kawẽnwẽnap'a be kawẽn pin ip soat etabutpe- -uk'a ukpibubu dag̃ tak. Warara'acat pe jejojoan acã ip kawẽnwẽn Deus eju. Warara'acat kawẽn ãm ojuy ip. “Xipat ip. Deus kay jĩjã ip,” i. Warara'acat o'jewag̃uy cebe ip ojuy ip. Wararaãcat ijojom ip iap acã je'jat ip. Deus xewi bit ka'ũma ma je'jat ip.</n>


text:
— Eyju bit eyduk'a be juy epeõm, Deus eju kawẽn ãm — Jesus o'e cebe ip. — Eyduk'a exĩntabi juy epetomudip, warara'acat pe eyjojoap puxim. Epetomudip, kawẽn ãm kabi beat eju- -ijo ba'oreat eju- -wuyebay eju. Deus imẽn eyjojo. Xipacat je'g̃ũm eywebe. “Xipat ẽn oxe,” i'e'em tak eywebe — io'e Jesus cebe ip.


text:
— Deus eju kawẽnwẽn pima, eyejoojuyap ade em g̃u juy epeyekawẽn — io'e. — Imẽn Judeu'ũmayũ o'jekawẽn ip Deus baroyũ be. Tũybe ocekawẽn kay ya'ĩjojo je'e oceju ade ma kawẽnwẽn puye iãn je'e ip.


text:
— Eyju bit ka'ũma. Imẽn epeyekawẽn g̃u juy Deus eju. Deus eyebay buxim. Kabi beat teku. Eyekawẽn awap, itaybit ajo-kug̃ g̃u eyju iam — io'e. <n>


text:
 — Imẽn cuy epe'e, Deus eju kawẽnwẽn pima: “Bay!” i juy epe'e kabi beat pe. “Soat cuy ibuyxin ebutet kug̃ jeenuy,” i.


text:
 “G̃axĩn ma juy soat kukukan eg̃uy,” i dak. “Soat kukukan eg̃uy bima, ipi juacat cuy jekukum jeedop ip ebikuyap tag̃ apẽn kabi beacat cucum ip ebikuyap tag̃,” i.


text:
 “Apẽn oceju g̃ebum g̃u apẽn warara'acayũ be juk adi warẽmtag̃ ocekuk iap kay; imẽn tak g̃ebum g̃u juy eg̃uy apẽn cuk adi ikẽrẽat oceg̃ujurũg̃rũg̃ iap kay,” i dak.


text:
 “Oca'õ mubacanucan cuy eg̃uy ocewebe ikẽrẽat mujurũg̃ap puxim. Ikẽrẽat tak eju'uk cuy ocewebewi,” i dak cuy epe'e — io'e Jesus. <n> — Imẽn ma juy epe'e Deus eju kawẽnwẽn pima — io'e.


text:
— Eyju g̃ebum'ũm pima apẽn warara'cayũ be juk adi ikẽrẽm eykuk iap kay; ikẽrẽat epeg̃ujurũg̃rũg̃ cĩcã ma'g̃u, Deus tak jeg̃ebu g̃u apẽn juk adi ikẽrẽat epeg̃ug̃ẽg̃ẽ iap kay. Kabi beat jeg̃ebu g̃u- -wuyebay — io'e.


text:
— Eyju g̃ebum pima bit apẽn warara'acayũ be juk adi ikẽrẽm eykuk iap kay, Deus tak jeg̃ebu apẽn juk adi ikẽrẽat epeg̃ug̃ẽg̃ẽ iap kay. Wuyebay xeku — io'e Jesus.</n>


text:
— Deus kay g̃ebumap kay jekõnkõn'ũm pima eyju, eyg̃uycũg̃cũg̃ g̃u juy epesop. Eymug̃uykuku'ukayũ ig̃uycũg̃cũg̃ oekuku ip, Deus kay g̃ebumap kay jekõnkõn'ũm pima ip. Ig̃uycũg̃cũg̃ oekuku ip, soat itaybit ojuy, “Teku Deus kay g̃ebumap kay jekõnkõn g̃u iam. Jebureyũ juk o'jekawẽn ip. “Deus kay jĩjãat teku,” i. Imẽnpuye jebikuyap tag̃ cuk o'jat ip- -soat ma. Iboap kay g̃ebum cuy eyju — io'e Jesus.


text:
— Eyju bit Deus kay g̃ebumap kay jekõnkõn'ũm pima, epeyewedopawuywuy juy. Epeyewedapmusem cuy dak — io'e.


text:
— Imẽn wara'acayũ itaybit g̃u ip teku jekõnkõn g̃u iam. Deus acã je'e itaybit iba'arẽm jekõnkõn g̃u teku iam. Ijo ba'oreat acã itaybit. Xipacat je'g̃ũm eywebe. “Xipat ẽn oxe,” i dak e'em Deus eywebe — io'e Jesus.</n>


text:
O'jekawẽn jebekitkit pe. <n>— Eywebeam ade bubut epeg̃uxipan g̃u juy epesop — Jesus o'e. — Ijoce imuxipan g̃u juy. Ijoce kopi'i eybubut jo'o. Hi'ep eybubut iokok an e'em Ibukurukat eyduk'a be õm'õm eybubut tujupa'um am — io'e.


text:
— Kabi be bit Deus xe epesop soat em. Eycokcok cĩcã epesop. Kopi'i kake g̃u Deus xe. Hi'ep kake g̃u dak. Ibukurukayũ kake g̃u dak — io'e.


text:
— Eybubut ijodi bima soat em g̃ebum epesop eybubut kay. Kabi be eyg̃uy pin pima bit, g̃ebum epesop kabi beat kay. Imẽnpuye eycõkcõk cĩcã epesop Deus xe soat em — io'e Jesus.</n>


text:
— Wuyeta kabiaap puxim. Wuyjebit peam ixe kabiaap. Wuyetadip pima soat ijo but wuywebe. Kabia dag̃ ajeku. Soat ijobucap wuyekukuap puxim- -Deus xe cũg̃ ma wuyekukuap puxim.


text:
— Wuyetakẽrẽ bima bit, ijo ba'ore wuywebe. Kabiok tag̃ ajeku. Kabiok tag̃ jekukuap ikẽrẽat mujurũg̃rũg̃ap puxim. Imẽnpuye kabiaap kabiok e'em pima, kabiok cĩcã e'em wuywebeam. Ikẽrẽat mujurũg̃rũg̃ cĩcã wuyjuyũ.</n>


text:
— Pũg̃'a be, uk'a be bima, iba'ore ibuywatwat'ukat pe xepxepayũ beam kapik am. Kariwawayũ wara'at tag̃tag̃tag̃ e'em pima, itakoma kuka o'e pũg̃ kay, jekariwa kay, wara'at jekariwa ikuk pin cĩcã bima. Kũyjobit kuka o'e pũg̃ a'õ kay, wara'at a'õ kay kũyjobit'ũm pima. Imẽnpuxim dinheiro kay jĩjã bima, Deus kay jĩjã g̃u epe'e — io'e Jesus.


text:
— Imẽnpuye og̃uwẽn eywebe: Eyag̃uy'ũm g̃u juy epesop eybubut kay — Jesus o'e cebe ip. — “Ajo paxi acejo'o?” i'ũmg̃u juy epe'e — io'e. — “Ajo paxi acetikõn?” i'ũmg̃u dak cuy epe'e — io'e. — “Ajo paxi aceg̃uõm wuydotim?” i'ũmg̃u dak cuy epe'e. Xipat eyxat kug̃ pima, eydoti kug̃ pima dak. Imẽnpit ibodi ma xipat soat em Deus xe eydop am — io'e.</n>


text:
— G̃ebum cuy epesop wasũ kay — io'e Jesus. — Pupum ip kabi be. Taidadam g̃u ip. Jeku beat tak pupum g̃u ip, jeku bewiat mũn'a be imõg̃ ãm. Imẽnpit Deus ixat ũmũm cebe ip- -wasũyũ be. Deus xe wasũ teibog̃ g̃u- -wuyebay xe- -kabi beat xe. Imẽnpit ag̃ cekay ip. Imẽnpuxim wuykay dak soat em ag̃.


text:
Ade koato mabuk wetabẽg̃ og̃uy iap kay g̃ebum cĩcã bima, eyetabẽg̃ xe'e? Ka'ũma. G̃axĩn ma aco'i epe'ũ.</n>


text:
— Pãm eydoti dak? Apẽnpuye eyag̃uybabi'ũm eydoti kay? Eyag̃uybabi'ũm g̃u juy. G̃ebum cuy epesop apẽn tũmũntitit aypapan iap kay. Tũmũntitit kapikpig̃ g̃u. Jesay mug̃ẽg̃ẽm g̃u dak ip.


text:
Icẽmãn õn e'em eywebe. Salomão ibubut adeat osunuy. Idip cĩcãat kug̃ osunuy- -jesay kug̃. Salomão dipap podi ma bit titip tip tag̃atip.


text:
G̃asũ ma tũmũntitit titetabẽg̃ e'em. Kuyaje bit tite'ũ e'em. Titip Deus a'õbi. Imẽnpuxim ja'õbi dak eyemukaypinput je'g̃ũm eywebe. Eyetabutsu ma'g̃u cekay — io'e Jesus.


text:
— Imẽnpuye eyag̃uybabi'ũm g̃u juy epesop. “Ajo paxi acejo'o?” i'ũmg̃u juy epe'e. “Ajo paxi acetikon?” i dak. “Ajo paxi aceg̃uõm?” i dak — io'e.


text:
— Judeu'ũmayũ yag̃uy'ũm iboap kay- -soat kay. Eyebayat pit itaybit eyju ikug̃'ũm pima iam- -kabi beat.</n>


text:
— Koap g̃ebum cuy epesop Deus soat kukan je'e iap kay- -Deus ebikuyap kay dak. Imẽn g̃ebum pima, Deus soat je'g̃ũm eywebe. Eyxan je'g̃ũm, eydotim tak — io'e.</n>


text:
— Imẽneju eyag̃uybabi'ũm g̃u juy epesop kuyajeat kabia kay. Kuyaje jajẽm pima, eyetaybit epe'e ajo o'jebapuk ixe kabia iam- -ajo xipat, ajo xipatpũt tak. G̃asũ bit eyag̃uybabi'ũm g̃u juy epesop kuyajeat kabia kay — io'e Jesus.</n>


text:
O'jekawẽn jebekitkit pe. <n>— “Eykẽrẽ jĩjã Deus xe,” i'ũmg̃u juy epe'e warara'acat pe. Imẽn tak Deus “Eykẽrẽ oxe,” i'ũmg̃u je'e eywebe.


text:
“Ikẽrẽat kug̃ ẽn,” i'ũmg̃u juy epe'e warara'acat pe. Imẽn e'em'ũm pima, Deus “Ikẽreãt kug̃ eyju,” i'ũmg̃u dak je'e eywebe. Apẽn warara'acat pe eyekawẽnap puxim Deus tak je'e eywebe ajo xipat jexe, ajo xipat g̃u jexe. Warara'acat pe epeg̃ũm pima, Deus tak je'g̃ũm eywebe. Apẽn cuk epeg̃ũm iap puxim epejat — io'e Jesus.</n>


text:
Wuymutaybitbinap ekawẽn muwẽnuwẽn o'e Jesus- -imẽnpuximap ekawẽn. Jebekitkit pe imuwẽnmuwẽn o'e, itaybit am ip. Warara'acat ekukuap mukorẽm ãm, wuyekuku bima, imukorẽmap tõm puxim Jesus xe, ip puxim tak cexe. Imẽnpuye Jesus o'jekawẽn jebekitkit pe. <n>— Te'e ma eyju jeakag̃ eybure eta beatõmtõm kay, eyeta beap'ip cocom'ũm pima.


text:
— Eyju jewemug̃uykukukum. Koam eyeta beap'ip cuy epeyop'uk. <n>— Yop'uk puje, iba'ore g̃u je'e eyewebe tõmtõm'uk am eybure eta bewi. Yop'uk puje, xipan epe'e ijojom — io'e. <n>Imẽn Jesus wuymutaybitbin warara'acat kay g̃u juy acejeak iam- -wuyekay acã juy acejeak ikẽrẽat mug̃ẽ buje iam- -yopit ma ikẽrẽat mug̃ẽ buje iam yobog̃ ma ikẽrẽat mug̃ẽ buje iam tak.</n>


text:
— Wekawẽn icẽmãn — io'e Jesus. — Soat pe g̃u juy epeg̃uwẽn wekawẽn. Akurice buximayũ be g̃u juy epeg̃uwẽn, wa'õ kay g̃u ip puye. Ya'õpurug̃ jede ip. Warẽmtag̃ webekitkit o'jukuk ip — Jesus o'e. — Xipat ma wekawẽn. Soat pe g̃u juy wekawẽn epeg̃uwẽn. Dajebaro buximayũ be dak g̃u juy epeg̃uwẽn. Itaybit g̃u ip ya'õdip ma iam. Ixeyũ be wekawẽn kawẽn te'e maap puxim — Jesus o'e cebe ip.</n>


text:
O'jekawẽn jebekitkit pe. <n>— Deus xewi juy epejoojuy. Iojuyjuy bima, epejat. Ixe xewi juy epejokudada. Ikudadam pima, epetobuxik. Ixe xewi iojuyjuyap xĩntabi be tag̃tag̃tag̃'iap puxim. Xĩntabi be tag̃tag̃tag̃'i bima, tomudip'uk ip eymuõm ãm.


text:
Soat ojuyjuy'ukat je'jat; soat kudada'ukat tobuxik; xĩntabi tag̃tag̃tag̃'iat pe xĩntabi tomudip'uk ip — io'e.</n>


text:
— Wita'a g̃u epeyaũm eyipotpot pe “Pão'a kay õn,” i'e buje. Ka'ũma ma ey'in wita'a o'yaũm kuka cebe pão'a yaũmap tieg̃.


text:
Puybu g̃u epesubuũm cebe, “Axima kay õn” i'e buje. Kaũma ma ey'in puybu o'subuũm kuka cebe aximaũmap tieg̃.


text:
Eyju ikẽrẽat kug̃. Imẽnpit eyju ma xipacat ũmũm eyipotpoyũ be. Apẽn eyju iũmũmap podi ma eyebayat pit xipacat ũmũm jexewi iojuyjuy'ukayũ be- -kabi beat pit.


text:
Eybikuy warara'acat pe xipan eykuk am. Imẽnpuye xipan cuy warara'acat epejukuk. Iju Moisés ekawẽn, Deus ekawẽn muwẽnuwẽn'ukayũ emumutaybitbinap tak.</n>


text:
Jesus tak o'jekawẽn. <n>— Epeõm cuy xĩntabi itok'ĩt tag̃. Xĩntabi itokbog̃ pit daxabog̃ kay wuymujujuap e ma- -ipiat'ajojoap kay. E pa'ore'ũmat e. Xĩntabi itokbog̃. Ade wuyjuyũ ie dag̃ jekukum.


text:
Jesus dak o'jekawẽn jebekitkit pe. <n>— Eyday'em'um cuy epesop eymug̃uykuku ojuyayũ kay- -jewexe Deus ekawẽn muwẽnuwẽn'ukayũ kay. Omuyku ip. Ovelha jo'i ma'g̃u ip jajẽm, badi bit ip ika'uayũ buxim, akurice buxim. Eykay itakomaayũ ma ip, xipacat co'iayũ ma'g̃u ip jajẽm — io'e.


text:
— Eyetaybit widaõhõ ya'a'e g̃u e'em- -uva'a iam. Eyetaybit tak aru'ip tag̃ figo'a'e g̃u e'em iam. Imẽn eyetaybit widaõhõ, aru'ip tak. Ya'a nomuju eyetaybit iboyũm. Imẽnpuxim tak eyetaybit je'e abuyũ jewexe Deus ekawẽn muwẽnuwẽn'ukayũ iam. Xipat'ũm cekukuap tomuju eyetaybit ixeyũm.</n>


text:
Apẽn yopxipat'ũmat'ip ya'a dak xipat g̃u ma e'em; imẽnpuxim jewexe Deus ekawẽn muwẽnuwẽn'ukayũ xipat g̃u jeku. <n>— Imẽneju eyetaybit epe'e pebicayũ jewexe Deus ekawẽn muwẽnuwẽn'ukayũ xipat'ũm cekukuap tomuju — io'e Jesus.</n>


text:
— Deus soat kukanap kabia je'e ip owebe: “Ẽn ocekukukat,” i. Soat pit jeõm g̃u Deus xe kabi be- -webay ibikuyap tag̃ cekuibiyũ acã- -kabi be omuyat a'õ kayayũ acã — Jesus o'e.</n>


text:
— G̃ebujeat kabia Deus abuyũ ikẽrẽat kug̃ iap g̃uwẽn. Adeayũ je'e'e ip owebe: “Ocekukukat! A'õbi ocekuku. Xipacap oceg̃uwẽnuwẽn- -Deus soat kukukaniap muwẽnuwẽn oceju,” i. “A'õbi ibiõg̃buk kẽrẽayũ oceg̃ujẽmujem wuyjuyũ xewi,” i dak je'e. “A'õbi ocewebe i'e ba'oreat oceg̃ubapukpuk,” i dak je'e.</n>


text:
— G̃ebuje õn je'a'õbu. <n>— “Wetaybit g̃u og̃uy eyjum. Pũg̃ em tak ka'ũma,” ioce'e — Jesus o'e. — “Wede epe'e oxewi. Ikẽrẽat mug̃ẽg̃ẽm acã epekuku,” ioce'e dak — Jesus o'e.</n>


text:
— Wa'õkayayũ itaybicat puxim ip- -ag̃okatkat puxim ixeyũ wekawẽn coco'ukayũ. Ixe ag̃okatkat uk'a o'yamuy wita'a jeje. Uk'a'abi'ip o'yopmuy wita'a jeje.


text:
Muba'at oajẽm wita'a jejeiat'a kay- -muba'atxixi. Muba'at idibi o'timubog̃. O'tiajẽm. Kabidoxixi dak o'subidoakaka. Imẽnpit o'ya'at g̃u yacem puye, wita'a jeje buye — io'e Jesus cebe ip.</n>


text:
— Wa'õ dag̃ g̃u jekuku'ukayũ itaybit'ũmat puxim- -waramtag̃ ma uk'a o'yamuyiat puxim ip- -wekawẽn kay'ũmayu. Wa'ĩjojom ip. Inaka kũyjobit g̃u ip wa'õ kay. Warẽmtag̃ uk'a o'yamuyiat puxim- -ag̃okatkat puxim- -yag̃uyba'arẽmat puxim. Ixe ag̃okatkat uk'a o'yamuy ipi ju, ka'oririt pe. Cem g̃u o'yamuy.</n>


text:
— Muba'at oajẽm ka'oririt peat'a kay. Idibi o'tiajẽm- -tibog̃ati. Kabido dak o'subidoajẽm. O'subido'at bidobog̃ ya be. O'ya'at. Ig̃o'a o'ya'ũm cĩcã, o'ya'at puye — io'e Jesus.</n>


text:
Soat yag̃uybabi'ũm ip osodop, Jesus ekawẽn epere buje. <n>— Wara'an wuymutaybitbin Jesus — io'e ip. — Idim cĩcã teku wuymutaybitbin — io'e ip.</n>


text:
Ja'õbi imutaybitbin Jesus osunuy. Moisés ekawẽn imutaybitbin'ukayũ buxim g̃u imutaybitbin osunuy.</n>


text:
Kopkom pima, ierepat oajẽm Jesus kay, jemu'ada am. O'jeg̃'aecõg̃cõg̃ cewap, Jesus ya'õbuyxiat puye. <n>— Kariwa — io'e Jesus pe. — Ebu'u'ũm pima, omu'adam ece — io'e Jesus pe.</n>


text:
— Obu'u g̃u. Jemu'ada õn — Jesus o'e. O'jebaepucũg̃. O'g̃ucay. O'je'ada dao ma. Ierep topibit xipat o'e.</n>


text:
— E'adaap cuy eg̃uwẽn g̃u warara'acat pe — io'e. — Paĩ kay juy eju — io'e. — Ecewemubapuk cebe emu'adaam itaybit am — io'e. — Xepxem cuy pukaso eg̃ũm paĩ be Moisés ekawẽn tag̃. Imẽn ece'e soat ijoceayũ itaybit am Jesus ierepat o'g̃u'ada iam. Ẽn pit eg̃uwẽn g̃u e'adaap. Paĩ ma juy g̃uwẽn e'adaap — Jesus o'e ierep tũibit pe. <n>— Hm hm — io'e.</n>


text:
Cafarnaum ka be Jesus ajẽm puje, sorarayũ kukukat oajẽm. Jesus kay oajẽm. <n>— Kariwa! — io'e Jesus pe.


text:
— Obuywatwat'ukat opop oduk'a be. Ipi jĩjã opop. Jebit oe'ũat puxim. Iwãtaxipi jĩjã ma. Ikop pa'orean — io'e Jesus pe.</n>


text:
— Ka'ũma, Kariwa — io'e. — Eju g̃u juy oduk'a kay, wa'õbuyxi'ũm puye, Judeu'ũmat õn puye. A'õm ma juy eg̃u'ada. “Ece'ada juy,” i ẽn e'em pima, obuywatwat'ukat je'ada — io'e Jesus pe.</n>


text:
— Õn tak warara'acat mujujum. Wa'õ kay kũyjobit ip wesorarayũ. Pũg̃ pe õn e'em, “Ejẽm,” i bima, je'jẽm. Wara'at pe õn e'em, “Ejot,” i bima, je'dot. Obuywatwat'ukat pe õn e'em, “Imẽn cuy ece,” i bima, imẽn je'e. <n>— Apẽn wesorarayũm wa'õ kay, imẽn tak a'õbi ma obuywatwat'ukat je'ada — io'e Jesus pe.</n>


text:
Iboap co buje, Jesus itabẽg̃ o'e. <n>— Soat Judeuyũ etabucap podi ma itabut okay ig̃o sorarayũ kukat, Judeu g̃u ma'g̃u — io'e Jesus jenomujuacayũ be.


text:
— Adeayũ jajẽm ip Deus dopap pe- -Judeu'ũmayũ, mesa koreren jabik ãm Abraão eju, Isaque eju dak, Jacó eju dak. Soat eipi bewi jajẽm ip. Pũg̃ ixeyũ'in kaxijẽmap ka bewi jajẽm ip. Wara'acayũ ixeyũ'in kaxiajẽmap ka bewi jajẽm ip, kabi beat soat kukan pima. Icokcok cĩcã e'em ip — io'e Jesus.


text:
— Ajẽmjẽm ip pima, Deus Israel naxeg̃ebitbit joxik ip wũy ma kabiokbog̃ pe. Iboce ma tõtõn jeedop. Tũy yẽyẽy ipi bun jeedop — io'e Jesus jenomujuacayũ be.Ipiat'ajoap ka be iap muwẽnuwẽn o'e Jesus- -kabiokat ka be iap.</n>


text:
— Eju eduk'a kay — Jesus o'e sorarayũ kukukat pe. — Kuy ebuywatwat'ukat o'je'ada, okay etabut puye — io'e Jesus.O'je'ada g̃ebuje bit. Ibuywatwat'ukat o'je'ada.</n>


text:
Jesus o'g̃ucay ipa'iat. O'subaixik. Imẽnpuye ipa'i'ũm o'e. Xipat o'e. O'kop cama bewi. Jesus xat o'g̃ug̃ẽ cebeam.</n>


text:
Katpuje ma iboceayũ ibiõg̃buk kẽrẽat kug̃ayũ o'tujowat ip Jesus kay. Imu'ada am, o'tujowat ip. Ade osodop ip- -iwãtaxipiayũ. Ibiog̃buk kẽrẽayũ o'g̃ujẽm Jesus ikukayũ bewi. <n>— Epejẽm — io'e cebe.O'ajẽm ip Jesus a'õbi. Iwãtaxipiayũ dak o'g̃u'ada'ada.</n>


text:
Isaías juk o'jekawẽn kuyjeayũ be. Deus ekawẽn muwẽnuwẽn'ukat juk o'jekawẽn. Jesus muwẽnuwẽn o'e. <n> Iwãtaxipipiayũ o'g̃u'ada xeku, ibaca'ũmayũ dak, i juk o'e kuyjeayũ be. <n>Jesus o'g̃ujẽm xipat'ũmayũ jemumukukukayũ xewi- -ibiõg̃buk kẽrẽayũ. Imẽn Jesus e'eap puye, soat itaybit o'e icẽmãn Isaías'ũm ekawẽn iam.</n>


text:
Adeayũ o'je'awero ip Jesus kay. Timudek pin Jesus, ade buye. <n>— G̃a'a — io'e. — Iodi atimudek cuy.</n>


text:
Moisés ekawẽn imutaybitbin'ukat tak oajẽm. <n>— Omutaybitbin'ukat — io'e cebe. — Soat ka dag̃ ojekuku eweju ejuap tag̃ — io'e.</n>


text:
— Tapu — Jesus o'e. — Oweju jekukuayũ ya'ũmg̃u jedopdopap'a — io'e cebe- -Moisés ekawẽn imutaybitbin'ukat pe. — Kak ikũykẽy. Wasũ dak topipe. Õn pit ka'Ũma. Ya'ũmg̃u odopdopap'a — io'e- -Jesus o'e- -soat wag̃o o'e.</n>


text:
— Kariwa! — io'e wara'at Jesus pe. — Koap webay'ũm ojokot. G̃ebuje cum puk õn eweju — io'e Jesus eju jekukuat.</n>


text:
— Kã'ã. Ejot cuy okay — Jesus o'e cebe. — Deus ekawẽn kay'ũmat jebadipyũ'ũm'ũm jokot. Ẽn pit ka'ũma. Oweju juy ejekuku — io'e.</n>


text:
Timudekdeg̃ pima ip, kabidoxixi oajẽm. Oajẽm iodi kay. Topapũn kobe o'e idibim, kabidoxixi ajẽm puje. Kobe dag̃acat iparara ip o'e kabido buxixim. Jesus pit ixet kobe be.


text:
Jesus o'g̃uwurũg̃ ip- -ceweju etaybitbinayũ. <n>— Kariwa! — io'e ip. — Ocedaxijom ece. Akõm wuyju!</n>


text:
O'jewurũg̃ Jesus. <n>— Apẽg̃ãm puxim eyparara? — io'e. — Apẽnpuye eyetabutbũt okay? — io'e ipararaayũ be. — Eypararam g̃u juy epesop. Okay juy eyetabut cĩcã. <n>— Ebidopon! — io'e kabido be. — Edipon! — io'e iodi be. Imẽnpuye kabidoxixi o'subido'ũm. Iodi dak tisem cĩcã o'e Jesus a'õbi.</n>


text:
— Apen ibo o'jebapuk? — io'e ip. — Abu sute? Kabidoxixi o'subido'ũm ya'õbi. Iodi dak kũyjobit ya'õ kay — io'e ip. Jesus muwẽnuwẽn o'e ip jewewebe.</n>


text:
Kabido'ũm puje, o'timudek ip. Gadara eipi dag̃ oeku Jesus. Xepxep osodot ip- -ibiõg̃buk kẽrẽat kug̃ayũ. Ika'u jĩjã o'e ip. Ce'ũ'ũayũ mõg̃mõg̃ap pewi osodot ip. Bomaku nuynuy soat em. Ixeyũ buxixim, e dag̃ kapkap g̃u o'e ip- -ibo ka watwat- -Gadara ka watwat.</n>


text:
— Deus ipot ẽn — io'e ip Jesus pe. — Ag̃ cuy ocesũy. Jajẽm g̃u juy ocekay ipiat'ajoan ocewebe ipi ũm awap ma — io'e ip Jesus pe.</n>


text:
 <n> (30-31)</n> — Ite ag̃okatkayũ xewi ocemujẽm puje, ocemujum ece dajebaro be- -ibiõg̃buk kẽrẽayũ o'e cebe. Imẽn ma o'e ip, dajebaro bomaku wurũrũrũg̃ puye- -ade dajebaro.


text:
— Epejẽm — Jesus o'e.O'jẽm ip ag̃okatkayũ xewi. <n>O'ju dajebaro kay. Oõm. Imẽnpuye dajebaroyũ daudaum o'jenapõn co'a pẽnpẽn tag̃. Iodi be o'kop ip. Oakõmkõm ip. Jeabokabog̃ ip oap.</n>


text:
Dajebaro kukukayũ owatwat ip. Soat muwẽnuwẽn o'e ip ag̃oka watwat pe. Dajebaro aokaap awẽg̃ muwẽnuwẽn o'e ip ag̃oka be. Ibiõg̃buk kẽrẽat kug̃ topibiyũ awẽg̃ tak yawẽg̃ muwẽnuwẽn cĩcã o'e ip.</n>


text:
Ag̃oka watwat ijebit e'ũat o'tujowat Jesus kay. Ixexecap pe ixe ijebit e'ũat o'tujowat ip. Jesus itaybit o'e cekay itabut ip iam. Imẽnpuye o'jekawẽn ijebit e'ũat pe: <n>— A'õcam cuy — io'e cebe. — Ikẽrẽat kuy oju'uk ewebewi, tapu. Iboap ikẽrẽat kay g̃ebum g̃u oce, i'uk puje — io'e. — Pũg̃ em tak ka'ũma — io'e- -Jesus o'e ijebit e'ũat pe.</n>


text:
— Ite Jesus “Deus co'i õn,” i napa ma teku e'em — Moisés ekawẽn imutaybitbin'ukayũ napa ma o'e.Pũg̃pũg̃ ixeyũ'in napa ma o'e jewewebe.</n>


text:
Jesus itaybit o'e apẽn jewag̃uydadam ip iam. <n>— Apẽnpuye ikẽrẽm epeyewag̃uy? — io'e Jesus Moisés ekawẽn imutaybitbin'ukayũ be.


text:
— “Ikẽrẽat oju'uk ewebewi,” i kuy oce cebe — io'e. — Imẽnpit eyetabut g̃u ikẽrẽat'uk put owebe iap kay — io'e. — “E'ãy,” i oce ibima, “Ecexĩg̃xĩg̃,” i dak, eyetabut g̃u kuka epe'e okay — io'e.</n>


text:
— Soat wag̃o õn — Jesus o'e. — Wa'õbi teku og̃u'ada. Imu'adaap co buje, “Ja'õbi ma teku o'g̃u'ada,” i epe'e — io'e cebe ip. <n>G̃ebuje Jesus o'jekawẽn ijebit e'ũat pe. <n>— E'ãy — io'e cebe. — Eju eduk'a kay. Exexecap cuy etujowat eweju — io'e.</n>


text:
Adeayũ iparara jĩjã o'e ip, iboap tobuxik puje. <n>— Ka'ũmg̃u xipacat Deus co'iat — io'e ip. — Deus Jesus a'õ mubacaat puye. Imẽnpuye ixe Jesus pe ikẽrẽat i'uk put wuyxewi — io'e ip.</n>


text:
Ibocewi Mateus o'jojojo Jesus. <n>Oajẽm Jesus Mateus kay. Ixe Mateus xik'i osunuy jekapikpikap'a be- -iecug̃ap edinheiro bubuap'a be. <n>— Ejot. Oweju ejeku — io'e Mateus pe.O'ãy. Oeku Jesus eju.</n>


text:
Mateus tuk'a be oajẽm ip- -adeayũ, jekõn ãm. Oabikbik mesa koreren iecug̃ap edinheiro bubu'ukayũ, Deus xe ikẽrẽan e'e'ukayũ dak, Jesus tak, Jesus eju etaybitbinayũ dak. Soat ip oabikbik mesa xe jekõn ãm.</n>


text:
— Apẽnpuye ixeyũ eju eymutaybitbin'ukat jekõnkõn- -iecug̃ap edinheiro bubu'ukayũ eju? Ikẽrẽat mug̃ẽg̃ẽ'ukayũ eju dak? — Fariseuyũ o'e Jesus etaybitbinayũ be. Imẽn kawẽnwẽn o'e ip, Jesus jekõnkõn o'jojojo ip puye.</n>


text:
João Batista eju etaybitbinayũ oajẽm ip Jesus kay. <n>— Apẽnpuye Fariseuyũ jekpiwan ma jewemureren Deus eju kawẽn ãm- -oceju dak, eweju etaybitbinayũ bit jekõnkõn ip pima? — io'e ip.</n>


text:
— Oweju etaybitbinayũ jekõnkõn, õn ceweju ip puye. Õn pit ceweju ip'ũm pima, jekõnkõn g̃u ip. Jekpiwan ma jewemureren ip Deus eju kawẽn ãm. Imẽn soat itaybit e'em ig̃uycũg̃ cĩcã ip iam. Õn iwadip puxim. Iwadip cexe ip pima, abu ixeyũ'in ig̃uycũg̃ e'em- -jewebumũnap epeta be tomuwãibiyũ'in? Ka'ũma ma! Imẽnpuxim oweju etaybitbinayũ jekõnkõn ip. Jewebumũnap epeta be tomuwãibiyũ buxim ip — io'e Jesus.</n>


text:
Jesus wuymutaybinap ekawẽn o'g̃uwẽn cebe ip- -imẽnpuximap ekawẽn. Imẽn o'g̃uwẽn. <n>— Pag̃o iisuan g̃u imuwaketken wuyju- -toti iorokat muwaketken. Iisuat pit imuwaket puje, jewa'i'in big̃ ma idieg̃bog̃ e'em — io'e Jesus.</n>


text:
— Uva'abidi tiisuati dak acetimõg̃ yaiisuat'a dag̃ — io'e Jesus. — Ya iisuat tag̃'ũm pima, o'jeaebag̃ kuka — io'e. — Imẽnpuye uva'abidi tiisuati acetimõg̃ timũn'a be- -yaiisuat'a be, uva'abidi cediepuyat puxixim, tiporoyat puxixim, timun'a'ũmap puxixim — io'e Jesus João Batista eju etaybitbinayũ be.Iboam e'em pima, “Wekawẽn pag̃o iisuat puxim, uva'abidi tiisuati buxim tak,” i'e ojuy osunuy. Imẽn Jesus o'e. Kawẽn iisuat ma Jesus ekawẽn o'e g̃asũ bit. Fariseuyũ ekawẽn tag̃ g̃u o'e, Saduceuyũ ekawẽn tag̃ g̃u o'e dak.</n>


text:
Judeuyũ kukukat tak oajẽm Jesus kay. Ixe osunuy Deus eju kawẽnwẽnap'a kukukat. O'jẽg̃'aecõg̃cõg̃ Jesus topa be, ibuyxi am. <n>— Odaxit g̃axĩn ma oe'ũ — io'e Jesus pe. — Ejot pima bit, eg̃u'ada. Jetait — io'e Jesus pe. — Ebuesubumõg̃ ijeje bima, je'ada odaxit — io'e.</n>


text:
 <n> (20-21)</n> Cucum pima, pũg̃ ayacat oajẽm Jesus tomuju, cesay mucay am- -Jesus ekabek ukpu mucay am. 12 koato bun ma ixe ayacat iwãtaxipipin o'e, doybucukcug̃ g̃u buye.


text:
O'jekorepẽn Jesus. <n>G̃ebuje Jesus ayacat o'jojojo. <n>— A'õcam cuy — io'e ayacat pe. — Etabut okay. Imẽnpuye g̃axĩn ma eceje'ada — io'e.Dao ma o'je'ada ixe ayacat.</n>


text:
Oajẽm ip Judeuyũ kukukat tuk'a kay. Ade wãwãm ip osodop. Jebubut'uk muydedeayũ dak o'jojojo Jesus. Imuydedem ip Judeu babi dag̃. Cebabi dag̃ tak wãwã ip osodop.</n>


text:
— Ce'ũ g̃u teku. Yaypan'isuat ixet ã — io'e Jesus wãwãayũ be. Jesus itaybit o'e yaypan'isuat'ũm oe'ũ iam. Inaka waram imutain. Imẽnpuye “Ixet ã,” io'e. Wãwãibiyũ bit jewaywayway ip o'e Jesus kay. Jesus o'e cebe ip: <n>— Epejẽm uk'a bewi — io'e.O'g̃ujẽm.</n>


text:
Ijẽm puje, Jesus oõm yaypan'isuat kay. O'subaixik. Dao ma o'je'ada. Itait o'e waram g̃uto ce'ũ topibit, Jesus o'subaixik puye. Ixe o'kop- -ce'ũ topibit.</n>


text:
Ipi juayũ ce'ũ topibit awẽg̃ o'yawẽg̃mupõg̃ ip. Jekawẽnwẽn o'e ip soat tag̃- -soat ibo eipi dag̃.</n>


text:
Jesusyũ eipi kukukat ka bewi cẽm puje, xepxep o'ju Jesus tomuju- -ita'ũmayũ. <n>— Etabotaidabotbon cuy eg̃uy ocekay — io'e ip. — Ocemu'ada am — io'e ip Jesus pe- -Davi'ũm naxeg̃ebit pe- -Judeuyũ ajojoyũ'ũm'ũm kukukat naxeg̃ebit pe.</n>


text:
Oajẽm ip Jesus kay, ixe jeduk'a be õmõm pima. <n>— Eyetabut tu okay- -eyemu'ada õn iap kay? — io'e Jesus cebe ip. <n>— Hm hm — io'e ip. — Ocetabut, kariwa.</n>


text:
Jesusyũ uk'a be cẽmcẽm pima, iboceayũ ibiõg̃buk kẽrẽat kug̃at o'tujowat Jesus kay. Cekawẽn pa'oreat o'e ixe, ibiõg̃buk kẽrẽat kug̃ puye. O'tujowat ip Jesus pe, imu'ada am.


text:
O'je'ada Jesus a'õbi. Ag̃okatkat pewi ibiõg̃buk kẽrẽat cẽm puje, xipan o'jekawẽn ma, o'je'ada buye. <n>— Abu yag̃uyg̃uy imẽn o'jebapuk iam? — adeayũ o'e ip jewewebe. — Ka'ũma ma ijo'iat imẽn wuyjojojo g̃u Israel eipi be- -wuyeipi be — io'e ip.</n>


text:
Imẽnpit Fariseuyũ o'jekawẽn. Napa ma o'jekawẽn ip. <n>— Jesus ibiõg̃buk kẽrẽat mujẽmjẽm cebewi ibiõg̃buk kẽrẽayũ kukukat a'õbi- -Satanás a'õbi — io'e ip napa ma.</n>


text:
O'ju Jesus ikabog̃atka dag̃, ika'ĩcatka dãg tak. O'ju ag̃oka watwat mutaybitbin. Judeuyũ Deus eju kawẽnwẽnap'a be imutaybitbin o'e. Deus soat kukanap o'g̃uwẽnuwẽn soat pe- -kawẽn idipat. Imẽn ma imutaybitbin ip oeku. Ibomaayũ mu'ada'adam oeku: iwãtaxipipiayũ, ibaca'ũmayũ dak- -soat mu'ada'adam oeku.


text:
Itabotaidabotbot ma iboka watwat kay Jesus osunuy, yag̃uybabi'ũm osodop puye. Ovelha buxim ip, jekukat'ũm pima ip. Imẽnpuxim ika beacat ikukuk'ukat'ũmayu osodop ip, ka'ũmg̃u ibuywatwat'ukat puye.</n>


text:
Imẽneju Jesus o'jekawẽn jeweju etaybitbinayũ be. <n>— Kadai ya ade opop- -kadai'a- -yaopat'a. Pũg̃pũg̃ pit omuyku ip yabu am — io'e cebe ip.


text:
— Epeyekawẽn cuy kapikpik'ukayũ kukukat pe. I juy ep'e cebe: “Kapikpik'ukayũ eg̃uju juy kadai'a bu am,” i — io'e Jesus jeweju etaybitbinayũ be.Imẽn Jesus kawẽnwẽn o'e, Jesus eju adeayũ ceku pin ip puye. Apẽn kadai ya ade o'yadop- -kadai'a yaopat'a; imẽn tak adeayũ ceku pin ip Deus emunaẽ eju. Imẽnpit pũg̃pũg̃ oekuku Jesus kawẽn muwẽnuwẽn ijodiacat pe. Imẽnpuye imuwẽnuwẽn'ukayũ kukat eju juy jekawẽn ip Deus eju. <n>— Adeayũ juy eg̃uju ekawẽn muwẽn ãm — i juy e'em ip cebe.</n>


text:
Jesus 12 beayũ o'tomuwã- -jeweju etaybitbin'ukayũ. O'tomuwã, ja'õbi soat mu'ada am- -iwãtaxipipiayũ mu'ada am, ibiõg̃buk kẽrẽayũ mujẽm ãm tak- -ja'õbi imujẽm ikug̃ayũ bewi- -soat ip pewi. Ja'õbacaap o'g̃ũm cebe ip- -12 beayũ be.</n>


text:
 <n> (2-4)</n> 12 beayũ ibutet 12 butet pe osodop ip. Ibũrũ ma ibutet osodop ip- -Jesus emumujuyũ butet: Koapat Simão i, André i, Tiago i, João i, Filipe i, Bartolomeu i, Tomé i, Mateus i, wara'at Tiago, Tadeu i, wara'at Simão, Judas Iscariotes i. Ibũrũ ma ibutet osodop ip.


text:
(-) <n>— Epeju Israel naxeg̃ebitbit kay — io'e cebe ip. — Itabidaoayũ buxim ip — io'e. — Ovelhayũ buxim ip — io'e Jesus. — Wara'at eipi bewiayũ kay epeju g̃u — io'e 12 beayũ be. — Israel naxeg̃ebitbit kay acã juy epeju. Judeu'ũmayũ kay g̃u epeju, Samaria eipi beayũ kay g̃u dak — io'e.


text:
— “Ijasun Deus soat kukan je'e,” i juy epe'e Judeuyũ be, Israel naxeg̃ebitbit pe cucum pima eyju — Jesus o'e 12 beayũ be.</n>


text:
— Iwãtaxipipiayũ epeg̃u'ada juy ip — io'e cebe ip. — Ce'ũ'ũayũ dak epeg̃utait. Waram jetait ip — io'e Jesus. — Ierepayũ epeg̃u'ada juy — io'e cebe ip. — Ibiõg̃buk kẽrẽayũ dak epeg̃ujẽm cuy ibiõg̃buk ikẽrẽat kug̃ayũ bewi — io'e Jesus. — Imẽn epe'e juy wa'õbi- -ce'adaap epe'e juy. Epeteida g̃u juy. Imẽn ãm cuk og̃ũm wa'õbacaap eywebe teidam g̃u — io'e Jesus cebe ip.</n>


text:
— Dinheiro epetujowat g̃u juy eyweju. Ouro epetujowat g̃u, prata dak ka'ũma. Cobre dak ka'ũma. Epetujowat g̃u juy dinheiro mũn'a be.


text:
Cucumap pubut mũn'a dak epeyadujowat g̃u juy. Xepxem cuy epetujowat g̃u- -eydoti, pũg̃ ma acã. Sandália dak ka'ũma. Eyba'ip tak epeyoptujowat g̃u juy. Eybuywacayũ ma juy eyxan je'g̃ũm. Imẽnpuye eybubut epetujowat g̃u juy — io'e Jesus.</n>


text:
— Ajẽm pima ag̃oka be jeduk'a be eyg̃uyg̃uy pinat epetobuxik cuy. Ixe duk'a be juy epesopsop, ibo ag̃oka be bima — io'e Jesus.


text:
— G̃ebuje eyekawẽn kay ya'õpĩcũg̃cũg̃ je'e ip. Ya'õpĩcũg̃cũg̃ je'e ip, eyekawẽn kay buye. Imẽnpit wara'acayũ eyekawẽn kay'ũm pima bit, ya'õpĩcũg̃cũg̃ g̃u je'e ip. Epajẽm cexe ip. Imẽnpit te'e ma epe'e, “Wuykabia,” cebe ip. “Epeõm,” i g̃u je'e ip, eyekawẽn kay'ũm puye.</n>


text:
— Eykay'ũmayũ bewi epejẽm cuy, eyekawẽn kay'ũmayũ bewi dak. Cẽm pima eyesandália epeg̃upoypoy, “Deus ipiat supi'ajoat eywebe ya'õ kay'ũm puye” iap mubapuk am ibo ka watwat pe. Imẽn cuy epe'e cebe ip, ag̃oka bewi wan pima, uk'a bewi wan pima — Jesus o'e 12 beayũ be.</n>


text:
— Deus kũyjobit'ũmayũ be ipiatpi'ajoap kabia bima, Sodoma ka watwat pe ipiat supi'ajoat, Gomorra ka watwat pe dak. Ixeyũ be iap podi ma bit ibo ka watwat pe ipiat supi'ajoat, eyekawẽn com ip ibu'u buye. Iboap kay g̃ebum cuy epesop — io'e.</n>


text:
— Ya'õpicũg̃ cuy epesop — io'e cebe ip. — Eymujum õn. Ovelha buximayũ eyju. Widayũ parakpe eyju ovelhayũ buxim. Imẽnpuxim eykay itakomaayũ parakpe eyju. Ovelhayũ be bit i'e baõre akuriceyũ be. Imẽnpuxim eywebe i'e ba'ore eykay itakomaayũ be. <n>— Wa'õbi eyju buje, itaybit cĩcãayũm epesop. Ag̃ cĩcã juy epesop. Dao g̃u juy eyetakomãm cekay ip — io'e Jesus.</n>


text:
— Ag̃ cuy epesop — io'e. — Eykay itakomaayũ jeydaomũn. Jeydujowat ip wuyekawẽn coco'ukayũ be. Jeymupokupok ip Deus eju kawẽnwẽnap'a be jetakomaap kay. Ixee bum jeymupokupok ip — Jesus o'e.


text:
— Eyju webekitkit puye jeydujowat ip ipi kukayũ be, kariwawayũ be dak. Jeydujowat itaybit am eyetabucap xipat cexe ip iam ma, eyetabucap xipat'ũm cexe ip iam pit. Kawẽn idipat epeg̃uwẽn cebe ip, Judeuyũ'ũmayũ be dak — io'e Jesus.


text:
— Eyag̃uybabi'ũm g̃u juy epesop, eyetaybit'ũm puye ajom epeyekawẽn iam, apẽn epeyekawẽn iam tak. Eydujowatwan pima ip, Deus o'g̃uwẽn eywebe ajom epeyekawẽn iam. Imẽn jeymutaybin.


text:
Wa'õbi juy epeyekawẽn. Imẽn epeyekawẽnwẽn Deus biõg̃buk ma kawẽnwẽn je'e eywebewi- -Wuyebay biõg̃buk — Jesus o'e cebe ip.</n>


text:
— Adeayũ jebadipyũ kay itakoma je'e, ixeyũ webekitkit puye. Iwag̃o jekitpit tujowat cekay itakomaayũ be yaoka am. Ikitpit tak jewag̃o tujowat yaoka am. Ipotpet tak itakoma jĩjã je'e jebay kay. Jebay tujowat cebe ip, yaoka am — io'e.


text:
— Soat ixeyũ itakoma jĩjã je'e eykay, eyju webekitkit puye. Ipiat pibun eyetaxi bima, Deus a'õ dag̃ jekukum cuy eyju. G̃uyjom Deus jeymuyu, cexe soat em eyedop am — io'e.</n>


text:
— Eywebe ipiat supi'ajojo bima, epeyenapõn cuy. Imẽn e'e ip pima pũg̃ ka be, epeyenapõn cuy wara'at ka be- -ag̃oka be — io'e cebe ip. — Soat wag̃o õn — Jesus o'e. — Waram wajẽm awap, ade ag̃oka dag̃ epeju- -Israel naxeg̃ebitbit eipi dag̃ — io'e Jesus.</n>


text:
— Imutaybitbin'ukat podi g̃u je'e jeweju etaybitbinayũ itaybit ip. Kariwa dak podi g̃u dak je'e jekapikpig̃'ukayũ kapikpig̃ ip.


text:
Imẽnpuye kapikpig̃'ukayũ icokcog̃ cuy jeedop ip, jekariwa buximayũ ip puye. Itaybitbinayũ dak icokcog̃ cuy jeedop ip jemutaybitbin'ukat buximayũ ip puye. Ijoceayũ cekariwa a'õ ya'õmuy ip pima, “Belzebu teku,” i bima ip, cebekitkit a'õ dak ijo'i ma ya'õmuy je'e ip. Cekariwa omuymuy ip pima, cebekitkit tak imuymuy ip cekariwa muymiyap podi ma — io'e Jesus.</n>


text:
— Eypararam g̃u juy epesop ixeyũ e'eap puxixim — io'e jebekitkit pe. — Yajuyjuyat jewedobuxik g̃uyjom. Iba'arẽmat ibapuk je'e soat xe.


text:
Imẽnpuxim ajo og̃uwẽn eywebe, kawẽnwẽn wuyeweweju ma, ijop epeg̃uwẽn soat pe g̃uyjom — io'e. — Ibidadaap kay epeya'ĩjojo, ijop soat pe epeg̃uwẽn g̃uyjom — Jesus o'e.</n>


text:
— Eypararam g̃u juy epesop eyaoka ojuyayũ buxixim — io'e jebekitkit pe. — Wuyejebit aoka but ip. Imẽnpit wuybiõg̃buk aoka ba'ore cebe ip — io'e. — Deus puxim pit cuy eypararam epesop. Wuyejebit muy'ũm put cebe, wuybiõg̃buk tak. Ipiat'ajojoap pe imu'ũm put — Jesus o'e.</n>


text:
— Xepxep pe pidiwe dei tei'ĩt ma- -pũg̃pũg̃ centavo ma- -wasũ yopĩcat tei. Imẽnpit pũg̃ wasũ yopĩcat at'an pima, Deus itaybit ixe wasũ o'at iam. Deus a'õbi acã je'at — Jesus o'e.


text:
 <n> (30-31)</n> — Deus xe teibõg̃ g̃u wasũdei. Imẽnpit ag̃ cekay. Imẽnpuxim wuykay dak ag̃ soat em. Deus itaybit wuyadap peburũdap iam. Imẽneju eyag̃uybabi'ũm'ũm g̃u juy epesop. Deus soat itaybit wuyekuku iam — io'e.


text:
— Eyju “Jesus ebekitkiyũ oceju,” i soat pe e'em pima, õn tak “Teyũku webekitkit,” i oce webay be- -kabi beat pe — io'e Jesus jeweju etaybitbinayũ be.


text:
— Eyju bit e'em warara'acayũ be, “Jesus bureyũ g̃u oceju,” i bima, õn tak “Iteyũ bure g̃u õn,” i oce Webay be- -kabi beat pe — io'e Jesus.</n>


text:
— Epeyewag̃uy g̃u juy: “Jesus osodot kaba'ũm wuydop am,” i. Ojot puye, ipi watwat pe wara'at tag̃tag̃tag̃ ma jekuku. Itakoma je'e ip jewewekay. Pajam jewaokakam je'e ip — Jesus o'e.


text:
 <n> (35-36)</n> — Ibadipyũ itakoma cĩcãayũ je'e jewewekay, pũg̃pũg̃ ixeyũ'in okay itabut puye — Jesus o'e. — Cebay ma okay je'e. Ipot pit okay g̃u je'e. Ixi ma okay je'e. I'iyũ okay g̃u je'e- -ayacayũ. I'it tayxi okay g̃u je'e. Yuktayxi okay je'e. Imẽneju wara'at tag̃tag̃tag̃ ma jeku ip — Jesus o'e cebe ip.


text:
— Eyebay kayap podi ma okay'ũm pima, oweju jekukuayũ g̃u epesop, eyxi kayap podi ma dak, eyekpotpoyũ kayap podi ma dak, eydaxityũ kayap podi ma dak.


text:
Owebeam je'ũ ibu'u'ũmat puximayũ acã webekitkit ma oxe. Korosa jeje je'ũ ãm, korosa dujuwatwan õn pima, webekitkit tak cucum onomuju. Cucum ip korosa kug̃, je'ũ ãm. Apẽn ag̃okatkat korosa dujuwatwan cucum, korosa jeje jebamupayam je'ũ ãm; imẽnpuxim cuy epeku soat em owebeam je'ũ ibu'u'ũmat puxim.</n>


text:
— Eye'ũ bima, õn ma obuyxi eyxe buye, ibin ma soat em eyetabẽg̃ epesop Deus xe. Eywebe ma jewag̃uyg̃uy: “Õn ma obuyxiat,” i bima bit, soat em ipiat'ajojoap pe epesop eye'ũ buje — Jesus o'e cebe ip.</n>


text:
— G̃asũ epeju Israel naxeg̃ebitbit kay. Wa'õbi epeju — Jesus o'e jeweju etaybitbinayũ be. — Pũg̃ ixeyũ'in eyewebe je'e, “Epeõm,” i. Imẽnpuxim ma owebe dak je'e ip — io'e Jesus. — Imẽnpuxim ma og̃ujuiat pe dak je'e ip — io'e.


text:
— Deus ekawẽn muwẽnuwẽn'ukat pe dak je'e, “Eõm,” i. Ixe dak iõm pin, Deus ekawẽn muwẽnuwẽn'ukat puye. Iõm pin. Imẽnpuye Deus cekapikaptei je'g̃ũm cebe, kapikaptei ũmũm pima jekawẽn muwẽnuwẽn'ukat pe. <n>— Cũg̃ cĩcãt pe dak je'e, “Eõm,” i. Ixe dak iõm pin, cũg̃ cĩcãat puye. Iõm pin je'e. Imẽnpuye Deus cekapikaptei je'g̃ũm cebe, kapikaptei ũmũm pima cũg̃ cĩcãat pe.


text:
Wara'acat webekit'isuat pe idibi ma tiũm ticukati, ixe webekit puye, Deus tak xipacat je'g̃ũm idibiũmat pe — io'e. — Iboap kay g̃ebum cuy epesop — io'e Jesus.</n>


text:
Ibocewi o'ju Jesus ag̃okaxiriyũ be. Wũy g̃u osodop boyũku. 12 beayũ muju bujep, ag̃okaxiri beayũ mutaybit am o'ju. Deus ekawẽn muwẽnuwẽn oeku Jesus.</n>


text:
João Batista Cristo awẽg̃ o'yawẽg̃coco daomũnmũnap'a be. Bekitkit o'g̃uju Jesus kay. Jeweju etaybitbinayũ o'g̃uju João. O'g̃uju, ja'õ daxijo am.</n>


text:
— “Deus emumuju ajẽmap wiwim oceju,” i juy epe'e cebe — io'e João. — “Ẽn ma du ixe? Wara'at g̃u xe'e ocejowiwi?” i juy epe'e cebe — io'e João. <n>— Hm hm — io'e ip.João a'õ daxijo am o'ju ip. <n>Oajẽm ip cekay- -Jesus kay. <n>— Ẽn ma du omuykuiat? Wara'at g̃u xe'e ocejowiwi? — io'e ip Jesus pe.</n>


text:
— Epeyepit cuy João kay — io'e cebe ip. — Epejojojoiap cuy epeg̃uwẽn João be, epekũyjojoiap tak — io'e.


text:
— Ita'ũm topibiyũ o'e itate g̃asũ. Taokẽrẽ topibiyũ dak xipan ip o'e jexĩg̃xĩg̃ g̃asũ. Ierep topibiyũ dak xipan o'e g̃asũ. Ya'õpi'ũm topibiyũ dak ya'õpipe o'e ip. Jekũyjojom ip o'e. Ce'ũ topibiyũ dak waram itabẽg̃ o'e g̃asũ. Tadaibotbocayũ dak kawẽn idipat cocom g̃asũ- -Deus ipot awẽg̃ cocom.</n>


text:
— Imẽneju: “Ecokcog̃ eg̃uy okay etabut am ebu'u'ũm pima. ‘Ite g̃u omuykuiat,’ ie'em pima bit, ecokcog̃ g̃u eg̃uy,” i juy epe'e João be — io'e Jesus. <n>— Hm hm — io'e ip.</n>


text:
Cẽmcẽm ip pima, Jesus João o'g̃uwẽn ibo ka beayũ be. <n>— João jom cuk epeku uk'a'ũmat pe — io'e Jesus. — Pãm ixe João? Ajo-buxim ixe o'e? Ip'ũn'ũn kay kabido ajẽm puje, je'ipe'adedem. Yag̃uykorerenayũ ite'ip puxim, soat em jeweg̃uy muwarurururun puye. João bit yag̃uykoreren g̃u. Ite'ip puxim g̃u.


text:
João bit ibubut adeat g̃u. Deus ekawẽn muwẽnuwẽn'ukat xeku. Warara'acat podi ma João ya'õbuyxi- -Deus ekawẽn muwẽnuwẽn'ukayũ bodi ma.</n>


text:
— Imẽn Deus ekawẽntup e'em- -João muwẽg̃aptup: <n> Ag̃ cuy epesop, ie'em Deus, i. Wemumuju og̃uju ewap ajẽm puje, emuxipan am, i. <n> Imẽn e'em Deus ekawẽntup- -João muwẽg̃aptup — io'e.</n>


text:
— Kuyjeayũ bodi ma João ya'õbuyxi. Ka'ũma ma omuy João Batista jo'i ya'õbuxian. Deus xe bit- -kabi beat xe bit- -yopĩcat João bodiat ya'õbuyxiat wekawẽn kayayũ'in — Jesus o'e.


text:
— Ixe João Deus awẽg̃ o'yawẽg̃tojot ipi juacat kay- -Deus soat kukanap awẽg̃. Iboap awẽg̃cocom pima ip, cekay jĩjã ip, Deus xe nuynuy pin cĩcã ip puye. Imẽn g̃asũ dak cekay jĩjã ip — io'e. — Deus xe ajẽm pin ip — io'e.</n>


text:
— João ajẽm awap, Deus ekawẽn muwẽnuwẽn'ukayũ dak iboap awẽg̃ cuk o'yawẽg̃tojot- -soat ip. Imẽn tak Moisés ekawẽn tup e'em — io'e Jesus.


text:
Jesus waram o'jekawẽn adeayũ eju. <n>— Og̃uwẽn eywebe, abu-buxim g̃asuacat iap iam eyetaybit am. Bekitkit puxim ixeyũ- -pasiaham ip iap pe pubutbucayũ buxim. Jewãwãwãm ip jebureyũ- -bekitkiyũ.


text:
“Tẽg̃tẽg̃'a oceyamuyde eywebe ya'ĩjo am. Eydaobu'u'u eyju bit da'i'in,” ie'em ip. “Wa ocesop jewexe i'ũmcocom. Eybu'u eyju bit oceweju totõn,” ie'em ip. Ijoyũ buxim g̃asũacat — io'e Jesus.</n>


text:
— João Batista oajẽm eykay. Ixe vinhodi o'tikõn g̃u. Ire oeku Deus eju jekawẽn ãm. Soat pit napa ma e'em João muwẽnuwẽn: “Ibiõg̃buk kẽrẽat kukat teku,” i.</n>


text:
— Soat wag̃o õn. Ojot eykay. Soat xat o'om ojeku, soat tikõnkõn tak. Soat pit napa ma e'em omuwẽnuwẽn: “Ika'o'on'ukat teku,” i. “Teku iecug̃ap peam dinheiro bubu'ukat pure,” i dak. “Teku ikẽrẽat mujurũg̃rũg̃'ukat pure,” i dak — io'e. — Wuyju Deus emumutaybitbinap tag̃ jekukum pima bit, warara'acayũ je'e omuwẽnuwẽn, João muwẽnuwẽn tak, “Deus xe cũg̃ ma wuymutaybitbin,” i — Jesus o'e.</n>


text:
Jesus tak o'jekawẽn iboceat pe. Ikẽrẽan e'e'ukayũ muwẽnuwẽn o'e Jesus. Ikẽrẽat epere'ũmayũ muwẽnuwẽn o'e. Ikẽrẽat kug̃ o'e ip. Imẽnpit ig̃uycũg̃ g̃u ip ikẽrẽat kay. Jesus a'õbi iba'oreat cuk o'jebapuk ixeyũ etabun. Jesus a'õbi o'jebapuk. Imẽnpit ikẽrẽat mujurũg̃rũg̃. Imẽn o'e- -Corazim ka watwat o'e, Betsaida ka watwat tak, Cafaranaum ka watwat tak.</n>


text:
— Karem ma ipiat epesupi'ajo jĩjã, Corazim ka watwat! — Jesus o'e. — Karem ma ipiat epesupi'ajo jĩjã, Betsaida ka watwat — io'e. — Ka'ũma buk epejojojoiap cuk adi og̃ubapukpuk eyetabut pe eyka be bima — io'e. — Tiro ka be iboap mubapuk pima, Sidom ka be dak, kajuk ikẽrẽat mujurũg̃rũg̃ap o'jepere ip- -ibo ka watwat. Itabut kajuk ip Deus kay — io'e. — Ibo ka be iboap mubapuk pima, kajuk ikurususucat o'g̃uõm ip jedotim. Daxa daypibewiaptõm tak kajuk o'tõmõg̃ ip jabi jeje. Imẽn kajuk o'e ip, “Oceg̃uycũg̃ cĩcã ikẽrẽat kug̃ oceju buye” iap mubapuk am; “G̃asũ bit ikẽrẽat ag̃ug̃ẽ g̃u” iap tak mubapuk am jebureyũ be — io'e.</n>


text:
— Deus kũyjobit'ũmayũ be ipiat supi'ajoat iap kabia bima, Tiro ka watwat pe ipiat supi'ajoat, Sidom ka watwat pe dak. Imẽnpit Tiro ka be iap podi ma, Sidon ka be iap podi ma dak eywebe ipiat supi'ajoat. Iboap kay g̃ebum cuy epesop — io'e Jesus Corazim ka watwat pe, Betsaida ka watwat pe dak.</n>


text:
— Cafarnaum ka watwat! — io'e. — Deus jeymuyu g̃u kabi kay — io'e Jesus. — Jeymukop ipiatpi'ajojoap kay bit. Ka'ũma buk epejojojoiap cuk adi og̃ubapukpuk eyetabut pe eyka be bima oce — io'e. — Iboap mubapuk pima Sodoma ka be, ikẽrẽat kajuk o'jepere ip. Deus kajuk ag̃oka o'sukamupik g̃u — io'e Jesus.</n>


text:
— Deus kũyjobit'ũmayũ be ipiat supi'ajoat iap kabia bima, Sodoma ka watwat pe ipiat supi'ajoat, Tiro ka watwat tak. Imẽnpit Sodoma ka be iap podi ma Deus ipiat supi'ajoat eywebe. Iboap kay g̃ebum cuy epesop — io'e Jesus Cafarnaum ka watwat pe.</n>


text:
— Soat ma juk Webay o'g̃ũm owebe — io'e cebe ip. — Warara'acat g̃u itaybit abu Deus ipot iam- -cebay acã. Imẽnpuxim warara'acat g̃u itaybit abu ipote bay iam- -ipot acã. Jebay mubapuk am, ipot ibikuy bima acã warara'acat itaybit je'e abu Deus iam — Jesus o'e cebe ip.</n>


text:
— Okay epesot. Ikẽrẽat oju'uk eywebewi — io'e Jesus cebe ip.Deus a'õ kay kũyjobit ojuy ip. Imẽnpit kũyjobit g̃u ip.</n>


text:
— Eymutaybitbin oce. Webekitkit e'em. Wa'õpurug̃'ũmat õn. Wag̃uybabibi. Yobog̃at pin g̃u owexe. Eywebewi ikẽrẽat oju'uk.


text:
Wa'õ kayap iba'ore g̃u imug̃ẽ ãm. Kũyjobit am okay dak iba'ore g̃u eywebe. Wara'at ikẽrẽat kay eyebu'um epe'e, eywebewi ikẽrẽat oju'uk puye — Jesus o'e soat pe.</n>


text:
G̃ebuje Jesusyũ o'ju trigodip tag̃. Sábado bima o'ju, Judeuyũ jebodoydoyap kabia bima. Trigodadot o'tadot'uk ceweju etaybitbinayũ. Trigoda o'tabu ip, jerere buye. O'ta'o'o ip.


text:
Ta o'om pima, Fariseyũ ixeyũ o'jojojo. Jesus eju etaybitbinayũ o'jojojo ip. <n>— Ak'i! — Fariseyũ o'e Jesus pe. — Eweju etaybitbinayũ Moisés ekawẽn tag̃ g̃u jekuku ip. Jebodoydoyap kabia be kapikpig̃ ip. Cũg̃ ma g̃u e'em ip. Trigodadot uk'ug̃ ip. Imẽnpuye ikẽrẽat kug̃ ip, wuywebe jebodoydoyap kabia be kapikpi buye — io'e cebe.</n>


text:
 <n> (3-4)</n> — Tã. Ikẽrẽat kug̃ g̃u ip — io'e Jesus. — Kuyje Davi oõm Deus eju kawẽnwẽnap'a be. Ire bima, oõm Davi, cewejuyũ dak. Deus emesa bewi paõ'a o'ya'o'o ip- -Deus etabixe o'yamõg̃ ip iat'a- -paĩyũ be acã ya'o pi g̃u iat'a. Moisés ekawẽn tag̃ g̃u ijop'a o'ta'o'o ip- -Daviyũ. Apẽn Davi o'e'e iaptup opop Deus ekawẽntup pe. Kuy epetupcoco- -iboaptup — io'e Fariseuyũ be.


text:
— Deus eju kawẽnwẽnap'a be paĩyũ kapikpig̃ ip soat kabia. Jebodoydoyap kabia jekukum ip Moisés ekawẽn tag̃ g̃u yabog̃at'a be. Wara'at tag̃ jekukum ip, kapikpig̃ puye. Imẽnpit ikẽrẽat kug̃ g̃u ip Deus xe. Iboaptup ekawẽn eyetaybit- -Deus ekawẽntup. Kuy epetupcoco- -iboaptup tak — io'e Jesus.</n>


text:
— Icẽmãn ocekawẽn eywebe. Deus eju kawẽnwẽnap'a Israel naxeg̃ebitbit o'yamuy- -yabog̃at'a. O'yamuy ip, wuyju yamubuyxin am. Imẽnpuye Deus eju kawẽnwẽnap'a kukukayũ ya'õbacaayũ. Imẽnpit ya'õbaca jĩjãat omuy ijoce g̃asũ — io'e Jesus cebe ip.Jewebe ma o'e Jesus, “ya'õbaca jĩjãat” i'e'em pima. <n>


text:
 Warara'acayũ kay eyetabotaidabotbocap kay õn, i Deus juk o'e — io'e Jesus cebe ip. Owebeam carneiro mupikap kay g̃u bit õn- -eyetabotaidabotbotap kay acã, i — io'e Jesus. <n> Ijoptup ekawẽn eyetaybit pima, “Ikẽrẽat kug̃ ip,” i kajuk epe'e g̃u ikẽrẽat kug̃'ũmayũ muwẽnuwẽn pima — io'e Jesus Fariseyũ be.


text:
— Soat wag̃o õn. “Epeyekapik cuy,” i õn e'em pima jebodoydoyap kabia be dak, cedag̃ kuka o'e eyekapikap Deus xe — Jesus o'e.</n>


text:
G̃ebuje ag̃okatkat o'tobuxik ig̃o'a be. Pũg̃bũnũ'a o'subũnũ'anũy ibũnũ'akẽrẽ. <n>Pũg̃pũg̃ o'je'aweroiayu'in Jesus muymuy ojuy ip. <n>— Jesus Moisés ekawẽn tag̃ g̃u jekukum — i'e ojuy ip warara'acayũ be. Imẽnpuye: <n>— Jebodoydoyap kabia bima, xipat tu exe ibũnũ'a kẽrẽat mu'ada am? Imẽn tu Moisés ekawẽn tag̃ ma? — io'e ip Jesus pe.</n>


text:
 <n> (11-12)</n> — Xipat Moisés ekawẽn tag̃ warara'acayũ ikukpin wuyxe bima — Jesus o'e Fariseuyũ be. — Jebodoydoyap kabia bima eyõhõ o'at pima ipikũykũy be i'uk'ug̃ ip ipikũykũy bewi- -ixe ovelha — io'e. — Abũ jeõhõyũ ug̃ g̃u? Ka'ũma ma. Ovelha ikukpin ip, jeõhõyũ buye. Imẽnpuye i'ug̃ ip. Imẽn tak wuyju ovelha bodi ma wuykukpin Deus xe. Imẽnpuye xipat Moisés ekawẽn tag̃ wuywebe xipacat mug̃ẽ ãm jebodoydoyap kabia be — io'e Jesus.


text:
— Paya'i ece ebu — io'e ibũnũ'a kẽrẽat pe. O'jewebũmupaya. O'je'ada ibũnũ'a kẽrẽ topibit. Wara'atpunu'a jo'i o'e. Ibũnũ'adip o'e.</n>


text:
Fariseuyũ bit o'jẽm yabewi. O'jewede ip Jesus xewi. O'jewawẽ ip Jesus aoka am, kapikpig̃ Sábado kabia be buye.


text:
Imẽnpuye Jesus o'ju ibocewi. Fariseuyũ ekawẽn itaybit puye, o'ju. Adeayũ o'ju Jesus tomuju. Iwãtaxipipiayũ o'g̃u'ada'ada- -soat ip.</n>


text:
 Deus o'e: Ija otaẽiat- -obuywatwat'ukat- -õn cekay jĩjãiat- -omucokcokcok'ukat. Obiõg̃buk ojomõg̃ cebe. Ajo cũg̃ ma oxeiap g̃uwẽn soat pe- -Judeu'ũmayũ be.


text:
 Ikẽrẽan e'e jĩjãayũ daxijo xeku ikẽrẽat pewi. Okay itabut cĩcã'ũmayũ g̃utabut cĩcã okay. Imẽn ma je'kuku soat pewi ikẽrẽat uk'ug̃- -Deus kayayũ bewi.


text:
G̃ebuje iboceayũ ag̃okatkat o'tujowat. Ita'ũmat osunuy ixe ag̃okatkat. Cekawẽn pa'oreat tak o'e ixe, ibiõg̃buk kẽrẽat imuyde'ũm'ũmm puye. O'tujowat ip. O'je'ada Jesus a'õbi. Ijojom o'e, o'je'ada buye. Xipan kawẽnwẽn o'e- -ibiõg̃buk kẽrẽat kug̃ tũibit o'e, o'je'ada buye.


text:
Iboceayũ yag̃uybabi'ũm o'e ip- -soat ip. <n>— Davi naxeg̃ebit paxi sute? — io'e ip.Jesus muwẽnuwẽn o'e ip.</n>


text:
Fariseuyũ bit Jesus awẽg̃ o'yawẽg̃coco. <n>— Ixe Jesus ibiõg̃buk kẽrẽayũ o'g̃ujẽm ag̃okatkayũ bewi Belzebu a'õbi- -ibiõg̃buk kẽrẽayũ kukukat a'õbi- -Satanás a'õbi ma — i napa ma o'e ip.</n>


text:
Jesus itaybit osunuy apẽn ixeyũ jewag̃uyg̃uy iam. <n>— Pũg̃ eipi watwat jeweweju ma jewaoka buje, jewemu'ũm ip. Pũg̃ ka kukukat jebekitkit mujẽm puje, abu kuka o'e ya'õ kay? Ka'ũma ma. Pũg̃ tiwat kukakat pe jebekitkit mujẽm puje, abu kuka o'e ya'õ kay? Ka'ũma ma — io'e Fariseuyũ be.


text:
— Imẽnpuxim Satanás pe jebekitkit mujẽm puje, abu kuka o'e ya'õ kay? Ka'ũma ma. Imẽn Satanás a'õbacaap mu'ũm kuka o'e. Imẽneju Satanás ja'õbacaap ũmũm g̃u owebe ibiõg̃buk kẽrẽayũ mujẽm ãm- -jebekitkit mujẽm am — io'e Jesus.


text:
— Belzebu a'õbi õn ibiõg̃buk kẽrẽat mujẽmjẽm pima, abu a'õbi dak eyebekitkiyũ imujẽmjẽm ip? Jewemug̃uykukukum eceju iap mubapukpug̃ cĩcã eyebekitkiyũ.</n>


text:
— Deus biõg̃buk a'õbi ibiõg̃buk kẽrẽayũ og̃ujẽm. Belzebu a'õbi g̃u og̃ujẽm. Ibiõg̃buk kẽrẽayũ o'jẽm ip puye, kuy eyetaybit Deus soat kukukan je'e iap mubapukpug̃ õn eywebe iam — io'e cebe ip.</n>


text:
— Wuyõm pa'ore wuykay isapka'oreat tuk'a be ibubut pu am. Imukirig̃ acã koam — io'e. — Imukirik puje bit, wuyõm put soat pu am- -uk'a beap pu am — io'e Jesus.Imẽn Jesus o'e, jebacaap Satanás ebacaap podi ma buye. Ibodi ma buye, Jesus pe ibiõg̃buk kẽrẽayũ mujẽm put ikukayũ xewi.</n>


text:
— Imẽn tak okay'ũmat itakoma okay — io'e Jesus. — Webekitkit mu'awerom obuywatwat'ũmat imuypõg̃põg̃põg̃- -webekitkit muypõg̃põg̃põg̃ — io'e.


text:
— Imẽnpuye og̃uwẽn eywebe. Ipi juacayũ be Deus muymuy buje, iboap imuymuyap kay soat em Deus g̃ebum g̃u je'e. Deus iboap ju'uk cebewi ip. Ixeyũ be Deus biõg̃buk muymuy buje bit, iboap imuymuyap kay soat em Deus g̃ebum je'e. Cebewi ip iboap i'uk pa'ore Deus pe; apẽn eyju napa ma e'em, “Ijop e'eap Satanás a'õbi o'jebapuk,” i. Imẽn tak kuy eyetaybit Deus a'õbi ijop e'eap o'jebapuk iam — Jesus o'e.</n>


text:
— Soat wag̃o õn — io'e Jesus. — Omuymuy puje ip, Deus jeg̃ebu g̃u iboap kay soat em. Iboap ju'uk cebewi ip. Deus biõg̃buk muymuy ip pima bit, Deus jeg̃ebu iboap kay soat em- -g̃asũ, waram tak g̃ebum je'e. Iboap kug̃ jeedop ip soat em- -ikẽrẽat kug̃- -Deus biõg̃buk muymuyap kug̃ — io'e Jesus.</n>


text:
— Wuyetaybit yopkẽrẽat'im. Yopkẽrẽat'ip puye, ya'a e'em yakẽrẽat'a. Wuyetaybit yoptipat'im tak. Yoptipat'ip puye, ya'a e'em yadipat'a. Yoptipat'ip, ya'a dak soat em jeenuy yaku. Yapkẽrẽat'ip pit, ya'a dak soat em jeenuy yakẽrẽat'a.


text:
Imẽn puybu tuypiatpu buximayũ eyju, ikẽrẽat kug̃ cĩcã buye. Iba'ore dak eywebe idipat ekawẽn muwẽn ãm. Apẽn wuyju jewag̃uyg̃uy wuywebe, imẽn wuyju e'em. Imẽn tak iba'ore g̃asũacat pe idipat ekawẽn muwẽn ãm, yag̃uykẽrẽ buye.


text:
Apẽn xipacat idipap uk'ug̃ imuxipanpanap'a bewi, imẽn tak wuyag̃uydip pima, wuyekawẽn tak idip ma e'em, wuye'eap tak. Wuyag̃uy nomuju ma wuyju jekawẽnwẽn. Xipat'ũmat idi'ũmap uk'ug̃ imuxipanpanap'a bewi. Imẽn tak wuya'g̃uydip'ũm pima, wuyekawẽnkẽrẽ e'em, wuye'eap tak — io'e Jesus cebe ip.</n>


text:
 <n> (36-37)</n> — Og̃uwẽn eywebe. Wuyekawẽntip pima, “Idip ma eyju oxe,” i je'e Deus wuywebe kũyjobit'ũmayũ be ipiat supi'ajoap kabia. Wuyekawẽnkẽrẽ bima bit, “Ikẽrẽat kug̃ eyju oxe,” i je'e Deus wuywebe.


text:
— Ocekukukat! — Fariseuyũ o'e cebe. — Ka'ũma buk ocejojojoiap eg̃ubapuk cuy ocewebeam — io'e ip.Imẽn tak Moisés ekawẽn imutaybitbin'ukayũ o'e Jesus pe.</n>


text:
— Ka'ũma — io'e. — Ikẽrẽat kug̃ eyju. Deus kay eyetabut g̃u. Ka'ũma buk eyejojojoiap co pin eyju. Imẽnpit og̃ubapuk g̃u eywebeam. Jonas awẽg̃ acã ka'ũma buk eyejojojoiap tieg̃ e'em eywebeam- -Deus ekawẽn muwẽnuwẽn'ukat awẽg̃ — Jesus o'e.</n>


text:
— Soat wag̃o õn — io'e Jesus. — Ixe Jonas osunuy ebapũg̃ kabia axima yobog̃at uk pe. Ebapug̃ ixima osunuy dak. Apẽn Jonas osunuy axima yobog̃at uk pe, imẽnpuxim ma og̃uy ebapũg̃ kabia ipi be, ebapũg̃ ixima dak — io'e Jesus. — Deus a'õbi ixe Jonas o'jẽm axima yobog̃at uk pewi. Cejẽmap Nínive ka watwat pe ka'ũma buk o'jojojoiap osunuy. Õn tak imẽnpuxim Deus a'õbi waram ocetait we'uap tomukadi — io'e Jesus.</n>


text:
— Kuyje Nínive ka watwat ig̃uycũg̃ o'e ip ikẽrẽat kug̃ puye ip — Jesus o'e. — Ikẽrẽat mujurũg̃rũg̃ap o'jepere ip- -ikẽrẽat e'e'ukayũ. O'jepere ip, Jonas pe Deus ekawẽn o'tojot puye. Deus ipiatpi'ajoan kũyjobit'ũmayũ be iap kabia Nínive ka watwat je'bapuk soat etabut pe. Ixeyũ je'e g̃asũacat pe: “Eyju ikẽrẽat kug̃ Deus xe,” i, eyju wekawẽn kay'ũm puye. Jonas kay o'e ip Deus ekawẽn muwẽnuwẽn pima Jonas. Õn pit Jonas etaybicap podi ma wetaybit cĩcã Deus ekawẽn muwẽn ãm. Imẽnpit eyju wekawẽn kay g̃u — Jesus o'e.</n>


text:
— Kuyje kaxi etajoreg̃at ka kukat oajẽm wũyat ka bewi. Ayacat oajẽm Salomão ekawẽn co am- -itaybit cĩcãat ekawẽn co am. <n>— Deus ipiat'ajoan kũyjobit'ũmayũ be iap kabia ixe ayacat je'bapuk soat etabi xe. “Ikẽrẽat kug̃ eyju Deus xe,” i je'e g̃asũacat pe, eyju wekawẽn kay'ũm puye. Salomão kay o'e ixe, taybit cĩcãp muwẽnuwẽn pima Salomão. Õn pit Salomão etaybicap podi ma wetaybit cĩcã. Imẽnpit eyju wetaybicap kay g̃u — Jesus o'e.</n>


text:
— Ag̃okatkat pewi ibiõg̃buk kẽrẽat cẽm puje, ixe ibiõg̃buk jekukum idibi'ũmat tag̃, jebodoyap kudadam. Jebodoyap pit tobuxik'ũm pima kuka o'e jewebe ma:


text:
“Jepin ma õn kuy bima onuyap kay,” i — Jesus o'e. — Jepitpin. <n>— Yajẽm puje, ixe ag̃okatkat tobuxikxig̃. Ka'ũmg̃u ibiõg̃buk kẽrẽat opop ixe ag̃okatkat pe g̃asũ. Ixe ag̃okatkat uk'a buxim- -yabuk'a buxim- -yabi'õg̃'õg̃at'a buxim- -yaxipanat'a buxim.


text:
Imẽnpuye ixe ibiõg̃buk kẽrẽat cẽmcẽm ma'g̃uto. 7 beayũ dobuxikxig̃- -ibiõg̃buk kẽrẽayũ dobuxikxig̃- -ibodi ma xipat'ũmayũ dobuxikxig̃. Ixeyũ dak õmõm ixe ag̃okatkat pe- -7 beayũ. Õmõm koapat ibiõg̃buk kẽrẽat eju. Kuy bima ixe ag̃okatkat tadaybot osunuy. G̃asũ bit ibodi ma tadaybot o'e. Imẽnpuxim ma dak g̃asũayũ jeedop. Ikẽrẽat g̃ubapukpuk cĩcã ip — io'e Jesus.</n>


text:
Ixi oajẽm Jesus kay- -ikitpitpit tak. Warara'acat pe kawẽnwẽn pima oajẽm ip. Akiju osodop ip. <n>— Ocekawẽn pin Jesus eju — io'e ip iboceayũ be.</n>


text:
— Exi oajẽm, ekitpityũ dak — io'e- -pug̃ ag̃okatkat o'e Jesus pe. — Akiju opop ip. Cekawẽn pin ip eweju — io'e Jesus pe.</n>


text:
— Kabi beat a'õ kay buye, okitpitpit co'i oxe, wuyĩxĩt co'i dak ip, oxi jo'i dak ip- -Deus bikuyap tag̃ jekuku'ukayũ — io'e Jesus.</n>


text:
Ade jĩjã o'je'awero Jesus xe. Imẽnpuye kobe be oõm ixe. Oabik kobe be. Adeayũ bit kapurũg̃ pe ma osodop ip kacũg̃cũg̃'i.</n>


text:
G̃ebuje o'jekawẽn adeayũ be. Wuymutaybitbinap ekawẽn muwẽnuwẽn o'e adeayũ be. Adeap muwẽnuwẽn o'e. Koap imẽn o'e: <n>— Ag̃okatkat o'ju — Jesus o'e. — Jekadai damuduudu am o'ju.


text:
Tamududum pima, xepxepta o'ta'at. E bitako dag̃ o'ta'at — io'e Jesus. — Ixeda wasũyũ o'ta'o'o, ajẽmjẽm pima ip — io'e Jesus.</n>


text:
— Wara'ata karatũg̃'a parak tag̃ o'ta'at. Ade g̃u ka'wi o'e iboce. Ierũn ma o'e ka'wi. Imẽnpuye dao ma kadai o'tanokap — io'e Jesus.


text:
— Imẽn tak kaxiepiat e ajẽm puje, kaxie o'g̃uy'ũ ibo kadai — io'e. — Ikaraw o'e. Oe'ũ tãbuju ba'ore buye — io'e Jesus.</n>


text:
— Wara'ata ma katõ be o'ta'at. Ig̃oda o'ta'acog̃. Katõ be o'ta'acog̃ — io'e Jesus. — Ta'ade o'e. Pũg̃pũg̃ kadai be ta'adesu o'e- -30 be o'e ta- -katõ peata. Wara'at kadai be ta'ade o'e- -60 be o'e ta. Wara'at kadai be ta'ade jĩjã o'e- -100 be o'e ta — io'e.


text:
G̃ebuje 12 beayũ oajẽm Jesus kay. <n>— Apẽnpuye ocemutaybitbinap ekawẽn acã ecekawẽn ijoceayũ eju? — io'e ip.</n>


text:
— Itaybit g̃u ip puye Deus soat kukan je'e iam. Iba'arẽm ijoceayũ be. Eyju bit eymutaybitbin õn, eyetaybit am kabi beat soat kukan je'e iam — io'e Jesus.


text:
— Xipan'ũm ya'ĩjo buje, yopĩt ma juy eyetaybin. Xipan ya'ĩjo buje bit, yobog̃ cuy eyetaybin- -ade jĩjã.


text:
Imẽnpit ijoceayũ mutaybitbinap ekawẽn muwẽnuwẽn õn cebe ip. Jeakag̃ ip. Inaka ijojom g̃u ip. Wekawẽn pa'arẽm cexe ip, wekawẽn cocom ma'g̃u ip — io'e Jesus 12 beayũ be.</n>


text:
— Isaías cuk o'jekawẽn apẽn g̃asũ o'jebapuk g̃asũacat pe iam. G̃asũacat muwẽnuwẽn o'e kuyje. <n> Ya'ĩjojom je'e ip iboceayũ. Imẽnpit itaybit g̃u ip je'e. Ijojom je'e ip. Imẽnpit itaybit g̃u je'e ip ajom sute e'em iam.


text:
 Jag̃uymu'ũm ojuy ip: Ja'õpi o'jewa'õpinomudip ya'ĩjoap puxim. Jeta o'sutanomudip ijoap puxim. Imẽn'ũm pima bit kadi ijojom ip, ya'ĩjojom tak. Imẽn'ũm pima bit kadi ip itaybit o'e. Okay itabut kuka o'e ip. Õn kuka adi ip og̃u'ada, ikẽrẽat uk'ug̃ cewebewi, io'e Deus, i juk o'e Isaías — io'e Jesus. <n> — G̃asũacat muwẽnuwẽn pit o'e — Jesus o'e.Imẽn Jesus o'e itaybit g̃asũacat itaybit pin pima, ip kajuk ig̃uycũg̃ ikẽrẽat kug̃ puye iam- -ikẽrẽat kajuk o'jere ip, kajuk Deus ikẽrẽat o'ju'uk ixeyũ bewi buye iam.</n>


text:
— Eyju bit eycokcok epesop. Eyju ijojo pin. Ya'ĩjo pin tak. Eyeta itaisuata jo'i — Jesus o'e 12 beayũ be. — Wekawẽn kayap eyeta itaisuatate iap puxim. Eya'õpipe iap puxim tak. Imẽnpuye soat wekawẽn epeya'ĩjojo. Imẽnpuye eyetaybit soat wekawẽn. Soat epjojojo, apẽn cuk ocece iap.</n>


text:
— Kuyje ajo eyju ijojom iap co pin cĩcã osodop ip ade Deus ekawẽn muwẽnuwẽn'ukayũ, Deus xe cũg̃ cĩcãayũ dak. Imẽnpit o'jojojo g̃u ip. Ajo eyju kũyjojom iap co pin cĩcã ip osodop. Imẽnpit o'jekũyjo g̃u ip. G̃ebu'i juy epe'e iboap kay — Jesus o'e.</n>


text:
— Epeya'ĩjojo juy kadaida mududumap ekawẽn kay, eyetaybit am apẽg̃ape ibo wekawẽn iam — io'e 12 beayũ be.


text:
— Deus ekawẽn a'ĩjojoayũ ig̃oda buxim- -e be ta'at'anata buxim. Deus soat kukan ekawẽn ya'ĩjojo ip. Imẽnpit itaybit g̃u ip apẽg̃ape Deus ekawẽn iam. Satanás oajẽm cekay ip- -Deus ekawẽn a'ĩjojoayũ kay. Yag̃uyba'ũm'ũm ip cekawẽn kay- -Deus ekawẽn kay, Satanás oajẽm ip cekay buye — io'e Jesus cebe ip.</n>


text:
— Wara'acayũ Deus ekawẽn o'ya'ĩjojo ip. Ixeyũ iboapta buxim ip- -karatũg̃'a parak tag̃ata buxim ip. Dao ma Deus ekawẽn cocom o'e ip. Koap icokcok cĩcã e'em ip- -ijojoayũ.


text:
Imẽnpit kadai tabue'ũmat puxim ip. Deus ekawẽn badi g̃u õmõm cebe ip. Ibureyũ itakoma cekay ip. Ipiat supi'ajoat cebe ip. Imẽneju ibu'u ip jetabut am Deus kay.</n>


text:
— Warara'acayũ o'ya'ĩjojoiayũ widaoho parak tag̃ata buxim. Ixeyũ Deus ekawẽn o'ya'ĩjojo ip. Imẽnpit soat em g̃ebum ip jemukaypinput kay. Tuybe ocokcok cĩcã oce dinheiro kug̃ pima iãn e'em ip. Deus ekawẽn kay ip yopĩt ma itabut. Deus ekawẽn muwẽnuwẽn g̃u ip warara'acayũ be- -jebureyũ be — io'e.</n>


text:
— Warara'acayũ o'ya'ĩjojoayũ ig̃oda buxim- -katõ beata buxim. Ixeyũ Deus ekawẽn kay jĩjã ip. Apẽg̃ape Deus ekawẽn iam ip itaybit. Deus ekawẽn tag̃ jekukum ip. Ixeyũ duk'a xeayũ dak Deus ekawẽn tag̃ jekukum, Deus ekawẽn a'ĩjojom pima. Ade Deus ekawẽn kay itabut jeedop ip. Ade ip e'em soat ka dag̃- -Deus kay itabucayũ. Kadai'ip puxim ixeyũ- -ya'a'eat'ip puxim. 30 be o'e takug̃'iat'ip puxim ip, 60 be o'e takug̃'iat'ip puxim tak, 100 be o'e takug̃'iat'ip puxim tak — io'e Jesus jeweju etaybitbinayũ be.</n>


text:
Deus soat kukanap muwẽnuwẽn o'e Jesus. Imẽnpuye wara'acat tak imuwẽnuwẽn o'e iboceayũ be- -wuymutaybitbinap- -imẽnpuximap ekawẽn. <n>— Deus soat kukanap muwẽnuwẽn pimap, kat pe wuyju tiotatam pimap puxim — io'e Jesus. — Wuyju tiotatam pimap tiotataat jekat pe xipacata o'taida.</n>


text:
— Ixet. Ixima dag̃ oajẽm ip- -itakomaayũ. Ixidipta o'tadum ip trigoda paraktag̃- -trigoda jo'iata. O'tadum ip. O'jenapõn itakomaayũ — Jesus o'e.</n>


text:
Imẽnpuye ibuywatwat'ukayũ o'jekawẽn ip jekariwa be. <n>— “Kariwa,” io'e ip. “Xipacata du etadum ekat pe?” io'e ip. <n>— “Hm hm,” io'e. <n>— “Abu ixidipta o'tadum kadai paraktag̃?” io'e ip.</n>


text:
— “Iba'ore,” io'e cebe ip. “Trigodip kuka epetip'uk, ixidip uk'ug̃ pima. Imẽnpuye trigodip'ukap puxixim tip ug̃ g̃u eyju,” io'e.</n>


text:
— “Imẽneju ixidip tiptop cuy trigodip'ukap puxim. Yaypan pima, tip pupu'ukayũ be ocekawẽn: ‘Koap ixidip puk epetip'uk tipmũnmũn ãm, daxa be tip mupik am. Trigodip pit epetipu, ta'uk am tip pewi, oduk'a be tamõg̃ ãm,’ ioce'e tip pupu'ukayũ be. Soat tarun pimap, tip pupum ip,” i — io'e Jesus.Imẽn Jesus iboceayũ mutaybitbin o'e.</n>


text:
Jesus waram o'jekawẽn iboceayũ be. Wuymutaybitbinap o'g̃uwẽn- -imẽnpuximap ekawẽn. Deus soat kukanap muwẽnuwẽn o'e. <n>— Deus soat kukanap mostardada buxim — io'e Jesus.


text:
— Iboda wuykat pe atadaida. Ta'ĩcata mostardada, taidadam pima. Warara'ata bodi ma ta'ĩt ma. Imẽnpuxim Deus soat kukanap koap ma pũg̃pũg̃ ma ikukan. Ade g̃u cekay itabucayũ. Mostardada bit aypapan cĩcã, taida buje. Wara'at kadai bodi ma aypapan e'em. Wasũ ajẽmjẽm jedopi mõg̃ ãm tãku jeje, yaypan pima. Imẽnpuxim Deus soat kukanap g̃uyjom pit ade jĩjã ikukan. Ade cekay itabucayũ — io'e Jesus.</n>


text:
Jesus waram o'jekawẽn- -wuymutaybitbinap- -imẽnpuximap ekawẽn. Imẽn o'jekawẽn. <n>— Deus soat kukanap pão'a muyhuhuaptõm puxim — io'e Jesus iboceayũ be. — Trigonõm kug̃ osunuy ayacat- -ebapũg̃ copo. Ixe ayacat pão'a muyhuhuaptõm o'tõmpu. O'tõmõg̃ trigonõm pe. O'tõmupinã. Soat tag̃ o'jenõmupõg̃põg̃- -trigonõm tag̃. Imẽnpuxim soat ka watwat Deus soat kukukan je'e iap awẽg̃ coco- -kabi beat soat kukan je'e iap awẽg̃ — io'e Jesus.</n>


text:
Imẽn o'jekawẽn Jesus iboceayũ be. Wuymutaybitbinap ekawẽn acã o'jekawẽn cebe ip. Soat em o'jekawẽn Jesus imẽn ma.</n>


text:
Imẽn o'jebapuk apẽn Deus ekawẽn muwẽnuwẽn'ukat o'e'e iap. O'jekawẽn ixe: <n> Wuymutaybitbinap ekawẽn acã ceweju ip og̃uwẽnwẽn. Ya'õba'arẽm ipi ebapuk ebi kaap ekawẽn og̃uwẽnwẽn, i. <n> Imẽn cuk o'e Deus ekawẽn muwẽnuwẽn'ukat.</n>


text:
G̃ebuje Jesus o'ju uk'a be. Adeayũ xewi o'ju. Imutaybitbin'ibiyũ oajẽm ip Jesus kay. <n>— Iba'arẽm ocewebe. Ocewebe juy eg̃uwẽn apẽg̃ape- -ixidip muwẽnuwẽn iape — io'e ip Jesus pe.</n>


text:
Ikat soat ipi beayũ co'i. Xipacata Deus kay itabucayũ jo'iat. Ixidip Satanás kay itabucayũ jo'iat- -ibiõg̃buk kẽrẽayũ kukukat kay itabucayũ jo'i.


text:
Itakomat ibiõg̃buk kẽrẽat kukukat co'i. Tabubuap co'i ipi jucayũ'ũmap. Tip pupu'ukayũ Deus ekawẽn tojotjot'ukayũ jo'iayũ — io'e Jesus.</n>


text:
— Imẽn e'em ipi'ũmat kabia, ipi juacat'ũmap. Apẽn wuyju ixidip pupum pima, tip mupik am; imẽnpuxim je'e ipi juacat'ũmap.


text:
Soat wag̃o õn. Wa'ô dojotjot'ukayũ oce'gudot, soat xipat'ũmayũ uk am xipacap pewi, wara'acat pe xipat'ũmat mug̃ẽg̃ẽ'ukayũ dak.</n>


text:
— G̃ebuje jomõg̃ ip daxabog̃ pe, ipiat'ajojoap pe. Iboce ip jeedop jetõtõn. Tũy yeiyei je'e ip ipi bun.</n>


text:
— Soat Deus a'õ kay kũyjobit pin pima, Deus ebekitkit jeedop ip isop Deus xe. Kaxi buxim ip isop jeedop, Deus soat kukan pima. Eya'õpicũg̃cũg̃ cuy epesop wa'õ kay — io'e Jesus.</n>


text:
Jesus iboceayũ mutaybitbin o'e. Deus soat kukanap kabia muwẽnwẽn o'e. <n>— Deus soat kukanap kabia teibog̃at puxim- -xipacap puxim — io'e Jesus. — Ikat pe iba'arẽmat puxim — io'e. — Ag̃okatkat ibo xipacap o'tobuxik wara'at kat pe. Cekay jĩjã o'e. Imẽnpit waram o'g̃unẽm. Icokcok cĩcã o'e. Soat ikug̃at o'g̃ũm wara'acat pe dinheiro bu am ma. <n>— Waram o'jepit. Ibo kat o'jat kat iwat xewi. Imẽnpuxim wuywebe g̃asũ dak ajo wuyju ikug̃iat iũm put, Deus xe wuynuy am. Soat iũm put wuywebe, wuynuy pin cĩcã cexe buye — io'e Jesus.</n>


text:
— Deus soat kukanap kabia wara'acat puxim tak- -ag̃okatkat jekukuap puxim — io'e Jesus. — Pérola'a kudadamat ixe. Teibog̃at'a kudadam o'e.</n>


text:
— Ixe ag̃okatkat pérola'a o'yadobuxik- -yabog̃at'a. Ade dinheiro o'g̃ũm yadeim- -perola'a deim. Soat ikug̃at o'g̃ũm wara'acat pe, dinheiro bu am ma — io'e Jesus. <n>— Ibocewi oajẽm perola'a kukukat pe. Yabog̃at'a o'yabu yakukat xewi. Imẽnpuxim wuyju dak. Wuybikuyap pupum Deus xewi. Wuywebe ajo wuyju ikug̃iat iũm put Deus pe, cexe wuynuy am, Deus soat kukan pima wuynuy pin cexe buye — io'e Jesus.</n>


text:
— Deus soat kukanap axima bubuap puxim tak — io'e Jesus. — Ag̃okatkayũ ixe axima bubuap o'joxik iodi be. Ade o'jat ip ibubuap pe- -axima — io'e Jesus.


text:
— Ibubuap topapũn pima, ixe ag̃okatkayũ tojojon ka'oririt kay, axima naẽ ãm. Kaxikxik'i o'e ip ibubuap akokoreren. Taẽhẽm o'e ip ibubuap pewi. Xipacat ico be ip mõg̃mõg̃. Xipat'ũmat ixikxig̃ ip — Jesus o'e.</n>


text:
 <n> (49-50)</n> — Imẽn je'e ipi'ũmat kabia — io'e. — Deus ekawẽn tojotjot'ukayũ jajẽm ijodi wuyjuyũ naẽm- -xipat'ũmayũ naẽm xipacayũ xewi. Jajẽm ip xipat'ũmayũ xik am daxabog̃ pe, ipiat'ajojoap pe. Ibocewi jeedop ip tõtõn xipat'ũmayũ. Tũy yeiyei ip je'e ipi bun — io'e.


text:
— Ijop ekawẽn eyetaybit tu- -soat? — io'e jeweju etaybitbinayũ be. <n>— Hm hm — io'e ip. — Kuy ocetaybit. <n>— Xipat — io'e Jesus.</n>


text:
— Deus soat kukan pima, Moisés ekawẽn imutaybitbinayũ webekitkin je'e- -soat ip. Bekicat ebay buxim ip. Ibubut muxipanpanap'a bewi iisuat uk'ug̃, kuyat uk'ug̃ tak xeku. Imẽnpuxim ixeyũ dak itaybit cĩcã Moisés ekawẽn. Ijop ekawẽn kuyat uk'ug̃ap puxim. Wekawẽn pit iisuat uk'ug̃ap puxim — io'e Jesus cebe ip.</n>


text:
Oajẽm. Iboceayũ mutaybitbin o'e Deus eju kawẽnwẽnap'a be. O'yag̃uybabi'ũm iboceayũ. <n>— Apẽn sute soan itaybit imẽn? — io'e ip. — Apẽn xe'e sute o'g̃ubapuk wuywebe i'e ba'oreap? — io'e ip jewewebe.</n>


text:
— José ipot g̃u du sute? — io'e ip jewewebe. <n>— Karepig̃a ipot g̃u du sute? — iboceayũ o'e. Tũybe Jesus José ipot iãn o'e ip. <n>— Maria i ixi butet g̃u du? — io'e ip. — Ikitpityũ butet Tiago i, José i, Simon i, Judás i. Soat ip ikitpityũ g̃u du? — io'e ip jewewebe.


text:
— Iixĩtyũ dak ijoce ma g̃u du wuyweju- -soat iixĩtyũ? — io'e ip. — Apẽn cuk sute itaybit cĩcã g̃asũ? — io'e ip.</n>


text:
Itakoma ip o'e cekay. <n>— Wuyju bit kũyjobin g̃u juy ajop ixe a'õ kay, ixe wuyjo'iat puye — i napa ma o'e ip. <n>— Soat ka dag̃acat ibuyxim ma Deus ekawẽn muwẽnuwẽn'ukat kug̃. Jaypanap ka beayũ bit ibuyxim g̃u ikug̃- -ipi beayũ bit, uk'a beayũ bit tak — io'e Jesus.</n>


text:
Herodes Jesus awẽg̃ o'yawẽg̃coco. Ipi kukukat osunuy ixe Herodes ig̃ebujeat- -Galiléia eipi kukukat.</n>


text:
— Ixe ag̃okatkat João Batista i ibutet — Herodes o'e, tũybe iboap icẽmãn iãn o'e buye.Imẽn kawẽnwẽn o'e jebuywatwat'ukayũ be. Jesus muwẽnuwẽn o'e. <n>— Waram g̃uto o'jetait João je'ũap tomukadi — i cedag̃ g̃u o'e. — Imẽnpuye Deus a'õbaca am wuywebe i'e ba'oreat mubapukpug̃ teku — Herodes o'e.</n>


text:
Kuy bima Herodes jebekitkit o'g̃uju João kay. João uk puje, o'g̃ukirikirik. O'g̃ukirikirik imõg̃ ãm daomũnmũnap'a be. Ayacat cekayap puye, o'jomõg̃- -Herodías cekayap puye. Herodes kitpit tayxi osunuy ixe ayacat- -Filipe tayxi. Imẽn daomũnmũnap'a be Herodes João o'g̃uõmat, João ekawẽn puye.</n>


text:
— Cũg̃ g̃u ewebe ixe ayacat kuk am. Deus xe cedag̃ g̃u ekitpit tayxi eju jewewbumũn ãm- -ixe Herodías eju jewebumũn ãm — i juk o'e João ipi kukukat pe- -Herodes pe.</n>


text:
Imẽnpuye Herodes João aoka ojuy. Imẽnpit Judeuyũ xe João Deus ekawẽn muwẽnuwẽn'ukat osunuy. Imẽnpuye Herodes iparara o'e Judeuyũ buxixim.</n>


text:
Peta bima bit Herodías it o'jebapuk da'i'in Herodesyũ etabut pe. O'jebapuk Herodes kapap epeta buye. Cekay jĩjã o'e Herodes- -ayacat yaypan'isuat kay.</n>


text:
— Da'i'iap kay jĩjã õn — io'e yaypan'isuat pe. — Emukaypinput eg̃uwẽn owebe — io'e. — Deus etabun õn e'em ewebe emukaypinput og̃ũm ewebe — Herodes o'e. — Deus cuy ipiat supi'ajoat owebe, wa'õ dag̃ g̃u iũm pima — io'e.</n>


text:
— Ijoce ma João Batista a prato be eyaũm owebe — io'e.Imẽn yaypan'isuat o'e. <n>— Imẽn ece, o'it — i juk o'e cebe ixi.Imẽnpuye yaypan'isuat o'e imẽn ma.


text:
Yaũm pin g̃u o'e Herodes. Ibu'u o'e. Ig̃uycũg̃ o'e, yaypan'isuat imẽn o'e buye. O'yaũm an pit cebe, jekawẽn puye, itakoyiayũ buye dak- -jewejuayũ buye. Jekawẽn tag̃ o'yaũm.</n>


text:
— Hm hm — sorara o'e.O'ju. O'ya'uk. O'yadojot prato be. O'yaũm ayacat'isuat pe. Imẽn Herodes juk itaybit João oe'ũ iam. <n>O'yadujowat jexi kay ixe. <n>Imẽneju Herodes tũybe João'ũm waram o'jetait iãn o'e, Jesus awẽg̃ yawẽg̃cocom pima.</n>


text:
João eju oekuku'iayũ oajẽm João'ũm kay. Ijebit o'tujowat witabikũy be, ikot am. <n>Jebabim ikot puje, o'ju ip. Oajẽm Jesus kay. João'ũm awẽg̃ muwẽnuwẽn o'e ip.</n>


text:
Tobuxik puje, o'jẽm Jesus adeayũ xewi. O'ju kobe dag̃ ag̃oka'ũmat kay. Oajẽm. Adeayũ dak o'ju ip. E dag̃ pit o'ju ip, Jesus cucumap awẽg̃ cuk o'yawẽg̃coco ip puye. Oajẽm ip ag̃oka'ũmat pe, Jesus ajẽm awap.</n>


text:
Kobe bewi cẽm puje, Jesus ade jĩjã o'jojojo. Itabotaidabotbot o'e cekay ip. <n>G̃ebuje iwãtaxipipiayũ o'g̃u'ada Jesus.</n>


text:
Jesus eju etaybitbin'ukayũ o'jekawẽn cebe. <n>— Katpuje ma oexe buye, jexat pupu am ip eg̃uju ag̃oka kay — io'e ip. — Ijoceayũ eg̃uju juy. Ka'ũmg̃u ixat ijoce, ag̃oka'ũmat puye — io'e ip. — Iteyũ juy eg̃uju jexat pupu am dinheiro deim — io'e ip Jesus pe.</n>


text:
— Pũg̃pũg̃ ma ixat kug̃ oceju — io'e ip. — Cinco be ma pão'a opop. Axima dak opop- -xepxep ma — io'e ip.</n>


text:
— Soat epabikbik. Xikxikxik'i — io'e warara'acayũ be- -adeayũ be.Kaxikxik'i osodop ip. Pão'a o'yabu Jesus. Axima dak o'jat. Xepxep ma o'jat. <n>G̃ebuje Deus eju o'jekawẽn. Jeapũnpũn o'e kabi kay. <n>— Bay, ẽn xipat — io'e. — Pão'a eyaũm ocexat'am — io'e. O'yadakat jebum. O'yaũmũm jeweju etaybitbinayũ be. O'yaũmũm ip iboceayũ be. Imẽn Jesus o'yamu'acog̃. Ya'ade jĩjã o'e. Ceweju etaybitbinayũ o'yaũm adeayũ be.


text:
O'jo'o'o soat ip. Ibẽg̃bẽg̃ ip o'e. <n>Cepoyat puje, Jesus eju etaybitbinayũ o'jat ico be. 12 be ico o'g̃unopapũn ip cepoyan- -pão'a epoyan, axima epoyan tak.


text:
Ag̃okatkayũ 5 mil be osodop ip. Aoyũ dak bekitkit eju, ade ip osodop. Adeayũ osodop ip- -jekõnkõnayũ.</n>


text:
— Owap cuy wĩnãbu epeju kobe dag̃ — io'e jeweju etaybitbinayũ be. — Eyju cucum pima, ijoceayũ mujum puk õn ika be — io'e. <n>— Hm hm — io'e ip.Õmõm ip kobe be. O'ju.


text:
Warara'acayũ o'g̃uypit Jesus ika be. <n>Co'a kay jag̃epũg̃ ma o'ju, jekawẽn ãm Deus eju. Oajẽm. Kabiok pima co'a jeje osunuy jag̃epũg̃ ma.</n>


text:
Kobe dag̃ayũ bit iodi bicũg̃pe o'e ip. Wũy ma ipi bewi o'e ip. Tipodoy tibog̃ cĩcã o'e. Kobe mupokupog̃ o'e kabidoxixi buye. Kopũg̃. Kopũg̃. Kopũg̃. O'subidoajẽm topabe.</n>


text:
Iparara jĩjã o'e ip. Tũybe axik sute iãn o'e ip iodi adopa dag̃ xĩg̃xĩg̃ puye. <n>— Axik tu sute? — io'e ip.O'jewãwã ip, iparara jĩjã buye.</n>


text:
— Kariwa! — Pedro o'e. — Ẽn pima, “Ejot idibi jeje,” i ece owebe. “Ejot ijodi,” i juy ece owebe — Pedro o'e cebe.</n>


text:
Iparara bit o'e tipodoy buye. Imẽnpuye oakõm pin. <n>— Kariwa! — io'e. — Odaxijom ece iodi bewi — io'e ya'õberen.</n>


text:
O'jebumupaya Jesus dao ma. O'subuixik Pedro. O'jat. Jesus Pedro o'jat. <n>— Etabutbũt ma okay — io'e cebe. — Etabun cĩcã juy okay — io'e Jesus.</n>


text:
 <n> (34-35)</n> Iodi mudek puje, Genesaré eipi kay oajẽm Jesusyũ. Jesus itaybit o'e ip- -Genesaré watwat. O'ju ip eipi dag̃- -soat tag̃. Iwãtaxipipiayũ dakoykoy o'e ip- -soat. Iwãtaxipipiayũ o'tojotjot ip Jesus kay.


text:
— Iwãtaxipipiayũ esay ukpi mucay pin cĩcã je'ada am — io'e ip Jesus pe. Genesaré watwat o'e ip. <n>— Ha'a — Jesus o'e.O'je'ada ip- -soat o'g̃ucay'iayũ- -soat iwãtaxipi topibiyũ.</n>


text:
Fariseuyũ oajẽm Jesus kay Moisés ekawẽn imutaybitbin'ukayũ eju. Jerusalém ka bewiayũ osodop ip- -soat ip. <n>(Kuyje Fariseuyũ oekuku ip aypapayũ'ũm'ũm ekawẽn tag̃. <n>— Jekõn awap jewebuwuywuy'uk'ũm pima, xipat g̃u wuyxe — io'e ip kuyje. Imẽnpuye Fariseuyũ oajẽm Jesus kay.)</n>


text:
— Apẽnpuye eweju etaybitbinayũ jewebu wuywuy'uk g̃u ip, jekõn awap? — io'e ip Jesus pe. — Xipat g̃u imẽn — io'e ip. — Wuyajojoyũ'ũm'ũm ekawẽn tag̃ g̃u ip jekukum, jewebuwuywuy g̃u ip puye — io'e ip cebe.</n>


text:
— Pãm eyju? — Jesus o'e. — Apẽneju Deus ekawẽn tag̃ g̃u eyju jekukum? Apẽneju wuyajojoyũ'ũm'ũm ekawẽn tag̃ acã eyju jekukum? Deus ekawẽn tag̃ g̃u eyju jekukum — io'e Jesus cebe ip. <n>


text:
 — Xipan cuy ebay ejukuk, exi dak, i. <n> Imẽn Deus ma juk o'e — io'e Jesus. <n> Jebay muymuy'ukat cuy epeyaoka, jexi muymuy'ukat tak, i. <n> Imẽn Deus o'e — io'e Jesus.


text:
— Eyju warara'acat mukũyjojom pima bit, e'em: “ ‘Dinheiro kuka adi og̃ũm eywebe eybuywat am,’ i juy epe'e eyebay be,” ie'em eyju bit warara'acat mukũyjojom — io'e Jesus.


text:
— Eyju dak e'em warara'acat pe: “G̃ebuje cũg̃ ma e'em ewebe ebay jukukuk xipan'ũm pima,” i — io'e Jesus. — Imẽn ma ajojoyũ'ũm'ũm ekawẽn tag̃ ip jekukum, Deus a'õ mubuyxi'ũm'ũmay eyju — Jesus o'e Fariseuyũ be.</n>


text:
— Wuyjuyũ mug̃uykuku'ukayũ eyju — io'e Fariseuyũ be. — Kuyje ma juk Isaías emuwẽn icẽmãn. Imẽn o'e: <n>


text:
 “ ‘Deus kay oceju,’ i napa ma e'em iteyũ wuyjuyũ,” i. “Imẽnpit okay g̃u ip,” i'e'em Deus, i juk o'e Isaías — io'e Jesus.


text:
 “ ‘Ẽn xipat,’ i te'e ma e'em ip,” i. “Imẽnpit xipat g̃u õn ip cexe,” io'e Deus, io'e Isaías. “ ‘Deus ekawẽn eymutaybitbin oceju bit,’ i napa ma e'em ip. Imẽnpit wuyjuyũ ekawẽn acã adeayũ mutaybitbin ip,” ie'em Deus, i juk o'e Isaías — io'e Jesus.</n>


text:
G̃ebuje Jesus adeayũ o'tomuwã. Oajẽm ip. <n>— Ya'õpicũg̃cũg̃ cuy epesop, eyetaybit am — io'e cebe ip.


text:
— Ajo õmõm eybi be iap g̃u eymukẽrẽrẽrẽn g̃u — io'e. — Ajo cẽmcẽm eybi bewi acã eymukẽrẽrẽrẽn — io'e. — Iboap kay juy epeg̃ebu — io'e cebe ip.</n>


text:
— Etaybit tu Fariseuyũ itakoma ekay iam- -ekawẽn puye, itakoma iam? — ceweju etaybitbinayũ o'e Jesus pe.</n>


text:
— Wetaybit — Jesus o'e. — Kadaidip webay o'taidag̃uiaptip ju'uk Deus. Apẽn wuyju tipkẽrẽatip ju'uk ku bewi; imẽnpuxim Deus fariseuyũ emumutaybitbinap ju'uk wuyag̃uy bewi — io'e Jesus.</n>


text:
— Eyag̃uybabi'ũm g̃u juy itakomaayũ kay — io'e. — Ikukukat ita'ũmat puxim ip- -Fariseuyũ. Ikukukat ita'ũmat pima, jekukukat tomuju wara'at ita'ũmat cucum pima, xepxem ma ip at'an je'e ipikũykũy be, ita'ũmayũ ma ip puye.</n>


text:
Ibocewi Pedro o'e: <n>— Wuywebe õmõmap g̃u wuymukẽrẽrẽrẽn- -wuybinũn peat acã iat ekawẽn iba'arẽm ocexe. I juy ece ocewebe apẽg̃ape ekawẽn, iba'arẽm puye — io'e Jesus pe.</n>


text:
— Soat em ijodiat jewag̃uydadam ikẽrẽat kay: warara'acat aokakam ip, warara'acat tayxi kaykay'uk ip, aoyũ kaykay'uk ip, warara'acat pubut tujupa'ũm'ũm'uk ip, warara'acat awẽg̃ mukẽrẽrẽn 'uk ip, warara'acat awẽg̃tatam ip. Soat eybinũn pewi jebapukpug̃, soat em ikẽrẽat kay g̃ebum puye acã — Jesus o'e.


text:
— Ijodiacat ikẽrẽat mujurũg̃rũg̃'uk, aypapa'ũm'ũm ekawẽn tag̃ jewebuwuywuy'ũm puye g̃u- -soat em ikẽrẽat kay g̃ebum puye acã. Ig̃o ag̃uykẽrẽat acã eymukẽrẽrẽrẽn. Iboam eytaybit g̃u buk? — io'e jeweju etaybitbinayũ be.</n>


text:
Ayacat oajẽm Jesus kay- -Canaã eipi wat- -Judeu'ũmat. <n>— Kariwa! — io'e ya'õberen. — Etabotaidabotbon cuy okay. Ibiõg̃buk kẽrẽat kug̃ o'it, ipiat'ajojom cĩcã ibiõg̃buk kẽrẽat kug̃ puye — io'e Jesus pe- -Davi diwacat pe.Ayacat ma i'it osunuy.


text:
O'jede g̃u Jesus. Imẽnpuye Jesus eju etaybitbinayũ o'jekawẽn ip Jesus pe. <n>— Soat em ixe ayacat wuynomuju ma ya'õkarey. Esu'it mu'ada juy. G̃ebuje juy eg̃unapõn — io'e ip Jesus pe.</n>


text:
— Iba'ore — io'e. — Deus omuju Israel naxeg̃ebitbit kay acã — Jesus o'e. — Itabidaoat puximayũ kay- -ovelha buximayũ kay — io'e.</n>


text:
— Icẽmãn, Kariwa — io'e. — Imẽnpit akuriceyũ wuyxat epoyat o'om. Mesa bewi i'at puje, akurice io'om.</n>


text:
— Ka — io'e. — Wetaybit g̃asũ okay etabut cĩcã iam — io'e. — Ebikuyap tag̃ e'it mu'ada oce — io'e.G̃asũ ma je'it o'je'ada.</n>


text:
Jesus kay oajẽm ip- -ade jĩjãayũ. Taokẽrẽayũ dujotjon ajẽmjẽm o'e ip, ita'ũmayũ dak, jekawẽn pa'oreayũ dak, warara'acayũ iwãtaxipipiayũ dak. Jesus kay imu'ada am ip o'tojot. <n>Oajẽm ip. O'jomõg̃ Jesus wap. Soat ip o'jomõg̃. Soat ip o'je'ada.


text:
Yag̃uybabi'ũm o'e ip- -adeayũ, xĩg̃xĩg̃ pa'ore topibiyũ o'jojojo ip puye. Yag̃uybabi'ũm o'e ip, kawẽn pa'ore tũibiyũ dak o'jojojo ip puye. Ita'ũm topibiyũ tate o'e. <n>— Ka'ũmg̃u xipacat Deus co'iat. Israel naxeg̃ebitbit Deus mubuyxi. Ixe a'õbi o'je'ada ip — io'e yag̃uybabi'ũmayũ.</n>


text:
G̃ebuje Jesus jeweju etaybitbinayũ o'tomuwã. <n>— Wetabotaidabotbot adeayũ kay — io'e Jesus. — Ibaca'ũm ip, ixat'ũm puye. Irere ip. Xepxep xet oweju ip jekukum. G̃asũ bit ixat'ũmg̃u ip o'e. E dag̃ jeku am iba'ore e'em cebe ip, irere jĩjã buye, ibaca'ũm puye ip. E dag̃ ma ip kuka o'tao'ũm'ũm repibun puye dak — Jesus o'e jeweju etaybitbinayũ be. — Obu'u kawẽn ãm cebe ip: “Eyduk'a kay juy epeyepit,” i, irere buye — io'e.</n>


text:
— Pomawi pão'a oceyabu soat muykõn ãm? — io'e ip. — Ya'ũmg̃u uk'a ig̃o ka be. Iba'ore yabu am — io'e ip.</n>


text:
— Pebũrũ pão'a opop? — io'e cebe ip. <n>— 7 be — io'e ip. — Pũg̃pũg̃ ma axima'it'it tak — io'e ip.</n>


text:
Pão'a o'yabu Jesus- -7 beat'a. Axima dak o'jat. O'jekawẽn Jesus Jebay be- -Deus pe. <n>— Bay! — io'e. — Xipat ẽn, ocewebeam ocexat eg̃ũm — io'e.Soat xat o'takat Jesus- -pão'a, axima dak. O'yamu'acog̃ cĩcã. Ya'ade jĩjã o'e. Ade axima dak, imu'acog̃ puye. Iũmũm o'e jeweju etaybitbinayũ be. Cexat ũmũm o'e ip iboceayũ be.


text:
Soat ip o'jo'o'o ip. Ibeg̃beg̃ iboceayũ o'e. Ixat o'jepoyat. 7 beap ico be o'g̃unopapũn ip cepoyan- -axima epoyan, pão'a epoyat'am tak. Jesus eweju etaybitbinayũ o'g̃unopapũn. O'tujowat ip.


text:
Fariseuyũ oajẽm ip, Saduceuyũ dak. Oajẽm ip Jesus kay. Pũg̃pũg̃ ajẽmjẽm o'e Jesus eju kawẽn ãm. <n>— Ocewebe i'e ba'oreat eg̃ubapuk cuy ocewebe — io'e ip Jesus pe. — Deus a'õbacaap co buje, acetabun ẽn Deus xewiat iap kay — io'e ip. Iboap muwẽn o'e ibuyxijo am.</n>


text:
 <n> (2-4)</n> — Og̃ubapuk g̃u juy — Jesus o'e cebe ip. — G̃asũacat ikẽrẽat kug̃ayũ ip. Deus kay itbut'ũmayũ ip. Eywebe i'e ba'oreat og̃ubapuk g̃u.


text:
O'timudek ip. Oajẽm wara'at ka be. <n>Pão'a o'yadujowat g̃u Jesus eju etaybitbinayũ, g̃ebum'ũm puye ip.</n>


text:
— Ag̃ cuy epesop Fariseuyũ epão'a muyuhuhuaptõm kay, Saduceuyũ enõm kay dak — Jesus o'e cebe ip.</n>


text:
G̃ebuje o'jekawẽn ip jewewebe. <n>— Jesus imẽn o'jekawẽn wuywebe, pão'a wuyadojot g̃u buye — io'e ip.Cedag̃ g̃u o'e ip.


text:
Jesus pit ixeyũ ekawẽn o'ya'ĩjojo. <n>— Yopĩt ma eyetabut okay — io'e cebe ip. — Apẽnpuye eyewewebe kawẽnwẽn eyju: “Imẽn xeku o'e, wuyju pão'a kug̃ g̃u buye,” i? Imẽn g̃u juy epe'e — io'e Jesus.


text:
— Eyetaybit g̃u buk? — io'e cebe ip. — G̃ebum g̃u du eyju 5 be pão'a oyaũm 5000 beayũ xat'am iap kay? G̃ebum cuy epesop iboap kay — io'e. — G̃ebum g̃u du eyju pebũrũ ico epeg̃unopapũnpũn yaepoyan? G̃ebum cuy epesop iboap kay dak — io'e.</n>


text:
— G̃ebum g̃u du eyju 7 be pão'a oyaũm 4000 beayũ xat'am iap kay? G̃ebum cuy epesop iboap kay dak. G̃ebum g̃u du eyju pebũrũ ico epeg̃unopapũnpũn yaepoyan? G̃ebum cuy epesop iboap kay dak.</n>


text:
— Eyetaybit gu buk tu pão'a muwẽnuwẽn g̃u õn iam? Eyetaybin cuy. Ag̃ cuy ixeyũ be pão'a muyuhuhuaptõm kay- -Fariseuyũ epão'a muyuhuhuaptõm kay, Saduceuyũ epão'a muyuhuhuaptõm kay dak — io'e cebe ip.</n>


text:
Imẽneju itaybit ip Jesus pão'a muyuhuhuaptõm i'e buje, Fariseuyũ emumutaybitbinap i'e ojuy osunuy, Saduceuyũ emumutaybitbinap tak. Imẽn ip o'g̃ukũyjo. Xipat g̃u cemumutaybitbin ip. Deus xe cedag̃ g̃u ip imutaybitbin- -Fariseuyũ, Saduceuyũ dak. Wuyjuyũ mug̃uykuku'ukayũ ip osodop.</n>


text:
O'ju ip Cesaréia eipi tẽg̃ ma- -Filipe eipi tẽg̃ ma. Oajẽm. <n>— Abu xe'e õn wuyjuyũ xe? — io'e cebe ip- -soat wag̃o o'e.</n>


text:
— “Teku waram g̃uto o'jetait'iat,” i'e'em ip- -pũg̃pũg̃ e'em ip — io'e ip. — “Teku João Batista- -waram g̃uto o'jetait'iat,” pũg̃pũg̃pũg̃ e'em — io'e ip. — “Teku Elias- -waram g̃uto o'jetait'iat,” i'e'em warara'acayũ — io'e ip. — “Teku Jeremias- -waram g̃uto o'jetait'iat,” i'e'em warara'acayũ — io'e ip. — “Teku kuyjeat- -Deus ekawẽn muwẽnuwẽn'ukat- -waram g̃uto o'jetait'iat,” i'e'em warara'acayũ — io'e ip.</n>


text:
— Cristo ẽn — Simão Pedro o'e Jesus pe. — Deus emunaẽ ẽn. Soat em itaicat ipot ẽn- -Deus ipot ẽn — io'e Jesus pe.</n>


text:
— Icẽmãn, Simão — Jesus o'e. — Ijoceayũ dak iboap ekawẽn o'g̃uwẽn g̃u ip ewebe- -Deus acã- -webay acã- -kabi beat acã. Ecokcok ẽn, João ipot, — io'e.</n>


text:
— Icẽmãn og̃uwẽn ewebe: Ẽn Pedro. “Deus ipot ẽn,” exe iap ekawẽn kay itabucayũ webekitkin e'em ip, itabut puye ip. Okay itabucayũ oe'ũ ip ma'g̃u, jetait waram, ibaca jĩjã buye. Satanás ebekitkit bacaap podi ma e'em okay itabucayũ bacaap.</n>


text:
— Ajo cũg̃ ma exe ijoce, iboap tak cũg̃ ma je'e Deus xe kabi be — io'e Pedro be. — Ajo bit cũg̃ g̃u exe ijoce, iboap tak cũg̃ g̃u je'e Deus xe kabi be. Imẽnpuye a'õbi Deus emunaẽ kay itabucayũ jeedop ip Deus xe- -okay itabucayũ. Deus soat kukan pima, cexe jeedop ip — Jesus o'e Pedro be.</n>


text:
— G̃asũ dak cuy omuwẽnuwẽn epekuku g̃u wara'acayũ be. “Teku Deus emunaẽ,” i'ũmg̃u juy epeku — io'e jeweju etaybitbinayũ be.</n>


text:
Jesus jeweju etaybitbinayũ mukũyjojo o'e apẽn kuka o'jebapuk cebe iam. <n>— Jerusalém ka be oju — io'e cebe ip. — Ika watwat xipan g̃u okuk soat ip- -Judeuyũ kukukayũ, paĩyũ kukukayũ, Moisés ekawẽn imutaybitbin'ukayũ. Ipiat'ajom õn, ixeyũ buye — io'e jeweju etaybitbinayũ be. — Waoka ip — io'e Jesus. — Imẽnpit xepxep xet kap puje bit, waram ocetait — io'e Jesus.</n>


text:
Pedro ibodi ma o'tujowat jeweju, kawẽn ãm. <n>— Jaoka g̃u ip. Deus bikuyap tomuju g̃u, Kariwa — io'e Pedro. — Je'bapuk'ũma — io'e.Imẽn Pedro o'e Jesus pe. Imukorẽm pin, Pedro xe xipat g̃u kuka o'e imẽn pima bit.</n>


text:
O'jekorepẽn Jesus. <n>— Mũg̃ ece! — io'e Pedro be. — Satanás ekawẽn puxim ẽn kawẽnwẽn. Satanás tak ibu'u owebe we'ũ ãm adeayũ beam. Deus ag̃uy dag̃ g̃u ẽn jewag̃uyg̃uy- -ipi juacat ag̃uy dag̃ acã ẽn. Imẽnpuye Deus bikuyap tag̃ jekuku am, ẽn omubu'un ojuy — io'e Jesus Pedro be.</n>


text:
G̃ebuje Jesus o'jekawẽn jeweju etaybitbinayũ eju. <n>— Oweju jeku pin pima, eywekay ma eyag̃uyba'ũm cuy; eybu'um g̃u dak cuy eye'ũ ãm owebeam; wa'õ dag̃ tak cuy epeku — io'e cebe ip.</n>


text:
— Imẽneju owebeam eye'ũ buje, soat em eyetait epesop Deus xe eye'ũap tomukadi. Eybu'u eye'ũ ãm owebeam pima bit, epajẽm g̃u Deus kay — io'e.


text:
— Ajo-kug̃ tak epesop soat tarekrek kug̃ ipi juat kug̃, eybiõg̃buk ipiatpi'ajojoap pe imẽnpit? Ka'ũma kug̃ ma! — Jesus o'e cebe ip. Tei'ũmg̃u soat em Deus xe wuydopapteim — io'e.</n>


text:
— Soat wag̃o õn — Jesus o'e, kawẽnwẽn pima jewebeap pe ma. — Ocepit ma wekawẽn tojotjot'ukayũ eju, webay a'õbacaap eju dak, idip cĩcãap eju dak. Yajẽm puje, teim je'g̃ũm soat pe- -apẽn oekuku iapteim — io'e. —


text:
Pũg̃pũg̃ pit jeedop wajẽmap wiwim itabẽg̃- -ijodiat. Oxe xe ma jeedop ip, soat kukan õn pima. Wajẽmap co'ũm puje, je'ũ g̃u ip — io'e Jesus- -soat wag̃o o'e.</n>


text:
xet kap puje, o'ju ip co'a kay- -yaumat'a kay. Jesus ebapũg̃ ma o'tujowat- -Pedro, Tiago dak, João dak. Tiago kitpit osunuy ixe João. Jag̃epũg̃ ma o'tujowat ip. <n>Oajẽm ip.


text:
Co'a jeje Jesus o'jewemuwarurun ebapũg̃ayũ wap. Kaxi sopsepap puxim topasopsep o'e- -Jesus topa. Iisuat puxim jekabek- -Jesus ekabek. Irut cĩcã o'e.</n>


text:
G̃ebuje Moisés'ũm o'jebapuk, Elias'ũm tak. O'jebapuk ebapũg̃ayũ wap. Jesus eju jekawẽn ãm o'jebapuk ip. O'jekawẽnwẽn ip Jesus eju.</n>


text:
Kawẽnwẽn epere buje, Pedro o'e Jesus pe: <n>— Kariwa — io'e. — Xipat ma wuyju ijoce am. Xipat exe bima, xijap ojomõg̃ ijoce. Pũg̃ edopam ojomõg̃. Wara'at Moisés'ũm dopam ojomõg̃, wara'at Elias'ũm dopam — io'e Jesus pe.</n>


text:
Kabikerereat tak oajẽm cekay ip- -Jesusyũ kay. Isopsepat osunuy. Ixeyũ dak o'yajuy isopsepan. Deus isopsepat pidasewi o'jekawẽn- -kabikererereat pidasewi. <n>— Teku okpot. Ikukpin cĩcãat oxe. Omucokcokap cĩcã okpot. Eya'õpicũg̃cũg̃ cuy epesop ya'õ kay — io'e- -Deus o'e. Imẽn kawẽnwẽn o'e Deus. Jesus muwẽnuwẽn o'e.</n>


text:
Ijo buje, ebapũg̃ayũ o'jẽg̃'aecõg̃cõg̃ ip. Iparara jĩjã o'e ip Deus kabikerereat pidasewi o'jekawẽn puye.


text:
Jesus pit o'jẽg̃'aecõg̃cõg̃'iayũ o'g̃ucay. <n>— Epe'ãy juy — io'e cebe ip. — Eypararam g̃u juy epesop — io'e.</n>


text:
Jeakag̃ ip pima, Jesus ma o'jojojo ip. Ka'ũmg̃u warara'acayũ o'jojojo ip. O'ãy ip. O'kop ip Jesus eju. O'kop ip co'a jejewi.


text:
Kopkom pima, Jesus o'jekawẽn ebapũg̃ayũ eju. <n>— G̃asũ g̃u juy epejojojoiap epeg̃uwẽn warara'acayũ be — io'e cebe ip. — G̃uyjom pit epeyawẽg̃muwẽnuwẽn put, waram wetait puje — io'e- -soat wag̃o o'e.</n>


text:
— Apẽnpuye Moisés ekawẽn ocemutaybitbin'ukayũ e'em, “Koap Elias'ũm omuyku,” i? — io'e ebapũg̃ayũ Jesus pe.Imẽnpuye Jesus kawẽnuwẽn o'e. Elias muwẽnuwẽn o'e.</n>


text:
— Elias'ũm awẽg̃ itaybit g̃u buye ip — io'e Jesus. — Elias'ũm co'iat kuy oajẽm, soat muxipan am- -wajẽmap peam imuxipan. Adeayũ ag̃uymuwarurun itabut am ip Deus kay — io'e Jesus.


text:
— Imẽn Elias'ũm co'iat kuy oajẽm ma ijoceayũ kay. Ixeyũ bit ixem itaybit g̃u o'e- -Moisés ekawẽn eymutaybitbin'ukayũ. Warẽmtag̃ ma ip o'jukuk. Ikẽrẽm cĩcã ip o'jukuk. O'g̃udadaibotbon cĩcã ip. Imẽn ma õn tak ipiat osupi'ajojo, xipan g̃u ip okuk puye — io'e Jesus- -soat wag̃o o'e.</n>


text:
— Okpot kay etabotaidabotbon cuy, Kariwa — io'e. — Axik opop cebe. Ipiat'ajojom ibiõg̃buk kẽrẽat pibun — io'e ag̃okatkat Jesus pe. — Ade em o'at'at daxa be. Ade em oakõmkõm idibi be — io'e.</n>


text:
— Eweju etaybitbin'ukayũ kay otojot. Okpot otojot. Imẽnpit itaybit g̃u ip ibiõg̃buk kẽrẽat mujẽm ãm. Iba'ore cebe ip okpot mu'ada am — io'e Jesus pe.</n>


text:
— Deus kay itabut'ũmayũ eyju! — Jesus o'e. — Soat em wara'at tag̃ epeyag̃uyg̃uy buye, eyetabut'ũm Deus kay. Soat em ikẽrẽan e'e buye dak. Pug̃ũn og̃uy eyxe? Ade koato eyxe og̃uy bima dak, kuka eyeabut'ũm ma epesop okay. Imẽnpit ekpot etojot cuy okay g̃asũ — io'e cebay be.O'tojot.</n>


text:
Ibiõg̃buk o'g̃ukorẽm Jesus. <n>— Ejẽm — io'e Jesus ibiõg̃buk kẽrẽat pe. O'jẽm jekukat xewi- -ag̃okatkat ipot xewi. O'je'ada g̃axĩn ma ibiõg̃buk kẽrẽat kug̃ topibit.</n>


text:
Yag̃epũg̃ ma bima, oajẽm ip Jesus kay. Jesus eju etaybitbinayũ oajẽm. <n>— Apẽnpuye ocewebe ibiõg̃buk kẽrẽat mujẽm pa'ore? — io'e ip cebe.</n>


text:
— Deus kay eyetabutbũt puye — Jesus o'e. — Deus kay eyetabucap yopĩt pima, ka'ũmg̃u iba'ore kuka eywebe. Eyetabucap yopĩt pima, mostardada buxim acã okay eyetabucap pima, kuka epe'e co'a be: “Ecenapõn ijocewi. Wara'at ka be eju juy,” i. Ig̃o'a dak o'jenapõn kuka wara'at ka be — io'e cebe ip.</n>


text:
— Deus a'õbi'ũm pima bit, o'jẽm g̃u kuka ip- -ibiõg̃buk kẽrẽayũ. O'jẽm g̃u kuka ip ikukukayũ bewi. Deus kay g̃ebum pima, wuyju jekõnkõn g̃u e'em acã o'jẽm ip, Deus eju wuyekawẽnwẽn'uk pima dak — io'e Jesus.</n>


text:
G̃ebuje o'je'aweroro Jesusyũ Galiléia eipi be. <n>— Soat wag̃o õn — Jesus o'e cebe ip. — Ipi juacayũ odujowan ip oaoka pinayũ kay.


text:
Okay itakomaayũ oaoka ip. Imẽnpit ebapũg̃ kabia kap puje, õn pit waram ocetait Deus a'õbi — io'e aweroayũ be. Imẽn Jesus o'e buye, ig̃uycũg̃cũg̃ap kug̃ ma acã ip o'e- -aweroayũ o'e.</n>


text:
Cafarnaum ka kay oajẽm ip. Israel naxeg̃ebitbit pewi dinheiro bubu'ukayũ osodop ibo ka be. Deus eju kawẽnwẽnap'a muxipanpan'ukayũ beam ibubum o'e ip. <n>— Emutaybitbin'ukat dinheiro je'g̃ũm tu ibubu'ukayũ be Deus eju kawẽnwẽnap'a muxipanpan'ukayũ beam? — io'e ip Pedro be.</n>


text:
— Hm hm — Pedro o'e. — Je'g̃ũm — io'e. <n>O'jepit. Dexe. Jesus o'jekawẽn Pedro eju. <n>— Apẽn xipat exe, Simão? — io'e. — Abu-bewi ipi kukukayũ dinheiro je'jat ip? Jekpotpoyũ bewi du? Wara'acayũ bewi g̃u xe'e? — io'e Pedro be.</n>


text:
— Jekpotpoyũ bewi g̃u- -wara'acayũ bewi acã — io'e. <n>— Hm hm — Jesus o'e. — Imẽnpuye ipi kukukat ipotpoyũ dinheiro je'g̃ũm g̃u ip dinheiro bubu'ukayũ be — io'e Jesus. — Imẽnpuxim Deus ipot tak dinheiro je'g̃ũm g̃u juy Deus eju kawẽnwẽnap'a muxipanpan'ukayũ be.</n>


text:
— Inaka wuyju dinheiro ag̃ũm cebe ip — Jesus o'e. — Itakomãn g̃u juy ip wuykay. Eju iodi kay — io'e Pedro be. — Pig̃a ejoxik cuy idibi be — ie'em. — Axima juy eju'uk pig̃a bewi koap ma. Axima bi ixik puje, dinheiro'a eyadobuxik axima bi be. Axima bi bewi eyabu juy — io'e. <n>— Ibo'a eyadujowat dinheiro bubu'ukayũ kay Deus eju kawẽnwẽnap'a muxipanpan'ukayũ beam- -dinheiro'a. Yamuxipanpanayũ dei je'e owebewi, ewebewi dak — io'e Jesus Pedro be. <n>— Hm hm — io'e Pedro.O'ju. O'yabu. O'yaũm.</n>


text:
G̃axĩn ma oajẽm ip- -imutaybitbinayũ. Oajẽm Jesus kay, Pedro cẽm awap. <n>— Abu je'e ya'õbuyxian wuy'in warara'acat podi ma, Deus xe acesop pima? — io'e ip Jesus pe.</n>


text:
 <n> (3-4)</n> — Wara'acat podi ma wuyetabun ibuyxiat pin'ũmat. Bekicat puxim ixe. Ig̃asũ xipacat xeku Deus xe, soat kukan pima õn. Iboap kay juy g̃ebum epesop — io'e Jesus cebe ip. — Wara'at tag̃ jekukum epesop — io'e cebe ip. — Bekicat puxim cuy epesop. Apẽn ite bekicat ya'õbaca pin g̃u, imẽn tak eyju eya'õbaca pin g̃u juy epesop. Eya'õbaca pin'ũm pima, xipan epeyeku Deus xe. Eya'õbaca pin pima, Deus xe g̃u epesop, soat kukan pima õn — io'e Jesus.


text:
— Eyju xipan bekitkit kug̃ pima, xipan okug̃ tak epesop — io'e Jesus. Ijop bekicat Jesus itabun'isuat puxim. Jesus tieg̃ Jesus kay itabun'isuat ju'kuk xipan pima, Jesus tak ju'kuk xipan ijo'iat.</n>


text:
— Bekicat mubu'un puje okay itabut am, ikẽrẽat mujurũg̃rũg̃ eyju, okay itabucat mubu'un puje. Imubu'un puje, Deus cuy ipiat supi'ajoat eykay. Imẽn ey'e awap, xipat kuka juk o'e wita'a yabog̃at'a mukirik am eyag̃obu eju iodi be eymuakõm — io'e cebe ip.


text:
— Og̃uycũg̃ cĩcã, eyju wara'acat mubu'un pima, okay jetabut am. Okay itabucat ikẽrẽan e'e ip, warara'acat cocom ip pima- -ikẽrẽan e'e'ukayũ jojom ip pima. Imẽnpuye ikẽrẽan e'e'ukayũ itabotaidadotbot cĩcã jeedop ip, wara'at osubuyxijo buye.</n>


text:
— Epeyepere juy ikẽrẽat mug̃ug̃ẽap eybõmbicuk pima bit purut ka. Eybu'ũm pima bit purut ka, ikẽrẽat epeg̃ug̃ẽ g̃u. Imẽn eyajẽm Deus kay, ikẽrẽat mug̃eg̃ẽm g̃u buye. Xipat kuka o'e eyõm ãm Deus kay pũg̃pu bima dak. Xipat g̃u kuka o'e eyõm ãm ipiat'ajojoap pe xepxepu ma- -daxa epirẽm'ũmap pe. <n>— Epeyepere juy ikẽrẽat mujurũg̃rũg̃ap. Eyĩ'ũm pima bit purut ka, ikẽrẽat epeg̃ujurũg̃rũg̃ g̃u. Imẽn kuka eywebe ipiat'ajoap puxixim, daxa epirẽm'ũmap pe eyjuap puxixim. Imẽn eyajẽm Deus kay, ikẽrẽat kay g̃u epekuku buye. Xipat kuka o'e eyõm ãm Deus kay taokẽrẽat pima dak. Xipat g̃u kuka o'e eyõm ãm ipiat'ajojoap pe taokẽrẽat'ũmat ma- -daxa epirẽm'ũmap pe.</n>


text:
— Epeyepere juy jeakap ikẽrẽat kay. Eyeta'ũm pima bit purut ka, ikẽrẽat epeg̃ẽg̃ẽ g̃u, ipiat'ajoap puxixim, daxa epirẽm'ũmap pe eyjuap puxixim. Imẽn ikẽrẽat mug̃ẽg̃ẽ'ũm pima, eyajẽm Deus xe, ikẽrẽat kay g̃u buye. Xipat kuka o'e eyõm ãm Deus kay pũg̃ta bima dak. Xipat g̃u kuka o'e eyõm ãm ipiat'ajojoap pe xepxepta ma- -daxa epirẽm'ũmap pe.</n>


text:
— Eyday'em'um cuy epesop — io'e jeweju etaybitbinayũ be. — Okay itabun'isuayũ mubekitkin g̃u juy epesop. Ioce eywebe, Deus ekawẽn tojotjot'ukayũ ixeyũ kug̃ soat em. Deus ekawẽn tojotjot'ukayũ jebikuyap tag̃ cepit put ip Deus kay, ceweju kawẽn ãm- -webay eju- -kabi beat eju. Imẽnpuye eyday'em'um cuy epesop — io'e Jesus cebe ip.


text:
— Soat wag̃o õn. Ijodi ojot ikẽrẽat mujurũg̃rũg̃'ukat taxijo am — Jesus o'e. — Imẽnpuye okay itabun'isuayũ mubekitkin g̃u juy epesop — io'e cebe ip.</n>


text:
Jesus wuymutaybitbinap ekawẽn o'g̃uwẽn cebe ip g̃ebuje bit. <n>— Apẽn kuka o'e jeõhõyũ kukukat, iõhõ oitabidao bima? Jeõhõ kudadam je'e xeku. 100 be iõhõyũ- -ovelha. Pũg̃ ixeyũ'in pit oitabidao bima, kudadam je'e. Co'a koreren tag̃ warara'acat kõnkõn pima, je'ju itabidaoat kuda am. 99 beayũ bewi je'ju — io'e.</n>


text:
— Icẽmãn õn e'em eywebe, itabidao topibit tobuxik puje, icokcok cĩcã ma je'e, jeõhõ o'tobuxik puye. Icokcok cĩcã je'e itabidaoat kug̃ oexe buye. Itabidao'ũmayũ kay icokcokap podi ma je'e itabidaoat kay icokcokap — Jesus o'e cebe ip.


text:
— Jeõhõyũ kukukat ibu'u jeõhõ be itabidao am. Imẽnpuxim Deus ibu'u pũg̃ pe ma okay itabun'isuayũ be ma wũy ma jedop am jexewi- -wuyebay xewi- -kabi beat xewi — io'e Jesus.</n>


text:
— Eykitpit ikẽrẽat eywebe e'em pima, epeyekawẽn ceweju. Iboap ikẽrẽat muwẽnuwẽn cuy epesop. Eyag̃uypũg̃ ma epeyekawẽn eykitpit eju. Eyekawẽn kay bima, eyburem epesop- -eykitpit, eyju dak — io'e Jesus.


text:
— Eyekawẽn kay'ũm pima bit, eyweju epetujowat pũg̃, xepxep eyekawẽn co am. Waram cuy epeyekawẽn eykitpit eju. Eywejuayũ juy imẽn e'e'eap ya'ĩjo. <n>— Ya'ĩjo buje, soat jekawẽn put wuyjuyũ be: “Aceya'ĩjo soat e'e'eap. Imẽn o'e,” i. Imẽn xepxep ekawẽn tag̃, ebapũg̃ ekawẽn tag̃ g̃u xe'e'i. Imẽn opop ibararak Deus ekawẽntup pe — io'e Jesus.</n>


text:
— Ixeyũ ekawẽn kay'ũm pima dak, okay itabucayũ mukũyjom cuy eyju, jeawero puje ip. Ixeyũ ekawẽn kay'ũm pima bit, Judeu'ũmat puxim epejukuk- -eykipit epejukuk. Wuywebewi iecug̃ap peam dinheiro bubu'ukat puxim epejukuk- -cekay'ũmat puxim — io'e cebe ip.</n>


text:
— Icẽmãn e'em õn eywebe. Ipi juacat pe, “Deus xe cũg̃ ma ekukuap,” i ey'e buje, kabi be bima iboap kukuap cũg̃ ma je'e. Ipi juacat pe, “Deus xe cũg̃ g̃u ekukuap,” i ey'e buje bit, kabi be bima iboap kukuap cũg̃ g̃u je'e Deus xe — Jesus o'e cebe ip.</n>


text:
— Xepxem kawẽnwẽn pima eyju Deus eju pũg̃ tag̃ ma, eybikuyap tag̃ ma webay je'e eywebeam- -kabi beat je'e — io'e cebe ip.


text:
G̃ebuje Pedro o'jekawẽn Jesus eju. <n>— Ocexe ibuyxiat — io'e. — Pebũrũ em cuy oceg̃ebu g̃u ikẽrẽat kay?- -owebe okitpit ikẽrẽãn e'eap kay? 7 em ma du? — io'e Jesus pe.</n>


text:
Pedro ekawẽn buye, Jesus o'jekawẽn iboceayũ be. Deus soat kukanap muwẽnuwẽn o'e. O'jekawẽn iboceayũ mutaybitbin. <n>— Webay ipi kukukat puxim — io'e Jesus. — Kabi beat webay. Imẽnpit ipi kukukat puxim. Ipi kukukat oajẽm jekapikpik'ukayũ kay. Kapikpik'ukayũ bewi ceweroaptei bu am, oajẽm ipi kukukat.</n>


text:
— Koap em kapikpik'ukat o'tujot ip jekariwa be. Ade jĩjã ceaweroap o'e- -mil be dinheiro'a- -prata mug̃ẽg̃ẽat'a.


text:
Imẽnpit ixe kapikpik'ukat kaka g̃u dinheiro. Cedinheiro o'e g̃u ceaweroap teida am. Imẽnpuye jekariwa ja'õbi o'g̃uju soat tuk'a beat ũm ãm, teida am- -itayxi ũm ãm, ipotpoyũ ũm ãm tak.


text:
O'jẽg̃'aecõg̃cõg̃ cewap. <n>— “Imẽnpuk,” io'e jekariwa be. “Oteida g̃uyjom soatei,” io'e kapikpik'ukat.</n>


text:
Kapikpik'ukat a'õ buye, cekariwa itabotaidabotbot o'e cekay. <n>— “Eaweroaptei eg̃ũm g̃u juy owebe,” cekariwa o'e cebe. “Pũg̃ em tak ka'ũma,” io'e kapikpik'ukat pe. <n>— “Xipat cĩcãat ẽn,” io'e kapikpik'ukat.</n>


text:
— O'ju. Kapikpik'ukat o'ju jebureyũ kay- -kapikpik'ukayũ kay. Dao ma o'topabijuk jekapikap peayũ. Pũg̃ ma ceaweroap 100 dinheiro osunuy. Yopĩt ma dinheiro osunuy. O'jat jebure yag̃obu eju. <n>— G̃ebuje o'yag̃obuaha. <n>— “Eaweroap owebe eteida,” io'e.</n>


text:
O'jẽg̃'aecõg̃cõg̃ cewap. <n>— “Obure!” io'e. “Etabotaidabotbot okay,” io'e. “Õn soat oteida g̃uyjom- -weaweroap,” io'e jebure be.</n>


text:
— Ixe imẽnpit: “Ap!” io'e. “G̃axi ma õn cekay,” io'e. <n>— “Iba'ore. Dinheiro kug̃ g̃u õn,” io'e.Imẽnpuye ibure daomũnmũnap'a be o'g̃uju. <n>— “Eaweroap teida buje acã, ecejẽm,” io'e ibure.</n>


text:
Warara'acat kapikpik'ukayũ itakoma ip o'e jebure awẽg̃ cocom pima. <n>— G̃ebuje ip jeipi kukukat pe o'ju. Soat o'g̃uwẽn ip jeipi kukukat pe — io'e Jesus.</n>


text:
— G̃ebuje kapikpik'ukat ekariwa o'tomuwã. <n>— “Kapikpik'ukat,” io'e. “Xipat'ũmat,” io'e cebe. “Juk ece owebe, ‘Imẽnpuk. G̃uyjom cuy oteida,’ i. Imẽnpuye eteida'ũmap kay kuy g̃ebum g̃u oce.


text:
Wetabotaidabotbot og̃uy ekay õn pit. Imẽnpuxim ma juy eg̃uy ẽn tak ebure kay,” io'e — io'e Jesus.</n>


text:
— Kariwa itakoma jĩjã o'e kapikpik'ukat kay. Imẽnpuye o'g̃uju daomũnmũnap'a be ipiat'ajo am. <n>— “Teida buje acã dak ecejẽm,” io'e cebe.


text:
Eyju dak eyetabotaidabotbot'ũm pima eywag̃oyũ kay, ikẽrẽat kay g̃ebum puye; imẽnpuxim webay dak- -kabi beat tak itabotaidabotbot g̃u je'e eykay, ikẽrẽat kay g̃ebum puye — io'e Jesus cebe ip.</n>


text:
Jekawẽn epere buje, Jesus Galiléia eipi bewi o'ju. Jepitpin o'e Jesusyũ. Judéia eipi kay oajẽm. Wara'at kadi be ma oeku. Jordãodi wĩnãbu ma oeku.


text:
Adeayũ o'ju Jesus tomuju. Ade jĩjã. O'ju ibo ka beayũ- -iwãtaxipipiayũ Soat o'g̃u'ada. Judéia eipi be o'g̃u'ada Jesus.</n>


text:
Fariseuyũ oajẽm ip cekay waram. Jesus a'õ muwarurunap ojuy ip. <n>— Wuyawẽwẽap tag̃ tu wuytayxi epereperem, wuyxe cũg̃'ũmap tag̃ jekukum pima xeku? — io'e ip cebe.</n>


text:
— Epetupco juy Deus ekawẽntup — Jesus o'e cebe ip. — Imẽn ibodup e'em: <n> Kuyje soat mug̃ẽg̃ẽ'ukat ag̃okatkat o'g̃ug̃ẽ, ayacat tak. Ixeyũ o'g̃ug̃ẽ xepxem ma jekuku am, i — io'e Jesus.</n>


text:
 <n> (5-6)</n> — Imẽnpuye Deus o'jekawẽn cebe ip- -ag̃okatkat pe, ayacat pedak. <n> Jetayxi bu buje, ag̃okatkat cẽmcẽm jebay duk'a bewi, jetayxi eju cucum. Jektop pu buje, ayacat tak jektop eju cucum, i. <n> Xepxep ma ip. Imẽnpit pũg̃at puxim ip o'e jewekug̃ soat em jeweweju ip cucum puye. Imẽnpuye eytayxi juy epeyepere g̃u. Pũg̃at puxim eyju Deus a'õbi. Deus xe eyju pũg̃ ma — io'e Jesus.


text:
— Apẽneju Moisés o'e: “Eytayxi epere pin pima, ‘Otayxim g̃u ece g̃asũ bit’ iaptup cuy epetupmubararak. G̃ebuje ibodup epetupũm ayacat pe, epere am,” i?</n>


text:
— Moisés imẽn o'e, eybu'u jĩjã buye ya'õ dag̃ jeku am. Kuyje bit imẽn g̃u o'e. Kuyje Deus soat o'g̃ug̃ẽ.</n>


text:
— Ibocewi e'em õn eywebe. Ag̃okatkat jetayxi epere buje, wara'at pu am pima, ikẽrẽ cĩcãat mug̃ẽg̃ẽm. Itayxi koapat jektop eju acã o'jepo. Imẽn pima, ixe ag̃okatkat ikẽrẽat mug̃ẽg̃ẽm itayxi be. Imẽnpuye ikẽrẽat o'g̃ubapukpuk ixe ag̃okatkat — Jesus o'e.</n>


text:
— Ibu'u'u ip pima jewewekay, xipat kuka o'jewebumũn g̃u — io'e ip- -Jesus eju etaybitbinayũ o'e cebe.</n>


text:
G̃ebuje Jesus o'jede. <n>— Soat pe g̃u õn e'em imẽnpit. Pũg̃pũg̃ ma ig̃o ekawẽn tag̃ jekukum. Deus ixeyũ mubacan'ũm pima, iba'ore cebe ip jag̃epũg̃ ma jeku am.</n>


text:
— Ig̃o ekawẽn tag̃ jewebumũnmũn g̃u ip Deus a'õbi. Deus soat kukanap kay jĩjã ip. Imẽnpuye jewebumũnmũn g̃u ip. Warara'acat pit jewebumũnmũn g̃u ip- -ag̃okatkayũ. Jewebumũnmũn g̃u jekapap pibun; iba'ore cebe ip ayacat mu'ukreg̃ am. Warara'at tak jewebumũnmũn g̃u pũg̃ ma o'subudakacap pibun; iba'ore cebe dak. <n>— Imẽneju soat pe g̃u õn e'em. Ig̃o ekawẽn kayayũ be acã õn e'em. Cekay butayũ ig̃o ekawẽn tag̃ cuy jekukum ip — io'e.</n>


text:
G̃ebuje iboceayũ bekitkit o'tojot ip Jesus kay. Bekicat yabi jeje jebumõg̃ ãm, o'tojot Jesus kay. Bekicat peam kawẽn ãm Deus eju, o'tojot ip. <n>— Bekicat cuy epetojot g̃u juy Jesus kay — io'e ceweju etaybitbinayũ iboceayũ be. Imẽn iboceayũ o'g̃ukorẽm ip.</n>


text:
— Ãg̃ jeedot ip bekitkit okay — Jesus pit o'e. — Imubu'un g̃u juy okay imudot am. Ixe bekitkit oxe yajẽm pin ip. Imẽnpuxim Deus soat kukanap kabia soat ip yajẽm pin oxe- -okay itabucayũ — io'e. — Imẽnpuye epeg̃udot cuy okay — io'e.</n>


text:
Pũg̃ em ibubut adeat oajẽm Jesus kay. <n>— Omutaybitbin'ukat! — io'e Jesus pe. — Soat em Deus xe og̃uy pin wetait. Apẽn xipacat oce'e juy, soat em cexe og̃uy am? — io'e.</n>


text:
— Apẽnpuye ecekawẽn owebe, “Apẽn xipacat oce'e juy?” i. Pũg̃ acã xipat cĩcãat. Deus xeku. Apẽn wuye'ajojoyũ'ũm'ũm pe Moisés o'e iap tag̃ cuy jekukum ecesop — io'e. — Imẽn jekukum pime, etait eg̃uy cexe soat em.</n>


text:
— Ajo a'õ dag̃ cuy oceku Moisés ekawẽn'in? — io'e. <n>— Ig̃o a'õ dag̃ — io'e Jesus. <n> Warara'acat epeyaoka g̃u juy, i. Wara'acat tayxi kay g̃u juy, i dak. Eybukurug̃ g̃u juy epesop, i dak. Warara'at awẽg̃ mukẽrẽrẽrẽn g̃u juy epesop, i dak.


text:
 Ibuyxim cuy eyebay epejukuk, eyxi dak, i dak. Eyxeat ikukpin epejukuk eyewekukap puxim, i dak — io'e Jesus.</n>


text:
— Soat tag̃ oweju jekuku am, ebubut cuy eteida- -soat ma. Ibo juy dinheiro tei'ũma eg̃ũm tadaibocayũ be — io'e. — Imẽn e'e buje, ade je'e ebubut kabi be — io'e. <n>— G̃ebuje ejot okay, oweju jekuku am soat em — io'e Jesus. <n>— Iba'ore — io'e.</n>


text:
G̃ebuje Jesus o'jekawẽn jeweju etaybitbinayũ eju. <n>— Iba'ore jĩjã ibubut adeat õm ãm Deus xe kabi be — io'e cebe ip. — Ibu'u jĩjã ip Deus a'õ kay ãm, itabut cĩcã ip jebubut kay buye.


text:
Camelo ikap pa'ore awi daobi'atok tag̃. Imẽnpit ibodi ma iba'ore ibubut adeat õm ãm Deus xe, kabi be — io'e.</n>


text:
Imẽnpuye Jesus o'jeak cekay- -iboceayũ kay. <n>— Wuywedaxijo ba'ore soat em Deus xe wuydop am — io'e cebe ip. — Deus pe bit soat i'e but — io'e. — Deus pe soat daxijo but — io'e Jesus.</n>


text:
— Icẽmãn õn e'em eywebe. Soat wag̃o õn — io'e Jesus. — Ipi be wepit puje, iisu e'em soat ma ipi dag̃. Xik'i e'em õn. Israel diwacayũ kay ya'ĩjojo oce'e. Wa'õbuyxi jĩjãat oce'e. Ajo xipat Deus xe iap og̃uwẽn cebe ip- -ajo xipat'ũm Deus xe iap tak. Eyju ma dak Israel diwacayũ epeyewede- -12 beayũ diwacayũ. Eyju dak xikxik'i epesop. Epeg̃uwẽn cebe ip ajo xipat Deus xe iap, ajo xipat'ũm Deus xe iap tak.</n>


text:
— Owebeam soat xewi o'juiayũ ade jĩjã je'jat ip. 100 beat je'jat ip. Jeduk'a bewi o'juiayũ, jeipi bewi o'juiayũ dak, jebadipyũ xewi o'juiayũ dak; jewag̃o xewi o'juiayũ, jekitpit xewi o'juiayũ, jebay xewi o'juiayũ, jexi xewi o'juiayũ, jekpotpoyũ xewi o'juiayũ, jedaxityũ xewi o'juiayũ- -soat ip ade jĩjã xipacat je'jat ip. Deus xe dak itait jeedop ip soat em — io'e Jesus.


text:
— Ade ya'õbuyxiayũ'in yopĩcayũm jeedop ip. Ade yopĩcayũ'in ya'õbuyxiayũm jeedop ip — io'e Jesus.</n>


text:
Deus soat kukan pima, uva'a kug̃ jekat peat puxim ixe. Xeku kapikpikayũ kudadam o'e, jewebeam kapik am. Imẽn Jesus ekawẽn o'e jewejuacat mutaybit am. Wuymutaybitbinap muwẽnuwẽn o'e- -imẽnpuximap ekawẽn. <n>— Ixe uva kug̃ jekat peat o'ju jebuywatwacayũ kudadam. Kabia isum o'ju, jekat pe tujowat am — io'e. — O'ju — io'e.</n>


text:
— “G̃asũ epeju, okat pe obuywat am,” io'e cebe ip- -soat pe. “Pũg̃ kabia oteida- -eyekapikapteim. Okat pe eyepere buje, oteida. Pũg̃ isurũg̃at'a eyekapikaptei e'em- -prata'a,” i.Imẽn o'e cebe ip, iboaptei ibabi dag̃ o'e buye- -jeka beacat pabi dag̃. <n>— “Xipat,” io'e ip.Imẽnpuye soat o'ju ip ikat pe, ibuywan.</n>


text:
— Kabia isusu ma o'ju waram kapikpikayũ kuda am. 9 hora bima o'ju. O'tobuxik warara'acayũ- -xerem g̃u pẽnpẽnayũ. <n>— Oajẽm ka'ũmg̃u pẽnpẽnayũ kay. Ceaweroroap pe oajẽm- -tarekrek muxipanap'a be.</n>


text:
— “Epeju okat pe. Oteida eywebe eykapikaptei- -ajo cũg̃ ma iaptei,” io'e cebe ip. <n>— “Hm hm,” io'e ip. “Ebuywan oceju,”.</n>


text:
Imẽnpuye ip o'ju. <n>— Kariwa waram o'ju. Kaxicug̃ ma waram o'ju. Uvadip kat iwat o'ju. Warara'acayũ o'tujowat jekat pe, kapik am. <n>— Katpujesu warara'acayũ o'g̃uju jekat pe, kapik am tak. 3 hora bima o'g̃uju.</n>


text:
— Katpuje oeku. 5 hora bima, oeku. Warara'acayũ o'tobuxik- -ka'ũma pẽnpẽnayũ. Ceaweroroap pe ip o'e. <n>— “Apẽnpuye eyju kabia bun kapikpig̃ g̃u?” io'e cebe ip.</n>


text:
— “O'e g̃u ocewebe buye, oceju g̃u,” io'e ip. <n>— “G̃asũ bit eyju dak õn jeymuju. Oteida eywebe,” io'e. <n>— “Hm hm,” io'e ip.Imẽnpuye o'tujowat jekat pe, kapik am.</n>


text:
— Kaxi cẽm pima, ixe uvadip kat iwat jedinheiro kukukat o'tomuwã. <n>— “Kapikpikibiyũ etomuwã juy, cekapikaptei ũm ãm,” io'e. “Katpuje ajẽmibiyũ ekapikaptei juy eg̃ũm cebe koam. G̃ebuje katpujesu ajẽmibiyũ be juy eg̃ũm. G̃ebuje kaxicug̃ ajẽmibiyũ be. G̃ebuje kabia isusu ajẽmibiyũ be. Kabia isu ajẽmibiyũ ekapikaptei eg̃ũm kanomũm,” io'e cebe. <n>— “Hm hm,” io'e jekariwa be.</n>


text:
— Katpuje ajẽmibiyũ o'tomuwã 5 hora be ajẽmibiyũ. Cekapikaptei o'g̃ũm cebe ip, ajẽm puje. Pũg̃ kabia ekapikaptei o'g̃ũm cebe ip. O'jat. O'ju ip.</n>


text:
— Kabia isu ajẽmibiyũ ekapikaptei o'g̃ũm kanomũm. Tũybe ade ocejat ocekapikaptei iãn o'e ip. Imẽnpit ibitbit ma ip o'jat jedinheiro- -jekapikaptei- -katpuje ma ajẽmibiyũ ekapikaptei, kabia isu ajẽmibiyũ ekapikaptei dak.


text:
— “Katpuje acã kapikpig o'e ip- -wara'acayũ. Cũg̃ g̃u o'e tei jo'iat kuka ocedei,” io'e ip. Jemãmãmã ip. “Pũg̃ hora acã kapikpig̃ o'e ip. Oceju bit kapikpig̃ soat em ma- -kabia isum pima, kaxicug̃ pima dak. Kajepi kug̃ cĩcã oceju, kapikpig̃ puye,” io'e ip.</n>


text:
— “Obure,” io'e uvadip kat iwat jemãmãmãmaat pe. “Xipat õn. Og̃ũm ekapikaptei wa'õ dag̃. Cũg̃at õn. <n>— “‘Pũg̃ kabia ekapikaptei oteida- -eyekapikapteim,’ i'e buje, ẽn tak ‘Xipat,’ iece owebe,” io'e jemãmãmãmãat pe.


text:
“Imẽn eywebe og̃ũm, katpuje ma ajẽmibiyũ be dak og̃ũm,” io'e. “Teku ekapikaptei,” io'e. “Etujopit eduk'a kay,” io'e.</n>


text:
— “Etakoma g̃u okay eg̃uy, odacup g̃u buye,” io'e cebe. “Wedinheiro ma beku,” io'e. “Õn bũrũku poro teida pin,” io'e uvadip kat iwat jemãmãmãmãat pe.</n>


text:
— Imẽntak — Jesus o'e. — Deus icẽmat cĩcãat. Ajo xipat cexe iam, ajo xipat g̃u cexe iam kawẽnwẽn je'e soat pe. Soat ijo'in ma je'e — io'e Jesus. — Imẽnpuye ade ya'õbuyxiayũ'in yopĩcayũm jeedop ip. Ade yopĩcayũ'in ya'õbuyxiayũm jeedop ip — io'e.</n>


text:
Jerusalém ka kay cucum pima, Jesus jeweju etaybitbinayũ jewekay o'tomuwã adeayũ parakpewi. O'jekawẽn cebe ip.</n>


text:
— Eya'õpicũg̃cũg̃ cuy epesop! — io'e cebe ip. — Jerusalém ka kay cum wuyju — io'e Jesus. — Soat wag̃o õn. Iboceayũ osubamukirik, okay itakomaayũ be odujowat am- -paĩyũ kukukayũ be, Moisés ekawẽn imutaybitbin'ukayũ be dak. “Ikẽrẽat kug̃ ẽn ocexe,” i je'e ip owebe — io'e Jesus. — “Eje'ũ juy,” i je'e ip owebe — io'e.</n>


text:
Judeu'ũmayũ be odujowat ip — io'e. — Owaywayway jĩjã je'e ip. Omupokupok ip. Korosa jeje oba mupaya ip. Oaoka ip. Imẽnpit xepxep xet kap puje, waram g̃uto ocetait — io'e 12 beayũ be.</n>


text:
G̃ebuje Zebedeu tayxi oajẽm Jesus kay. Je'iyũ eju oajẽm- -ag̃okatkayũ eju. Ojẽg̃'aecõg̃cõg̃ Jesus wap. Ibikuyap kay o'e Jesus xewi.</n>


text:
— Ajo-kay ẽn? — io'e Jesus cebe. <n>— O'iyũ dak imẽn cekay, pũg̃ xik'i eba'at kadi, wara'at eba'ũg̃at kadi. Imẽn õn cekay, ẽn soat kukan puje — io'e. — I juy ece owebe: “Ekawẽn tag̃ oce'e ewebe,” i — io'e Jesus pe.</n>


text:
— Iba'ore — Jesus o'e cebe ip. — Eyetaybit pũn'ũma eyju iboap ojuyjuy oxewi. Apẽn owebe ipiat o'supi'ajoat ip iap puxim tu eywebe dak ipiatsupi'ajoat ip? — io'e. <n>— Hm hm — io'e ip. — Ocewebe dak ipiatsupiajoat ip apẽn ewebe ipiat o'supi'ajoat ip iap puxim — io'e Zebedeu ipotpoyũ.</n>


text:
— Ha'a — io'e Jesus. — Apẽn owebe ip ipiat o'supi'ajo iap puxim ma eyju dak ipiat epesupi'ajojo — io'e cebe ip. — Imẽnpit wa'õbi g̃u jeedop ip oba'at kadi- -webay a'õbi acã jeedop ip. Wa'õbi g̃u jeedop ip oba'ũg̃at kadi- -webay a'õbi acã jeedop ip. Deus a'õbi acã ixeyũ iboka kaxikxik'i jeedop- -Deus o'taẽiayũ — io'e Jesus.</n>


text:
Warara'acat iboam co buje bit, itakoma o'e ip xepxepayũ kay- -Zebedeu ipotpoyũ kay. 10 beayũ itakoma o'e ip.</n>


text:
Imẽnpuye Jesus: <n>— Epesot cuy okay — io'e cebe ip- -soat pe. — Eyetaybit Judeu'ũmayũ kukukayũ soat em ya'õpurug̃ jebekitkiyũ mujujum iam — io'e cebe ip. — Ikukukayũ soat em big̃ ma jebekitkiyũ mukapikpig̃'uk ip iam — io'e. — “Oca'õbuyxi jĩjã,” i'e'em ip jebekitkit pe soat em.


text:
Eyju bit ka'ũma. Imẽn g̃u juy epeyewekuk. Eyju bit kariwabog̃ pin pima, warara'acat puywatwan cuy epesop.


text:
— Imẽntak soat wag̃o õn — Jesus o'e. — Warara'acat pe obuywat am g̃u ojot ijodi. Warara'acat puywatwat'ukan ojot. Adeayũ daxijo am ma ojot. Soat em itabẽg̃ jeedop ip kabi be, cewebeam oje'ũ buye — io'e Jesus.</n>


text:
Xepxepayũ oabik e bitako dag̃- -ita'ũmayũ. <n>— Jesus ijoma kapkam — adeayũ o'e ita'ũmayũ be. <n>G̃ebuje ya'õberen o'tomuwã ip Jesus kay. <n>— Davi naxeg̃ebit ẽn. Etabotaidabotbon cuy eg̃uy ocekay — ita'ũmayũ o'e Jesus pe.</n>


text:
— Mũg̃'i juy epesop! — io'e adeayũ.O'g̃ukorem̃. Imẽnpit big̃ ma o'jewãwã ya'õberen. <n>— Kariwa! — io'e ma'g̃uto. — Davi naxeg̃ebit ẽn. Etabotaidabotbon cuy eg̃uy ocekay — io'e ip Jesus pe.</n>


text:
O'jecũ Jesus. <n>— Epesot okay — io'e ita'ũmayũ be.O'ju ip cekay- -Jesusu kay. <n>— Ajo-kay eyju oxewi? — io'e cebe ip.</n>


text:
— Ita'ũmayũ kay wetabotaidabotbot — io'e.Ita o'sutamucay itamudim am. <n>Iboap e isum ma o'jewetada. O'jecoan ip. Jesus tomuju o'ju ip, o'je'ada buye.</n>


text:
Jerusalém ka tẽg̃ pima Jesusyũ, oajẽm ip Betfagé ka kay. Co'a bicũg̃pe osunuy- -Oliveiradip'a bicũg̃pe. <n>Ibocewi jeweju etaybitbinayũ o'g̃uju Jesus. Xepxep o'g̃uju. Wara'at ag̃oka kay o'g̃uju.</n>


text:
— Epeju juy ag̃oka kay- -wuywapat ka kay — io'e. O'g̃ukũyjo. <n>— Bomaku epeju. Dao ma jumenta epetobuxik. I'it'it eju ma juy epetobuxik — io'e. — Ikirikirik opop ip. Epeg̃uwekap cuy. <n>— Imuwekap puje, epetojot okay jumenta, i'it tak — io'e Jesus xepxepayũ be. <n>— Hm hm — io'e ip. — Ocetojot cuy.</n>


text:
— “Ajo pẽnpẽn eyju?” i'e'em iboceayũ eywebe bima, “Ikug̃'ũm puye, ocekariwa jumenta kay, i'it'it kay dak,” i juy epe'e cebe ip — io'e Jesus. — “Ha'a. Epetujowat g̃axĩn ma,” iboceayũ je'e eywebe — Jesus o'e. — Okay imujujum je'e — Jesus o'e. <n>— Hm hm — io'e ip.</n>


text:
 <n> (4-11)</n> Jesus a'õbi o'ju ip. Jumenta o'tobuxik ip. Ikirikirik osunuy. O'g̃uwekap ip. I'it'it tak o'g̃uwekap ip.


text:
Oajẽm Jesus puca deidada'ukayũ kay. Deus eju kawẽnwẽnap'a be osodop ip, puca bubu'ukayũ dak. Yabogat'a be osodop ip. Dinheiro mutrokakan'ukayũ emesa o'g̃uy'at. Wũn'i! Pukaso deidada'ukayũ abikbikap o'g̃udu'udu. Batku! Yabikbikap o'g̃uy'at Jesus. O'g̃ujẽm soat ip.</n>


text:
— Deus ekawẽntup e'em: <n> Oduk'a soat ka dag̃wiacat oweju kawẽnwẽnap'am je'e, i'e'em Deus ekawẽntup. <n> Eyju bit Deus tuk'a epeyamuwexat ibukurukat dopdopap'am Jesus o'e cebe ip.Imẽn o'e Jesus, dinheiro bu am, Deus tuk'a be ajẽmjẽmayũ mug̃uykukum ip puye.</n>


text:
Taokẽrẽayũ oajẽm Jesus kay. Ita'ũmayũ oajẽm. Deus eju kawẽnwẽnap'a be osodop ip. Soat o'g̃u'ada Jesus- -ita'ũm topibiyũ, taokẽrẽ topibiyũ dak.</n>


text:
— Xipat cĩcãat teku — bekicat o'e, Jesus muwẽnuwẽn o'e. — Davi naxeg̃ebit teku — i'e'em ip.Idip ma o'jekawẽn ip. Paĩyũ kukukayũ bit itakoma o'e ip Jesus kay, Deus eju kawẽnwẽnap'a be ma bekicat o'jekawẽn puye, ade o'g̃u'ada buye dak. Moisés ekawẽn imutaybitbin'ukayũ dak itakoma o'e.</n>


text:
— Eya'ĩjojo g̃u du bekitkit ekawẽn? — io'e ip Jesus pe. <n>— Hm hm — Jesus o'e. — Oya'ĩjo ma. Imẽn tag̃ Deus ekawẽntup e'em: <n> Deus bekitkit o'g̃utaybit cedag̃ ma jawẽg̃mudim am- -yopĩcat tak, i. <n> Iboaptup cuk epetupcoco g̃u du? — io'e Jesus. — Iboam eyetaybit — io'e paiyũ kukukayũ be.</n>


text:
Figueira'ip o'yopcoco, jepitpin pima. E bidase osunuy ibo figueira'ip. <n>Oajẽm yopkay- -figueira'ip kay. O'yadobuxik g̃u figueira'a. Ya'ũmg̃u figueira'a. Tup acã o'tuptobuxik. Tõh! <n>— A'a'e g̃u ece'e — io'e Jesus figueira'ip pe. — Waram ma dak ka'ũma — io'e. <n>G̃ebuje figueira'ip dao ma o'je'ip'e'ũ.</n>


text:
Jesus eju etaybitbinayũ yopco buje, yag̃uybabi'ũm o'e ip. <n>— Apẽneju dao ma ig̃o'ip yoporo g̃asũ? — io'e ip.</n>


text:
— Soat em eyetabut okay bima, eyju dak kuka epe'e apẽn figueira'ip pe oce iap puxim. Epeyopmupuruk kuka — Jesus o'e cebe ip. — Ka'ũma ibo bit. Eywebe dak i'e but ite co'a be: “Wede ece ijocewi. Aakõm cuy idixidi be,” i. Imẽn yaakõm, Deus yamuakõm puye, Deus kay eyetabut puye.


text:
Jay. Waram oajẽm ip Jerusalém ka be. Deus eju kawẽnwẽnap'a be oõm ip. Adeayũ mutaybitbin o'e Jesus yabog̃at'a be. Imutaybitbin pima, paĩyũ kukukayũ oajẽm, Judeuyũ kukukayũ dak. <n>— Abu-a'õbi ẽn jekukum? Deus a'õbi du? Abu-a'õbi ijop e'eap tag̃ jekukum ẽn? — paĩyũ kukukayũ o'e cebe.Imẽn tak Judeuyũ kukukayũ o'e cebe.</n>


text:
— Koap cuy eyju ma omukũyjom cuy epe'e apẽn oce — Jesus o'e. — Iboap muwẽn puje, õn tak ocede eywebe eyetaybit am abu-a'õbi jekukum õn iam.</n>


text:
 <n> (25-27)</n> — Abu-a'õbi juk oeku João Batista? Abu-a'õbi juk ocemubatisasan o'e xeku? Deus a'õbi ma du eyxe? Ijodiat a'õbi g̃u xe'e eyxe? — io'e Jesus cebe ip.


text:
Jesus o'jekawẽn tak. <n>— Eya'õpicũg̃cũg̃ cuy epesop wekawẽn kay — Jesus o'e iboceayũ be. Wuymutaybinap ekawẽn o'g̃uwẽn. Uvadip kat iwat muwẽnuwẽn o'e. <n>— Ixe uva'a kukat xepxep ipotpoyũ osodop. Koapat pe o'jekawẽn: “Okpot,” io'e cebe. “Kapig̃ cuy ẽn g̃asũ okat pe.”</n>


text:
— “Ap!” io'e.Imẽnpit gũyjom o'jewag̃uy: “Kapig̃ cuy õn webay beam,” i.Imẽnpuye o'ju jebay kat pe kapig̃.</n>


text:
— Wara'at pe o'jekawẽn- -cebay o'jekawẽn: “Okpot,” io'e wara'at pe. “Kapig̃ cuy g̃asũ okat pe.” <n>— “Hm hm,” io'e. “Kapig̃ puk õn. Cum puk õn,” io'e jebay be.Imẽnpit o'ju g̃u jebay kat pe.</n>


text:
Waram tak o'jekawẽn Jesus- -wuymutaybitbinap ekawẽn- -imẽnpuximap ekawẽn. Ag̃okatkat jekat o'tiotaap muwẽnuwẽn o'e. <n>— Ag̃okatkat uva bune o'subunedaida — io'e Jesus. — Pere g̃ebujep — Jesus o'e. <n>— G̃ebuje korara o'g̃ug̃ẽ jekat etako dag̃. Uvadip koreren o'jomuy. Pere. Uva'abidi muwesog̃sog̃ap tak o'g̃ug̃ẽ jekat pe. <n>— G̃ebuje uvadip wiwimap'a o'yamuy jekat pe- -kadaidip wiwiap'a- -umat'a. Pere. O'jepere. <n>— G̃ebuje uvadip wiwimayũ o'jomuy jekat pe, uvadip wiwi am bomaku. Uva'a o'yaũm cuy ip ikat iwat pe. Imẽn teim ip iũm cuy uvadip iwat pe. <n>— Ikat iwat wara'at eipi kay o'ju. Iboma omuy wara'at eipi be.</n>


text:
— Yabubuap ekaxi ajẽm puje, jebuywatwat'ukayũ o'g̃uju jekadai'a bu am- -pũg̃pũg̃'a jekat peat'a'in.</n>


text:
— Oajẽm ip uvadip wiwiayũ kay. <n>— “Ijo'a bum ocesot,” io'e ip. “Ikat iwat a'õbi ocesot,” io'e ip. <n>— “Ap!” uvadip wiwiayũ o'e.Ibu'u ip o'e yaũm ãm. Uvadip wiwiayũ oajẽmiayũ o'jat ip. Pũg̃ ixeyũ'in o'yaoka ip. Pog̃. Wara'acayũ ixeyũ'in o'yabug̃bug̃ ip wita'am. Warara'acayũ ixeyũ'in yaokakam ip. O'jenapõnpõn ip- -ikat iwat buywatwat'ukayũ.</n>


text:
— Waram g̃uto wara'acayũ o'g̃uju ixe kadaidip iwat. Jebuywatwat'ukayũ o'g̃uju cekay ip- -uvadip wiwiayũ kay. Ade o'g̃uju. <n>— Oajẽm ip. Uvadip wiwiayũ bit oajẽmiayũ o'jat ip. Pũg̃pũg̃ o'yaokaka ip. Wara'acayũ o'yaoka ip. Warara'acat o'yabug̃bug̃ ip. Imẽnpuye ibuywatwat'ukayũ o'jepit jekariwa kay- -ikat iwat kay.</n>


text:
— Imẽneju ikat iwat jekpot o'g̃uju cekay ip- -uvadip wiwiayũ kay. Tũybe ibuxim ip okpot jukuk iãn o'e- -ikat iwat o'e. O'g̃uju. Jekpot o'g̃uju.</n>


text:
— Oajẽm ipot cekay ip. Ajẽmjẽm pima, o'jojojo ip. <n>— “Ga'a,” io'e ip jewewebe. “Ayaoka. Ikat iwat ipot teku. Cebay e'ũ buje, ite ma uvadip iwan je'e. Ayaoka juy. Imẽn tip iwacayũm acesop!” io'e ip — io'e Jesus.


text:
— Uvadip wiwiayũ aokam — io'e ip. — Ajẽm puje, yaoka. Ipiat supi'ajoat cebe ip, yaoka ip. Wara'acayũ jomuy tip wiwi an. G̃ebuje ixeyũ uva'a yaũm ip, yarum puje — io'e ip Jesus pe.</n>


text:
— Imen e'em Deus ekawẽntup: <n> Uk'a muymuy'ukayũ o'e, “Ite'a xipat g̃u wita'a,” i, i. Yakẽrẽ o'e cexe ip, i. O'yaxik ip, i. Warara'acat pit o'e, “Ite'a yadip ma,” i, i. Uk'a muycemucemat'am o'e, i. Iboap xipat cĩcã wuyxe, Deus imẽn o'e buye, i'e'em Deus ekawẽntup. <n> Iboaptup epetupcoco g̃u du? — io'e Jesus cebe ip.Ig̃o'a Cristo buxim- -yamuycemucemat'a.</n>


text:
— Juk epetupcoco — io'e Jesus. <n>— Imẽneju Deus soat kukan pima, ixe xe g̃u epesop. Ixe bikuyap e'e'ukayũ acã ixe xe jeedop ip — io'e Jesus paĩyũ kukukayũ be, Moisés ekawẽn imutaybitbin'ukayũ be dak.</n>


text:
— Ig̃o'a jejewi je'at puje, o'jewenõmnõmnõm kuka. Ijodiat ceje ig̃o'a at puje, tõm a kuka o'e ip — io'e Jesus.Iboap ekawẽn o'g̃uwẽn Deus a'õbi õn jekukum iam ixeyũ mukũyjoap ojuy.</n>


text:
Paĩyũ kukukayũ Jesus ekawẽn o'ya'ĩjojo ip, Fariseuyũ dak. Ade wuymutaybitbinap ekawẽn o'ya'ĩjojo. Deus ekawẽn itaybit o'e ip ixeyũ muwẽnuwẽn o'e iam. <n>— Jesus ijop ekawẽn o'g̃uwẽn wuymukorẽm ãm — io'e ip jewewebe.</n>


text:
Jesus daomũn ojuy o'e ip. Iparara bit o'e ip adeayũ buxixim. Adeayũ xe Jesus Deus ekawẽn muwẽnuwẽn'ukat o'e, ibuye iparara o'e ip Jesus daomũn ãm.</n>


text:
Waram Jesus o'jekawẽn jewejuayũ be. Wuymutaybitbinap ekawẽn o'g̃uwẽn- -imẽnpuximap ekawẽn. Ipi kukukat muwẽnuwẽn o'e jewejuayũ mutaybit am.</n>


text:
— Deus wuynomuwã jewekay iap ipi kukukat adeayũ o'tomuwã jekpot ewebumũnap epeta kay iap puxim. Ixe ipi kukukat peta o'g̃ug̃ẽ, jekpot o'jewebumũn puye — io'e Jesus.</n>


text:
— Jebuywatwat'ukayũ o'tomuwãiayũ be o'g̃uju tomuwã ãm, jekpot epeta beam ip tomuwã ãm, puybit o am. O'ju ip. O'tomuwã. Imẽnpit o'takoyiayũ oajẽm g̃u ip, taobu'u ip puye.</n>


text:
— Wara'acayũ o'g̃uju g̃uto- -jebuywatwat'ukayũ. <n>— “I juy epe'e o'tomuwãiayũ be: ‘Kuy biopak oyaoka- -biopak'it'it tak. Soat ma opop, peta be i'o am. Epesot cuy,’ i. ‘Ade puybit puye,’ i,” ixe o'e- -ipi kukuk'ukat o'e jebuywatwat'ukayũ be.O'ju ip.</n>


text:
— O'tomuwãiayũ bit osodot g̃u. O'taobu'un ip. Jewaywayway ip o'e. Oajẽm g̃u ip peta kay. O'ju ip wara'at ka be. Pũg̃ ixeyũ'in kadaidip pe o'ju. Wara'acayũ tarekrek mũn'a be o'ju ip. O'ju g̃u peta be. Peta iwat ekawẽn kay g̃u o'e ip.</n>


text:
— G̃ebuje wararar'acat ixeyũ'in ibuywatwat'ukayũ o'jat ip. Xipan g̃u o'jukuk ip. O'yaoka ip. Oe'ũ. Pog̃.


text:
Ipi kukukat itakoma jĩjã o'e ibuye. Sorarayũ o'g̃uju, jemunomuwãayũ aokam, ag̃okaxirixiri kasukamuy'ũm ãm.</n>


text:
— G̃ebuje jebuywatwat'ukayũ be o'jekawẽn. “Kuy peta opop, okpot jewebumũn puye. Imẽnpit wemunomuwãayũ xipat'ũmayũ. Imẽnpuye ixeyũ ajẽmap cũg̃ g̃u oxe,” io'e.</n>


text:
— “Epeju juy e dag̃, uk'a ukpibubu dag̃ tak,” io'e jebuywatwat'ũkayũ be. “Wara'acayũ epetakoy- -e dag̃ayũ. Soat cuy epetakoy- -epetobuxikiayũ,” io'e. <n>— “Hm hm,” io'e ip.</n>


text:
O'ju ip. O'takoy. E dag̃ayũ o'takoy. Soat pupum ip o'e- -o'tobuxikiayũ- -xipacayũ, xipat'ũmayũ dak. <n>— O'tujowat ip jekariwa kay. Imẽnpuye yanopapũn o'e jewebumũnap'a cemudakoyũm.</n>


text:
— G̃ebuje jemudakoyayũ kay oajẽm. Ipi kukukat oajẽm, ijo am. Jewebumũnap ekabek kug̃'ũmat o'tobuxik.</n>


text:
— “Apẽnpuye juk eõm, obure?” io'e. “Jewebumũnap ekabek kug̃ g̃u ẽn,” io'e cebe.O'jede g̃u, yag̃uybabi'ũm o'e buye.</n>


text:
— “Epesubamũnmũn cuy- -ceba, sui dak epesuimũnmũn,” io'e ipi kukukat jebikuyap e'e'ukayũ be. “Epejoxik cuy kabiokbog̃ pe, wuy Deus wi,” io'e ixe ipi kukukat. “Bomaku ag̃okatkayũ tõtõn jeedop. Tũy dak ip jenũy yeiyei je'e ip ipi bun,” io'e — io'e Jesus, o'ya'ĩjojoiayũ be imutaybitbin pima.</n>


text:
— Ade ma o'takoyiayũ e'em ip. Pũg̃pũg̃ pit o'taẽiayũ e'em ip- -Deus o'taẽiayũ — io'e Jesus ixeyũ be.Ibũrũ ma o'e Jesus ekawẽn. Imẽn o'jekawẽn Jesus ade ma Deus kay o'takoy buye. Imẽnpit pũg̃pũg̃ acã ip Jesus eju jekukum. Pũg̃pũg̃ acã Deus xe.</n>


text:
Fariseuyũ o'jeawero ip, Jesus a'õ muwarurun ojuy ip puye. <n>— Apẽn Jesus ekawẽn ag̃ukorẽm? — io'e ip jewewebe.</n>


text:
Jewewebe imẽn kawẽn puje, Fariseuyũ jeweju etaybitbinayũ o'g̃uju ip Jesus kay. Herodes ebekitkit tak o'g̃uju ip. Oajẽm soat ip. <n>— Ocemutaybitbin'ukat — io'e ip Jesus pe. — Soat em ẽn icẽmãn e'em. Apẽn Deus ibikuy ocewebe jeku am iam ẽn ocemutaybitbin. “Ig̃o du xipat exe?” i'ũmg̃u ẽn e'em warara'acat pe emutaybit am. Kacũg̃ kadiat cocoap tomuju g̃u ẽn e'em “Teku xipat,” i — io'e ip.</n>


text:
— Cedag̃ tu exe dinheiro ũmũm oceju bima Roma ka kukukat peam?- -César peam? Ixe wuyedinheiro ojuyjuy cebeam teidadam- -César beam. Teida buje, wuyawẽwẽap ekawẽn tag̃ g̃u kuka ajeku? — io'e ip.</n>


text:
Imẽnpit Jesus itaybit ikẽrẽm okuk pin ip iam. <n>— Apẽnpuye eyju wa'õmuwarurun ojuy? — io'e. — Omuykukum ojuy eyju — io'e cebe ip.


text:
— Dinheiro isurũg̃at cuy epetojot owebe- -pũg̃'a'in- -dinheiro'a yaũm Roma ka kukukat peat'a'in — io'e cebe ip.O'yadojot ip dinheiro isurũg̃at'a- -yopĩcat'a- -prata mug̃ẽg̃ẽat'a.</n>


text:
— César biõg̃buk, ibutet tak — io'e ip. <n>— Imẽnpuye ig̃o'a César pubut'a- -dinheiro'a — io'e. — Cemuojuyjuy epeg̃ũm César be wuyeipi kukat pe — io'e. — Deus pe dak cuy epeg̃ũm cemuojuyjuy — io'e.</n>


text:
Iboap ekawẽn buye, mũg̃ ma osodop ip. O'jẽm ma ip Jesus xewi. O'yag̃uybabi'ũm ip. <n>— Ya'õmuypit pa'ore wuywebe — io'e ip jewewebe.</n>


text:
Ixe kabiam Saduceuyũ oajẽm Jesus kay. Judeuyũ osodop ip. Tũybe wuye'ũ buje waram g̃uto acejetait g̃u iãn o'e ip.</n>


text:
— Ocemutaybitbin'ukat! — io'e ip Jesus pe. — Moisés juk kuyjeayũ mutaybitbin osunuy: <n> Iwag̃o e'ũ buje, jekitpit jewebumũn cuy jewag̃o'ũm tayxibuk eju, itayxibuk i'it'et'ũm pima, i. I'it'et pima, iwag̃o'ũm tieg̃ ipotpot kuka o'e i'it, i. <n>— Imẽneju ocetaybit g̃u abu-tayxim e'em ixe ayacat iam, waram ce'ũ'ũayũ etait puje — io'e ip cebe.


text:
— 6 beayũ osodop ip iwag̃o kitpityũ. Iwag̃o jewebumũnat o'e. Oe'ũ, jekpotpet'ũm puxe ma. Imẽnpuye pũg̃ ixeyũ'in o'jewebumũn jewag̃o'ũm tayxibuk eju- -jewag̃o nomujuat.


text:
Oe'ũ ixe dak. Jekpotpet'ũm puxe ma. Imẽnpuye wara'acat o'jewebumũn itayxibuk eju- -pũg̃ ixeyũ'in. Oe'ũ ixe dak. Jekpotpet'ũm puxe ma. Imẽn o'jewebumũn ip- -ikitpipiyũ- -soat ip. Pũg̃pũg̃pũg̃ ma o'jewebumũn ip itayxibuk eju. Soat oe'ũ ip- -pũg̃pũg̃pũg̃ ma.</n>


text:
Imẽn pima, ajo cũg̃ ma exe? Abu-tayxim je'e ixe ayacat waram g̃uto wuyetait puje? Soat ip o'jewebumũn ixe eju- -7 beayũ — io'e ip Jesus pe.</n>


text:
— Cedãg̃ g̃u eyju jewag̃uyg̃uy — Jesus o'e. — Tũybe waram acetait g̃u iãn eyju. Eyetaybit g̃u Deus ekawẽn iam. Deus bacaam tak eyetaybit g̃u. Deus warara'acat podi ma jebacaap kug̃ iam — Jesus o'e.</n>


text:
— Waram jetait puje, wuyjuyũ jewebumũnmũn g̃u ip. Kabi beat co'i ip je'e- -Deus ekawẽn tojotjot'ukat co'i — Jesus o'e cebe ip.</n>


text:
 <n> (31-32)</n> — Imẽntak Deus oe'ũiayũ kukukat g̃u- -itabẽg̃ayũ kukukat acã. Imẽnpit juk o'jekawẽn ixe: <n> Õn Deus, i. Abraão itabut mabuk okay, Isaque dak, Jacó dak, i. <n> Imẽn Deus cuk o'e. “Itabut ip okay,” io'e Deus, waram g̃uto ip o'jetait puye. Ce'ũ'ũayũ g̃u itabut Deus kay- -itabẽg̃ayũ acã.


text:
Pũg̃ ixeyũ'in o'jekawẽn Jesus eju. Moisés ekawẽn imutaybitbin'ukat osunuy xeku. Jesus a'õmuwarurun ojuy xeku.</n>


text:
— Ocemutaybitbin'ukat! — io'e Jesus pe. — Pu-g̃u Moisés ekawẽn'in yobog̃ cĩcã wuymukũyjobit am? — io'e Jesus pe.</n>


text:
— Ig̃o ekawẽn: <n> Deus cuy ikukpin cĩcã epejukuk, i. Warara'acat kukpinap podi ma juy epejukuk. Eyxe ikukpin cĩcã buye, ibikuyap tag̃ cuy epeku soat em; xipacat kay dak cuy epesop g̃ebum, i.</n>


text:
— Imẽn imubararakap opop Deus ekawẽn tup pe. Ig̃odup kay kũyjobin cĩcãn ma epesop. Ig̃odup wara'atup podi ma — io'e cebe ip.


text:
— Wara'at tak ixe ekawẽn'in yobõg̃ cĩcã wuymukũyjobit am.Imẽn e'em: <n> Xipan cuy warara'acat epejukuk eyewekukap puxim ma, i.</n>


text:
Ig̃odup pewi soat tup o'jebapuk- -Deus ekawẽn muwẽnuwẽn'ukayũ emumutaybitbinaptup, Moisés ekawẽntup tak, soat o'jebapuk ig̃odup pewi.</n>


text:
— Abu ipot ixe Cristo? Abu Deus emunaẽ? — Jesus o'e cebe ip. <n>— Davi naxeg̃ebit xeku — io'e ip.</n>


text:
 <n> (43-44)</n> — Apẽnpuye ixe Davi kuyje o'jekawẽn Deus biõg̃buk a'õbi: “Cristo okukukat,” i? Imẽn o'tupmubararak kuyje: <n> Cristo okukat- -Deus emunaẽ, i. Deus o'jekawẽn Cristo be, i. “Xik'i. “Ekay itakomaayũ a'õbacaap cuy og̃uy'ũm,” io'e, i. “A'õ kay kũyjobin jeedop ip,” io'e, i. “Ẽn ixeyũ kukan'ũm pima, oxe ma juy eg̃uy,” io'e, i.</n>


text:
Davi juk o'e Cristo be- -Deus emunaẽ be: “Ẽn ma okukukat,” io'e. Imẽnpuye ibapuk ma wuyxe Davi naxeg̃ebit acã g̃u Cristo osunuy- -Davi kukukat tak osunuy — io'e Jesus.</n>


text:
Ibocewi ka'ũmg̃uat o'jede Jesus pe. Cede ba'ore osodop ip Jesus pe. Ya'õbabi'ũm ip o'e Jesus a'õbu am.</n>


text:
— Fariseuyũ itaybit cĩcã ip Moisés ekawẽn imutaybit am, Moisés ekawẽn itaybitbin'ukayũ dak itaybit. Imutaybitbin cuy ip ja'õbi, itaybit puye Moisés ekawẽn muwẽn ãm — io'e Jesus.


text:
— Imẽnpuye soat cuy epe'e ya'õ dag̃ kũyjobin cuy epeku soat i'e'e iap tag̃. Imẽnpit cekukuap tag̃ g̃u juy epeku, Deus kay kũyjobit'ũm ip puye. Deus ekawẽn imutaybitbin ip. Deus a'õ kay bit kũyjobit'ũm — io'e Jesus cebe ip.</n>


text:
— Ixeyũ e'em warara'acayũ be: “Moisés ekawẽn tag̃ cuy epeku- -soat tag̃,” i. Imẽnpit soat tag̃ g̃u ixeyũ dak jekukum Moisés ekawẽn tag̃ — io'e. — Eybuywatwan g̃u ip Moisés ekawẽn tag̃ eyeku am. Pũg̃ em tak ka'ũma — io'e Jesus.</n>


text:
— Soan ma e'em ip warara'acat pe jejojoan. Deus ekawẽntupat ekawẽn mubarararag̃ ip wara'atup pe. Ibo dup mõg̃mõg̃ ip tupmũn pe- -tuperenaptup. Ig̃o mũn pe mõg̃mõg̃ ip jedopa'a dag̃, jeba dag̃ tak warara'acat pe tup mũn jojoan. Imẽn ojuy ip ixeyũ kay warara'acat ag̃uy dag̃, “Deus kay cĩcãat teku,” i warara'acat pe i'e am. <n>— Jesay iwaruat kug̃ ip jekukum warara'acat muak am jekay. Jesay ukpi mubõg̃ubõg̃ ip warara'acat pe jejojo an.</n>


text:
— Petatam pima kariwawayũ nuyap pe abik ojuy ip. Ya'õbuyxiat tũyap pe abik ojuy ip Deus eju kawẽnwẽnap'a be, jebureyũ be jejojo am.


text:
Icokcok cĩcã ip warara'acat “Eya'õbuyxi jĩjã” i'e buje cebe ip, adeayũ etabixe tarekrek pupuap pe. Icokcok warara'acat “Omutaybitbin'ukat” i'e buje cebe ip. Imẽn icokcok cĩcã ip warara'acat pe ibuyxim ikuk am soat etabut pe.</n>


text:
— Ikitpitpiyũ buximayũ eyju bit- -soat — io'e Jesus jewejuayũ be. — Õn ma eykukukat. Wara'acat pit ka'ũma. Imẽnpuye i'ũmg̃u juy warara'cayũ eywebe, “Ocemutaybitbin'ukat,” i, eyju ikitpitpiyũ buxim puye — io'e Jesus.


text:
— Ipi ju bima, “Warara'acat podi ma ya'õbuyxiat ẽn,” i'ũmg̃u juy epe'e. Pũg̃ ma soat podi ma ya'õbuyxiat- -kabi beat acã- -wuyebay acã — io'e.


text:
— Warara'acayũ “Okukukayũ eyju,” i'ũmg̃u juy ip eywebe. Imẽn cuy g̃u ip, õn acã eykukukat puye. Õn Deus emunaẽ — io'e Jesus.


text:
O'jekawẽn Jesus Fariseuyũ be, Moisés ekawẽn imutaybitbin'ukayũ be dak. <n>— Karem ma ipiat epesupi'ajo! Ipi juacat mug̃uykuku'ukayũ eyju! Iba'ore warara'acat pe itaybit am ajo xipat Deus xe iam. Xipat Deus xeap ekawẽn itaybit g̃u ip. Deus kay kũyjobit g̃u ip, iboap ekawẽn epeg̃uwẽn g̃u buye. Deus kay eyju kũyjobit g̃u. Warara'acat mubu'u'un tak eyju Deus xe wuynũyap puxixim- -Deus kay wuyjuap puxixim. <n>(


text:
— Karem ma ipiat epesupi'ajo! Ipi juacat mug̃uykuku'ukayũ eyju — io'e Jesus Fariseuyũ be, Moisés ekawẽn imutaybitbin'ukayũ be dak. — Itayxibuk mug̃uykukukum eyju, ibubut pu am — io'e. — Ibun ma eyju jewexe kawẽnwẽn Deus eju, “Teku ya'õbuyxiat,” i'e ojuy eyju warara'acat pe. Deus pit ipiat supi'ajoat eywebe warara'acat pe ipiat supi'ajoat podi ma — io'e Jesus.)</n>


text:
— Karem ma ipiat epesupi'ajo, Fariseuyũ, Moisés ekawẽn imutaybitbin'ukayũ dak — io'e Jesus. — Soat tag̃ jekukum eyju wara'acat kudadam. Ikudadam cĩcã eyju, imutabun am- -Deus kay imutabun am- -eyetabucap puxim imutabun am. <n>— Imutabun puje, imuwexaxan eyju ikẽrẽat mujurũg̃rũg̃'ukayũm. Ipiat'ajojoap kay cumayũm ip imuwexaxan eyju. Eybodi ma xipat g̃u ip — io'e.</n>


text:
— Karem ma ipiat epesupi'ajo. Ya'õpi'ũmat puximayũ eyju. Imẽn ma warẽmtag̃ ma warara'acat mutaybitbin eyju — Jesus o'e cebe ip. — Warara'acat mutaybitbin eyju: “ ‘Etaybit icẽmãn De us eju kawẽnwẽnap'a omuy iam. Imẽnpuxim cuy etaybit icẽmãn e'em õn ewebe iam tak,’ i epe'e bima, cedag̃ ma epesop Deus xe eya'õ dag̃ g̃u ma'g̃u epekuku,” i'e'em eyju warara'acat pe — io'e Jesus. <n>— Wara'at imutaybitbin eyju dak. “ ‘Etaybit icẽmãn Deus eju kawẽnwẽnap'a be ouro opop iam. Imẽnpuxim cuy etaybit icẽmãn õn e'em ewebe iam tak,’ i epe'e bima, cedag̃ g̃u kuka epe'e Deus xe, eya'õ dag̃ g̃u epekuku,” i'e'em eyju warara'acat pe — io'e Jesus.</n>


text:
— Eyetaybit g̃u! Ajom xe'e eyetaybit? Ka'ũma ma! Ya'õpi'ũmat puximayũ eyju. Ajo yobo'g̃ Deus xe- -ceweju kawẽnwẽnap'a du? Yabeat ouro g̃u xe'e? Deus eju kawẽnwẽnap'a yabog̃ ma. Ouro xipat Deus eju kawẽnwẽnap'a be buye — io'e.</n>


text:
— Warẽmtag̃ ma eyju warara'acat mutaybitbin. Warara'acat pe e'em eyju, “Wara'at pe epe'e bima, ‘Etaybit icẽmãn wũnca mupikpikap'a caixa'a opop Deus eju kawẽnwẽnap'a be iam. Imẽnpuxim cuy etaybit icẽmãn e'em õn ewebe iam tak,’ i. Imẽn e'em pima, cedag̃ ma epesop Deus xe eya'õ dag̃ g̃u ma'g̃u epekuku,” i'e'em eyju warara'acat pe — io'e Jesus. <n>— Warara'acat pe e'em eyju dak: “Wara'at pe epe'e bima, ‘Etaybit icẽmãn wuyju wũnca ũmũm paĩ be imupik am ig̃o'a be iam. Imẽnpuxim cuy etaybit icẽmãn e'em õn ewebe iam tak,’ i. Imẽn e'em pima, cũg̃ ma kuka epesop Deus xe, eya'õ dag̃ g̃u ma'g̃u epekuku,” i'e'em eyju warara'acat pe — io'e Jesus.</n>


text:
— Ya'õpi'ũmat puximayũ eyju! Abuat g̃asũ ma ibaca eyxe? Wũnca mupikpikap'a ma du? Ya'a jeje imõg̃ap g̃u xe'e? Wũnca mupikpikap'a ma yabaca — io'e. — Ajo-mõg̃'i buje iat Deus pubut ma e'em. Imẽnpuye imõg̃ap bacaap podi ma wũnca mupikupikap'a ma ibaca — io'e Jesus.</n>


text:
— Imẽneju wuyekawẽn tag̃ cuy ace'e, “Oce'e xe'e Deus eju kawẽnwẽnap'a be, wũnca mupikpikap'a be,” i bima. Imẽn ma kawẽnwẽn pima, wũnca mupikpikap'a muwẽnwẽn tak wuyju- -soat imõg̃ap tak — io'e Jesus.</n>


text:
— Imẽneju warara'acat pe e'em pima: “Apẽn etaybit icẽmãn Deus eju kawẽnwẽnap'a oyamuy iam; imẽnpuxim cuy etaybit icẽmãn e'em õn ewebe iam,” i bima, eya'õ dag̃ cuy epeku. Imẽn Deus eju kawẽnwẽnap'a muwẽnuwẽn pima, Deus muwẽnuwẽn tak, Deus omuy buye ibo'a be.</n>


text:
— Imẽneju warara'acat pe e'em pima: “Apẽn etaybit icẽmãn kabi kake iam; imẽnpuxim cuy etaybit icẽmãn e'em õn ewebe iam,” i bima, eya'õ dag̃ cuy epeku. Imẽn kabi muwẽnuwẽn pima, Deus abikbikap muwẽnuwẽn tak, Deus muwẽnuwẽn tak, Deus omuy jabikbikap ceje xik'i buye — io'e.</n>


text:
— Karem ma ipiat epesupi'ajojo! Ipi juacat mug̃uykuku'ukayũ eyju! — i dak o'e cebe ip. — Soat em eybubut mu'awerorom 10 be, pũg̃at ũm ãm eyju Deus pe. Wara'at pit eyju imuxipanpan eybubun. Eyju puybit mukunukunaptup ũmũm Deus pe, erva-doce dak ũmũm, puybit mude'o'onaptup tak ũmũm. Xipat eywebe iboap ũmũm Deus pe. Imẽnpit soat Moisés ekawẽn kay kũyjobit g̃u eyju, soat Deus a'õ kay'ũm puye. Soat g̃u cũg̃ ma epeg̃ug̃ẽ Deus etabun. Deus a'õ kay juy epe'e. Warara'acayũ xipan cuy epejukuk. Warara'acayũ kay eyetabotaidabotbon cuy. Soan cuy epe'e cũg̃ ma Deus etabun. Cũg̃ ma jĩjã epeg̃ũm puybit mukunukunaptup pewi- -yopĩcat pewi. Imẽnpit soat em epekuku Deus kay kũyjobitsũ ma — io'e Jesus.</n>


text:
— Warara'acayũ kukuk'ukayũ eyju! — io'e Jesus. — Imẽnpit ya'ĩopi'ũmat co'iayũ eyju. Tikõnkõnat puxim eyju. Tikõnkõnapti mukapkam teku pag̃o dag̃, ikoẽro uk am tikõnkõnapti bewi. Imẽnpit camelo uk pin g̃u tikõnkõnapti bewi — Jesus o'e.Imẽn o'jekawẽn Jesus itaybit am ip. Ikoẽro yopĩcat ũmũmap puxim. Deus xe yobog̃ pit warara'acayũ xipan ajukuk iap. Imẽnpuye camelo Deus xe yobog̃at puxim.</n>


text:
— Karem ma ipiat epesupi'ajojo! — Jesus o'e Fariseuyũ be, Moisés ekawẽn imutaybitbinayũ be dak. Ipi juacat mug̃uykuku'ukayũ eyju. Kopo iokokat puxim eyju. Kacũg̃ kadi acã eyju kopo wuywuy, prato wuywuy dak. Yabi bit ka'ũma. Yabi okok cĩcã. Prato buxim eyju dak. Eyokok. Ade bubut epejat. Iparag̃ epejat warara'acat pubut, ibui bewi ip. Ade eybubut imẽn ibu ibit. Eydacup puye, epejat. Imẽnpuye prato iokokat puxim eyju.</n>


text:
— Ya'ĩopi'ũmat puximayũ eyju! Ikẽrẽãn g̃u juy epesop. Epejat g̃u juy wara'acayũ bubut. Eydacum g̃u juy epesop. Xipan ma epeku — io'e Jesus fariseuyũ be.</n>


text:
— Karem ma epesupi'ajojo! — io'e Jesus Fariseuyũ be, Moisés ekawẽn imutaybitbin'ukayũ be dak. — Ce'ũat topap puxim eyju, ce'ũ'ũayũ dao kug̃ ibima. Yarucat'a ika beat'a- -wita'a. Yadip'a o'yajojoiayũ xe. Ikũydip g̃u ig̃o'a'a binũn pe, witabikũy be. Ikũykẽrẽ jĩjã badi, ce'ũat tao opop puye. Ig̃ẽmat tak — io'e.


text:
— Imẽnpuxim badi ma eyju ikẽrẽat kug̃ cĩcã, dapxi jĩjãayũ dak eyju. Kacũg̃ kadi bit eyju xipacayũ jo'i — io'e Jesus cebe ip.</n>


text:
— Karem ma ipiat epesupi'ajojo! — io'e Jesus Fariseuyũ be, Moisés ekawẽn imutaybitbin'ukayũ be dak. — Eyju Deus ekawẽn muwẽnuwẽn'ukayũ'ũm'ũm etaypi mubapukap'a epeyamuy wita'a. Ixeyũ'ũm'ũm kay g̃ebum am epeyamuy- -Deus xe xipan e'e'ukayũ'ũm'ũm kay. Idip cĩcãat epeg̃ug̃ẽ — io'e Jesus.</n>


text:
— Epekawẽn: “Kuyje ocetait pima, kajuk Deus ekawẽn muwẽnuwẽn'ukat oceyaoka g̃u,” i'e'em eyju te'e ma. “Ocedobuyũ'ũm'ũm ekukuap tag̃ g̃u kuka ocejeku,” i dak e'em eyju te'e ma.</n>


text:
Te'e ma imẽn e'em eyju. Ibapuk e'em soat xe eyju eydobuyũ'ũm'ũm naxeg̃ebitbit- -o'yaokaiayũ naxeg̃ebitbit, cekukuap co'i eyju dak jekukum puye.</n>


text:
— Karem ma ipiat epesupi'ajojo! — io'e cebe ip. — Ikẽrẽat cuy epeg̃ug̃ẽ eydobuyũ'ũm'ũm co'i ixeyũ ekapikap. Ikẽrẽat co'i juy epeg̃ug̃ẽ. Eydobuyũ'ũm'ũm ekapikap mug̃ẽg̃ẽ juy epe'e. Deus ekawẽn muwẽnuwẽn'ukayũ aokaap mug̃ẽg̃ẽ juy epe'e — io'e. — Imẽn cuy epeg̃ẽg̃ẽ kuyjeayũ'ũm'ũm ekapikap epere am — io'e.</n>


text:
— Puybu buxim eyju- -wuye'ũap puybu tũypiat puxim, ikẽrẽ jĩjãat kug̃ayũ eyju buye. Puybu'it'it puxim tak. Iba'ore eywebe ipiat'ajojoap ka bewi eyenapõn ãm — io'e Jesus.</n>


text:
— Õn e'em eywebe: Deus ekawẽn muwẽnuwẽn'ukayũ og̃uju eykay, itaybit cĩcãayũ dak, wekawẽn imutaybitbin'ukayũ dak, i. Pũg̃pũg̃ epeyaoka- -ixeyũ'in. Wara'acayũ epesubamupaya korosa be, ce'ũ ãm. Wara'acayũ epeg̃upokupok Deus eju kawẽnwẽnap'a be. Ixeyũ epeg̃ujẽm soat ka bewi. Wara'at ka kay, wara'at ka kay epeg̃uju ip — io'e Jesus cebe ip.</n>


text:
— Imẽneju soat ibapuk je'e eywebe. Ipiat'ajojoap pe ibapuk je'e. Eydobuyũ'ũm'ũm ikẽrẽat kug̃'ũmayũ o'yaoka ip. Koap Abel'ũm o'yaoka ip. Ikẽrẽat o'g̃ug̃ẽ g̃u Abel'ũm. Kanomũm Zacarias'ũm o'yaoka ip- -Baraquias ipot. Deus eju kawẽnwẽnap'a be bima, o'yaoka ip, wũnca mupikapupikap'a xe bima. Eyju eyukpiwat ma soat ixeyũ'ũm'ũm aoka am. Soat ibapuk je'e eywebe ipiat'ajojoap pe — io'e Jesus.</n>


text:
— “Eyju ma karem ma ipiat epesupi'ajojo,” i õn e'em. G̃asũayũ be ipiat supi'ajojoat Deus- -soat supi'ajojoat — io'e Jesus.</n>


text:
— Jerusalém ka watwat! — io'e cebe ip. — Deus ekawẽn muwẽnuwẽn'ukayũ aokakam eyju- -Deus emumujuyũ. Yabug̃bug̃ tak eyju ip wita'am. Sapokay'it'it jexi kay. Jedaudaum jexi eg̃ebadap tiotpe kajuk pibun. Eyju bit okay g̃u. Eybu'u jĩjã eyetabut am okay, eykukpin cĩcã a'g̃u oxe — Jesus o'e.


text:
— Imẽnpuye icẽmãn õn e'em eywebe. Waram ojo g̃u eyju waram wajẽm'ũm pima. Wajẽm puje: “Deus xipan wuykukukat a'õbi yajẽm'ibit jukuk,” i epe'e — Jesus o'e.</n>


text:
G̃ebuje o'jẽm Jesus. Deus eju kawẽnwẽnap'a bewi o'jẽm- -yabogat'a bewi. Ijẽm puje, imutaybitbin'ukayũ oajẽm Jesus kay. <n>— Ak'i — io'e ip Jesus pe. — Uk'a yadipat'a ijoceat'a. Eyajo juy — io'e ip. Imẽn ip kawẽnwẽn o'e ade o'yadop ibo ka be buye- -Deus tuk'a'ayũ.</n>


text:
— Soat ma epejojojo g̃u du? — io'e Jesus. — Ya'ade opop ijoce. Imẽnpit ya'dop g̃u g̃uyjom pit — io'e. — Soat' je'aedu. Xepxep'a jewa'atẽg̃tẽg̃ g̃u je'e- -wita'a — io'e Jesus.</n>


text:
O'ju Oliveira'a be- -co'a be. Xik'i osunuy iboma. Oajẽm ip cekay- -Jesus kay. Ceweju etaybitbinayũ oajẽm. Jag̃epũg̃ pima, oajẽm ip cekay. <n>— Pug̃ũn soat'a je'aedu? — io'e ip Jesus pe. — Pug̃ũn je'bapuk? Pãm ẽn? Pug̃ũn ajẽm waram? Pug̃ũn Deus ipi g̃u'ũm? — io'e ip.</n>


text:
— G̃uyjomsũm — io'e Jesus. — Koap ma eymug̃uykuku pinayũ jajẽm ip eykay. Kawẽnwẽn jajẽm ip. Epeya'ĩjojo g̃u juy iboap ekawẽn. Eyday'em'um epesop ixeyũ be eymug̃uykukuap puxixim — io'e.


text:
— Adeayũ omuyku. “Cristo õn ma- -Deus emunaẽ,” i napa ma je'e ip. Warara'acayũ itabun je'e ip. Ixeyũ ade g̃ug̃uykuku — io'e Jesus.


text:
— Jenopag̃og̃õmap muwẽnuwẽn e'em ip. Yaokakaap epeya'ĩjojo. Eypararam g̃u juy epesop. Imẽn cuy je'bapuk. Imẽnpit soat puk oi'ũm g̃u.


text:
Pũg̃ eipi watwat nopag̃og̃õm je'e wara'at eipi watwat eju. Pũg̃ ka watwat nopag̃og̃õm je'e wara'at ka watwat eju. Pũg̃ ka dag̃ ipi jexixim. Wara'at ka beayũ iren je'ku ip — Jesus o'e cebe ip.


text:
— Yopĩt ma ipiat supi'ajojo ip koam- -ipi juayũ. I'itpin'isumapi jo'i ma je'e koam. G̃uyjom pit ipiat supi'ajo jĩjã ma ip — io'e.</n>


text:
— G̃ebuje ipiatpi'ajojoap kay jeydujowat ip. Jeydujowat ip eyaokam. Kawẽnwẽn je'e ip eymuwẽnuwẽn: “Ocexe yukpiwan teku. Oe'ũ juy ocexe,” i. Soat itakoma je'e eykay- -wuyjuyũ, pariwayũ, warara'acayũ. Soat ma ipi juacayũ. Soat eykay g̃u jĩjã je'e okay eyetabut puye — io'e Jesus cebe ip- -jeweju etaybitbinayũ be.</n>


text:
— Ixe kabia ade ip wuywat. Itabut okayayũ oibu'un okay. Eymuwẽnuwẽn je'e ip eykay itakomayũ be, ipiat'ajoan eywebe. Eykay'ũm cĩcã je'e ip.


text:
Jewexe Deus ekawẽn muwẽnuwẽn'ukayũ jajẽm ip- -ade. Imẽnpuye ade g̃ug̃uykuku ip. Imug̃uykuku'ukayũ e'em ip.


text:
Pũg̃pũg̃ okay itabucayũ jeedop ip, wajẽm puje. Ipiatpi'ajojom ma'g̃u ip okay ibu'u'ũm pima, ixeyũ idaxijo Deus itakomaayũ xewi — io'e Jesus.


text:
— Wawẽg̃ muwẽnuwẽn je'e ip- -Jesus soat kukukat awẽg̃. Kawẽn idipat muwẽnuwẽn je'e ip. Soat eipi dag̃ ijop awẽg̃ muwẽnuwẽn je'e ip- -soat eipi watwat itaybit am. Icẽmãn itaybit ip — io'e Jesus cebe ip. — Imẽn soat mu'ũmap kabia jajẽm — io'e Jesus cebe ip.</n>


text:
— Imẽneju ipararu jĩjãat epejojo Deus eju kawẽnwẽnap'a be- -yabog̃at'a be- -bodiat'a be- -Deus nuynuyap'a be. Daniel'ũm ekawẽn tag̃ epejojojo- -Deus ekawẽn muwẽnuwẽn'ukat ekawẽn tag̃. (Eyetaybin cuy epesop ijoptup coco'ukayũ!).</n>


text:
— Ipararu jĩjãat ig̃o'a be bima, jenapõn cuy ip co'a bicũg̃ kay- -Judéia eipi watwat — io'e.Imẽn kawẽnwẽn o'e Jesus. Apẽn je'bapuk g̃uyjom iap muwẽnuwẽn o'e Jesus, itaybit puye.</n>


text:
— Eykat pe bima, epeyepit g̃u juy eyduk'a kay eyeekabek pum — io'e. — Epejat g̃u juy. Dao ma epeyenapõn — io'e Jesus.


text:
“Ihi bima g̃u juy ocenapõnap, tirem puye, kajuk puye dak,” i juy epe'e Deus pe. “Sábado bima g̃u dak cuy, jebodoydoyap kabia buye,” i — io'e Jesus.</n>


text:
— Ixeyũ kabia dag̃ soat ipi juayũ ipiat supi'ajojo jĩjã. Ibiatpi bit ipiat asupi'ajo g̃u, Deus pe ipiat mubapuk'isum — io'e. — Waram pit ibiatpi g̃u acesupi'ajo- -ixeyũ kabia dag̃ acã — io'e.


text:
— Deus pe ipiatpi'ajojoap kabia mu'ũm'ũm pima, ka'ũma ma kuka o'jewedaxijo. Imẽnpit: “Pũg̃pũg̃ kabia ipi watwat supi'ajojo,” i'e'em Deus. “Pũg̃pũg̃ kabia acã,” i'e'em Deus, jemunaẽyũ daxijo am, ikukpin cĩcã cexe buye — io'e.</n>


text:
— Wara'acat je'e eywebe napa ma: “Ak'i! G̃oku Cristo- -wuydaxijojo'ukan- -Deus emunaẽ,” i. “Ak'i! G̃oku ixe,” i dak. Imẽn i'e buje, eyetabun g̃u juy epesop ixeyũ ekawẽn kay — io'e.


text:
— Jewexe Deus emunaẽhẽyũ je'bapuk, jewexe Deus ekawẽn muwẽnuwẽn'ukayũ dak. Wuymucoatcoanap g̃u'bapuk ip Deus ebekitkiyũ mug̃uykuku ojuy. Eywebe i'e ba'oreat g̃u'bapuk ip imug̃uykuku ojuy.


text:
Apẽn g̃uyjom jajẽm ip adeayũ mug̃uykuku ojuy iap kuy og̃uwẽn eywebe. G̃ebu'i epe'e wekawẽn kay, ixeyũ be eymug̃uykukuap puxim — io'e.


text:
— Ixeyũ je'e napa ma: “Ak'i! Teku uk'a'ũmat pe,” i. Imẽn i'e buje, epeju g̃u juy uk'a'ũmat pe. Ixeyũ je'e dak napa ma: “Ak'i! Teku ikaba'arẽmatka be,” i. Imẽn i'e buje, eyetabun g̃u juy iboap kay — io'e Jesus jeweju etaybitbinayũ be.</n>


text:
— Soat wag̃o õn. Xiririkxiririkiat jesopsom kaxijẽmap kadiwi i'acap kadibe. Iboap co'i õn oajẽm. Imẽn wajẽm puje, soat itaybit je'e ip. Iba'arẽm g̃u wajẽmap je'e.


text:
Urupuyũ je'awerorom ig̃ẽmat kay i'o am. Imẽnpuxim Deus jajẽm ipiatpi'ajoan ikẽrẽat mujurũg̃rũg̃'ukayũ be — io'e Jesus.</n>


text:
— Ipiatpi'ajojoap kabia kap puje, kabi beacat muycẽmcẽmap iaruaru je'e — io'e. — Kaxiepiat kaxiepi g̃u je'e. Kabiok je'e. Kaxiamat tak kaxiam g̃u je'e. Kabiok je'e. Kasoptayũ dak ida'at kabi kadiwi — io'e.</n>


text:
— G̃ebuje okop ipi kay. Soat tõtõn je'e ip- -ipi juacayũ- -soat ip. Soat wag̃o õn. Ojojo ip kabikerereat tag̃wi kopkom. Wa'õbacaap kug̃ okop, odipap kug̃ tak.


text:
Parasuy jo'iat Deus g̃uyde- -yobog̃at. Jekawẽn tojotjot'ukayũ g̃uju soat tag̃wi. Cemunaẽhẽyũ g̃u'awero ip. Soat tag̃wi g̃u'awero ip- -ipi dag̃wi — io'e Jesus.Imẽn Jesus waram jeedocap o'g̃uwẽn jeweju etaybitbinayũ be.</n>


text:
— G̃ebum cuy epesop wajẽmap kay, figueira'ip kay g̃ebum pima. Figueira'a bikit cẽm puje, “Koato ijasun ma,” i'e'em eyju, dup cẽm pima — io'e.


text:
— Imẽnpuxim ipiat'ajoap kabia ajẽm pima, “G̃axĩn ma Deus emunaẽ jajẽm,” i juy epe'e. Wekawẽn puye, eyetaybit epe'e — io'e Jesus.


text:
— G̃asũayũ'in iboap coco je'ũ awap, soat pe wekawẽn jebapug̃- -soat ma. G̃ebum cuy epesop iboap kay — io'e Jesus jewejuacat pe.


text:
 <n> (36-37)</n> — Soat wag̃o õn. Waram oajẽm õn. Abu itaybit wajẽm ãm? Ka'ũma ma itaybit ip wajẽm ãm. Deus ekawẽn tojotjot'ukayũ itaybit g̃u- -kabi beayũ. Õn tak wetaybit g̃u. Webay acã itaybit. Ka'ũma ma owiwim pima, oajẽm. Imẽnpuxim tak Noé kabia be ka'ũma ma iwiwim pima muba'atxiri oajẽm kuyje — io'e Jesus.


text:
— Muba'atxiri ajẽm awap, soat ip tikõnkõn'uk osodop. Jekõnkõn'uk ip osodop. Jewebumũnmũn'uk ip osodop. Imẽn ma osodop, kobexixi be Noé õm awap.


text:
Itaybit g̃u osodop ip ajo je'bapug̃ iam. Kobexixi be Noé õm puje acã, muba'atxiri ajẽm puje acã itaybit o'e ip. Itabut g̃u ip Noé kay osodop. Imẽnpuye muba'atxiri wiwim g̃u ip. Imẽnpuye dak soat ip oakõm. Wajẽm puk pima, imẽn ma dak. Ka'ũma ma wajẽmap wiwim je'e — io'e Jesus.</n>


text:
— Wajẽmap kabia be xepxep kapikpig̃ e'em jekat pe- -ag̃okatkayũ. Pũg̃ ixeyũ'in tujowat jeweju- -Deus emunaẽ eju. Wara'acat tujowat g̃u.


text:
Trigo mug̃ẽg̃ẽap ka be xepxep trigo mug̃eg̃ẽm e'em- -aoyũ. Imug̃ẽg̃ẽm pima, pũg̃ ixeyũ'in tujowat jeweju- -Deus emunaẽ eju. Warara'acat tujowat g̃u — io'e.


text:
— Ag̃ cuy epesop — io'e cebe ip. — Eyetaybit g̃u buye pujuat kabia eykukukat jajẽm iam — io'e Jesus.</n>


text:
 <n> (43-44)</n> — Ixima dag̃ uk'a beat iwiwim pima, ibukurukat ajẽmap puxim, iõmap puxim; ixet g̃u kajuk ixe uk'a beat — io'e Jesus cebe ip. — Imẽnpuxim wuyju wuykukukat wiwim'ũm pima, ixe dak imẽnpuxim jajẽm — io'e Jesus.


text:
— Kariwa jekapikpik'ukat kay pimaap, itaybit cĩcãat kudadam je'e. Xipacat mug̃ẽg̃ẽ'ukat kudadam je'e. Ig̃o kapikpik'ukat warara'acayũ kukuk'ukat kariwa a'õbiat. Irere bima ip, soat em ixat je'g̃ũm ip cebe- -warara'acayũ be- -kapikpik'ukayũ be. Jexat o am awero am ip cebe, icũg̃ ãm je'g̃ũm.


text:
Icẽmãn õn e'em eywebe — io'e. — “Obubut kukukan cuy ece- -soat ma,” i je'e cekariwa ig̃o kapikpik'ukat pe.


text:
Imẽnpit je'g̃ũm g̃u wara'at pe- -kapikpik'ukat pe, “O'jekuyan ma wekariwa,” i'e'em puye. Ikẽrẽat kug̃ xeku.


text:
— Iwiwim'ũm pima, je'pit cekariwa. Ipiat supi'ajoat jekapikpik'ukat pe. Jekapikpik'ukat ipiat supi'ajo wuyjuyũ mug̃uykuku'ukayũ ipiat supi'ajojoap co'i. Ixeyũ tõtõn cĩcã ip je'e ipiat'ajojoap ka be. Ipi kug̃ puye, tũy yeiyei ip je'e dak — io'e Jesus jeweju etaybitbinayũ be.</n>


text:
Deus soat kukuanap kabia muwẽnuwẽn o'e Jesus o'ya'ĩjojoiayũ mutaybitbin pima. Imẽnpuye wuymutaybitbinap muwẽnuwẽn o'e itaybit am ip. Imẽnpuximap ekawẽn muwẽnuwẽn o'e. <n>— Deus soat kukanap kabia ayacayũ cucumap kabia buxim — io'e Jesus. — Ixe ayacayũ yaypan'isuayũ osodop ip- -10 beayũ. Jewebumũnat kay o'ju ip lamparina kug̃. Jewebumũnat dopabijuk am o'ju ip.


text:
— Iximadakpe iboceayũ o'tomuwã 10 beayũ be. <n>— “Ak'i!” io'e ip. “Jewebumũnat oajẽm,” io'e ip. “Epeju cekay, topabijuk am,” io'e ip 10 beayũ be.</n>


text:
— G̃ebuje yag̃uyba'arẽmayũ o'jekawẽn yag̃uysacayũ be. <n>— “O'ti'ũm. Imẽnpuye iba'ore ocewebe lamparina musop am. Daxadi epetiũm cuy ocewebe,” i ip o'e.</n>


text:
— “Ap!” yag̃uysacayũ o'e. “Iba'ore ocewebe tiũm am eywebe. Pũg̃ti ma ocedaxadi. Epeju, ti buam. Dinheiro juy epeg̃ũm warara'acayũ be- -tideim,” io'e ip.O'ju ip, tibu am.</n>


text:
— Jewebumũnat oajẽm peta mug̃ẽg̃ẽat tuk'a kay. Cucum pima ip daxadi bum, oajẽm. O'ju jewebumũnat eju yag̃uysacayũ. O'ju ceweju, kuy buye ip. Oõm ip ceweju. <n>— Bik. O'tomudip ip xĩntabi.</n>


text:
— Oajẽm g̃uyjom. Yag̃uyba'arẽmayũ oajẽm. O'tomuwã. <n>— “Kariwa!” io'e ip. “Xĩntabi etomudip'uk ocewebeam,” io'e ip.</n>


text:
— “Wetaybit g̃u ma eyjum,” io'e cebe ip — io'e- -Jesus o'e.Pere. Imẽn 10 beayũ be kawẽnwẽnap pi o'jepere Jesus. Apẽn ixe jewebumũnat kay 10 beayũ oekuku, imẽnpuxim wuyju be jekukum, Deus soat kukan pima. Pũg̃ wuy'in iwiwim je'e Deus soat kukanap kabia bima. Warara'acayũ wuy'in iwiwim g̃u je'e.</n>


text:
— Ag̃ cuy epesop ekariwa jajẽmap kay — io'e Jesus iboceayũ be. — Eyetaybit g̃u buye puju eyekariwa jajẽm iam. Ajo hora iam eyetaybit g̃u. Ajo kabia iam eyetaybit g̃u. Ag̃ cuy! — io'e cebe ip.</n>


text:
Waram Jesus o'jekawẽn iboceayũ be. Deus soat kukanap kabia muwẽnuwẽn o'e. <n>— Deus soat kukanap kabia ag̃okatkat cuap kabia buxim — io'e Jesus. — Ixe cucum o'e wũy ma. Wara'at eipi be cucum o'e. Cucum awap, kapikpik'ukayũ o'tomuwã- -jebuywatwat'ukayũ. Jebubut o'g̃ũm cebe ip. O'g̃ũm imuxipanpan am.


text:
Dinheiro'a o'yaũm cebe ip. Ajo-xe imuxipanpan pucat o'yaũm cebe ip. Pũg̃ ixeyũ be 5 mil iat'a o'yaũm. Wara'acat pe 2 mil iat'a o'yaũm. Warara'at pe pũg̃ mil iat'a o'yaũm- -dinheiro'a. <n>— Ibocewi o'ju wara'at eipi be.</n>


text:
— G̃ebuje 5 mil iat'a juk o'yabuiat wara'at dinheiro'a o'yabu- -wara'at 5 mil iat'a. Imẽnpuye 10 mil iat'a kug̃ o'e.


text:
Wara'at ibuywatwat'ukat ijo'i ma o'g̃ug̃ẽ dinheiro'am- -ibo 2 mil iat'am. Imẽnpuye 4 mil iat'a kug̃ o'e.


text:
Imẽnpuye 5 mil iat'a juk o'jat iat dinheiro'a o'yadojot jekariwa be- -10 mil iat'a o'yadojot. <n>— “Juku, Kariwa,” io'e. “Ijoce edinheiro'a- -5 mil iat'a. Wara'at oyabu- -wara'at 5 mil iat'a. Soat ebubut'a. Edinheiro'am g̃asũ- -10 mil iat'a. Wara'at 5 mil oyabu ibo 5 mil iap,” io'e jekariwa be — io'e Jesus.</n>


text:
— “Xipat,” cekariwa o'e cebe. “Xipacat ẽn. Wedinheiro'a muxipan cĩcã ẽn. Yopĩt ma o'e. Ẽn pit wa'õ dag̃ imuxipanpan cĩcã owebeam. <n>— “Imẽneju ade obubut muxipan ece owebeam,” io'e — io'e Jesus. <n>— “G̃a'a! Peta og̃ug̃ẽ g̃asũ. Acekõnkõn,” io'e cekariwa.</n>


text:
— Imẽnpuye dak 2 mil iat'a juk o'yabuiat dinheiro'a oyadojot dojot ixe be- -jekariwa be. 4 mil iat'a o'yadojot. <n>— “Juku, Kariwa!” io'e. “Ijoce edinheiro'a- -2 mil iat'a. Wara'at'a oyabu- -wara'at 2 mil iat'a. Soat edinheiro'am g̃asũ. 4 mil iat'a oyabu ibo 2 mil iap,” io'e cebe — io'e Jesus.</n>


text:
— “Xipat,” cekariwa o'e cebe. “Xipacat ẽn. Wedinheiro'a muxipanpan cĩcã ẽn. Yopĩt ma o'e. Wa'õ dag̃ imuxipanpan cĩcã eg̃uy owebeam. <n>— “Imẽneju ade bubut cuy eg̃uxipan owebeam,” io'e — io'e Jesus. <n>— “G̃a'a! Peta og̃ug̃ẽ g̃asũ. Acekõnkõn,” io'e cekariwa.</n>


text:
— G̃ebuje pũg̃ mil iat o'yabuiat o'jekawẽn ixe be- -jekariwa be. <n>— “Kariwa!” io'e. “Kuy juk wetaybit edacup iam- -warara'at ekat pewi ejat iam- -etiotata'ũmap kat pewi,” i napa ma o'e cebe. “Kuy juk wetaybit ekapikap'ũmat pewiata etabu iam,” i napa ma o'e dak.


text:
“Oparara ebuxim ibuye. Edinheiro'a oyamõg̃ ipikũykũy be- -mil iat'a. Juku,” io'e. “Edinheiro'am- -ebubut'am.”</n>


text:
— “Ibu'u'uat ẽn,” cekariwa o'e. “Ikẽrẽat kug̃ ẽn. Etaybit tu warara'at ekat pewi ojat iam? Wekapikap'ũmat pewiata otabu iam etaybit tu?


text:
Imẽn etaybit pima, wedinheiro'a eyaũm cuy dinheiro'a muxipanpan'ukat pe wara'at dinheiro'a bu am owebeam,” io'e. “Wepit puje, eyaũm kuka owebe,” io'e.</n>


text:
— “Dinheiro'a juy epeyabu cebewi- -pũg̃ mil iat'a,” cekariwa o'e warara'acayũ be. “Epeyaũm cuy wara'at pe- -10 mil iat'a kug̃at pe,” io'e kapikpikayũ be.


text:
“Imẽn ma. Adeat kukat pe wara'at je'g̃ũm ip. Imẽnpuye ade jĩjã ikug̃ e'em. Imẽnpit yopĩcat kukat xewi ixe yopĩcat je'jat ip,” io'e cekariwa.


text:
“Ite ibu'u'uat tak epejoxik cuy kabiokbog̃at ka be- -tõtõnap ka be- -tũy yeiyeiat ka be,” io'e cekariwa — io'e Jesus. Imẽn Jesus soat o'e iboceayũ imutaybit am. Cekariwa dinheiro muxipatpan cĩcãayũ o'ju ip peta be ceweju. Imẽnpuxim Deus a'õ kayayũ jeedop ip Deus xe soat em. Ipikũykũy be cekariwa dinheiro mõg̃at pit o'joxik ip kabiokbog̃at ka be. Imẽnpuxim Deus ipiat supi'ajoat ja'õ kay'ũmayũ be. Imẽn Jesus imutaybitbin o'e.</n>


text:
Jesus o'jekawẽn waram iboceacat pe. <n>— Soat wag̃o õn. Odipap kug̃ wajẽm puje, soat kukan oce'e. Deus ekawẽn tojotjot'ukayũ jajẽm ip oweju. Jay. Ajo xipat Deus xe iap oceg̃uwẽn, ajo xipat g̃u iap tak.</n>


text:
 <n> (32-33)</n> — Ipi juacayũ je'awero owap. Apẽn ovelha kukuk'ukat ovelhayũ o'taẽ bodeyũ bewi, imẽnpuxim õn tak ipi juacayũ bewi wa'õ kayayũ otaẽ- -kũyjobitbicayũ. Kacũg̃cũg̃'i jeedop ip oba'at kadi. Kũyjobitbit'ũmayũ bit oba'ũg̃ kadi kacũg̃cũg̃'i jeedop ip.


text:
— Cũg̃'i buje, ocekawẽn oba'at kadiayũ be. <n>— “Deus kuy eymucokcok cĩcã. Webay kay juy epesot! Eyka be juy epeõm- -kuy osukamuxipaniap ka be. Deus kuy ipi mug̃ẽg̃ẽm pima, cuk eyka mug̃ẽ dak,” ioce'e cebe ip.


text:
“Epeõm! Xipan cĩcã juk adi eyju okuk. Ore bima, puybit cuk adi epeg̃ũm owebe. Obipuruk pima, idibi juk adi epetiũm owebe. Oka be'ũm pima, xipan cuk adi eyju okuk eyduk'a be.


text:
Ka'ũmg̃u wekamixa bima, kamixa juk epeg̃ũm owebe. Owãtaxipi bima, epajẽm obuywat am. Õn daomũnmũnap'a be bima, epajẽm okay,” ioce'e cebe ip.</n>


text:
— “Kariwa!” Deus xe cũg̃ cĩcãayũ e'em. “Ere jekukum ejojo g̃u oceju. Puybit cuk oceg̃ũm g̃u ewebe. Ebipurug̃ jekukum tak ejojo g̃u oceju. Idibi juk ocetiũm g̃u ewebe,” i'e'em ip.


text:
 <n> (38-39)</n> “Ewãtaxipi g̃u ejojo oceju. Cuk ocajẽm g̃u ekay ebuywat am, ẽn daomũnmũnap'a be bima,” i. “Eduk'a'e'ũma jekukum ejojo g̃u oceju. Oceju g̃u xipan ekuk cuk acesop oceduk'a be. Kamixa dak cuk oceg̃ũm g̃u ewebe,” i'e'em ip.


text:
— “Owebe epeg̃ũm g̃u,” ioce'e cebe ip. “Imẽnpit webekitkit pe epeg̃ũmiap owebe epeg̃ũmiap puxim. Omubuyxin cĩcã webekitkit. Yopĩt ma ip ipi juacat etabun. Imẽnpit ixeyũ be epeg̃ũmiap, owebe epeg̃ũmiap puxim ma,” ioce'e. — Soat kukan oce'e — io'e.</n>


text:
— G̃ebuje õn e'em cebe ip- -oba'ũg̃ kadiayũ be. “Deus xe ikẽrẽat mujugrũg̃rũg̃'ukayũ eyju. Imẽnpuye Deus jajẽm eykay ipiat'ajoan eywebe. Epeyenapõn cuy oxewi. Ipiatpi'ajojoap pe soat em epesop- -daxabog̃ pe- -ibiõg̃buk kẽrẽayũ kukukat ka be. Deus o'g̃ug̃ẽ ibiõg̃buk kẽrẽayũ kukukat kam- -ixe ekawẽn tojotjot'ukayũ kam tak,” ioce'e — io'e Jesus.


text:
— “Xipan g̃u juk adi okuk epesop. Ore bima, puybit cuk adi epeg̃ũm g̃u owebe. Obipuruk pima, idibi juk adi epetiũm g̃u owebe.


text:
Oka be'ũm pima, xipat g̃u juk adi eyju okuk eyduk'a be. Ka'ũmg̃u wekamixa bima, kamixa juk adi epeg̃ũm g̃u owebe. Owãtaxipi bima, kuy obuywatwan g̃u epesop. Õn daomũnmũnap'a be bima, epajẽm g̃u okay,” ioce'e cebe ip — Jesus o'e.</n>


text:
— “Kariwa!” Deus xe ikẽrẽat mujurũg̃rũg̃'ukayũ e'em. “Ere jekukum ejojo g̃u oceju. Imẽnpuye puybit cuk oceg̃ũm g̃u ewebe. Ebipurug̃ jekukum ejojo g̃u oceju. Imẽnpuye idibi juk ocetiũm g̃u ewebe. Ewãtaxipi g̃u ejojo oceju. Imẽnpuye juk ocajẽm g̃u ekay ebuywat am. Ẽn daomũnmũnap'a be g̃u eg̃uy. Imẽnpuye juk ocajẽm g̃u ekay,” i. “Eduk'a'e'ũma jekukum ejojo g̃u oceju. Imẽnpuye oceju g̃u xipan ekuk cuk acesop oceduk'a be. Ejojo g̃u oceju, ekamixa'ũm pima. Imẽnpuye kamixa juk oceg̃ũm g̃u ewebe,” i'e'em ip.</n>


text:
— “Webekitkit pe g̃u epeg̃ũm iap, owebe g̃u epeg̃ũm iap puxim,” ioce'e cebe ip. “Ipi juacat etabun webekitkit yopĩt ma. Imẽnpit ixeyũ be g̃u epeg̃ũm iap, owebe g̃u epeg̃ũm iap puxim,” ioce'e- -soat kukan oce'e — Jesus o'e.


text:
— Imẽntak ixeyũ je'ju ipiatpi'ajojoap pe jedop am — io'e Jesus. — Deus xe cũg̃ cĩcãayũ acã jeedop ip Deus tẽg̃ ma- -itait jeedop ip soat em Deus xe — io'e Jesus jewejuayũ be.</n>


text:
— Eyetaybit xepxep xet kap puje, Páscoa epeta jajẽm iam. Ijop Páscoa bima, ijoceat odujowat okay itakomaayũ kay obamupaya am. Korosa be oba mupaya ip. Waoka ip — io'e Jesus- -soat wag̃o o'e.</n>


text:
G̃ebuje paĩyũ kukukayũ o'jeawero ip uka yabog̃ cĩcãat'a be- -ibuyxi jĩjãat tuk'a be- -Caifás tuk'a be. Judeuyũ kukukayũ dak o'jeawerowero.


text:
O'jewag̃uyda soat ip. Jesus daomũnũnap muwẽnuwẽn o'e ip. Apẽn oce'e iam kawẽnuwẽn o'e jewewebe. Yaoka ojuy ip iba'arẽm.</n>


text:
— Páscoa bima bit Jesus ataomũn g̃u, adeayũ be wuyaokaap puxim — io'e ip jewewe be.Ixe Páscoa epeta bima Judeuyũ pão'a o'o'uk ip osodop- -yamuyuhuhuaptõmtẽm'ũmat'a. Ijop epeta mug̃ẽg̃ẽm pima, apẽn Deus wuye'ajojoyũ'ũm'ũm o'g̃ujẽm Egito eipi bewi iap kay g̃ebum'uk ip osodop.</n>


text:
 <n> (6-7)</n> Ierep tũibit tuk'a be ayacat oajẽm- -Simão duk'a be. Jesus xik'i o'e jekõnkõn jeweju itaybitbinayũ xe. Tide'oati kug̃ oajẽm Jesus kay. Jesus'a abi be o'timõg̃ Betânia ka be. O'timõg̃ timũn'a bewi- -wita'a mug̃ẽg̃ẽ'a bewi- -alabastro'a mug̃ẽg̃ẽ'a bewi. Tideibog̃ cĩcã ixedi tide'oati.


text:
Imẽnpuye itakoma ip o'e ayacat kay Jesus eju etaybitbinayũ. <n>— Te'e ma ig̃odi tide'oati mu'ũm teku — io'e ip.


text:
— Tide'oati deida buje, kajuk teibog̃ o'jat! Ade kuka juk dinheiro isurũg̃at o'jat prata mug̃ẽg̃ẽ. Tadaybotbocayũ be kuka juk dinheiro o'g̃ũm — io'e ip.


text:
Jesus itaybit apẽn kawẽnwẽn ip iam. Imẽnpuye o'jekawẽn cebe ip. <n>— Ite mukorẽmrẽm g̃u bit cuy epe'e — io'e cebe ip. — Xipacan ma teku o'e owebe. Apẽnpuye eyetakoma ite kay? Eyetakoma g̃u juy epesop cekay — io'e Jesus cebe ip.


text:
— Tadaybotbocayũ soat em ma eyxe — io'e. — Eybikuy bima, ixeyũ buywan put eywebe. Õn pit soat em g̃u og̃uy eyxe. Soat em g̃u xipacan ey'e but owebe — io'e.


text:
— Ite ayacat ojebit o'g̃ude'on, oje'ũ g̃u buk ma'g̃u. Wetabẽg̃ pima ma kuy omude'on witabikũy be omõg̃ awap — io'e.


text:
— Okay itabucayũ ijop ekawẽn g̃uwẽnuwẽn soat kaka dag̃- -kawẽn idipat. Apẽn ite ayacat o'tidi wa be iap g̃uwẽnuwẽn tak ip soat kaka dag̃. Soat ka watwat g̃ebum je'e apẽn ixe o'e iap kay. G̃ebum cuy epsop iboap kay — io'e cebe ip.</n>


text:
Ixe o'jekawẽn paĩyu kukukayũ be. <n>— Pebũrũ epeteida owebe Jesusũmap teim? — Judas o'e. <n>— 30 be prata'a — io'e ip. <n>— Xipat — Judas o'e.O'yaũm ip.


text:
Imẽnpuye Judas oeku: <n>— Pu kabia Jesus puap kabia? — io'e jewebe ma.Imẽn oekuku kudadam. <n>G̃ebuje bit ma ag̃u Judas oeku Jesus pu ojuy itakomaayũ be iũm ãm.</n>


text:
Oajẽm ip Jesus kay- -12 beayũ. Páscoa epeta osunuy. Iboap epetam Judeuyũ pão'a o'o'uk- -yamuyuhuhuaptõmtẽm'ũmat'a. Ovelha dak aokaka'uk osodop ip Páscoa epeta bima- -koapat kabia bima. <n>— Poce ovelha ocejoyoy peta ajẽm pima? — io'e ip Jesus pe.</n>


text:
— Epeju juy okay itabucat pe- -ag̃okatkat pe — io'e. — Jerusalém ka be xeku omuy. I juy epe'e cebe: “ ‘Omuyku eduk'a kay,’ wuymutaybitbin'ukat o'e ewebe. ‘Páscoa be i'o am omuyku, oweju etaybitbin'ukayũ dak,’ io'e ewebe,” i. “ ‘On oje'ũ g̃asũ,’ io'e dak ewebe,” i dak. Imẽn cuy epe'e cebe — io'e Jesus jeweju etaybitbinayũ be.</n>


text:
— Hm hm — io'e ip.O'ju ip Jerusalém ka be. <n>Oajẽm. Jesus kay itabucat tuk'a oõm. Apẽn cuk ixe o'e, Jesus kay itabucat pe o'e ip- -soat ma. Ig̃o'a be ovelha o'joyoy ip peta ajẽm pima. Soat muxipanpan o'e ip peta beam.</n>


text:
Jekõnkõn pima ip, o'jekawẽn 12 beayũ eju. <n>— Icẽmãn õn e'em eywebe. Pũg̃ ey'in jekawẽn okay itakomaayũ be. Poce og̃uyiap g̃uwẽn ixeyũ be, odobuxik am. Imẽn oũm epe'e okay itakomaayũ be waoka am — io'e cebe ip.</n>


text:
Soat wag̃o õn. Apẽn oje'ũ iap tup tag̃ oje'ũ- -Deus ekawẽntup tag̃ — io'e Jesus. — Karem g̃u ipiat supi'ajo oũmat pit. Xipat kuka adi a'g̃u ixe bit o'jebapuk'ũma — io'e Jesus.</n>


text:
— Omutaybitbin'ukat! — Judas o'e- -itakomaayũ be Jesusũmat o'e. — Õn tu jeũm itakomaayũ be? <n>— Hm hm. Ẽn ma — io'e Jesus jeũmat pe.</n>


text:
Jekõnkõn ip pima, Jesus pão'a o'yabu. <n>— Bay! Xipat ẽn — io'e Deus pe. — Ocexat'am eyaũm ocewebe — io'e.O'yamuweka. O'yaũm jeweju etaybitbinayũ be. <n>— Juku — io'e Jesus. — Epeya'o. Ijop'a ojebit — io'e cebe ip. — Pão'a muwekaap puxim ip obamupaya — io'e.</n>


text:
Uva'abidi dak o'timõg̃ tikõnkõnap pe. <n>— Bay! Xipat ẽn — io'e Deus pe. — Ocexati etiũm ocewebe — io'e.O'tiũm cebe ip. <n>— Juku — io'e. — Ijopti juy epetikõn- -soat eyju juy epetikõn — io'e 12 beayũ be.</n>


text:
— We'ũ buje jedoyekereren oce “Adeayũ bewi ikẽrẽat oju'uk,” io'e Deus puye. Imẽnpuye Deus ijop kẽrẽat kay g̃ebum g̃u. Adeayũ g̃uisun Deus ekawẽn iisuat xe. Cũg̃ ma jeedop ip cexe- -Deus xe — io'e.


text:
— Waram g̃u otikõn uva'abidi soat ipi watwat webay a'õ kay kũyjobit'ũm pima. Soat ipi watwat ya'õ kaykũyjobin pima bit, tiisuati otikõn uva'abidi — io'e Jesus.</n>


text:
Jekõn puje, jebibododon ip o'e Deus kay. O'ju ip. <n>Oajẽm ip- -soat ip. Co'a kay oajẽm- -Oliveiradip'a kay. Jay. Jesus o'jekawẽn cebe ip- -jewejuayũ be. Xĩg̃xĩg̃ pima co'a jeje, Jesus o'jekawẽn.</n>


text:
— Ijop exima eyju operem — io'e. — Epeyenapõn okay itakomaayũ buxixim. Imẽn Deus ekawẽntup omuwẽnuwẽn: <n> Ovelha kukuk'ukat oyaoka, i. Soat ip jepõg̃põg̃ iõhõyũ, i. <n> Imẽn Deus ekawẽntup omuwẽnuwẽn — io'e.Imẽn kawẽnwẽn o'e Jesus jeweju etaybitbinayũ kukukat puye. Imẽnpuxim ovelha kukukat Jesus puxim. Jesus eju etaybitbinayũ ovelha buxim kuka ip. Ovelha jepõg̃põg̃ ip jekukukat'ũm pima. Jesus etaybitbinayũ jepõg̃põg̃ kuka ip, Jesus e'ũ buje.</n>


text:
— Imẽnpit we'ũap tomukadi Deus waram g̃uto omutait. Oju eywap Galiléia eipi be — io'e Jesus cebe ip.</n>


text:
— Soat ip jepere- -ebureyũ. Ekay itakomaayũ buxixim iparara buye, ip jepere. Õn pit jepere g̃u. Pũg̃ em tak ka'ũma — Pedro o'e.</n>


text:
— Tapu, icẽmãn õn e'em ewebe — io'e Jesus Pedro be. — Ijop exima ma “Obure g̃u teku,” i napa ma ece'e ebapũg̃ em — io'e. — Sapokay ede awap “Obure g̃u teku,” i napa ma ece'e — io'e Jesus.</n>


text:
— Oce g̃u ma buk, “Obure g̃u teku,” i, eweju waokaap puxim — io'e Pedro. Soat cewejuayũ imẽn o'e'e.</n>


text:
G̃ebuje Jesusyũ o'ju kadaihiaptip kay- -G̃etsêmani ka kay. <n>— Jocebuku epabikbik — io'e jewejuayũ be. — Bomaku buk õn cum, Deus eju jekawẽn ãm — io'e cebe ip.Oabik ip.</n>


text:
— Og̃uycũg̃ap pibun je'ũmat co'i õn — io'e ebapũg̃ayũ be. — Epabik — io'e. — Ag̃ cuy epesop — io'e. — Oweju epeyeak cuy.</n>


text:
Bosusu o'ju, jebay eju jekawẽn ãm. O'jepo ipi ju jeg̃uycũg̃ap pibun. <n>— Bay! — io'e. — Ewebe iba'ore'ũm pima, omuwedem ece, owebe ipiat'ajoap puxim. Wa'õbi bit we'ũ pin g̃u. Ẽn ebikuy bima bit oje'ũ — io'e Deus pe.</n>


text:
Aripit. O'jepit. Oajẽm ebapũg̃ayũ kay. Ixet ip osodop. <n>— Pedro — io'e Jesus. — Eywebe iba'ore du eyg̃uy pũg̃ hora ma oweju jeak am?


text:
Ag̃ cuy epesop! — io'e cebe ip — ebapũg̃ayũ be. — Xen g̃u juy epesop. Deus eju juy epeyekawẽn eywebe ikẽrẽat mujurũg̃ap puxim- -eywebe Satanas a'õ kay kũyjobicap puxim — io'e. — Eybu'u jĩjã ikẽrẽat mug̃ẽ ãm. Imẽnpit ikẽrẽat epeg̃ug̃ẽ eya'õbaca'ũm puye. Imẽneju Deus eju juy epeyekawẽn, ixe a'õbacaap kug̃ eyeku am — io'e Pedro be.</n>


text:
O'ju waram. <n>— Bay! — io'e waram Deus pe. — Ewebe iba'ore'ũm pima, omuwedem ece, ip owebe ipiat'ajoap puxim. Ẽn ebikuy bima bit, oje'ũ — io'e Deus pe.</n>


text:
Aripit. Jesus waram o'jepit ebapũg̃ayũ kay. Ixet ma'g̃uto ip osodop. Itaxeebaca o'e ip, xet pibun.</n>


text:
Aripit. O'jepit ebapũg̃ayũ kay. <n>— Eyxet mabuk g̃u du? — io'e cebe ip. — Jebodoydoy mabuk g̃u du eyju? — io'e. — Soat wag̃o õn. We'ũap kabia kay õn ajẽm — io'e. — G̃asũ okay itakomaayũ oũm ip ikẽrẽat mujurũg̃rũg̃'ukayũ be waoka am.


text:
Epe'ãy! — io'e cebe ip. — Ak'i juy epe'e! Itakomaayũ be oũmat omuyku. G̃ã'ã okay itakomaayũ atopabijuk — io'e cebe ip.</n>


text:
Jesus kay Judas oajẽm. Kawẽnwẽn pima, oajẽm. 12 beayũ'in osunuy Judas. Jesus eju jekuku'uk osunuy. Ade oajẽm ip- -paja kukug̃ayũ, jeba'ip kukug̃ayũ dak. Oajẽm ip, Jesus kudadam Judeuyũ kukukayũ a'õbi, paĩyũ kukukayũ a'õbi dak.</n>


text:
— Oyag̃obukõn'ibit cuy epejat. Ixe Jesus — Judas juk o'e cebe ip- -Jesusũm cekay itakomaayũ beiat. <n>— Ocejat cuy — i juk o'e ip- -Judas ejuayũ.</n>


text:
Imẽnpuye Jesus ejuat jepaja o'ju'uk iyuk pewi. O'sug̃uybu'uk pajam paĩyũ kukukat ebekit g̃uybu ikibi.</n>


text:
— Paja ejomõg̃ cuy iyuk pe — Jesus o'e. — Pajam wara'at o'yaokaiat ixe dak pajam yaoka ip — io'e Jesus.</n>


text:
— Õn cekay bima, webay 12 mil beat o'g̃uju kuka- -jakawẽn tojotjot'ukayũ. G̃axĩn ma kuka o'g̃uju okay itakomaayũ buxim — io'e jewejuacat pe.


text:
— Deus ekawẽn tojotjot'ukayũ ajẽm puje bit, iba'ore kuka o'e owebe we'ũ ãm Deus a'õ dag̃ pit. Imẽn put ma owebe- -we'ũ but ma — io'e Jesus.</n>


text:
Ixe ehora bima, Jesus o'jekawẽn yajẽmibiyũ be- -adeayũ be. <n>— Ade kabia juk adi og̃uy Deus eju kawẽnwẽnap'a be- -yabog̃at'a be. Imukũyjojom cuk adi og̃uy. Eyju bit odaomũn ig̃o'a be g̃u bit. Eyju dak epesot odaomũn ãm paja kukug̃, eyba'ip kukug̃ tak, ibukurukat taomũg̃ap puxim — io'e cebe ip. — Ibukurukat g̃u on pit! — io'e cebe ip.</n>


text:
— Kuy bima o'tupmubararak ip Deus ekawẽntup apẽn ip odaomũniaptup — io'e. — “Ibukurukat taomũg̃ap puxim ixe taomũn ip,” i'e'em ig̃odup — io'e. — Imẽn ma odaomũn ip g̃asũ dak — io'e Jesus.Soat ip Jesus o'jepere ceweju etaybitinayũ. Soat ip o'watwat.</n>


text:
O'jacayũ o'tujowat ip. Jesus o'tujowat ip Caifás kay- -paĩyũ kukukat kay. Iboceayũ juk o'jeawero ip Caifás tuk'a be. Judeuyũ kukukayũ o'jeawero ip, Moisés ekawẽn imutaybitbin'ukayũ dak.


text:
Pedro bit Jesus nomuju o'ju. Wũy ma o'ju. Paĩyũ kukukat tuk'a naxĩnõm pe oajẽm. Oabik sorarayũ parakpe. Oabik, ijo am- -apẽn je'bapuk Jesus pe iap co am.</n>


text:
Paĩyũ kukukayũ o'je'awero ip, yawẽg̃ mukẽrẽrẽrẽn'ukayũ kudadam, pũg̃ tag̃ ma Jesus muymuy am, Jesus aokam dapxi a'õ nomuju. Soat o'je'awero ip- -paĩyũ kukukayũ, Judeuyũ kukukayũ, Moisés ekawẽn imutaybitbin'ukayũ dak- -soat o'je'aweroiayũ.</n>


text:
Oajẽm ip je'aweroayũ kay. Ade oajẽm- -yawẽg̃ mukẽrẽrẽrẽn'ukayũ. Imẽnpit iba'ore o'e Jesus awẽg̃ mukẽrẽ ãm.


text:
Xepxep oajẽm g̃ebuje bit- -wuymug̃uykuku'ukayũ. <n>— Ite ag̃okatkat o'e: “Deus eju ekawẽnwẽnap'a oyamuy'ũm put- -yabog̃at'a. Imẽnpit oyamuy put waram ebapũg̃ kabiam,” i — io'e xepxepayũ- -dapxiyũ.


text:
Imẽnpuye paĩyũ kukukat ma o'ãy, jekawẽn ãm. <n>— Apenpuye ecede g̃u awẽg̃ mukẽrẽrẽnayũ be? — io'e. — Icẽm tu ip e'em? — io'e Jesus pe.</n>


text:
Jesus mũg̃ ma osunuy. <n>— Deus emunaẽ ẽn pima, eg̃uwẽn cuy ocewebe — koapat paĩyũ kukukat o'e Jesus pe. — Deus a'õbi- -soat em itaicat a'õbi eg̃uwẽn cuy. Deus emunaẽ ẽn tu? Deus ipot tu ẽn? — io'e.</n>


text:
— Hm hm. Ixe ipot ma õn — io'e. — Soat wag̃o õn. G̃uyjom ojojom epe'e. Xik'i og̃uy Deus xe iba'at kadi. Ixe Deus soat podi ma ya'õbacaat. Cexe õn pima ojojom epe'e. Soat kukukan oce ixe eju. G̃uyjom ijodi waram ojot. Kabikerereat tag̃wi okop — io'e Jesus.</n>


text:
Imẽneju jeekabek o'g̃uwek paĩyũ kukukat, jetakoma pibun. <n>— Deus muymuy teku — i napa ma o'e.Jesus muwẽnuwẽn o'e. <n>— Epeya'ĩjojo kuy ixe ekawẽn. Wara'acayũ g̃u ajokudada Jesus awẽg̃ mukẽrẽrẽn ãm — io'e cebe ip- -o'je'aweroweroiayũ be.


text:
— Ajo cũg̃ ma eyxe? Apẽn tak ace'e Jesus pe? — io'e cebe ip. <n>— Ikẽrẽat kug̃ teku Deus xe — i napa ma o'e ip- -ibimãmãayũ ekawẽn coco'ukayũ. — Imẽnpuye ayaoka — io'e ip.</n>


text:
O'je'aweroiayũ o'g̃uxiuxi Jesus dopa be- -jebidi. Jetakoma pibun o'g̃uxiuxi. O'yaokaka ip. <n>Pũg̃ ixeyũ'in Jesus dopa o'topaoka.</n>


text:
— Cristo! — io'e ip cebe. — Abu edopaoka oce'in?Imen o'jekawẽn ip, kuy Jesus o'topamuekabek pag̃õm puye.</n>


text:
Pedro dak xik'i osunuy uk'a daxirõg̃ pe. Paĩyũ kukukat ebuywatwat oajẽm- -ayacat'isuat. Oajẽm Pedro kay. <n>— Ẽn tak mo Jesus eju ejeku- -G̃aliléia eipi bewiat eju — io'e Pedro be.</n>


text:
O'ju yanaxĩnõm pe. Wara'at ayacat'isuat ixe Pedro o'jojojo. <n>— Ite Jesus ejuibit — io'e iboceayũ be. — Nazaré wat ejuibit — i.</n>


text:
— Ixe eju ocekuku g̃u — Pedro o'e. — Ixe bure g̃u õn. Deus itaybit Jesus wetaybit g̃u iam — i napa ma o'e Pedro.</n>


text:
Ibunbun pima, oajẽm cekay iboceayũ. <n>— Icẽman — io'e ip. — Apẽn ẽn kawẽnwẽn, imẽntak G̃aliléia watwat kawẽnwẽn ip. Imẽnpuye ocetaybit Jesusyũ'in ẽn iam — io'e ip Pedro be.</n>


text:
— Dapxiyũ eyju! — i napa ma o'e Pedro. — Ixe bure g̃u õn! Ceweju õn pit ocekuku g̃u — i napa ma o'e. — Õn icẽmãn e'em'ũm pima, Deus cuy ipiat supi'ajoat owebe — Pedro o'e.Sapokay o'jede g̃ebuje bit.</n>


text:
Jesus a'õ kay Pedro o'jeg̃ebu. <n>— Sapokay ede awap, abapũg̃ em ece'e, “Jesus bure g̃u õn,” i — i juk o'e Jesus Pedro be.Iboap kay o'jeg̃ebu Pedro. O'ju uk'a naxĩnõm pewi. O'tõn cĩcã Pedro. Ig̃uycũg̃ cĩcã o'e, ikẽrẽat o'g̃ug̃ẽ buye.</n>


text:
Kabia isum soat o'je'awero ip- -Judeuyũ kukukayũ, paĩyũ kukukayũ dak. O'je'awero ip, Jesus aokaap muwẽnuwẽn ãm.</n>


text:
Jesus o'jacayũ o'subamukirik ip jekukukat a'õbi. O'tujowat ip. O'ju ip Jesus eju. <n>Pilatos kay o'ju ip- -ipi kukukat kay.</n>


text:
Judas pe itakomaayũ Jesus dujowat aokam iap co buje, o'ju waram Judas paĩyũ kukukayũ kay. O'yadujowat dinheiro'a- -prata'a- -30 beat'a. Ig̃uycũg̃ o'e, o'g̃ug̃ẽap puye. Oajẽm cekay- -paĩyũ kay, Judeuyũ kukukayũ kay dak. Itakomaayũ be Jesusũmat oajẽm.


text:
G̃ebuje: dinheiro'a o'yabu ip. <n>— Ijop'a yamõg̃ pa'ore wuywebe Deus edinheiro mũn'a be — io'e paĩyũ kukukayũ. Jewewebe o'e ip. — Cũg̃ g̃u kuka o'e Moisés ekawẽn tag̃ ijop'a Jesus aokaap ma dei an puye — io'e ip.</n>


text:
Imẽneju o'je'awewero ip. Apẽn xe'e ace'e iap muwẽnuwẽn o'e ip. Imẽnpuye ig̃o'a yaũm ip itĩg̃'a buximat'a mug̃ẽg̃ẽ'ukat pe jekat teim. Imẽn iboap kat o'jat ip. O'jat ce'ũ'ũayũ kot am iboce- -Jerusalém ka bewi'ũmayũ kot am.


text:
Imẽn o'jebapuk Jeremias ekawẽn tag̃- -Deus a'õ muwẽnuwẽn'ukat ekawẽn tag̃. Kuyje Jeremias o'e: <n> Israel naxeg̃ebitbit kukukayũ dinheiro'a o'yadujowat ip- -prata'a- -30 beat'a. Ijop edinheiro juk o'g̃uwẽn ip itakomaayũ be Deus emunaẽ og̃ũm iaptei o'e iap, i.


text:
 O'yaũm ip itĩg̃'a buximat'a mug̃ẽg̃ẽ'ukat pe ikat teim. Deus a'õbi o'yaũm ip, i juk o'e Jeremias.</n>


text:
Oajẽm Pilatos kay Jesus o'jaciayũ- -ipi kukukat kay. <n>— Judeuyũ kukukat tu ẽn? — io'e Pilatos Jesus pe. <n>— Ẽn ma iboam e'em — io'e Jesus.</n>


text:
(-) <n>— Abu og̃ujẽm cuy daomũnmũnap'a bewi? — Pilatos o'e cebe ip. — Barrabás ma du? — io'e. — Jesus Cristo g̃u xe'e? — io'e. — Pebicat og̃ujẽm cuy? Cristo butetecat tu? io'e Judeuyũ be- -adeayũ be.Imẽn Pilatos o'e, imẽn ibikuy buye. Páscoa epeta bima ipi kukukat Judeuyũ emunaẽ mujẽmjẽm'uk osunuy daomũnmũnap'a bewi. Imujẽmjẽm'uk, jekpiwan ma. Ikẽrẽat kug̃ cĩcãat osunuy daomũnmũnap'a be iboap Páscoa bima. Barrabás i osunuy ibutet. Soat ma itaybit ip ixem.


text:
Imẽnpit Pilatos itaybit paĩyũ kukukayũ itabutkarey o'e ip Jesus kay iam. Itaybit jetabutkarey pibun Jesus o'tujowat ip iam.</n>


text:
Pilatos tayxi dak ja'õ dujowacat o'g̃uju. Ja'õdaxijom o'g̃uju jektop kay. Ipi kukukat pe iboceacat aweroroap pe o'g̃uju. Iboce Pilatos xik'i osunuy Jesus awẽg̃ co am. Oajẽm ya'õdujowacat. <n>— “Ixe Jesus cũg̃at,” etayxi o'e — ya'õdujowacat o'e itop pe. — “Jesus oajẽm wexeybi,” i. “Ipiat osupi'ajo jĩjã wexey ixe buye,” i — io'e ya'õdujowacat. — “Ikẽrẽat cuy eg̃ug̃ẽ g̃u cebe- -Jesus pe,” i dak — ya'õdujowacat o'e Pilatos pe.</n>


text:
— Pam Jesus? Ite butet Cristo i. Apẽn tak oce cebe? — Pilatos o'e o'je'aweroiayũ be. <n>— Esubamupaya juy korosa jeje, yaoka am — io'e ip.</n>


text:
— Ikẽrẽat o'jukuk g̃u teku- -pũg̃ em tak ka'ũma! — io'e Pilatos. Imẽnpit big̃ ma ya'õberen o'jewãwã ip. <n>— Esubamupaya juy korosa be, yaoka am.</n>


text:
O'je'aweroiayũ mukaba'ũm pa'ore o'e Pilatos pe. Jekaba'ũm g̃u o'je'aweroiayũ. <n>Ibuje, Pilatos idibi o'tibu. O'jewebuwuywuy o'je'aweroiayũ etabun, imutaybit am ip õn g̃u okpiwat iam. <n>— Õn g̃u okpiwat Jesus aoka am. Eyju ma epeyaokaat — io'e Pilatos.</n>


text:
G̃ebuje Pilatos Barrabás o'g̃ujẽmat daomũnmũnap'a bewi. Jesus pit imupokupog̃ ip o'e ixee mug̃ẽg̃ẽbum Pilatos a'õbi. Ya'õbi Jesus o'tujowat ip o'je'aweroiayũ be, yaoka am, korosa be ibamupaya am.</n>


text:
G̃ebuje sorarayũ Jesus o'tujowat iecug̃ap tuk'a be. Pilatos a'õbi o'tujowat ip. O'je'awero ip warara'acayũ xe- -o'tomuwãayũ- -sorarayũ- -jewejuacat'in ma. O'je'awero ip iwaywayway am- -Jesus waywayway am. Soat ip sorarayũ oajẽm.


text:
Widaohobune o'subunemuwakẽn ip yakoreren ma. O'jomõg̃ ip yakoreren. Imẽn o'g̃ug̃ẽ ip Jesus pe, Judeuyũ kukukat puximan imubapuk am, iwaywayway am. Iba'ip o'yopmõg̃ ibui be, iba'at kadi. O'jẽg̃'aecõg̃cõg̃ ip cewap iwaywayway am. <n>— Ẽn ma Judeuyũ kukukat! — io'e ip, iwaywayway am. — Warara'acat podi ma ẽn a'õbuyxi — io'e ip, iwaywayway am.</n>


text:
G̃ebuje iekabek ipakpukat o'ju'uk ip. Cesay ip waram o'g̃uõm. O'tujowat ip yaokam- -iba mupaya am korosa be.</n>


text:
 <n> (32-33)</n> O'ju ip co'a kay- -Gólgota'a kay. Gólgota'a “ce'ũat aririt'a” iape. Cucum pima ip, Cirene ka wat o'topabijuk. Simão i ibutet osunuy. Ixe Simão o'g̃uju ip ibuywat am- -Jesus puywat am, korosa dujowat am.


text:
Vinhodi tiũm ojuy ip Jesus pe. Iboceat o'tupmuwekoy uva'abidi be wuypipimu'ũmapti be. O'tikõ'ajo Jesus. Tikõn pin g̃u o'e. <n>— Ap! — io'e.</n>


text:
G̃ebuje sorarayũ Jesus o'subamupaya ip korosa be. Cesay bubum o'e ip- -sorarayũ. Dado xikxig̃ o'e ip Jesus tiotpe. <n>— Abu cesay je'jat? — io'e ip jewewebe.</n>


text:
 <n> (36-38)</n> Tupmubararakaptup kug̃ o'e ip sorarayũ. Tupmubararara'g̃ o'e ip Jesus puten. Tũybe ajo-ikẽrẽan ip o'e iãn tak ip o'tupmubarararak: “Ibutet Jesus i. Judeuyũ kukukat teku,” i. Ibodup tuparararakatup o'tupmõg̃ ip korosa be, Jesus abi ase.


text:
— “Deus eju kawẽnwẽnap'a oyamu'ũm- -yabog̃at'a,” i juk ece — io'e jewaywaywayayũ Jesus pe. — “Ebapũg̃ kabiam wara'at'a kuka oyamuy,” i juk ece — io'e ip. — Ecewe daxijo juy — io'e ip. — Deus ipot ẽn pima, ekop korosa ejuwi — io'e ip Jesus pe.</n>


text:
Paĩyũ kukukayũ dak Jesus kay jewaywayway o'e ip. Moisés ekawẽn imutaybitbin'ukayũ dak ixe kay jewaywayway ip, Judeuyũ kukukayũ dak. Soat ip jewaywayway o'e ip.</n>


text:
— Teku wara'acayũ daxijojo'uk osunuy — io'e ip. — Imẽnpit jewedaxijo ba'ore cebe je'ũap puxim. Israel eipi kukukat g̃u du? G̃axĩn ma korosa ejuwi kop puje, ocetabut oce'e cekay — io'e ip.</n>


text:
— Deus kay itabut teku. Deus cekay bima, Deus o'taxijo juy g̃asũ — io'e ip. — O'taxijo juy teku o'e buye, “Deus ipot õn,” i — io'e ip.</n>


text:
Kaxi wuyase bima, kabiok o'e ibo kabia- -Jesus e'ũap kabia. Soat tag̃ o'e kabiok- -Judeia eipi dag̃. Kaxicug̃ pima, katpuje bima dak. Ebapũg̃ hora bun kabiok oeku.</n>


text:
Katpuje ya'õberen o'jewãwã Jesus. <n>— Eli, Eli, léma sabactani? — io'e.“Deus, apẽnpuye ẽn opere?” iboap ekawẽn iape.


text:
Iboceayũ Jesus ekawẽn o'ya'ĩjojo ip. <n>— Elias nomuwãwãm teku — io'e ip, xipan g̃u ip o'jekũyjo buye.</n>


text:
Iboceat o'jedau idibi bubuap munopapũn ãm uva'abidim- -tideibog̃'ũmatim. Ixe dak idibi bubuap o'jomõg̃ ip'abi be. <n>G̃ebuje o'yopmuyu Jesus pe imutitit am.</n>


text:
(Oe'ũ bima pag̃o Deus eju kawẽnwẽnap'a be osunuy- -yabog̃at'a be- -uk'a exĩntabi nomudipap epag̃o. Jekpiwan ma ixe pag̃o o'jewek, Jesus e'ũ buje. O'jewek kabi kadi wi ipi kay. Ipi o'jexixi ibo ka be. Wita'a o'je'aewekwek. Jesus oe'ũ bima, o'je'aewekwek ip.</n>


text:
 <n> (52-53)</n> Jesus waram g̃uto itait puje, ce'ũ'ũayũ dopap o'tomudip'uk ip, ipi jexixixi buye. O'tomudip'uk g̃uyjom. Oe'ũiayũ itait o'e waram- -Deus kay itabucayũ'ũm'ũm. O'jẽm jedopap pewi.


text:
Sorarayũ kukukat o'jojojo, cewejuayũ dak. Soat o'jebapukiap o'jojojo ip, Jesus oe'ũ bima. Ipi jexixixim o'jojojo ip. Soat o'jojojo ip- -Jesus kay jeakayũ. Iparara jĩjã o'e ip. <n>— Icẽmãn — io'e ip. — Ite ag̃okatkat'ũm Deus ipot osunuy — io'e ip.</n>


text:
Aoyũ dak o'jojojo ip wũy wi- -Jesus nomuju tũibiyũ- -ibuywatwat tũibiyũ. Cẽmcẽm pima G̃aliléia eipi bewi ibuywatwan ip o'e. Ade osodop ip.


text:
Ixeyũ aoyũ parakpe ebapũg̃ aoyũ osodop ip. Ibũrũ ma ip osodop: Maria Madalena, wara'at Maria dak, Zebedeu ipotpoyũ xi dak. Wara'at Maria Tiago xi osunuy, José xi dak.</n>


text:
 <n> (57-58)</n> Katpuje ma Arimatéia ka wat oajẽm Pilatos kay. José i ibutet osunuy- -ade ibubutbecat- -Jesus kay itabucat.


text:
O'ju José korosa ka. Ijebit o'g̃ukop korosa ejuwi. Jesus'ũm o'g̃ukabekbek pag̃õm- -irucan- -iisuan.</n>


text:
O'tujowat ce'ũ'ũay'ũ dopap kay. Ixe'ũm o'jomõg̃ witabikũy be- -jemukũymug̃ẽkũy be. Kuy o'sukũymug̃ẽ je'ũap puxim. <n>G̃ebuje wita'a o'yamuypen witabikũy nomudip'am. Yabog̃at'a o'yamõg̃. <n>G̃ebuje José o'jenapõn.


text:
— Kariwa! — io'e ip Pilatos pe. — Itait pima, Jesus cuk o'e: “Ebapũg̃ kabia bima, waram wetait oce. Ojebapuk g̃uto,” i — io'e ip. — Imẽn wuymug̃uykukum xeku — i napa ma o'e ip.Itabut'ũm ip. Tũybe napa ma e'em iãn o'e ip.</n>


text:
— Imẽnpuye juy esukũywiwiat. Sorarayũ eg̃uju juy ebapũg̃ kabia topam ip, witabikũy wiwi am — io'e ip. — Imuju'ũm pima, Jesus kay itabucayũ jajẽm ip ixima dag̃ ijebit pu am. G̃ebuje ip napa ma jĩjã je'e: “Jesus o'je'ada,” i. Xeku juk o'e: “Deus emunaẽ oce,” i — io'e ip Pilatos pe. — Koapat podi ma je'e ip napa jĩjã ma — io'e ip.</n>


text:
— Ma — io'e. — Sorarayũ og̃uju eyweju ikũy wiwi am — io'e Fariseuyũ be. <n>— Hm hm — io'e ip. — Cum oceju.</n>


text:
O'ju ip Jesus'ũm topap kay. Wita'a mudek bõrõbu o'subumupaya ip Pilatos a'õbi- -ikũy nomudipap'a pidase. Sorarayũ o'jomõg̃ ip. Ikũy wiwiayũ o'jomõg̃ ip. <n>Aripit. O'jepit ip jeduk'a be- -Fariseuyũ, paĩyũ kukukayũ dak.</n>


text:
(Kuy o'jebapuk Deus ekawẽn tojotjot'ukat kabi bewi. Jesus'ũm dopap pe o'jebapuk. Imẽnpuye ipi o'jexixi. Wita'a o'ya'uk Jesus'ũm dopap pewi. Oabik ibo yabog̃at'a jeje.


text:
Sorarayũ iparara jĩjã o'e ip- -topap wiwimayũ. Ce'ũ'ũayũ buxim ip o'e iparara. Jexixixim ip Deus ekawẽn tojotjot'ukat puxixim.)</n>


text:
Oajẽm ip. Maria Madalena oajẽm, wara'at Maria dak. O'jekawẽn cebe ip. Deus ekawẽn tojotjot'ukat o'jekawẽn. <n>— Eypararam g̃u juy epesop. Epeyepere. Wetaybit Jesus'ũm kudadam eyju iam- -ibamupaya'ibit kudadam iam.</n>


text:
— Ijoce g̃u bit xeku. Itait waram g̃uto xeku apẽn cuk o'e iap tag̃ — io'e. — Epesot. Epejojojo Jesus'ũm topap — io'e.</n>


text:
— Ijo buje, dao ma epeju juy Jesus eju etaybitbit topibiyũ kay — io'e aoyũ be. — I juy epe'e cebe ip: “Jesus waram g̃uto o'jetait. Cum eywap Galiléia eipi be. Iboce ixe juy epejojojo,” i. Wekawẽn kay g̃ebum cuy eyju — io'e cebe ip- -Deus ekawẽn tojotjot'ukat o'e. <n>— Hm hm — io'e ip.</n>


text:
Dao ma o'ju ip witabikũy bewi. O'ju Jesus eju imutaybitbit topibiyũ kay. Iparara o'e ip. Imẽnpit icokcok cĩcã o'e ip. O'jedau ip, imukũyjo am.


text:
Daudaum pima ip, Jesus aoyũ o'tobede. <n>— Wuykabia — io'e.O'jẽg̃a'ecõg̃cõg̃ ip Jesus wap. O'suibu ip, ibuyxim ikuk am.</n>


text:
— Eypararam g̃u juy — io'e cebe ip. — Okitpitpiyũ be epeyekawẽn cuy: “Epeju juy Galiléia eipi kay, ijo am,” i — io'e aoyũ be.</n>


text:
Cucum o'e ip imuwẽn ãm cebe ip. <n>Sorarayũ dak o'ju ip Judeuyũ epaiyũ kukukayũ kay. Pũg̃ o'ju- -iwiwim topibiyũ'in. O'ju ip Jerusalém ka be. Soat o'g̃uwẽn ip paĩyũ kukukayũ be o'jebapukiap.</n>


text:
G̃ebuje paĩyũ kukukayũ o'je'awero ip- -Judeuyũ kukukayũ dak. Jesus awẽg̃ o'yaweg̃muwẽn ip. <n>G̃ebuje dinheiro o'g̃ũm ip sorarayũ be- -Jesus'ũm topap wiwim topibiyũ be.</n>


text:
— I juy epe'e Jesus awẽg̃ tobuxik pinayũ be: “Jesus'ũm o'tujowat ip ixima be ma. Jesus eju jekukuk topibiyũ o'tujowat ip. Ocexet pima, o'tujowat ip,” i juy epe'e — io'e ip sorarayũ be.</n>


text:
— Ipi kukukat iboap co buje, ocejekawẽn ceweju. “Ocecokcok cekapikap kay- -sorarayũ ekapikap kay,” ioce'e cebe. Imẽn itakoma g̃u je'e eykay — io'e ip- -paĩyũ kukukayũ o'e sorarayũ be.</n>


text:
— Ha'a — io'e ip. — Oceju dak imẽn Jesus awẽg̃ oceyawẽg̃muwẽn. Dinheiro o'jat ip paĩyũ kukukayũ xewi, o'g̃ũm puye. Apẽn paĩyũ kukukayũ o'e iap tag̃ o'e ip. Imẽnpit iboap ekawẽn napaat acã o'e. <n>Imẽneju ibo awẽg̃ te'e ma o'yawẽg̃muypõg̃põg̃ soat Judeuyũ dag̃. G̃asũ dak o'yawẽg̃muypõg̃põg̃ ip- -ibo awẽg̃.</n>


text:
Galiléia eipi be onze beayũ o'ju ip. Jesus o'e iap tag̃ o'ju ip. Oajẽm ip co'a kay, Jesus dobede am.</n>


text:
Iboce Jesus o'jojojo ip. O'jẽg̃a'ecõg̃cõg̃ ip o'e, ibuyxin ikuk am. Pũg̃pũg̃ pit o'jetabiebarẽm.</n>


text:
Oajẽm Jesus ixeyũ tẽg̃ ma. <n>— Wa'õbi soat cucum ip- -soat ipi juacayũ, soat kabi beayũ dak — io'e Jesus cebe ip- -jejojoayũ be.</n>


text:
— Epeju juy soat kay- -soat ipi juayũ kay — io'e cebe ip. — Imutaybit am ip, epeju juy. Wawẽg̃ cuy epeyekũyjo imutaybitbin ip. Imubatisasan ip epeju juy wa'õbi, webay a'õbi dak, Ibiõg̃buk Xipacat a'õbi dak- -Deus biõg̃buk a'õbi — io'e.</n>


text:
— Soat cuk adi oce eywebe iap cuy epe'e soat pe- -ipi juacayũ be — io'e Jesus onze beayũ be. — Okay soat ip imukũyjobit am, wawẽg̃ epe'e — i dak o'e cebe ip. — Ipi opop pima, oju g̃u eywebewi. Soat em og̃uy eyxe. Eyxe og̃uy iap kay g̃ebum cuy epesop — io'e Jesus. <n>— Xipat — io'e ip Jesus pe. — Ẽn ma ejekuku oceweju soat em — io'e ip. <n>Ibũrũ ma</n>


text:
 <n> JESUS CRISTO MUWẼG̃APTUP- -MARCOS EMUDUPMUBARARAKTUP</n> <n> João Batista wara'acat awẽwẽap ekawẽn</n> Ijoptup pe ibararak opop Jesus Cristo ekawẽn- -kawẽn idipat ekawẽn- -Deus ipot ekawẽn.


text:
Ixe o'jebapuk ijodi apẽn Deus ekawẽn muwẽnuwẽn'ukat emudupmubararaktup ekawẽn tag̃- -Isaías emudupmubararaktup ekawẽn tag̃. <n> Deus o'e: wemumuju og̃uju ewap emubapuk am ewebeam, i.


text:
 Ixe wemumuju jewãwãwãm uk'a'ũmat pe: E juy epesuemudim wuykukukat kap am, i'e'em. Epesuemucũg̃cũg̃ cuy ixe em, i'e'em.</n>


text:
Ibo ekawẽn tag̃ João Batista o'jebapuk uk'a'ũmat pe. O'jebapuk ijodiat mubatisasan, Deus ekawẽn muwẽnuwẽn tak. <n>— Ikẽrẽat mujurũg̃rũg̃ap cuy epeyepere — io'e ijodiat pe. — Epeyewemubatisaan cuy “Ikẽrẽat o'gujurlug̃ g̃u g̃asũ bit” i'e am soat pe. Imẽn ey'e buje, Deus ikẽrẽat ju'uk eywebewi — io'e.</n>


text:
Ade ma o'ju João kay cekawẽn co am. Judéia eipi beayũ o'ju, Jerusalém ka beayũ dak. <n>— Ikẽrẽat cuk adi og̃ujurũg̃rũg̃ — io'e ip. — G̃asũ bit cuy og̃ujurũg̃ g̃u — io'e ip. <n>Imẽnpuye ip o'g̃ubatisaan Jordãodi be.


text:
Ixe João doti camelodap mug̃ẽg̃ẽ. Yukpumũnpu kug̃ oeku ixee mug̃ẽg̃ẽ. Arobidadek puximat o'o'uk osunuy. Eit kog̃ũfpi dag̃at o'o'uk tak osunuy João.


text:
Imẽn o'e ijodiacat pe: <n>— Wara'at omuyku onomukadi. Ixe g̃u itaybitbit cĩcã obode ma. Owebe bit suiuk'uk pa'ore ka'ũma ma õn puye — io'e.


text:
Jesus oajẽm João kay. Nazaré ka bewi o'jẽm- -Galiléia eipi beatka bewi, ika'ĩtcatka bewi. Oajẽm João kay jemubatisan am. João Jesus o'g̃ubatisan Jordãodi be.


text:
Deus o'jekawẽn kabi kadiwi. <n>— Okpot ẽn- -oxe ikukpin cĩcãat! — io'e. — Ocokcok cĩcã ekay — io'e Jesus pe.</n>


text:
Quarenta kabia bun oeku iboce. Satanás te'e ma ikẽrẽat o'g̃ujurũg̃at cebe. Puca dak oeku iboce- -ika'uayũ. Deus ekawẽn tojotjot'ukayũ bit oajẽm Jesus buywan. Ibuywatwan ip osodop.</n>


text:
Daomũnmũnap'a be ip João muõm puje, Jesus Deus ekawẽn muwẽnuwẽn o'e. Galiléia eipi dag̃ oeku imuwẽnuwẽn. Kawẽn idipat muwẽnuwẽn oeku soat kaka dag̃.</n>


text:
— G̃axĩn ma Deus soat ijodiacat kukukan je'e — io'e. — Ixe be soat kukukat iap ehora oajẽm. Imẽnpuye ikẽrẽat mujurũg̃rũg̃ap cuy epeyepere! Eyetabun cuy kawẽn idipat kaywuydaxijojoap ekawẽn kay — io'e.</n>


text:
G̃ebuje Jesus xepxep axima bubu'ukayũ o'jojojo. Galiléiadi wãbu dag̃ cũg̃cũg̃ pima ip o'jojojo iodi wãbu dag̃. Simão o'jojojo, André dak. André Simão kitpit osunuy. Axima bubum ip osodop ũrũm.


text:
Jesus o'e cebe ip: <n>— Epesot cuy oweju — io'e. — Axima bubu'ukayũm cuk adi epesop. G̃asũ bit kawẽn idipat epeg̃uwẽnuwẽn ijodiat pe imutabun ip okay — io'e.</n>


text:
Bosusu o'ju g̃ebuje Jesus. Xepxep o'jojojo- -Tiago, João dak. João Tiago kitpit osunuy. Zebedeu ipotpoyũ osodop ip. Jekobe be ip osodop axima bubuap muwaketken axima bu ojuy.


text:
Ijo isum ma Jesus o'tomuwã ip. <n>— Epesop cuy oweju — io'e. <n>Jebay o'suiwat ip. Ceweju ip kapikpik'ukayũ dak o'suiwat ip jebay xe kobe be. Jesus eju ip o'ju soat em jeku am ceweju.</n>


text:
Jesus o'ju Cafarnaum ka kay ebadipdipayũ eju- -jeweju etaybitbinayũ eju. <n>Jebodoydoyap kabia bima oõm ip Judeuyũ e'aweroroap'a be- -Deus eju kawẽnwẽnap'a be. Ig̃o'a beayũ o'g̃utaybinbin.</n>


text:
— Idim cĩcã teku wuymutaybitbin! — io'e ip. — Moisés ekawẽn wuymutaybitbin'ukayũ buxim g̃u ite wuymutaybitbin. Wuyeajojoyũ'ũm'ũm a'õbi wuymutaybitbin ixeyũ ma. Jesus pit ja'õbi ma wuymutaybitbin — io'e ip jewewebe.</n>


text:
G̃ebuje ag̃okatkat oõm ig̃o'a be ibiõg̃buk kẽrẽat kukat. Ibiõg̃buk kẽrẽat cebe osunuy. O'jewãwã ya'õberen Jesus kay.</n>


text:
— Jesus, Nazaréka bewiat, apẽn ẽn em ocewebe? — io'e. — Ocemuy'ũm tu ejot? — io'e. — Wetaybit abu ẽn iam. Ẽn Deus emumudot. Ikẽrẽat kug̃ g̃u ẽn- -soat tag̃ eisu — io'e.</n>


text:
Imẽnpit Jesus ibiõg̃buk kẽrẽat o'g̃ukorẽm. <n>— Ecemũg̃ cuy! — io'e. — Ejẽm cuy cebewi! — Jesus o'e.</n>


text:
Imẽnpuye o'jojojo'iayũ o'jewetakaka jĩjã ip. <n>— Ajo sute? — io'e ip. — Ya'õbuyxiat teku! — io'e ip. Ibiõg̃buk kẽrẽat kũyjobit ixe a'õ kay. Ixe itaybit ibiõg̃buk kẽrẽat mujẽm ãm wuyjuyũ jebit pewi! — io'e ip. — Kawẽn iisuan tu ite wuymutaybitbin? — io'e ip jewewebe.</n>


text:
G̃ebuje Jesus o'jẽm ig̃o'a bewi. O'ju Simão duk'a kay, André duk'a kay. Pũg̃'a uk'a iwat osodop ip- -Simão, André dak. O'ju Tiago eju, João eju dak.


text:
Jesus o'ju cekay. O'subaixik. O'g̃u'ag̃obucẽg̃. Ipa'iat oi'ũm g̃ebuje bit. Xipat o'e. Ipa'i topibit ixan o'g̃ũm cebe ip- -Jesusyũ be.</n>


text:
G̃ebuje Jesus o'g̃u'ada'ada ip iwãtaxipipiayũ. Kiiiih. Ade osodop ip iwãtaxipipiayũ. Soat iwarururu osodop iwãtaxipi cexe ip. Ade axik o'g̃ujẽmjẽm cebewi ip. Itaybit axik osodop ip Jesus Deus emunaẽ iam. Jesus pit ixeyũ be o'g̃uwẽnat g̃u. <n>— Abu õn iam cuy epeg̃ukũyjo g̃u ip — io'e cebe ip.</n>


text:
G̃ebuje Jesus o'kop kuyg̃u. Kaxi jẽm awap o'kop. O'jẽm uk'a bewi. O'ju uk'a'ũmat kay. Iboce o'jekawẽn Deus eju.</n>


text:
— Ijoce g̃u og̃uy — io'e Jesus pit. — G̃a'a juy wara'at ka watwat kay — io'e. — Kawẽn idipat muwẽn pin õn wara'at ka watwat pe. Ixeyũ be dak ojot imuwẽn ãm — Jesus o'e cebe ip.</n>


text:
Ibocewi soat kaka dag̃ oekuku ip Jesusyũ- -Galiléia eipi dag̃. Deus ekawẽn muwẽnuwẽn oekuku ip Judeuyũ e'aweroroap'a be- -Deus eju kawẽnwẽnap'a be. Axik mujẽmujẽm oekuku ip ibo eipi watwat pewi.</n>


text:
Ag̃okatkat oajẽm Jesus kay ierepat. O'jẽg̃'aecõg̃cõg̃ cewap Jesus ya'õbuyxiat puye. <n>— Omu'ada pin pima, iba'ore g̃u ewebe — io'e Jesus pe.</n>


text:
G̃ebuje Jesus itabotaidabotbot o'e ierepat kay. O'jebaepacũg̃ cekay. O'g̃ucay. <n>— Emu'ada pin õn — io'e. — Kuy õn emu'ada — io'e.</n>


text:
— E'adaap cuy eg̃uwẽn g̃u warara'acat pe — io'e. — Paĩ kay juy eju — io'e. — Ecewemubapuk cebe — io'e. — Xepxem cuy pukaso eg̃ũm paĩ be Moisés ekawẽn tag̃. Imẽn ece'e soat ijoceayũ itaybit am Jesus ierepat o'g̃u'ada iam. Ẽn pit eg̃uwẽn g̃u e'adaap. Paĩ ma juy g̃uwẽn e'adaap — io'e ierep topibit pe.</n>


text:
Imẽnpit ierep tũibit kũyjobit'ũm osunuy. Jesus a'õ kay g̃u osunuy. O'jẽm Jesus xewi. Je'adaap o'g̃uwẽnuwẽn soat pe jebureyũ be. Imẽnpuye soat kaka dag̃ o'yawẽg̃cu ce'adaap awẽg̃. Imẽnpuye Jesus pe ibapug̃ ceku ba'ore o'e ikabog̃atka be. Uk'a'ũmat tag̃ acã oeku. Ade ma'g̃u o'ju ip cekay soat kaka dag̃wi je'adaap ojuy.</n>


text:
Xepxep kabia kap puje, Jesus o'jepit Cafarnaum ka kay. <n>— Jesus jeduk'a be omuy — io'e ibo ka beayũ jewewebe.</n>


text:
Imẽnpuye adeayũ o'je'awero ip Jesus duk'a etakobe. Ka'ũmg̃u topap o'e warara'acat pe iõm ãm uk'a be. Ade osodop ip uk'a be, uk'a esũg̃tabi xe dak. Jesus Deus ekawẽn ixeyũ mukũyjojom o'e.</n>


text:
Imẽnpit tujuajẽm pa'ore o'e ip Jesus kay ade jĩjã Jesus akokoreren ip puye. Imẽnpuye ebadipdipayũ o'jeu uk'a abi jeje. Uk'a ip o'yabimutok Jesus ase. Ijebit e'ũat o'g̃ukop ip ixexecap pe. O'g̃ukop ip Jesus wap.</n>


text:
— Teyũku itabut okay — io'e Jesus jewebe ma. <n>G̃ebuje Jesus o'jekawẽn ijebit e'ũat pe. <n>— Tapu, ikẽrẽat kuy oju'uk ewebewi — io'e.</n>


text:
Pũg̃pũg̃ Moisés ekawẽn imutaybitbin'ukayũ kaxikxik'i osodop ip i'go'a be. Jewag̃uydadam osodop ip.</n>


text:
— Teku napa ma e'em! — io'e ip jewewebe. — “Deus co'i õn,” i napa ma teku e'em — io'e ip. — Abu-be ikẽrẽat uk put wuywebewi- -Deus pe acã — io'e ip jewewebe.</n>


text:
— “Ikẽrẽat oju'uk ewebewi,” i kuy oce cebe — io'e. — Imẽnpit eyetabut g̃u ikẽrẽat'uk put owebe iap kay — io'e. — “E'ãy,” i oce ibima, “Ecexĩg̃xĩg̃,” i dak, “Exexecap cuy etujuxe eduk'a be,” i dak, eyetabut g̃u kuka epe'e okay — io'e.


text:
— Soat wag̃o õn — io'e. — Wa'õbi teku og̃u'ada. Imu'adaap co buje, “Ja'õbi ma teku o'g̃u'ada,” i epe'e — io'e cebe ip.</n>


text:
G̃ebuje Jesus o'jekawẽn ijebit e'ũat pe. <n>— E'ãy — io'e cebe. — Exexecap cuy ejat — io'e. — Eju juy eduk'a be — io'e Jesus cebe.</n>


text:
G̃ebuje ijebit e'ũ topibit o'ãy. Jexexecap o'jat. O'jẽm soat etabun. Imẽneju soat itabẽg̃bẽg̃ o'e ip ijojom. <n>— Ajojojo g̃u buk imẽg̃at — io'e ip jewewebe — Ka'ũmg̃u xipacat Deus co'iat — io'e ip.</n>


text:
Jesus waram o'jẽm. O'ju iodi kay- -Galiléiadi kay. Adeayũ o'ju ikudadam. O'tobuxik ip. Ixeyũ mutaybitbin o'e.</n>


text:
Kapkam pima Jesus Levi o'jojojo. Levi Alfeu ipot osunuy. Iecug̃ap edinheiro bubu'ukat osunuy. Xik'i osunuy dinheiro bubuap'a be. <n>— Ejot. Oweju ejeku — Jesus o'e cebe. <n>Levi o'jẽm dinheiro bubuap'a bewi. O'ju Jesus eju.</n>


text:
G̃ebuje Jesus o'ju Levi duk'a kay. O'jekõn ceweju. Ade iecug̃ap edinheiro bubu'ukayũ awerom osodop ip ig̃o'a be. Jekõnkõn ip o'e Jesus eju, ceweju etaybitbinayũ eju dak, ade ikẽrẽat mug̃ẽg̃ẽ'ukayũ dak. Ade jĩjã osodop ip Jesus eju jekuku'ukayũ.


text:
Pũg̃pũg̃ Fariseuyũ'in ixeyũ o'jojojo- -Moisés ekawẽn imutaybitbin'ukayũ. Ikẽrẽan e'e'ukayũ eju Jesus jekõnkõn o'e iap o'jojojo ip- -iecug̃ap edinheiro bubu'ukayũ eju iap tak. <n>— Apẽnpuye ekariwa jekõnkõn ikẽrẽat mug̃ẽg̃ẽ'ukayũ eju, iecug̃ap edinheiro bubu'ukayũ eju dak? — io'e ip Jesus eju etaybitbinayũ be. Imẽn xipat g̃u — io'e ip.</n>


text:
Iboap co buje, Jesus o'jekawẽn ceweju ip. <n>— Iwãtaxipi'ũmayũ bit wuyanũg̃tata'ukat kay je'ju g̃u- -iwãtaxipipiayũ acã — io'e. — Imẽnpuxim õn tak jewexe xipacayũ nomuwã ãm g̃u ojot- -xipat'ũmayũ nomuwã ãm acã. Ikẽrẽat uk am ixeyũ bewi ojot — io'e.</n>


text:
Koap pima João Batista eju etaybitbinayũ jekpiwan ma jewemureren ip osodop Deus eju kawẽn ãm, Fariseuyũ dak. Imẽnpuye ade o'ju Jesus kay. <n>— João eju etaybitbinayũ jekpiwan ma jewemureren Deus eju kawẽn ãm, Fariseuyũ eju etaybitbinayũ dak — io'e ip. — Eweju etaybitbinayũ bit jekõnkõn. Apẽnpuye dak? — io'e ip cebe.</n>


text:
G̃ebuje Jesus o'jekawẽn ceweju ip. <n>— Oweju etaybitbinayũ jekõnkõn, õn ceweju ip puye — io'e. — Tomuwã'ibiyũ cucum pima jewebumũnap epeta kay, jekõnkõn cĩcã ip. Iwadip cexe ip pima, jekõnkõn cĩcã ip — io'e.


text:
— G̃uyjom pit iwadip ju'uk ip ceparakpewi — io'e. — I'uk puje, jekõn g̃u ip — io'e. — Imẽnpuxim, õn ixeyũ eju'ũm pima, oweju etaybitbinayũ jekpiwan ma jewemuren ip Deus eju jekawẽn ãm — io'e.


text:
— Pag̃o iisuat ajoinũm g̃u toti iorokat eju- -iwekwekat eju imuwaket am — io'e Jesus. — Pag̃o iisuat inũm puje pag̃o iorokat eju, big̃ ma kuka o'jewekwek. Iwekat big̃ ma kuka o'e yobog̃ — Jesus o'e ma'g̃uto.


text:
— Uva'abidi tiisuati atimuõm g̃u ixee mug̃ẽg̃ẽ'a be- -timũn'a be- -yaokokat'a be — io'e. — Yaokokat'a be tiisuati muõm puje, kuka o'jeaepaw. Uva'abidi kuka o'jediepuy. Uva'abidi mũn'a dak kuka o'jeaewenõmnõm. Imẽnpuye tiisuati atimuõm timũn'a be yaisuat'a be — io'e Jesus. <n>Iboam e'em pima, “Wekawẽn pag̃o iisuat puxim, uva'abidi tiisuati buxim tak” i'e ojuy osunuy.</n>


text:
G̃ebuje Jesus kapkam o'e trigodip tag̃ Sábado kabia be- -jebodoydoyap kabia be. Kapkam o'e jeweju etaybitbinayũ eju. Kapkam pima ceweju etaybitbinayũ o'tadot'uk, jere buye.


text:
Imẽnpuye Fariseuyũ o'jekawẽn Jesus eju. <n>— Ak'i juy ece! — io'e ip. — Eweju etaybitbinayũ kapikpig̃ Sábado kabia be! Trigo dadot uk'ug̃ ip! — io'e ip. — Cũg̃ g̃u e'em ip! — io'e ip. — Imẽn e'em Moisés ekawẽntup: jebodoydoyap kabia be juy epeyekapik g̃u, i — io'e ip.</n>


text:
G̃ebuje Jesus o'jede Fariseuyũ be. <n>— Epetupcoco g̃u du apẽn Davi o'e'e iaptup- -Deus ekawẽntup? — io'e cebe ip. — Ire bima, Davi oõm Deus eju kawẽnwẽnap'a be jebureyũ eju.


text:
Ixe kabia be Abiatar paĩyũ kukukat osunuy. Pão'a o'ya'o Daviyũ- -ig̃o beat'a- -Deus etabixe o'yamõg̃ ipi iat'a. Moisés ekawẽntup e'em: Deus etabixeat'a ya'opi, i — io'e. — Paĩyũ be acã ya'opi g̃u — i'e'em Deus ekawẽntup — io'e. — Imẽnpit Davi o'ya'o, paĩ g̃u ma'g̃u. O'yaũm jebureyũ be dak — io'e. — Deus pit “Ekẽrẽ oxe,” io'e g̃u cebe ya'o buje. Apẽnpuye dak eyju e'em owebe “Eweju etaybitbin'ukayũ cũg̃ g̃u e'em,” i? — io'e Jesus.


text:
— Soat wag̃o õn. “Epeyekapik cuy,” i õn e'em pima Sábado kabia be dak, cedag̃ kuka o'e Deus xe — Jesus o'e.</n>


text:
Sábado kabia be Jesus oõm ma'g̃uto Judeuyũ e'aweroroap'a be- -Deus eju kawẽnwẽnap'a be. Ig̃o'a be ag̃okatkat osunuy. Pũg̃bũnũ'a o'subũnũ'anũy ibũnũ'akẽrẽ.


text:
Fariseuyũ o'jeak cĩcã Jesus kay Jesus ibũnũ'a kẽrẽat g̃u'ada paxi jebodoydoyap kabia be iap com. Jesus muymuy ojuy ip. “Moisés ekawẽn tag̃ g̃u ẽn jekukum” i'e ojuy ip Jesus pe. “Jesus kapikpig̃ jebodoydoyap kabia be- -Sábado kabia be” i'e ojuy ip Jesus muymuy am.</n>


text:
Jesus o'jekawẽn Fariseuyũ eju g̃ebuje bit. <n>— Wuyeaypapayũ'ũm'ũm xe cedag̃ tu osunuy wuywebe xipacat mug̃ẽ ãm jebodoydoyap kabia be? — io'e cebe ip. — Cũg̃ g̃u xe'e wuywebe ikẽrẽat mug̃ẽ ãm? Cedag̃ tu warara'acat aoka am? Cedag̃ g̃u xe'e warara'acat daxijo am Sábado kabia be? — io'e.Mũg̃. O'jemũg̃ ip. Cede ba'ore ip o'e.</n>


text:
G̃ebuje Jesus o'jeak cekay ip. Itakoma o'e cekay ip, Fariseuyũ itabotaidabotbot'ũm ibũnũ'a kẽrẽat kay buye. Ig̃uycũg̃ tak o'e ibu'u ip jemutaybin jekawẽn puye. <n>— Paya'i ece ebu! — io'e ibũnũ'a kẽrẽat pe. <n>G̃ebuje o'jewebumupaya. Ibũnũ'adip o'e.


text:
Imẽnpuye Fariseuyũ o'jẽm yabewi. O'jewede ip Jesus xewi. O'je'awero ip Herodes ebekitkit eju- -Judeuyũ kukukat ebekitkit eju. O'jewawẽ ip Jesus aoka am kapikpig̃ Sábado kabia be buye. <n>Jesus o'ju iodi wãbu be jeweju etaybitbin'ukayũ eju- -Galiléiadi wãbu be.</n>


text:
G̃ebuje ade o'ju ip Jesus kay. Soat ka dag̃wi o'ju ip: Galiléia eipi dag̃wi, Judéia eipi dag̃wi dak,


text:
Jerusalém ka bewi dak, Iduméia eipi dag̃wi dak, Jordãodi wĩnãbu wi dak, Tiro ka tẽg̃atka bewi dak, Sidom ka tẽg̃atka bewi dak. Jesus idipat o'g̃ug̃ẽ iam o'jekũyjo ip. Imẽnpuye ade jĩjã ma o'ju ip cekay. Kiiiih.


text:
Jesus o'jekawẽn jeweju etaybitbin'ukayũ eju. <n>— Kobe epeg̃udim owebeam adeayũ be omukug̃ap puxim — io'e cebe ip.</n>


text:
Kuy bima Jesus ade ma o'g̃u'ada'ada. Imẽnpuye soat iwãtaxipipiayũ ajẽm ojuy ip osodop imucay ojuy. <n>— Omu'ada paxi ixe? — io'e ip jewebe ma.</n>


text:
Jesus dobuxik puje ip ibiõg̃buk kẽrẽayũ kukukayũ o'jẽg̃'aecõg̃cõg̃ cewap “Teku ya'õbuyxiat,” i'e'em jewebe ma buye. O'jewãwã ip ya'õberen: <n>— Ẽn Deus ipot — io'e ip.</n>


text:
beayũ o'taẽ. <n>— Soat em cuy epeku oweju — io'e cebe ip. — Deus wuydaxijojom iap ekawẽn cuy epeg̃uwẽnuwẽn soat ka dag̃ — io'e cebe ip.


text:
 <n> (17-19)</n> André i, Filipe i, Bartolomeu i, Mateus i, Tomé i, wara'at Tiago i, Tadeu i, Simão i, Judas iscariotes i. Ibũrũ ma ibutet ip. Jesus wara'at o'subutetmõg̃ Simão buten. Wara'at ibutet Pedro i osunuy. João Tiago kitpit osunuy. Jesus wara'at o'subutetmõg̃ João buten- -Tiago buten tak. Boanerges i wara'at ibutet ip osunuy. Boanerges ibaca ip xiririkiap puxim iape. Zebedeu ipotpoyũ ip osodop xepxep. Wara'at Tiago Alfeu ipot osunuy. Simão jeipi kay jĩjãat osunuy. Judas Iscariotes g̃uyjom Jesus o'g̃ũm cekay itakomaayũ be yaoka am. Ibũrũ ma osodop ip 12 beayũ- -Jesus emumujuyũ.


text:
Ibocewi Jesus o'ju jebure duk'a be. <n>Ade ma'g̃uto oajẽm ip Jesus kay. Cekõn pa'ore o'e cebuxim ip, ceweju etaybitbinayũ dak.


text:
Ibadipyũ iboam jekũyjo buje, o'ju ip Jesus dujupit ojuy jeduk'a be. Tũybe Jesus yakpidapin iãn o'e ip jekõnkõn'ũm puye.</n>


text:
Moisés ekawẽn imutaybitbin'ukayũ oajẽm cekay- -Jerusalém ka bewiayũ. Jesus ip o'jomuymuy adeayũ be. <n>— Jesus jekukum ibiõg̃buk kẽrẽayũ kukukat a'õbi- -Belzebu a'õbi- -Satanás a'õbi — i napa ma o'e ip Jesus muymuy. — Ixe ja'õbacaap ũmũm Jesus pe ibiõg̃buk kẽrẽat mujẽm ãm adeayũ bewi — io'e ip napa ma.</n>


text:
Imẽnpuye Jesus jemuymuy ojuyayũ o'tomuwã jewekay- -Moisés ekawẽn imutaybitbin'ukayũ. O'jekawẽn ceweju ip. “Napa ma eyju e'em” i'e ojuy. Wuymutaybitbinap ekawẽn o'g̃uwẽn cebe ip. <n>— Satanás a'õbi g̃u õn imujẽmujẽm — io'e. — Satanás owebe ibiõg̃buk kẽrẽat mujẽmujẽmãn pima, jebekitkit kuka juk ixe o'g̃ujẽm! Imẽnpit Satanás a'õbi g̃u õn imujẽmujẽm — io'e.


text:
— Imẽnpuxim Satanás jebekitkit mujẽm puje, abu kuka o'e ya'õ kay? Ka'ũma ma! Imẽneju Satanás ja'õbacaap ũmũm g̃u owebe ibiõg̃buk kẽrẽat mujẽm ãm- -jebekitkit mujẽm ãm — io'e Jesus.


text:
— Wuyõm pa'ore wuykay isapka'oreat tuk'a be ibubut pu am. Imukirig̃ acã koam — io'e. — Imukirik puje bit, wuyõm put soat pu am- -uk'a beat pu am — io'e. — Imẽnpuxim Satanás a'õbacaap mu'ũm'ũm pima, iba'ore kuka o'e wuywebe Satanás ebekitkit a'õbacaap mu'ũm ãm — io'e Jesus.</n>


text:
— Icẽmãn õn e'em eywebe — io'e Jesus. — Wuywebe ikẽrẽat mug̃ẽ buje, Deus iboap ju'uk wuywebewi- -ikẽrẽat ju'uk — io'e. — Wuywebe Deus muymuy buje dak, Deus iboap ju'uk wuywebewi- -ikẽrẽat ju'uk — io'e.


text:
— Wuywebe Deus biõg̃buk muymuy buje bit, Deus iboap ju'uk g̃u wuywebewi. Iboap i'uk pa'ore Deus pe. Iboap kug̃ acesop soat em- -ikẽrẽat kug̃, ibiõg̃buk muymuyap kug̃ — Jesus o'e.</n>


text:
— Ẽn ibiõg̃buk kẽrẽat a'õbi jekukum — i juk o'e ip Jesus pe. Imẽnpuye Jesus imẽn o'ya'õbu ip imukũyjojom ip.</n>


text:
Ixi o'ju Jesus kay, ikitpitpit tak. Akiju osodop ip. <n>— Jesus etomuwã — io'e ip kakijuayũ be. — Ceweju ocekawẽn pin — io'e ip.Kaxikxik'i osodop ip Jesus akokoreren akijuacat.</n>


text:
Jesus o'jeak jexeayũ kay. O'jekawẽn ceweju ip. <n>— Warara'acayũ bit oxi jo'i oxe, okitpitpit co'i dak — io'e.


text:
— Deus bikuyap tag̃ jekuku'ukayũ okitpitpit co'i oxe, oĩxĩt co'i dak ip, oxi jo'i dak ip — io'e.</n>


text:
Jesus waram adeayũ o'g̃utaybin iodi wãbu be. Ade jĩjã o'je'awero ip cexe. Imẽnpuye Jesus oõm kobe be. Oabik kobe bitakobu jeje iwãbu tẽg̃. Adeayũ bit kapurũg̃ pe osodop ip ya'ĩjojom.


text:
— Eya'õpicũg̃cũg̃ cuy epesop wa'õ kay — io'e cebe ip. — Ag̃okatkat o'ju jekat pe jekadai damuduudu am.


text:
Tamududum pima xepxepta o'ta'at ipi ju e bitako dag̃ — io'e. <n>— Wasũyũ oajẽm. O'ta'o'o ip taduduata- -cekadaida- -e bitako dag̃ata — io'e Jesus.</n>


text:
— Ibocewi wara'ata o'ta'at karatũg̃'a paraktag̃. Ade g̃u ka'wi o'e iboce. Ierũn ma o'e ka'wi. Dao ma o'tanõkap ka'wi ierũn puye — io'e.


text:
— Wara'ata o'ta'at widaoho parakpe. Yaypan pima widaoho kadai o'g̃u'ũm. Oe'ũ. O'jewa'ada g̃u — io'e.</n>


text:
— Wara'ata bit o'ta'at katõ be. O'tanõkap. Xipan o'yaypan. Ta'ade o'e. Pũg̃pũg̃ kadai be ta'adesũ o'e- -30 be o'e ta- -katõ peat. Wara'at kadai be ta'ade o'e- -60 be o'e ta. Wara'at kadai be ta'ade jĩjã o'e- -100 be o'e ta — io'e. Jesus imẽn wuymutaybitbinap ekawẽn o'g̃uwẽn.</n>


text:
Adeayũ epit puje, pũg̃pũg̃ o'ya'ĩjojo'iayũ oajẽm Jesus kay. 12 beayũ eju oajẽm ip. <n>— Iba'arẽm ekawẽn ocexe — io'e ip cebe. — Apẽn ocemutaybin ojuy eg̃uy kadaida mududuap ekawẽn muwẽnuwẽn? — io'e ip.</n>


text:
— Kawẽn ibapukan õn eymutaybitbin — io'e. — Ibapug̃ ma apẽn Deus soat ipi dag̃ayũ kukukan je'e iap muwẽnuwẽn õn eywebe — io'e. — Kuy bima iboam o'g̃utaybin g̃u. Warara'acayũ mutaybitbin pit õn iba'arẽmãn, wa'õ kaykũy ip puye — io'e.


text:
— Iba'arẽmãn õn ixeyũ mutaybitbin. Ya'ĩjojom ip. Imẽnpit itaybit g̃u ip. Jekũyjojom ip. Imẽnpit wekawẽn pa'arẽm cexe ip. Itaybit pima bit kuka juk ig̃uycũg̃ o'e ip ikẽrẽat kug̃ puye. Ikẽrẽat tak kuka juk o'jepere ip. Ikẽrẽat epere buje ip kuka juk Deus ikẽrẽat o'ju'uk ixeyũ bewi — io'e.


text:
— Kadai damuduuduap ekawẽn iba'arẽm eyxe. Apẽntak eyetaybit epe'e owebe wara'at muwẽn puje wuymutaybitbinap ekawẽn muwẽn puje? Wara'at muwẽn puje dak, wekawẽn pa'arẽm je'e eyxe — io'e.</n>


text:
— Deus ekawẽn coco'ukayũ kadaida buxim — io'e. — Pũg̃pũg̃ cekawẽn coco'ukayũ e bitako dag̃ata buxim — io'e. — Deus ekawẽn co isu, Satanás ajẽmjẽm cekay ip — io'e. — Yag̃uyba'ũm'ũm ip cekawẽn kay- -Deus ekawẽn kay — io'e.</n>


text:
— Warara'acayũ karatũg̃'a paraktag̃ata buxim- -Deus ekawẽn coco'ukayũ — io'e Jesus. — Koap icokcok e'em ip Deus ekawẽn co am.


text:
Kadai tãbube'ũmat puxim Deus ekawẽn badi g̃u õmõm cebe ip. Ibureyũ e'em: “Teyũku Deus ekawẽn kay,” i, iwaywayway am. Ibureyũ itakoma cekay ip. Ipiat supi'ajoat cebe ip. Imẽneju ibu'u ip jetabut am Deus kay — io'e.</n>


text:
— Imẽnpit soat em g̃ebum ip jemukaypinput kay. Tũybe ocokcok cĩcã oce dinheiro kug̃ pima iãn e'em ip. Itabikuku ip soat kay jebubun. Deus ekawẽn kay bit ip yopĩt ma itabut, soat kay itabikuku jebubun puye. Deus ekawẽn muwẽnuwẽn g̃u ip warara'acat pe jebureyũ be — io'e.</n>


text:
— Warara'acayũ bit katõ dag̃ata buxim Deus ekawẽn coco'ukayũ — io'e. — Cekawẽn co buje, cekawẽn kay jĩjã ip. Idipat mujurũg̃rũg̃ ip soat peam. Kadai'ip puxim ixeyũ- -ya'a'eat'ip puxim. 30 be o'e takug̃'iat'ip puxim ip, 60 be o'e takug̃'iat'ip puxim tak, 100 be o'e takug̃'iat'ip puxim tak — io'e.</n>


text:
Jesus wara'at kawẽn o'g̃uwẽn jeweju etaybitbinayũ be- -12 beayũ be dak- -wuymutaybitbinap ekawẽn. <n>— Lamparina musop puje, ico diotpe g̃u ajomuy — io'e. — Wuyxexecap tiotpe g̃u dak ajomuy. Um ma ajomuy kabia i'e am wuykay- -soat ijo but am — io'e.


text:
— Soat wuyxe iba'arẽmat ibapuk je'e. G̃asũ ade ma wuyetaybit'ũmat. G̃uyjom pit wuyetaybin ace'e soan ma — io'e.


text:
— Wekawẽn co pin pima, eya'õpicũg̃cũg̃ cuy — io'e. <n>Imẽn o'g̃uwẽn “Wekawẽn eyetaybin puje, warara'acat pe juy epeg̃uwẽn dao ma eyag̃uyba'ũmap puxim” i'e ojuy.</n>


text:
— Eya'õpicũg̃cũg̃ cuy epesop wa'õ kay — io'e. — Xipan'ũm ya'ĩjo buje, yopĩt ma juy eyetaybin. Xipan ya'ĩjo buje bit, yobog̃ cuy eyetaybin — io'e.


text:
— Wara'an eyetaybit pin pima, wara'an ma eyetaybit epesop. Ya'ĩjom eybu'u buje bit, kuy juk epeya'ĩjojoiap kay jeyag̃uyba'ũm — io'e.</n>


text:
Jesus waram wuymutaybitbinap ekawẽn o'g̃uwẽn. <n>— Deus soat ipi dag̃acat kukukan iap kadai aypapanap puxim — io'e. — Ag̃okatkat o'taida jekat pe — io'e.


text:
— Taida buje, soat exima xexen ma. Kabia isum kopkom. Nõjẽmjẽm. Aypapan. Ag̃okatkat pit itaybit g̃u apẽn aypapan iam.


text:
Kadai jekpiwan ma jewa'adadam. Koap dupcẽmcẽm. Taipuk cẽmcẽm g̃uyjom. Kanomũm dajẽmjẽm taipuk tag̃- -tajakata — io'e.


text:
— Tarum'isum kadai bubum kat iwat kadai bubuap kaxi oajẽm puye — io'e. — Imẽnpuxim eya'õbi g̃u warara'acayũ itabut je'e Deus kay- -Deus a'õbi acã — io'e. Jesus imẽn wuymutaybitbinap ekawẽn o'g̃uwẽn.</n>


text:
Jesus waram o'jekawẽn. <n>— Deus ade jĩjãayũ kukukan je'e — io'e. — Ajo-buxim xe'e je'e? Eya'õpicũg̃cũg̃ cuy epesop iboap ekawẽn kay — io'e.


text:
— Deus soat ipi dag̃acat kukukan iap mostardada buxim- -e da jo'iat puxim. Ipi be taida buje, ta'ĩt ma mostardada. Warara'ata bodi ma ta'ĩt ma. Aypapan cĩcã taida buje bit.


text:
Wara'at kadai bodi ma aypapan e'em. Tãkubog̃ e'em. Wasũ jedopi mõg̃mõg̃ tãku jeje — io'e. — Imẽnpuxim g̃asũ Deus pũg̃pũg̃ayũ kukukat. G̃uyjom pit adeayũ kukukan je'e — io'e.</n>


text:
Jesus ibo ekawẽn puximat o'g̃uwẽnuwẽn adeayũ be. Deus soat kukukan je'e iap ekawẽn o'g̃uwẽnuwẽn cebe ip. Imẽnpuye itaybit put ip.


text:
Adeayũ mutaybitbin pima wuymutaybitbinap ekawẽn acã o'g̃uwẽn- -kawẽn iba'arẽmat acã. Jeweju etaybitbinayũ mutaybitbin pima bit, ibapug̃ ma o'g̃utaybin ip. Kawẽn iba'arẽmat g̃u o'g̃uwẽn cebe ip- -ibapukat ma.</n>


text:
Ixe kabia kabiog̃kabiog̃'i bima, Jesus o'jekawẽn jeweju etaybitbinay'u be. <n>— G̃a'a iodi wĩnãbu aju — io'e.</n>


text:
Ceweju etaybitbinayũ o'jewemuwẽn ip adeayũ be. Jesus kuy kobe be osunuy. Jeweju etaybitbinayũ o'tujowat jeweju. Warara'acayũ dak o'timudek jekobe dag̃ ma ip.</n>


text:
G̃ebuje kabidoxixi oajẽm cekobe kay. O'subidoajẽm cekay ip- -Jesus kay, jewejuayũ kay dak. Kobe be diõmõm o'e tipodoyat. Kobedi tibog̃ o'e. Kobe munopapũn ojuy o'e idibim.


text:
Imẽnpit Jesus ixet osodop kobe ukpu be. Ixet jadipi jeje. <n>G̃ebuje ceweju etaybitbinayũ Jesus o'g̃uwurũg̃. <n>— Ocemutaybitbin'ukat! Ak'adit ma du ẽn ocekay? — io'e ip. — Je'ũm wuyju! — io'e ip cebe.</n>


text:
Jesus o'ãy. <n>G̃ebuje Jesus kabidoxixi o'g̃ukorẽm. <n>— Ebidopon! — io'e kabidoxixi be. — Edipon! — io'e iodi be. <n>Kabido dao ma o'subido'ũm. Tipo o'e iodi.


text:
Imẽneju Jesus o'jekawẽn jeweju etaybitbinayũ eju. <n>— Apẽnpuye dak eyparara? Eyetabut g̃u du Deus kay? — io'e.</n>


text:
Iparara jĩjã ip o'e. <n>— Abu dak sute? — io'e ip jewewebe. — Cekawẽn acã kabido o'subidomu'ũm! Dao ma o'timupon iodi! — io'e ip.</n>


text:
Kobe bewi Jesus cẽm puje, ag̃okatkat osodot ce'ũ'ũayũ mõg̃mõg̃ap pewi. Ibiõg̃buk kẽrẽat kukat osunuy.


text:
Ade em Gerasa eipi watwat cuk adi ibiõg̃buk kẽrẽat kug̃at o'taomũnmũn ip. Correntebum cuk adi o'taomũnmũn ip, cabobum tak. G̃asũ bit taomũn pa'ore ip osodop. Iba'ore osodop ip correntebum tak. Ade em ma juk adi o'taomũnmũn ip correntebum, cabobum tak. Imẽnpit ixe ag̃okatkat correntebu o'subumuwekapkap. Ixe cabobu o'subudakatkat. Ixe muwag̃õn pa'ore o'e soat pe.


text:
Kabia bun, ixima bun tak e'ũ'ũayũ mõg̃mõg̃ap tag̃ oekuku ibiõg̃buk kẽrẽat kug̃at. Co'a dag̃ tak oekuku. Soat em jewãwãwãm oekuku. Jewemuwerikwerig̃ wita'am oekuku. Jewemudadaibotbon oekuku.</n>


text:
Wũywi ma Jesus co buje, ibiõg̃buk kẽrẽat kug̃at o'jedau Jesus kay. O'jẽg̃'aecõg̃cõg̃ Jesus wap ya'õbuyxi cexe buye.</n>


text:
— Ha'a — io'e. — Epeõm cuy cebe ip — Jesus o'e. <n>Ibocewi ibiõg̃buk kẽrẽayũ o'jẽm ag̃okatkat pewi. Oõm ip dajebaroyũ be. <n>Ade jĩjã osodop ip dajebaroyũ. Kiiiih. 2000 be aco'i osodop ip. Daudaum o'jenapõn ip co'a pẽnpẽn tag̃. O'kop ip iodi be. Oakõm ip. Jeabokabog̃ oap ip iodi be. Pog̃. Oe'ũ'ũ ip.


text:
Imẽneju dajebaroyũ kukukayũ owatwat ip. <n>— Jesus ibiõg̃buk kẽrẽayũ o'g̃uõm dajebaroyũ be — io'e ip warara'acayũ be. — Oap ip ade — io'e ip.O'g̃uwẽn ip ikabog̃atka watwat pe, kog̃ũnpi watwat pe dak. Ade o'ju ip apẽn o'jebapuk iap com.</n>


text:
O'ju ip Jesus kay. Ibiõg̃buk kẽrẽat kug̃ tũibit o'jojojo ip. G̃asũ bit tadaibot g̃u o'e. Xik'i osunuy. Totite o'e g̃asũ bit. Yag̃uysat o'e g̃asũ bit. Imẽneju itabẽg̃bẽg̃ ip o'e ijojom.</n>


text:
Ibocewi o'jojojo'iayũ apẽn o'jebapuk iap o'g̃uwẽn oajẽm'iayũ be. <n>— Jesus ibiõg̃buk kẽrẽat o'g̃ujẽm ag̃okatkat pewi — io'e ip. — O'g̃uõm dajebaroyũ be — io'e ip. — Oakõm ip iodi be. O'jeabokabok ip. Oap ip — io'e ip.</n>


text:
Imẽnpuye Jesus oõm kobe be jejẽm ãm. <n>Kobe be iõm puje ibiõg̃buk kẽrẽat kug̃ tũibit o'ju Jesus kay. <n>— Eweju õn tak cum — io'e. — Exe ma onuy pin — io'e Jesus pe.</n>


text:
— Ap — io'e Jesus pit. — Oweju g̃u ejot. Eduk'a be juy eju, ebureyũ kay — io'e Jesus cebe. — “Kariwa ibiõg̃buk kẽrẽat o'g̃ujẽm owebewi,” i juy ece cebe ip — Jesus o'e. — “Kariwa juk xipan okuk,” i juy ece cebe ip — Jesus o'e. <n>— Ha'a — io'e.</n>


text:
G̃ebuje o'ju jeka kay. 10 beatka dag̃ oekuku: — Jesus ibiõg̃buk kẽrẽat o'g̃ujẽm owebewi — i'e'em soat pe. Iboam jekũyjo buje: <n>— Ajo iba'ore cekay- -Jesus kay? — io'e jewewebe.</n>


text:
G̃ebujep Jesus iodi o'timudek ma'g̃uto kobe dag̃. Timudek puje, ade jĩjã ip o'ju topabe ka'oririt pe. Kiiiih.</n>


text:
Judeuyũ e'aweroroap'a kukukat o'ju Jesus kay- -Deus eju kawẽnwẽnap'a kukukat. Ibutet Jairo i osunuy. Taxitxet osunuy. Taxit 12 koato osunuy. Jesus dopabijuk puje, o'jẽg̃'aecõg̃cõg̃ cewap, Jesus ya'õbuyxi cexe buye.</n>


text:
— Tapu, odaxit oe'ũ pin — io'e. — Ejot cuy oduk'a be — io'e. — Ebu juy esubumõg̃ cebe imu'ada am. Esubumõg̃ cuy cebe ce'ũap puxim — io'e Jesus pe.</n>


text:
Imẽnpuye Jesus o'ju ceweju- -Jairo eju. <n>Ibocewi ade ip o'ju Jesus nomuju. Icẽg̃sũg̃ ip o'e ade jĩjã buye.


text:
Ade wuyanũg̃tata'ukayũ ixe ayacat anũg̃tata'uk ip osodop. Imẽnpit big̃ ma xipat'ũm cĩcã o'e. Soat jedinheiro o'g̃u'ũm janũg̃tataapteim. O'jexere g̃u. Big̃ ma xipat'ũm cĩcã o'e.</n>


text:
Wa'õbacaan aco'i og̃u'ada iam itaybit o'e Jesus pit. O'jekorepẽn adeayũ parakpe g̃ebuje bit. <n>— Abu wesay o'g̃ucay? — io'e.</n>


text:
— Tã! — io'e ceweju etaybitbinayũ. — Adeayũ wuymukug̃ukug̃ iap cocom g̃u du ẽn? — io'e ip. — Apẽnpuye ẽn e'em “Abu wesay o'g̃ucay?” i? — io'e ip.</n>


text:
Ayacat itaybit o'e Jesus omu'ada iam. Imẽnpit iparara o'e Jesus itakoma je'e okay iap puxixim. Ikarabakbak tak o'e jeparara pibun. O'jẽg̃'aecõg̃cõg̃ Jesus wap. <n>— Õn ma esay og̃ucay — io'e cebe. — Ẽn cuk omu'ada — io'e.</n>


text:
Imẽnpuye: <n>— Tũ'ũ, kuy ece'ada etabut okay buye — io'e Jesus. — Ecepit cuy eduk'a be — io'e. — Ecokcog̃ cuy eg̃uy — io'e. — Kuy ece'ada. Xipat ecesũy g̃asũ bit — io'e.</n>


text:
Jesus puk kawẽnwẽn ma ayacat eju bima, Jairo duk'a bewiayũ oajẽm cekay- -Jairo kay. <n>— Ig̃uje, edaxit'ũm kuy oe'ũ — io'e ip. — Wuymutaybitbin'ukat eg̃uwa'ũm g̃u g̃asũ bit — io'e ip.</n>


text:
Imẽnpit Jesus ak'adit ma o'e oe'ũ iap awẽg̃ kay. <n>— Eg̃uycũg̃ g̃u juy eg̃uy — Jesus o'e Jairo be. — Etabun pit cuy eg̃uy okay — io'e.</n>


text:
G̃ebuje Jesus ebapũg̃ayũ acã o'tujowat jeweju. Pedro o'tujowat jeweju, Tiago dak, João dak. João Tiago kitpit osunuy. Ibũrũ ma o'tujowat jeweju.</n>


text:
O'ju ip Deus eju kawẽnwẽnap'a kukukat tuk'a kay- -Jairo duk'a kay. Ade osodop ip tuk'a be. Wawa ip osodop. Jewãwãwãm ya'õberen ip osodop yaypan'isuat'ũm cocom.


text:
Uk'a be jeõm puje, Jesus o'jekawẽn ceweju ip. <n>— Apẽnpuye eyju wawa? Eya'õkarey jĩjã oxe! — io'e cebe ip. — Yaypan'isuat ce'ũ g̃u- -ixet ã! — Jesus o'e wawaayũ be. <n>Jesus itaybit o'e yaypan'isuat'ũm oe'ũ iam. Inaka waram imutain. Imẽnpuye: <n>— Ixet ã — io'e.</n>


text:
Wawaayũ itaybit o'e yaypan'isuat'ũm oe'ũ iam. Imẽnpuye Jesus o'jowayway ip. Jesus soat ip o'g̃ujẽm uk'a bewi. <n>Ibocewi Jesus yaypan'isuat'ũm ebay o'tujowat jeweju, ixi dak, ebapũg̃ayũ dak- -jeweju etaybitbin'ukayũ. O'ju ip ce'ũat kay. Oajẽm.


text:
Ce'ũat o'subaixik. <n>— Talitá cumi — Jesus o'e ja'õm cebe. <n>(Talitá cumi “Tu'ũ, ag̃obucẽg̃ ece” i õn e'em ewebe iape wuya'õm).</n>


text:
Ce'ũ topibit waram o'jetait. O'je'ag̃obucẽg̃ g̃ebuje bit. O'kop. O'jexĩg̃xĩg̃. Imẽnpuye o'jojojo'iayũ itabẽg̃bẽg̃ o'e ip ijojom.</n>


text:
— Ixan cuy eg̃ũm cebe — Jesus o'e ixi be. — “Jesus waram odaxit'ũm o'g̃utait” i'ũmg̃u juy epe'e warara'acayũ be — io'e cebe ip.</n>


text:
Sábado bima ade o'g̃utaybin Deus eju kawẽnwẽnap'a be. Jebodoydoyap kabia be ip o'g̃utaybin. <n>Ade ixe ekawẽn o'ya'ĩjojo ip. Ya'õpicũg̃cũg̃ ip o'e cekawẽn kay. <n>— Apẽntak ig̃o ag̃okatkat itaybit soan kawẽn? — io'e ip jeweweju. — Abu dak ixe o'g̃utaybitbin? Wuywebe i'e ba'oreap mubapukpug̃ g̃oku — io'e ip.


text:
— Ig̃o g̃u du karepig̃a? — io'e ip. — Maria it ma g̃oku. Tiago wag̃o ma g̃oku. José wag̃o dak. Judas wag̃o dak. Simão wag̃o dak — io'e ip. Iixĩtyũ dak ijoce ma wuyweju ma — io'e ip. — Wuyju bit kũyjobin g̃u juy ajop ixe a'õ kay, ixe wuyjo'iat puye — i napa ma o'e ip.</n>


text:
Imẽnpuye Jesus o'jekawẽn ceweju ip. <n>— Soat ka dag̃acat ibuyxim ma Deus ekawẽn muwẽnuwẽn'ukat kug̃ — io'e. — Jaypanap ka beayũ bit ibuyxim g̃u ikug̃ — Jesus o'e cebe ip.</n>


text:
Jesus 12 beayũ o'tomuwã jewekay. Xepxepxem ip o'g̃ujuju warara'acat ka dag̃. <n>G̃ebuje o'jekawẽn ceweju ip. <n>— Wa'õbi ma ibiõg̃buk kẽrẽat epeg̃ujẽmjẽm ikug̃ayũ bewi — io'e cebe ip.


text:
— Eyba'ip acã epeyoptujowat eyjuap tag̃ — io'e cebe ip. — Eyxan pit epetujowat g̃u, sacola dak ka'ũma, dinheiro isurũg̃at tak ka'ũma.


text:
— Pũg̃ka be eyajẽm puje, pũg̃'a be ma epesopsop uk'a be. Pũg̃'a be ma epesop ig̃o ka be bima — io'e.


text:
— Pũg̃ka be eyajẽm puje, ibo ka watwat pe eykukpin'ũm pima, wara'atka kay juy epeju — io'e. — Ibo ka watwat eya'ĩjo pin'ũm pima, epejẽm cuy ibo ka bewi. Cẽm pima eyesandália epeg̃upoypoy “Deus pe ipiat pi'ajoat puje eywebe, ocekpiwatpi g̃u oce'e,” i'e'em cebe ip — io'e. — “Eyju ma eyukpiwat Deus ekawẽn kay'ũm puye,” i juy epe'e cebe ip — io'e Jesus.</n>


text:
Imẽneju 12 beayũ o'ju. Ade mukũyjojom oekukuku ip kawẽn idipan. <n>— Ikẽrẽat mug̃ẽg̃ẽap epeyepere juy — io'e ip. — Cũg̃ ma juy epeku — io'e ip adeayũ be.</n>


text:
Ibiõg̃buk kẽrẽat o'g̃ujẽmujẽm ip soat pewi. Ixepti o'timõg̃mõg̃ ip iwãtaxipipiayũ a jeje imu'ada am.</n>


text:
G̃ebuje ipi kukukat Herodes Jesus awẽg̃ o'yawẽg̃tobuxik soat kaka dag̃ o'jeawẽg̃epõg̃põg̃ puye. Tũybe waram g̃uto o'jetait'iat teku iãn o'e ip adeayũ. <n>— João Batista teku — io'e ip pũg̃pũg̃. — Waram g̃uto o'jetait teku je'ũap tomukadi — io'e ip. — Imẽnpuye Deus a'õbacaam wuywebe i'e ba'oreat mubapukpug̃ teku — io'e pũg̃pũg̃pũg̃.</n>


text:
— Ka'ũma — io'e warara'acat pit. — Elias'ũm teku — io'e ip. — Waram g̃uto o'jetait — io'e ip. <n>— Ka'ũma — io'e warara'acayũ bit. — Deus ekawẽn muwẽnuwẽn'ukat'ũm teku — io'e ip. — Waram g̃uto o'jetait'iat teku — io'e ip. — Kuyje osunuyiat teku — io'e ip.</n>


text:
Imẽnpit ipi kukukat Herodes Jesus awẽg̃ co buje, imẽn o'jekawẽn. <n>— Oxe bit teku João Batista — io'e. — Kuy bima wemu'a'uk teku. Imẽnpit waram g̃uto o'jetait — io'e.</n>


text:
 <n> (17-19)</n> Kuy bima Herodias Filipe tayxi osunuy. Ikukat Herodes kitpit tayxi osunuy. Herodes pit Herodias o'jat jetayxim. Imẽnpuye João Batista o'e Herodes pe:


text:
— João cũg̃ cĩcã — io'e Herodes. — Xipat cĩcã ixe- -ikẽrẽat kug̃ g̃u — io'e. <n>Herodes João muxipanpan osunuy daomũnmũnap'a be yaokaap puxim. Herodes pe João ekawẽn co buje, yag̃uybabi'ũm'ũm osunuy. Inaka João ekawẽn co pin cĩcã osunuy.</n>


text:
G̃ebuje Herodes peta o'g̃ug̃ẽ jekapap kabia kay g̃ebum am. Peta bog̃ cĩcã o'g̃ug̃ẽ ip. Herodes ya'õbuyxiayũ o'tomuwã peta kay jebekitkiyũ. Sorarayũ kukukayũ dak o'tomuwã, Galiléia eipi beayũ dak- -kariwawa ecug̃apap. Peta kabia bima Herodias o'e jewebe ma: <n>— G̃asũ ma João oyaokaat — i.</n>


text:
Ibocewi Herodias it oõm peta mug̃ẽg̃ẽap'a be. Ayacat osunuy yaypan'isuat. O'jeda'i'in Herodes etabutpe, ceweju jekõnkõnayũ etabutpe dak. Da'i'iap co buje, icokcok o'e ip. Imẽnpuye: <n>— Ajo-kay ẽn oxewi? — io'e Herodes yaypan'isuat pe. — Emukaypin cuy og̃ũm ewebe — io'e. — Ade obubut weipi be. Ipidaseat ma og̃ũm ewebe — io'e.


text:
— Deus etabun õn e'em ewebe — io'e. — Soat emukaypin cuy og̃ũm ewebe — io'e. — Ipidase juy og̃ũm ewebe obubut. A'õ kay je'e ip webekitkiyũ — Herodes o'e.</n>


text:
Ixe yaypan'isuat o'jẽm. O'ju jexi kay. <n>— Mamãi, ajo dak ojoojuy? — io'e jexi be. <n>— “João Batista a juy eya'ukat. Eyaũm owebe,” i juy ece cebe — io'e ixi.</n>


text:
Herodes kay yaypan'isuat o'jepit ipi kukukat kay g̃ebuje bit. <n>— João Batista a juy eyaũm owebe parato be — io'e ipi kukukat pe. — G̃axĩn ma juy eyaũm owebe — io'e jexi a'õbi.</n>


text:
Ipi kukukat Herodes ig̃uycũg̃ o'e. Ibu'u jĩjã ya'uk an osunuy. <n>— Soat emukaypin cuy og̃ũm ewebe — i juk o'e yaypan'isuat pe jeweju jekõnkõnayũ etabutpe. Imẽnpuye isũsũn o'e jebureyũ buxim. “Oyaũm g̃u ewebe” i'eap puxim isũsũn o'e.</n>


text:
G̃ebuje o'jekawẽn sorara be. <n>— João a juy eya'uk — io'e. — Eyadojot cuy owebe — io'e sorara be ipi kukukat. <n>Sorara o'ju. João a o'ya'uk daomũnmũnap'a be.


text:
João'ũm e'ũ ãm jekũyjo buje, ceweju oekuku'iayũ o'ju Herodes kay. João'ũm jebit o'tujowat ip. Jebabim o'jomõg̃ ip witabikũy be.</n>


text:
Ixe be juk o'g̃uju'iayũ o'jepit Jesus kay. Soat cuk o'e'e ip iat o'g̃uwẽn ip cebe, soat cuk o'g̃utaybitbitbin iap tak.


text:
Ade jĩjã ajẽmjẽm ip o'e Jesus kay, ceweju etaybitbin'ukayũ dak. Cẽmcẽm tak o'e ip cexewi ip. Ixeyũ dak cekõn pa'ore o'e ade ip puye. <n>Imẽnpuye Jesus o'jekawẽn ceweju ip. <n>— Eydaobire jĩjã — io'e. — G̃a'a aju uk'a'ũmat kay jebodoy am. Wuyju acã aju — Jesus o'e cebe ip. <n>— G̃a'a — io'e ip.</n>


text:
Ijẽm puje ip, ade kapurũg̃ tag̃ayũ Jesusyũ o'jojojo. <n>— Jesus o'jẽm jeweju etaybitbinayũ eju — io'e ip jewewebe. — G̃a'a aju kapurũg̃ tag̃wi ixeyũ dopabe — io'e ip. <n>Imẽnpuye o'jedau ip kapurũg̃ tag̃. O'jedau ip Jesusyũ dopabijuk am. Soat kaka dag̃wi o'ju ip. Jesus ajẽm'ũm awap ma oajẽm ip.</n>


text:
Kobe bewi jejẽm puje, Jesus ade jĩjã o'jojojo. Itabotaidabotbot o'e cekay ip. <n>— Teyũku ovelhayũ buxim oxe- -jekukat'ũmayũ buxim — Jesus o'e jewebe ma. <n>Ade ma ip o'g̃utaybin.</n>


text:
Kaxi ipi tẽg̃ pima ceweju etaybitbinayũ o'ju Jesus kay. <n>— Ijoce ya'ũmg̃u uk'a — io'e ip. — Ka'ũmg̃u wuyxan. Kuy katpuje jĩjã — io'e ip.


text:
— Eyju ma ixan epeg̃ũm cebe ip — Jesus o'e cebe ip. <n>— Apẽntak pão'a oceyabu soat xat'am? — io'e ip. — Pão'a deim kuka o'e teibog̃ cĩcã. 200 dinheiro isurũg̃at kuka o'e- -prata mug̃ẽg̃ẽ — io'e ip. <n>(Pũg̃ dinheiro isurũg̃at prata mug̃ẽg̃ẽ pũg̃ kabia ekapikapteim osunuy).</n>


text:
— Pebũrũ'a eyju pão'a kug̃? Epeju buk eyetaybit am — Jesus o'e. <n>O'ju ip jetaybit am. Itaybit puje ip o'jepit. <n>— 5 be pão'a kug̃ oceju, xepxep axima kug̃ tak — io'e ip Jesus pe.</n>


text:
Soat ip awerom oabikbik. Ade jĩjã osodop ip. Pũg̃ eawero 50 be wuyjuyũ osodop ip. Wara'at eawero 100 be osodop ip. Wara'at eawero 50 be osodop ip. Wara'at eawero 100 be osodop ip. Ade jĩjã osodop ip. 5000 ag̃okatkat osodop ip- -pão'a omayũ. Ixeyũ tayxiyũ dak ya'om, ipotpoyũ dak, taxityũ dak.</n>


text:
 <n> (41-44)</n> G̃ebuje Jesus o'jekawẽn jebay eju- -Deus eju. Pão'a o'yabu. Axima dak o'jat xepxep. Ixe dak o'jeapũn kabi kay. O'jekawẽn Deus eju.


text:
G̃ebujeap tomukadi: <n>— Epeõm cuy kobe be — Jesus o'e jeweju etaybitbinayũ be. — Wĩnãbu epeju owap. Betsaida ka kay juy epeju — io'e. <n>Jesus “Eyduk'a be juy epeyepit,” i'e'em pima adeayũ be, ceweju etaybitbinayũ o'ju wĩnãbu.</n>


text:
Kabiok pima Jesus jag̃epũg̃ ma o'e kapurũg̃ pe. Imẽnpit kobe dag̃ayũ iodi bicũg̃ pe o'e ip- -ceweju etaybitbinayũ.


text:
Jesus ip o'jojojo- -kobe dag̃ayũ- -tibicũg̃ peayũ. Pipim jekoykoy o'e ip kabido o'subidoajẽm topabe buye. <n>O'ju cekay ip kabiakabia'i bima- -kaxi jẽm awap ma. Kuyg̃u o'ju tibicũg̃ peayũ kay. O'kop co'a dag̃wi. Idibi adopa dag̃ xĩg̃xĩg̃ o'ju. Cekay ip o'ju.


text:
Jesus o'jojojo ip idibi adopa dag̃ xĩg̃xĩg̃ pima. Tũybe ite axik iãn o'e ip. Jesus co buje soat ip o'jewãwã jeparara pibun.


text:
Ibocewi Jesus oõm kobe be ceweju ip. Kabido o'subido'ũm g̃ebuje bit. Dao ma o'tipon. Imẽnpuye o'jekuy ip. Yag̃uybabi'ũm o'e ip. O'jojojo g̃u buk ip imẽg̃at.


text:
Ixe kabido o'subidomupon iap o'jojojo ip. Inaka teku Deus a'õbacaap kug̃ jekukum iap kay itabut g̃u ip. Pão'a o'yamu'acog̃ iap o'jojojo ip. Inaka: <n>— Ka'ũma ma ite jo'i ya'õbuyxi — i'ũmg̃u o'e ip.Itabut g̃u o'e ip cekay.</n>


text:
Iodi mudek puje ip, Jesusyũ oajẽm Genesaré eipi be. O'jemũg̃ ip ebikopap pe. Kobe ip o'g̃ukirik ka'oririt pe.</n>


text:
Daudaum o'ju ip uk'a'a dag̃ iwãtaxipipiayũ dakoykoy. O'tujowat ip Jesus kay. Dobaptup ceje o'tujowat ip. Iwãtaxipipiayũ o'tujowat ip adeayũ o'e “Jesus omuyku ijoce” iap pe.


text:
Ag̃oka dag̃ Jesus oeku, ikabog̃atka dag̃ tak, biopak kukukayũ ka dag̃ tak. Yajẽm puje jebureyũ iwãtaxipipiayũ o'jomõg̃ je'aweroroap pe. <n>— Ãg̃ esay ukpi oceg̃ucay — io'e ip Jesus pe. Soat ip o'je'ada o'g̃ucay'iayũ. Soat iwãtaxipipiayũ xipat o'e.</n>


text:
 <n> (2-4)</n> Aypapayũ'ũm'ũm ekawẽn tag̃ jekuku'uk osodop ip Fariseuyũ, soat warara'acayũ Judeuyũ dak. Jebu'isu bima dak ip jebuwuywuy'uk ma osodop. Tũybe ade em wuybuwuy'ũm pima wuykẽrẽ Deus xe iãn o'e ip. Imẽnpuye ade em jebuwuy'ũm pima, o'jekõn g̃u ip. Tarekrek pupuap pewi jepit puje, o'jekõn g̃u ip ade em jebuwuy'ũm pima. Ade ma ajojoyũ'ũm'ũm ekawẽn tag̃ jekuku'uk osodop ip- -kuyjeayũ'ũm'ũm ekawẽn tag̃. Imẽnpuxim soat em ma kopo'abi wuywuy'uk ip osodop, kamuti'abi wuywuy'uk tak ip osodop, kajarão'abi wuywuy'uk tak ip osodop. Jesus eju etaybitbinayũ bit ade em'ũma o'jewebuwuy jekõn pima- -pũg̃ em ã. Fariseuyũ iboap o'jojojo.


text:
G̃ebuje Fariseuyũ o'jekawẽn Jesus eju, Moisés ekawẽn imutaybitbin'ukayũ dak. <n>— Eweju etaybitbinayũ wuyajojoyũ'ũm'ũm ekawẽn tag̃ g̃u jekukum — io'e ip cebe. — Cedag̃ g̃u ip jekukum. Ade em'ũma jewebuwuywuy'uk ip jekõn ãn — io'e ip imuymuy ip.</n>


text:
G̃ebuje Jesus o'jekawẽn ceweju ip. Ixeyũ o'g̃ukorẽm. <n>— Kuyje ma juk Isaías emuwẽn icẽmãn — io'e. — Imẽn o'e jemudupmubararaktup pe: <n>Deus e'em: <n> “Deus kay oceju” i napa ma e'em iteyũ wuyjuyũ, i. Imẽnpit okay g̃u ip, i'e'em Deus, i juk o'e Isaías — io'e Jesus.


text:
 “Ẽn xipat,” i te'e ma e'em ip owebe, i. Imẽnpit xipat g̃u õn ip cexe, io'e Deus, io'e Isaías. “Deus ekawẽn eymutaybitbin oceju bit,” i napa ma e'em ip. Imẽnpit wuyjuyũ ekawẽn acã adeayũ mutaybitbin ip, i'e'em Deus, i juk o'e Isaías — io'e Jesus.</n>


text:
— Eyju Deus ekawẽn iwatiwan aypapayũ'ũm'ũm ekawẽn tag̃ eyeku am — io'e Jesus Fariseuyũ be, Moisés ekawẽn imutaybitbin'ukayũ be dak.


text:
G̃ebuje Jesus waram adeayũ o'tomuwã jewekay. <n>— Eya'õpicũg̃cũg̃ cuy apẽn õn em iap kay — io'e cebe ip. — Eyetaybin cuy epesop! — io'e.


text:
Jesus o'jẽm adeayũ xewi. <n>G̃ebuje oõm uk'a be jeweju etaybitbinayũ eju. O'jekawẽn ip ceweju- -Jesus eju. <n>— “Wuywebe iõmõmap g̃u wuymukẽrẽrẽrẽn- -wuybinũn peat acã,” i kuy ece adeayũ be — io'e ip. — Iba'arẽm ekawẽn ocexe — io'e ip.</n>


text:
 <n> (18-19)</n> — Eyju dak eyetaybit g̃u du wekawẽn? io'e. — Adeayũ-buxim wekawẽn pa'arẽm tu eyxe? — Jesus o'e. — Eya'õpicũg̃cũg̃ cuy epesop wa'õ kay. Eyxat õmõm eybinũn pe g̃u- -eydada be acã! G̃uyjom cẽmcẽm g̃u to eywebewi — io'e. — Imẽneju eyxat g̃u eymukẽrẽrẽrẽn — io'e.Jesus iboam i'e buje “Soat i'opi g̃u wuywebe” iam imutaybin ojuy ip o'e.


text:
— Ixat g̃u ijodiacat mukẽrẽrẽrẽn — io'e. — Ijodiacat ikẽrẽat mujurũg̃rũg̃ soat em ikẽrẽat kay g̃ebum puye — io'e.


text:
— Soat em ijodiat g̃ebum ikẽrẽat kay. Imẽnpuye soat em ikẽrẽat kay jewag̃uydadam ip: aoyũ kaykay dak ip, warara'acat pubut tujupa'um'um tak ip; warara'acat aokakam tak ip,


text:
warara'acat tayxi kaykay dak ip; itabikuku dak ip warara'acat pubut kay; ikẽrẽat mujurũg̃rũg̃ tak ip; napapa'uk tak ip; warara'acat mug̃uykuku ojuy dak ip; cekawẽnkẽrẽ dak ip; itabutkarey dak ip; warara'acat awẽg̃tatam tak ip; yobog̃an pin tak ip; yag̃uyba'arẽm tak ip — io'e Jesus.


text:
— Ijodiacat ikẽrẽat mujurũg̃rũg̃ jexat o'om puye g̃u- -soat em ikẽrẽat kay g̃ebum puye acã — Jesus o'e.Imẽn Jesus jewejuayũ o'g̃utaybitbin</n>


text:
Ibocewi Jesus o'ju Tiro ka kay, ig̃o ka tẽg̃atka kay dak. Oõm uk'a be jenuy ãm. Ibu'u osunuy warara'acat pe itaybit am Jesus omuy ijoce iam. Imẽnpit cemunẽm pa'ore osunuy.</n>


text:
G̃ebuje Jesus uk'a be omuy iam o'jekũyjo ayacat. Ixe ayacat it axik kug̃ osunuy jewebe- -ayacat'it'it. Je'it mu'adaap ojuy o'ju Jesus kay. O'jẽg̃'aecõg̃cõg̃ cewap.


text:
Grego a'õm kawẽnwẽn'ukat osunuy ayacat. Judeu g̃u osunuy. Sirofenícia eipi bewiat osunuy. <n>— O'it axik kug̃ — io'e. — Eg̃ujẽm cuy cebewi — io'e Jesus pe.</n>


text:
— Ap! — io'e. — Judeu g̃u ẽn — io'e. — Koap puk õn webekitkit puywan- -Judeuyũ buywan. G̃uyjom acã Judeu'ũmayũ osubuywan — io'e. — Cedag̃ g̃u wuywebe webekitkit xat pum iũm ãm akurice be. Icẽm g̃u du? — io'e Jesus ibuyxijojom.</n>


text:
— Icẽmãn ẽn e'em, Kariwa — ayacat o'e. — Imẽnpit akuriceyũ bekitkit pi nõmnõm acap wiwim mesa diotpe — io'e. — Õn tak ewebe obuywacap wiwim akurice be ibi nõmnõm acap wiwiap puxim — io'e ayacat.</n>


text:
— Icẽmãn ẽn e'em — io'e. — Imẽnpuye juy ecepit eduk'a kay — io'e. — Axik kuy og̃ujẽm e'it pewi — io'e.</n>


text:
G̃ebuje Jesus o'jẽm Tiro ka tẽg̃atka bewi. Jepitpin pima o'kap Sidom ka dag̃, 10 beatka dag̃ tak. O'ju iodi kay Galiléia eipi beati kay.</n>


text:
G̃ebuje ibureyũ ya'õpi'ũmat o'tujowat Jesus kay. Ya'õpi'ũmat ya'õbabi'ũm tak osunuy. <n>— Ebu juy esubumõg̃ ya'õpi'ũmat pe imu'ada am — io'e ip Jesus pe.</n>


text:
G̃ebuje Jesus ya'õpi'ũmat o'tujowat adeayũ parakpewi. Jag̃epũg̃ ma o'tujowat. O'jewebumuy ya'õpi'ũmat a'õpi be. O'jexi. Jebidim ya'õpi'ũmat kõ o'sukõmucay.


text:
Kabi kay jeapũnapũn pima, o'jepidowat. <n>— Efatá! — Jesus ja'õm o'e cebe. <n>(Efatá “a'õpi juy ja'õpietok” iape).


text:
Ya'õpi'ũmat o'jea'õpietok g̃ebuje. O'jekõewut tak. Xipan o'e jekũyjojom. Xipan o'e kawẽnwẽn tak. Jesus o'jepit adeayũ kay ya'õpi'ũm tũĩbit eju.</n>


text:
— Jesus ya'õpi'ũmat a'õpi o'ya'õpimutok iap awẽg̃ epeguwẽn g̃u warara'acayũ be — io'e Jesus adeayũ be. <n>Imẽnpit big̃ ma ip o'g̃uwẽnuwẽn yawẽg̃.</n>


text:
Yawẽg̃ coco'ukayũ itabẽg̃bẽg̃ o'e ip ijojom. <n>— Xipan acã xeku e'em — io'e ip jewewebe. — Ixe a'õbi ya'õpi'ũm tũibiyũ jekũyjojom o'e g̃asũ bit. Ixe a'õbi ya'õkẽrẽ tũibiyũ xipan kawẽnwẽn o'e g̃asũ bit — io'e ip.</n>


text:
G̃uyjom g̃uto adeayũ oajẽm Jesus kay. Ebapũg̃ kabiabun ixeyũ mutaybitbin osunuy Jesus. Ixat ip oi'ũm. Jesus jeweju etaybitbinayũ o'tomuwã jewekay.</n>


text:
— Wetabotaidabotbot iteyũ kay — io'e. — Xepxep xet oweju ip jekukum. G̃asũ bit ixat'ũmg̃u ip o'e — io'e.


text:
— Jeduk'a kay ip imuypit puje, e dag̃ ma kuka juk ip o'tao'ũm'ũm repibun — io'e. — Pũg̃pũg̃ wũywi oajẽmjẽm — Jesus o'e jeweju etaybitbinayũ be.</n>


text:
— Epabik cuy ipi ju — Jesus o'e adeayũ be- -jexat kug̃'ũmayũ be o'e. <n>G̃ebuje Jesus ixan o'jat. 7 be o'yabu pão'a. <n>— Bay, ẽn xipat — io'e. — Eyaũm ocexat'am pão'a — Jesus o'e Deus pe. <n>Pão'a o'yadakat. O'yamu'acog̃ cĩcã. Ya'ade jĩjã o'e. <n>— Juku. Epeyaũm cuy adeayũ be — io'e Jesus jeweju etaybitbinayũ be.Yaũmũm o'e cebe ip ixeyũ be yamu'ẽ'ẽ ãm adeayũ be. O'yamu'ẽ'ẽ ip cebe ip.


text:
Axima kug̃ o'e ip pũg̃pũg̃ ma. <n>— Bay, ẽn xipat — io'e. — Axima eg̃ũm ocewebe — Jesus o'e Deus pe. <n>— Judaku — io'e. — Epeg̃ũm cuy adeayũ be — io'e jeweju etaybitbinayũ be.O'yamu'ẽ'ẽ ip adeayũ be.</n>


text:
G̃ebuje soat ip o'jo'o'o adeayũ. Ibeg̃beg̃ o'e ip Jesus pão'a o'yamu'acog̃ puye. Ceweju etaybitbinayũ cepoyat o'jat ip. Axima epoyat o'jat ip, pão'a epoyat'a dak. 7 be o'yamunopapũn ip cepoyan yoba'a.


text:
Fariseuyũ o'ju Jesus kay. Jesus buyxijo ojuy ip o'ju. <n>— Ocewebe i'e ba'oreat cuy eg̃ubapuk ocewebe — io'e ip. — Iboap co buje, acetabun ẽn Deus xewiat iap kay — io'e ip cebe.</n>


text:
Imẽn o'e ip Jesus buyxijoap ojuy. Jesus ig̃uycũg̃ o'e jekay itabut am ibu'u ip puye. <n>— Ap! — io'e cebe ip. — Eyju e'em “Ocewebe i'e ba'oreat cuy eg̃ubapuk ocewebe,” i — io'e. — Imẽnpit eybu'u'u eyetabut am okay. Imẽnpuye eywebe i'e ba'oreat og̃ubapuk g̃u eywebe — io'e.</n>


text:
Jesus o'jekawẽn ceweju ip. <n>— Fariseuyũ epão'a muyuhuhuaptõm kay g̃u juy epesop, Herodes ebekitkit epão'a muyuhuhuaptõm kay g̃u dak — Jesus o'e.</n>


text:
— Apẽnpuye dak ixe kawẽnwẽn oceweju pão'a muyuhuhuaptõm? — io'e ip jewewebe. — Imẽn kawẽnwẽn oceweju pão'a kug̃'ũm puye wuyju — io'e ip.</n>


text:
Jesus itaybit o'e apẽn ip o'jekawẽn jewewebe iam. Imẽnpit pão'a muyuhuhuaptõm i'e buje, Fariseuyũ emumutaybitbinap i'e ojuy osunuy. <n>— “Pão'a kug̃ g̃u wuyju,” i'ũmg̃u juy epe'e! — io'e. — Wekawẽn pa'arẽm tu eyxe? Eyetaybit g̃u du? — io'e.


text:
— Eyetaybit g̃u eyetate ma'g̃u. Jekũyjojom g̃u eyju, eya'õpiehe ma'g̃u — io'e. — Eyag̃uyba'ũm wa'õbacaam ma pão'a oyamu'acog̃ iap kay — io'e.


text:
— Pão'a oyaũm 5000 beayũ xat'am iap kay g̃ebum g̃u du eyju? Pebũrũ'a yoba'a epeyamunopapũnpũn yaepoyan? — io'e cebe ip. <n>— 12 beat'a yoba'a — io'e ip.</n>


text:
— G̃ebum g̃u du eyju 7 be pão'a oyaũm 4000 beayũ xat'am iap kay? — io'e. — Pebũrũ ico epeg̃unopapũnpũn yaepoyan? — io'e. <n>— 7 be ico — io'e ip.</n>


text:
Jesus oajẽm Betsaida ka be jeweju etaybitbinayũ eju. Ig̃o ka watwat ag̃okatkat o'tujowat Jesus kay- -ita'ũmat. <n>— Ita'ũmat cuy eg̃ucay imu'ada am — io'e ip Jesus pe.</n>


text:
G̃ebuje Jesus ita'ũmat o'subaixik. O'tujowat ag̃oka bewi. Jebidi o'timõg̃ ita'ũmat eta be. Jebu o'subumõg̃ cebe. <n>— Ijojom tu ẽn? — io'e.</n>


text:
Ita'ũmat o'jeak. <n>— Ag̃okatkayũ jojom õn — io'e. — Imẽnpit awaydip co'i ip cũg̃cũg̃ oxe — io'e.</n>


text:
Jesus jebu o'subumõg̃ ma'g̃uto ita be xipan g̃u ijojom puye. Kabia o'e ijojom g̃ebuje bit. Xipan o'e ijojom.</n>


text:
G̃ebuje Jesus ita'ũm tũibit o'g̃uypit tuk'a kay. <n>— Ecepit cuy eduk'a be — io'e. — Eju g̃u juy ikabog̃atka kay — io'e.</n>


text:
G̃ebuje Jesus o'ju jeweju etaybitbinayũ eju. O'ju ip ag̃oka kay ika'ĩcatka kay. Cesaréia eipi dag̃ o'kap ip- -Filipe eipi dag̃. E dag̃ pima ip o'jekawẽn ceweju ip. <n>— Abu xe'e õn wuyjuyũ xe? — Jesus o'e cebe ip.</n>


text:
— “Teku waram g̃uto o'jetait'iat,” i'e'em ip soat wuyjuyũ — io'e ip. — “Teku João Batista- -waram g̃uto o'jetait'iat,” i pũg̃pũg̃pũg̃ e'em — io'e ip. — “Teku Elias- -waram g̃uto o'jetait'iat,” i'e'em warara'acayũ — io'e ip. — “Teku kuyjeat- -Deus ekawẽn muwẽnuwẽn'ukat- -waram g̃uto o'jetait'iat,” i'e'em warara'acayũ — io'e ip.</n>


text:
— Omuwẽn g̃u juy epe'e — io'e Jesus. — Adeayũ be: “Teku Deus emunaẽ,” i g̃u juy epe'e cebe ip — io'e.</n>


text:
Jesus jaokaap o'g̃uwẽn jeweju etaybitbinayũ be. <n>— Soat wag̃o õn — io'e. — Ipiatpi'ajom cĩcã õn — io'e. — Judeuyũ kukukayũ okay'ũm cĩcã je'e, Moisés ekawẽn imutaybitbin'ukayũ dak, Judeuyũ epaĩyũ kukukayũ dak — io'e. — Oaokaat ip. Xepxep xet kap puje waram ocetait — io'e Jesus.</n>


text:
Cekawẽnbapuk cĩcã o'e cebe ip. <n>G̃ebuje Pedro Jesus o'tujowat warara'acayũ xewi. <n>— “Oaokaat ip,” i'ũmg̃u juy ece! — io'e Jesus pe.</n>


text:
Jesus o'jekorepẽn. Warara'acayũ jojom pima, jeweju etaybitbinayũ jojom pima dak, Pedro o'g̃ukorẽm. <n>— Mũg̃ ece! — io'e. — Satanás ekawẽn puxim ẽn kawẽnwẽn. Satanás tak ibu'u owebe we'ũ ãm adeayũ beam! Deus ag̃uy dag̃ g̃u ẽn jewag̃uyg̃uy- -Satanás ag̃uy dag̃ acã — io'e.</n>


text:
G̃ebuje Jesus adeayũ o'tomuwã jewekay, jeweju etaybitbinayũ dak. O'jekawẽn ceweju ip. <n>— Oweju jeku pin pima, eywekay ma eyag̃uyba'ũm cuy; eybu'um g̃u dak cuy je'ũ ãm owebeam; wa'õ dag̃ tak cuy epeku — io'e.


text:
— Eybu'u je'ũ ãm owebeam pima, epe'ũ'ũ. Owebeam ey'ũ buje bit, soat em eyetait epesop kabi be eye'ũap tomukadi, kawẽn idipat muwẽn ãm eye'ũ buje dak — io'e.


text:
— Ajo-kug̃ tak epesop soat tarekrek kug̃ ipi dag̃at kug̃, eybiõg̃buk ipiatpi'ajojoap pe imẽnpit? Ka'ũma kug̃ ma! — io'e.


text:
G̃asũacat ikẽrẽat mujurũg̃rũg̃. Deus kay jetabucap o'jepere ip. Okay'ũm cĩcã ip. Wa'õ kay g̃u dak. Soat wag̃o õn. “Jesus ebekitkiyũ g̃u oceju bit,” i'e'em ip. Wepit puje õn tak “Webekitkiyũ g̃u eyju,” i oce'e cebe ip. Ocepit ma. Idip cĩcã je'e wepicap. Deus ekawẽn tojotjot'ukayũ eju ocepit- -idip cĩcãayũ eju — io'e.</n>


text:
— Deus soat kukukan pima ka'ũma ma ixe jo'ian je'e ya'õbacaan. Ixe xe ma epesop ixe soat kukukan pima. Ijo'ũm puje epe'ũ'ũ g̃u pũg̃pũg̃ ey'in — io'e Jesus.</n>


text:
xet kap puje Jesus Pedro o'tujowat jeweju, João dak, Tiago dak. O'ju ip co'a kay- -yaumat'a kay. Oajẽm ip. O'jeu ip. <n>G̃ebuje Jesus o'jewemuwarurun itabun ip.


text:
Kawẽnwẽn osodop ip Jesus eju. Pedro o'jekawẽn Jesus eju. <n>— Ocemutaybitbin'ukat, xipat wuyju ijoceam — io'e Pedro. — Ebapũg̃ xijap cuy ocejomõg̃- -pũg̃ edopam, wara'at Moisés dopam, wara'at Elias dopam — io'e.</n>


text:
Kabikerereat o'jebapuk. O'g̃uba'arẽm ip Jesusyũ. <n>G̃ebuje Deus o'jekawẽn kabikerereat pewi. <n>— Teku okpot — io'e. — Ikukpin cĩcã oxe. Eya'õpicũg̃cũg̃ cuy epesop ya'õ kay — io'e.</n>


text:
Ceweju etaybitbinayũ jeakag̃ pima, xepxepayũ o'jeu ma'g̃uto- -kabi kadiwi oajẽm'iayũ. Wara'acat g̃u o'jojojo ip- -Jesus acã.</n>


text:
G̃ebuje Jesus o'jekawẽn jeweju etaybitbinayũ eju. Co'a dag̃wi kopkom pima o'jekawẽn ceweju ip. <n>— G̃asũ g̃u juy epejojojoiap epeg̃uwẽn adeayũ be — io'e. — Soat wag̃o õn — io'e. — We'ũ buje waram ocetait. Waram wetait puje acã juy epeg̃uwẽn epejojojoiap — io'e.</n>


text:
Imẽneju kũyjobit osodop ip Jesus a'õ kay. O'jojojoiap o'g̃uwẽn g̃u ip warara'acat pe. Imẽnpit jeweweju ma ip o'jekawẽn. <n>— Apẽnpuye ixe o'e “Waram g̃uto ocetait,” i? — io'e ip jewewebe ma.</n>


text:
— Icẽmãn õn e'em eywebe — Jesus o'e. — Elias co'iat koam omuyku adeayũ muisun ãm. Adeayũ ag̃uymuwarurun je'e itabut am ip Deus kay — io'e. — Kuyje omuwẽg̃aptup ip o'tupmubararak. Imẽn e'em ibodup: <n> Ite ipiat supi'ajo jĩjã, i. Warẽmtag̃ ma ip ixe jukuk, i. Itakoma jĩjã je'e ip cekay, i'e'em ibodup — io'e Jesus.</n>


text:
— Icẽmãn õn e'em eywebe. Elias co'iat kuy oajẽm. Warẽmtag̃ ma ip o'jukuk. Ikẽrẽm cĩcã ip o'jukuk — io'e Jesus. — O'g̃udadaibotbon cĩcã ip. Kuyjeatup ekawẽn tag̃ ikẽrẽm ip o'jukuk — io'e.</n>


text:
Warara'acayũ kay, jeweju etaybitbinayũ kay yajẽm puje, ade jĩjã wuyjuyũ o'jojojo yakokoreren ip. Moisés ekawẽn imutaybitbin'ukayũ Jesus eju etaybitbinayũ a'õxikxig̃ o'e ya'õberen.</n>


text:
Jesus co buje adeayũ itabẽg̃bẽg̃ o'e ip ijojom. O'jedau ip cekay- -Jesus kay. <n>— Ajẽm tu? — io'e ip Jesus pe.</n>


text:
— Ocemutaybitbin'ukat, axik opop okpot pe — io'e pũg̃. — Ixe axik okpot a'õmu'ũmu'ũm, ya'õpimu'ũmu'ũm tak.


text:
Axik pe ixe bu buje, okpot muy'at'an. Ibidopabok cẽmcẽm ibi bewi dak, jenũyekũnũykũnũy dak, ibaca'ũm e'em tak — io'e cebay. — Imẽnpuye okpot otojot ekay. Ajẽm awap “Axik cuy epeg̃ujẽm okpot pewi,” i juk oce eweju etaybitbinayũ be. Imẽnpit iba'ore o'e cebe ip imujẽm ãm — io'e Jesus pe.</n>


text:
— Eyetabut g̃u Deus kay — io'e adeayũ be. — Pug̃ũn og̃uy eyxe? Ade koato eyxe og̃uy bima dak, kuka eyetabut'ũm ma epesop okay — io'e. — Yaypan'isuat cuy epetojot okay — io'e Jesus cebe ip.</n>


text:
Imẽnpuye yaypan'isuat o'tujowat ip. <n>Jesus co buje, axik yaypan'isuat o'g̃ukutukutu jĩjã. Ipi ju o'at. O'jejorojoro dak ipi ju. Ibidopabok o'jẽm ibi bewi.</n>


text:
— Bekin pin ma — io'e. — Ade em imuy'at'an daxa be. Imu'akõmkõm idibi be imuy'ũap ojuy. Etabotaidabotbon cuy eg̃uy ocekay — io'e. — Ocebuywan cuy ece ewebe i'e but pima — io'e.</n>


text:
— “I'e but ewebe bima,” i'ũmg̃u juy ece! Okay etabut pima etaybit ece'e soat i'e but owebe iam — io'e Jesus.</n>


text:
— Wetabut cĩcã g̃u — io'e cebay. — Wetabutsũ ma. Obuywan cuy ece wetabut cĩcã am — io'e ya'õberen g̃ebuje bit.</n>


text:
Adeayũ o'jedau cekay ijo am. Ixeyũ jo buje, Jesus axik o'g̃ukorẽm. <n>— Ejẽm cuy cebewi — io'e wuyjuyũ a'õmu'ũmu'ũm'ukat pe, ya'õpimu'ũmu'ũm'ukat pe. — Waram pit eõm g̃u juy cebe — io'e.</n>


text:
G̃ebuje axik o'jewãwãwã ya'õberen. Ixe dak yaypan'isuat o'g̃ukutukutu jĩjã. O'jẽm cebewi. Yaypan'isuat ce'ũat puxim o'e. Imẽnpuye: <n>— Oe'ũ teku — io'e adeayũ.Tũybe ce'ũ iãn o'e ip.</n>


text:
Ukã be Jesus õm puje, ceweju etaybitbinayũ o'jekawẽn ceweju. <n>— Apẽnpuye ocewebe axik mujẽm pa'ore o'e? — io'e ip.</n>


text:
 <n> (30-31)</n> Jesus waram g̃uto je'ũap o'g̃uwẽn je'ũm awap. Jesus Galiléia eipi dag̃ oeku jeweju etaybitbinayũ eju. Imutaybin ojuy ip oeku. Imẽnpuye ibu'u o'e warara'acayũ be itaybit am poce omuy iam.


text:
(-) <n>— Soat wag̃o õn — io'e. — Oũm ip okay itakomaayũ be — io'e Jesus. — Oaokam ip. Xepxep xet kap puje bit, waram ocetait — io'e Jesus.</n>


text:
Imẽn imutaybin ojuy o'e. Imẽnpit pẽg̃ape ite o'e iam itaybit g̃u o'e ip. Ade em cuk adi o'e'e cebe: — Ekawẽn pa'arẽm ocexe — i. Imẽnpuye ibisũsũn o'e ip “Pẽg̃ape ẽn e'em” i'e am cebe.</n>


text:
Jesus oabik. <n>— Eya'õpicũg̃cũg̃ cuy — io'e. — Yobog̃an pin pima, yopican cuy epesop. Soat puywatwan tak cuy epesop — io'e Jesus.</n>


text:
Ixe dak bekicat o'subuixik. O'tujuajẽm cepidase ip. O'yakobot. O'jekawẽn ma'g̃uto jeweju etaybitbinayũ eju.</n>


text:
— Bekitkit xipan cuy epejukuk, eyju webekitkit puye — io'e. — Xipan bekitkit kug̃ pima, xipan okug̃ tak epesop. Xipan okug̃ pima, xipan omudocat kug̃ tak epesop — io'e Jesus.</n>


text:
G̃ebuje João o'jekawẽn Jesus eju. <n>— Kariwa — io'e. — Ag̃okatkat cuk ocejojojo — io'e. — Ibiõg̃buk kẽrẽat mujẽmujẽm o'e ijodiacayũ bewi “Jesus a'õbi õn jemujẽm,” i'e'em — io'e. — “Imẽnmẽn g̃u bit,” i juk oce cebe, ixe wuyweju jekuku'uk'ũm puye — io'e.</n>


text:
Imẽnpit Jesus o'jede: <n>— “Imẽnmẽn g̃u bit,” i'ũmg̃u juy epe'e cebe — io'e. — Wa'õbi wuywebe i'e ba'oreat mubapukpug̃ pima, dao g̃u kuka omuy — io'e.


text:
— Icẽmãn õn e'em eywebe. Wara'acat idibi tiũm eywebe tikõn ãm eyju Cristo ebekitkit puye. Deus tak xipacat je'g̃ũm cebe — io'e.</n>


text:
— Bekicat mubu'un puje okay itabut am, ikẽrẽat mujurũg̃rũg̃ eyju, okay itabucat mubu'un puje. Imubu'un puje, Deus cuy ipiat supi'ajoat eykay. Imẽn ey'e awap, xipat kuka juk o'e wita'a yabog̃at'a mukirik am eyag̃obu eju idibi be eymuakõm. Imubu'un'ũm piam Deus kuka juk ipiat o'supi'ajoat g̃u eywebe — io'e.


text:
— Eybum ikẽrẽat mujurũg̃rũg̃ pima, epeyewebudakat cuy — io'e. — Xipat kuka o'e eyõm ãm kabi be pũg̃pu bima dak. Xipat g̃u kuka o'e eyõm ãm ipiat'ajojoap pe xepxepu ma- -daxa epirẽm'ũmap pe — io'e.


text:
Ikẽrẽat mujurũg̃ ãm soat em eyju buje, epeyeweidakat cuy — io'e cebe. — Xipat kuka o'e eyõm ãm kabi be eyeicug̃ tak. Xipat g̃u kuka o'e eywebe eyxik am ipiat'ajojoap pe xepxep im ma — io'e.


text:
Eyetam ikẽrẽat mujurũg̃rũg̃ pima, epeyeweta'uk cuy! — io'e. — Xipat kuka o'e eyõm ãm kabi be pũg̃ etam tak- -soat ma Deus a'õ kay iap pe. Xipat g̃u kuka o'e eywebe eyxik am daxabog̃ pe xepxep eta bima — io'e.


text:
— (Iboce iohe g̃u- -soat em ierep. Daxa dak jepirẽmrẽm g̃u. Iboceayũ soat em ipiatpi'ajojom e'em) — io'e Jesus.</n>


text:
— Wuyju puybit muyunuyun ig̃ẽmap puxim. Imẽnpuxim Deus tak ipiat pi'ajoan wuywebe, wuywebe ikẽrẽat mujurũg̃ap puxixim — io'e.


text:
— Kawta tayu bima, xipat cĩcã. Tayu'ũm pima bit, xipat g̃u. Apẽg̃ãm tak takug̃ kuka acesop? Taxik am acã. Kawta tayuat pit xipat. Xipan cuy epeyewekuk eyju dak — io'e.</n>


text:
Jesus oajẽm Judéia eipi kay. Jordãodi wĩnãbu oajẽm. <n>G̃ebuje ade jĩjã wuyjuyũ o'je'awero ma'g̃uto Jesus kay. Adeayũ mutaybitbin'uk osunuy iap puxim imutaybitbin ma'g̃uto o'e waram.


text:
Fariseuyũ oajẽm. O'jekawẽn ip ceweju ya'õmukorẽm ojuy. <n>— Wuyawẽwẽap ekawẽn tag̃ tu wuytayxi epereperem? — io'e ip Jesus pe.</n>


text:
— “Eytayxi epere ojuy bima otayxim g̃u ece g̃asũ bit iaptup cuy epetupmubararak cekay,” i juk o'e Moisés — io'e ip. — “Epetupũm cebe eytayxi be. Tup ũm puje, xipat eytayxi epere am,” i juk o'e Moisés — io'e ip Jesus pe. — Itayxi epereap cũg̃ ma osunuy Moisés xe. Pãm exe? — io'e ip cebe ya'õmuwarurunap ojuy.</n>


text:
— Kuyje bit imẽn g̃u o'e. Kuyje Deus soat o'g̃ug̃ẽ — io'e. — Ag̃okatkat o'g̃ug̃ẽ, ayacat tak. Ixeyũ o'g̃ug̃ẽ xepxem ma jekuku am.


text:
 <n> (7-8)</n> Imẽnpuye jetayxi bu buje, ag̃okatkat cẽmcẽm jebay duk'a bewi. Jetayxi eju cucum. Jektop pu buje ayacat tak cẽmcẽm jexi duk'a bewi. Jektop eju cucum. Xepxep ma ip. Imẽnpit pũg̃at puxim ip o'e jewekug̃ soat em jeweweju ip cucum puye.


text:
G̃uyjom uk'a be oõm ma'g̃uto Jesus, ceweju etaybitbinayũ dak. <n>— Ekawẽnpa'arẽm ocexe — io'e ip Jesus pe. — Ocetayxi epeream cuy ocemutaybin — io'e ip cebe.</n>


text:
— Imẽnpuxim ayacat jektop epere buje wara'at pu am jektom, ikẽrẽãn e'em koapat pe jektop pe — io'e cebe ip.</n>


text:
Iboceayũ je'iyũ o'tujowat ip Jesus kay Deus cuy xipan jeykuk i'e am. <n>— Bekitkit g̃u juy epetujowat Jesus kay — io'e ceweju etaybitbinayũ bit cebe ip.</n>


text:
Jesus itakoma o'e jeweju etaybitbinayũ kay bekitkit tujowat ojuyacat o'g̃ukorẽmrẽm ip puye. <n>— “Bekitkit g̃u juy epetujowat Jesus kay,” i'ũmg̃u juy epe'e — io'e cebe ip. — Ãg̃ jeedot ip okay — io'e. — Ixeyũ buximayũ jeeõm kabi be soat Deus a'õ kay kũyjobit pima. Jeeõm ip ibu'u'ũm puye ip Deus pe jekukan — io'e.


text:
— Icẽmãn õn e'em eywebe. Bekitkit ibu'u g̃u Deus pe jekuk an. Deus pe eykuk an eybu'u bima, Deus xe g̃u epesop soat Deus a'õ kay kũyjobit pima — io'e.</n>


text:
Ibubut adeat o'ju Jesus kay. Jesus cu ojuy bima ag̃okatkat daudaum oajẽm cekay- -yaypan'isuat. O'jẽg̃'aecõg̃cõg̃ cewap, Jesus ya'õbuyxi cexe buye. <n>— Kariwa, — io'e. — Ẽn xipat cĩcã. Soat em Deus xe onuy pin wetait. Apẽntak oce soat em cexe onuy ãm? — io'e Jesus pe.</n>


text:
— Kuy etaybit apẽn Moisés o'e wuye'ajojoyũ'ũm'ũm pe iam — io'e. — Imẽn o'e: warara'acat epeyaoka g̃u juy, i; wara'acat tayxi kay g̃u juy, i dak; eybukurug̃ g̃u juy epesop, i dak; napa g̃u juy epe'e, i dak; warara'acat epeg̃ug̃uykukuku g̃u juy, i dak; xipan cuy eyebay epejukuk, eyxi dak, i dak. Imẽn Moisés o'e kuyje. Kuy etaybit ijom soan — io'e Jesus.</n>


text:
Jesus xe ibubut adeat ikukpin cĩcã o'e. <n>— Wara'an puk ece g̃u — io'e. — Eju — io'e ibubut adeat pe. — Soat ebubut cuy eteida. Ibo juy dinheiro tei'ũma eg̃ũm tadaybocayũ be — io'e. — Imẽn e'e buje, ade je'e ebubut kabi be — io'e. — Imẽn e'e buje juy ejot oweju — io'e Jesus.</n>


text:
Cekawẽn co buje ig̃uycũg̃ cĩcã o'e. Itakoma dak o'e. Ig̃uycũg̃ ma o'jẽm Jesus xewi ibubut ade jĩjã buye. Tacup o'e jebubun. O'ju g̃u Jesus eju.</n>


text:
Imẽnpuye Jesus jakokoreren o'jeak adeayũ kay. Ixe dak o'jekawẽn jeweju etaybitbinayũ eju. <n>— Iba'ore jĩjã ibubut adeat õm ãm kabi be — io'e. — Ibu'u jĩjã ip Deus a'õ kay am, itabut cĩcã ip jebubut kay buye — io'e.</n>


text:
Ceweju etaybitbinayũ itabẽg̃bẽg̃ o'e ip ijojom cekawẽn co buje. <n>Imẽnpuye Jesus o'jekawẽn ma'g̃uto ceweju ip. <n>— Tapupuyũ, iba'ore jĩjã ijodiacat õm ãm kabi be. Ibu'u ip Deus a'õ kay am — io'e.


text:
— Camelo ikap pa'ore awi daobi'atok tag̃. Imẽnpit ibodi ma iba'ore ibubut adeat õm ãm kabi be — io'e.</n>


text:
G̃ebuje Jesus o'jeak cekay ip. <n>— Wuywedaxijo ba'ore soat em Deus xe wuydop am — io'e cebe ip. — Deus pe bit wuydaxijo but. Soat i'e but Deus pe — io'e Jesus.</n>


text:
 <n> (29-30)</n> — Icẽmãn õn e'em eywebe — io'e Jesus. — Eyju okay jĩjã. Eyju kawẽn idipat muwẽn pin cĩcã soat kaka watwat pe. Imuwẽg̃ap ojuy eybubut epere buje, ade epejat wara'at eybubun. Eyduk'a epere buje, ya'ade epeyabu eyduk'am- -100 beat'a. Eywag̃o epere buje, “owag̃o” i epe'e adeayũ be- -100 beayũ be. Eykitpit epere buje, “okitpit” i epe'e adeayũ be- -100 beayũ be. Eyxi epere buje “oxi” i epe'e adeayũ be- -100 beayũ be. Eyebay epere buje “webay” i epe'e adeayũ be- -100 beayũ be. Eyebekitkit epere buje, “webekitkit” i epe'e adeayũ be- -100 beayũ be. Eykat epere buje ade epejat eykan- -100 be. Warara'acayũ je'e itakoma eykay. Ipiat supi'ajoat ip eywebe. Guyjom pit Deus xe epesop kabi be. Soat em epesop cexe eyetabẽg̃ — io'e.


text:
— Ade ya'õbuyxiayũ'in yopicayũm jeedop ip. Ade yopicayũ'in ya'õbuyxiayũm jeedop ip — io'e Jesus.</n>


text:
Waram Jesus je'ũmap o'g̃uwẽn. Jeweju etaybitbinayũ eju cum o'e e dag̃ Jerusalém ka kay. Jesus o'ju koap. G̃asũ ixeyũ o'ju tomuju. Yag̃uybabi'ũm'ũm ip osodop. Iparara osodop ip warara'acayũ ixeyũ nomujuayũ. Jesus 12 beayũ o'tomuwã jewekay.</n>


text:
— Eya'õpicũg̃cũg̃ cuy epesop! — io'e cebe ip. — Jerusalém ka kay cum wuyju. Soat wag̃o õn. Oũm ip okay itakomaayũ be, paĩyũ kukukayũ be, Moisés ekawẽn imutaybitbin'ukayũ be dak. “Ikẽrẽat kug̃ ẽn Deus xe, ocexe dak,” i je'e ip owebe — io'e. — “Eje'ũ juy,” i je'e ip owebe — io'e. — Judeu'ũmayũ be oũm ip — io'e.


text:
— Owaywayway jĩjã je'e ip. Jetakomaap pibun ip omuxi. Omupokupok ip. G̃ebuje oaoka ip — io'e. — Xepxep xet kap puje bit, waram g̃uto ocetait — io'e Jesus.</n>


text:
G̃ebuje Tiago oajẽm Jesus kay, João dak. Zebedeu ipotpoyũ osodop ip. <n>— Kariwa — io'e ip. — Ocemuojuyjuy eg̃ũm ocewebe — io'e ip.</n>


text:
— Soat kũyjobit a'õkay bima ãg̃ ocabik exe ixeyũ kuk am eweju- -pũg̃ oce'in eba'at kadi, wara'at eba'ũg̃at kadi — io'e ip. — Soat kũyjobit a'õ kay iap idip cĩcã je'e — io'e ip.</n>


text:
— Ap! — io'e. — Eyetaybit pun'ũma eyju iboap ojuyjuy oxewi. Apẽn osupi'ajo iap puxim tu eyju dak epesupi'ajo? — io'e.</n>


text:
— Hm hm — io'e ip. — Oceju dak ipiat ocesupi'ajo ebuxim ma. <n>— Imẽn ma — io'e. — Ipiatpi'ajojom pima bit, “Ipiat esupi'ajoat g̃u juy ocewebe,” i du epe'e? — io'e Jesus. <n>— Ap! “Ipiatpi'ajoat g̃u juy ocewebe,” i'ũmg̃u oce'e! — io'e ip.</n>


text:
— Ha'a — io'e Jesus. — Obuxim ma eyju dak ipiat epesupi'ajo — io'e. — Õn g̃u bit e'em: “Abik cuy oba'at kadi oba'ũg̃at kadi,” i. Webay imẽn i'e but. Ixe ma oweju adeayũ kukayũ nuy ãm o'g̃uxipan. Ixe ma je'e abuyũ jabik iboce iap — io'e Jesus.</n>


text:
Xepxepayũ ekawẽn co buje, warara'acayũ ceweju etaybitbinayũ itakoma o'e ip cekay ip- -Tiago kay, João kay dak.


text:
Imẽnpuye: — Epesot cuy okay — io'e Jesus cebe ip. <n>— Eyetaybit Judeu'ũmayũ kukukayũ soat em ya'õpurug̃ jebekitkiyũ mujujum iam — io'e cebe ip. — Ikukukayũ soat em e'em “Oca'õbuyxi jĩjã,” i. Big̃ ma ip jebekitkiyũ mukapikpig̃,” io'e.


text:
— Eyju bit- -imẽn g̃u juy epeyewekuk. Kariwabog̃ pin pima, warara'acat puywatwan cuy epesop! — io'e.


text:
— Imẽntak soat wag̃o õn. Warara'acat pe obuywat am g̃u ojot ijodi. Warara'acat puywatwat'ukan ojot. Adeayũ daxijo am ma ojot. Soat em itabẽg̃ jeedop ip kabi be, oje'ũ buye — io'e.</n>


text:
Ibocewi Jesus oajẽm Jericó ka be jeweju etaybitbinayũ eju. O'jẽm ip Jericó ka bewi wuyjuyũxirixiri eju. <n>G̃ebuje Jesus oajẽm ita'ũmat kay. Ita'ũmat xik'i osunuy e bitakobe. Ibutet Bartimeu i osunuy. Timeu ipot osunuy. Kapkamayũ xewi dinheiro ojuyjuy'uk osunuy ita'ũm puye.</n>


text:
— Jesus Nazareno omuyku — io'e ip kapkamayũ Bartimeu be. <n>Iboap co buje, ita'ũmat o'jewãwã Jesus kay. O'jewãwã ya'õberen. <n>— Jesus! Ẽn Davi'ũm naxeg̃ebit — io'e — wuye'ajojoyũ'ũm'ũm kukukat naxeg̃ebit — io'e. — Etabotaidabotbon cuy eg̃uy okay! — i o'jewãwã ya'õberen.</n>


text:
Imẽnpuye adeayũ ita'ũmat o'g̃ukorẽm. <n>— Ecemũg̃! — io'e ip. — Ecewãwã g̃u juy! — io'e adeayũ Bartimeu be. <n>Imẽnpit big̃ ma o'jewãwã ya'õberen. <n>— Jesus! Davi'ũm naxeg̃ebit! Etabotaidabotbon cuy eg̃uy okay — io'e.</n>


text:
Ibocewi Jesus o'jecũ e bidase. <n>— Ita'ũmat cuy etomuwã — io'e Jesus adeayũ be. Ita'ũmat o'tomuwã ip. <n>— Epararam g̃u eg̃uy! — io'e ip cebe. — E'ãy. Jesus enomuwãwãm — io'e ip ita'ũmat pe.</n>


text:
— Ajo-kay ẽn oxewi? — io'e Jesus ita'ũmat pe. <n>— Ocemutaybitbin'ukat, wecoat pin oce! — io'e ita'ũmat. <n>G̃ebuje Jesus o'jekawẽn ita'ũmat eju.</n>


text:
— Ecepit cuy eduk'a kay — io'e. — Kuy ece'ada okay etabut puye — io'e Jesus. <n>Ita'ũm tũibit o'jecoan g̃ebuje bit. Dao ma o'e ijojom. Xipan o'jojojo. Ixe dak o'ju Jesus eju e dag̃.</n>


text:
Jesusyũ oajẽm Jerusalén ka be. Jerusalém ka tẽg̃ pima ip oajẽm Betfagé ka tẽg̃ Betânia ka tẽg̃ tak, Oliveira dip'a tẽg̃ tak. Jesus xepxep jeweju etaybitbinayũ o'g̃uju ikabog̃atka be- -Jerusalém ka be.</n>


text:
— Epeju juy ag̃oka kay- -wuywapatka kay — io'e cebe ip. — Eyajẽm'isu ma jumento epetobuxik- -yaypan'isuat, ikirikat, yakpi jeje ibit'ũmat. Epeg̃uwekap cuy — io'e. — Epetojot cuy okay — io'e cebe ip.


text:
— “Apẽnpuye eyju jumento dujowan?” i'e buje eywebe ijoceat, “Ocekariwa buk cekay darem ma,” i juy epe'e cebe. “G̃axĩn ma waram ocetujupit eykay,” i juy epe'e cebe — io'e Jesus.</n>


text:
O'ju ip. Oajẽm ip jumento kay. Jumento o'tobuxik ip- -yaypan'isuat. Uk'a ukpibubu be o'tobuxik ip. Ikirik xintabi be o'tobuxik ip. O'g̃uwekap ip.</n>


text:
— Ocekariwa buk cekay darem ma — io'e ip. — G̃axĩn ma waram ocetujupit eykay — io'e xepxepayũ cebe ip. <n>— Ha'a. Epetujowat — io'e iboceayũ xepxepayũ be.</n>


text:
Jumento o'tujowat ip Jesus kay. Jeekabek ip o'jomõg̃ jumento ukxabi jeje. Jesus oabik iekabek ceje jumento ukxabi jeje.


text:
Adeayũ jeekabek o'g̃upayapaya ip Jesus ajẽmap tag̃ e dag̃. Warara'acayũ uktup o'tuptakat kog̃ũnpi dag̃atup. O'tupmõg̃mõg̃ ip e dag̃. <n>— Wuyekabek ajomõg̃ cuy e dag̃ — io'e ip. — Ya'õbuyxiat omuyku! Uktup atupmõg̃ ixe dobede am — io'e ip jewewebe.</n>


text:
Jesus wap iju'ibiyũ o'jewãwã ya'õberen icokcok cĩcã buye, tomujuayũ dak. <n>— Deus xipat cĩcã! — io'e ip. — Teku omuyku Deus a'õbi! — io'e ip ya'õberen. — Deus a'õbacaap kug̃ teku! Teku xipat cĩcã — io'e ip.


text:
— Teku ijodiacat kukukan jeenuy apẽn cuk adi Davi wuy'ajoreyũ kukukan osunuy iap puxim. Deus ya'õbuyxi jĩjã. Idip cĩcã! — io'e ip Jesus mucokcokcog̃.</n>


text:
G̃ebuje Jesus oajẽm Jerusalém ka be. Oõm Deus eju kawẽnwẽnap'a be- -yabog̃at'a be. O'jeak soat kay- -uk'a beat kay. O'ju jeweju etaybitbinayũ eju, Betânia ka be jexet am. O'ju ip katpuje jĩjã buye. Xet. O'xet ip Betânia ka be.</n>


text:
Wũy wi figueira'ip o'yopcoco- -yoptuptepat'ip. Yajom o'ju ya'a'e paxi iam. Yop xe yajẽm puje o'yadobuxik g̃u. Tup acã o'tuptobuxik ya'a'e g̃u buk puye.</n>


text:
G̃asũ bit a'a'e g̃u ecesũy wuyjuyũ be ya'oap puxim! — io'e Jesus yop pe. <n>Ceweju etaybitbinayũ iboap o'ya'ĩjojo ip.</n>


text:
G̃ebuje Jesusyũ oajẽm ma'g̃uto Jerusalém ka be. Oõm ip Deus eju kawẽnwẽnap'a be- -yabog̃at'a be. Itakoma o'e wuyjuyũ mug̃uykukuku'ukayũ kay- -uk'a eaki korerenayũ kay. Puca deidada'ukayũ o'g̃ujẽm uk'a bewi, puca bubu'ukayũ dak. Wũn'i. Jesus dinheiro mutrokakan'ukayũ emesa o'g̃uy'at. Wũn'i. Pukaso deidada'ukayũ abikbikap tak o'g̃uy'at jetakoma pibun.</n>


text:
— G̃asũ bit cuy eybubut epetujukap g̃u Deus eju kawẽnwẽnap'a dag̃- -yabog̃at'a dag̃ — io'e ya'õpurug̃ cebe ip.</n>


text:
Uk'a beayũ mutaybitbin o'e. <n>— Imẽn e'em Deus kawẽntup: <n> Oduk'a soat ka dag̃wiacat oweju kawẽnwẽnap'am je'e, i'e'em Deus ekawẽntup. <n> Imẽn e'em Deus ekawẽntup — io'e Jesus. — Eyju bit oduk'a be ajẽmjẽmayũ mug̃uykukukum dinheiro bu am. Imẽn oduk'a epeyamuwexat ibukurukat dopdopap'am — io'e.</n>


text:
Jesus ekawẽn o'ya'ĩjojo paĩyũ kukukayũ, Moisés ekawẽn imutaybitbin'ukayũ dak. Itakoma jĩjã o'e ip cekay. “Apẽntak Jesus aceyaoka?” iap kay ip o'jewag̃uy. Adeayũ bit “Jesus itaybit cĩcã Deus ekawẽn ocemutaybit am” i'e'e'uk osodop ip. Imẽnpuye paĩyũ kukukayũ iparara o'e ip Jesus aokaap puxim. <n>— Apẽn tak iba'arẽm ma Jesus aceyaoka? — io'e ip jewewebe.</n>


text:
Kabia'isu ma o'kop ip. O'jẽm ip ma'g̃uto. O'kap ip figueira'ip tẽg̃ ma. O'yopkaraw g̃asũ bit tãbu dag̃wi.


text:
Pedro g̃ebum o'e “G̃asũ bit a'a'e g̃u ecesũy” io'e iap kay. <n>— Ocemutaybitbin'ukat, ak'i ece! — io'e Pedro. — Eyopmukorẽmiat'ip o'yopkaraw- -figueira'ip — io'e.</n>


text:
— Deus kay eyetabut pima, “Wede ece ijocewi” i'e but eywebe co'a be, “Idixidi be juy aakõm” i dak — io'e. — Eyetabut pima, Deus co'a yamuakõm idixidi be — io'e. — “Yaakõm paxi?” i ey'e'ũm pima, yamuakõm tak — io'e.


text:
— Deus xewi iojuy buje, eyetabun cuy epesop “Ite ma Deus je'g̃ũm owebe” iap kay. Eyetabut pima, epejat ma — io'e.


text:
— Deus eju kawẽnwẽn pima, eyag̃uyba'ũm cuy epesop apẽn cuk adi wara'acat pe ikẽrẽm eykuk iap kay. Eyag̃uyba'ũm puje, eyebay dak kabi beat yag̃uyba'ũm apẽn cuk adi ikẽrẽat epeg̃ug̃ẽ iap kay. Ikẽrẽat ju'uk eywebewi — io'e Jesus.


text:
— Apẽn cuk adi warara'acat pe ikẽrẽm eykuk iap kay eyag̃uyba'ũm'ũm pima bit, Deus tak yag̃uyba'ũm g̃u apẽn cuk adi ikẽrẽat epeg̃ug̃ẽg̃ẽ iap kay — io'e Jesus.</n>


text:
Oajẽm ma'g̃uto ip Jerusalém ka be. Deus eju kawẽnwẽnap'a ekorara be xĩg̃xĩg̃ pima paĩyũ kukukayũ o'ju Jesusyũ kay, Moisés ekawẽn imutaybitbin'ukayũ dak, Judeuyũ kukukayũ dak.</n>


text:
 <n> (28-30)</n> — Abu-a'õbi ija'a beacat eg̃ujẽm? — io'e ip Jesus pe. — Abu dak “Eg̃ujẽm cuy,” i juk o'e ewebe? — io'e ip cebe.


text:
Iboap co buje o'jekawẽn cĩcã ip jeweweju. <n>— Apẽn kuka ace cebe? — io'e ip jewewebe. — “Deus a'õbi” i wuy'e buje, “Apẽnpuye dak eyetabut g̃u epesop cekay?” i kuka o'e Jesus wuywebe — io'e ip jewewebe.


text:
— “Ijodiat a'õbi,” i wuy'e buje bit, adeayũ kuka itakoma jĩjã o'e wuykay — io'e ip. — Soat ip itabut João Batista'ũm Deus a'õbi oekuku iap kay — io'e ip jewewebe.</n>


text:
Imẽnpuye: <n>— Ocetaybit g̃u — io'e ip Jesus pe. <n>— Ka — io'e. — Abu-a'õbi João Batista oeku iap epeg̃uwẽn g̃u owebe. Õn tak abu-a'õbi õn jekukum iap og̃uwẽn g̃u eywebe — io' e.</n>


text:
G̃uyjom Jesus wuymutaybitbinap ekawẽn o'g̃uwẽn cebe ip. <n>— Ag̃okatkat uvadip o'tiptaida — io'e Jesus. — Tiptaida buje, korara o'g̃ug̃ẽ. Uvadip koreren korara o'jomuy. Uva'abidi muwesõg̃sõg̃ap o'g̃ug̃ẽ. Uvadip wiwiap'a o'yamuy- -umat'a. Warara'acayũ o'jomuy tip wiwi an. Uva'a'in kuka o'yaũm tipwiwi'ukayũ be ya'ade tip wiwiapteim. Wara'at'a'in kuka o'yabu jexat'am. Kadai iwat wara'at ka kay o'ju.</n>


text:
— Yabubuap ekaxi ajẽm puje, kadai iwat jebuywatwat'ukayũ o'g̃uju tip wiwi'ukayũ kay jekadai'a bu am. <n>— “Oxat'a juy epeyadujupit okay,” io'e cebe ip — io'e Jesus.</n>


text:
— Imẽnpit tip wiwi'ukayũ ibuywatwat'ukayũ o'jat. O'yaokaka ip. Ibui pug̃ ma ip o'g̃uypit kadai iwat kay. Oajẽm ip — io'e Jesus.</n>


text:
— Waram g̃uto wara'at jebuywatwat'ukat o'g̃uju. O'yamupãupã ip. Warẽmtaksug̃ ip o'e cebe. O'jepit ip jebui pug̃ ma kadai iwat kay — io'e Jesus.</n>


text:
— Waram g̃uto warara'acayũ jebuywatwat'ukayũ o'g̃ujuju. Pũg̃pũg̃pũg̃ ma imujujum. Imẽn ma ikẽrẽm ip o'jukuk. Pũg̃pũg̃ o'yamupãupã ip. Warara'acayũ o'yaokaka ip. Pog̃. Oe'ũ'ũ ip. O'jepit ip jebui pug̃ ma kadai iwat kay — io'e Jesus.</n>


text:
— Pũg̃ ma o'jepoyat cexe- -ipot acã — io'e Jesus. — Cexe ikukpin cĩcã osunuy. Amãm jekpot ma o'g̃uju. <n>— “Ibuyxim ip okpot jukuk,” kadai iwat o'e jewebe ma — io'e Jesus.</n>


text:
— Imẽnpit uvadip wiwi'ukayũ o'jekawẽn jeweweju. “Ak'i! Kadai iwat ipot omuyku!” io'e ip jewewebe. “Cebay e'ũ buje, ite ma kadai iwan je'e. G̃a'a ayaoka. Wuyju ma uva dip iwan ace'e!” io'e ip jewewebe — io'e Jesus.</n>


text:
— G̃ebuje ipot o'jat ip. O'yaoka ip. Pog̃. Oe'ũ. Xik. Ijebit o'joxik ip uva dip pewi — io'e Jesus.Imẽn wuymutaybitbinap ekawẽn o'g̃uwẽn cebe ip.</n>


text:
— “Ãg̃ puk jeedop ip,” i du je'e uva dip iwat? — io'e Jesus Judeuyũ kukukayũ be. — Imẽn g̃u je'e! Ixe je'ju jekadaidip wiwi'ukayũ aoka am — io'e. — Warara'acayũ jomuy uva dip wiwian — io'e.


text:
— Imẽn e'em Deus ekawẽntup: <n> Uk'a muymuy'ukayũ o'e “Ite'a xipat g̃u wita'a” i, i. Yakẽrẽ o'e cexe ip, i. O'yaxik ip, i. Warara'acat pit o'e “Ite'a yadip ma” i, i. Uk'a muycemucemap'am o'e, i.


text:
 Iboap xipat cĩcã wuyxe, Deus imẽn o'e buye, i'e'em Deus ekawẽntup. <n> Iboaptup epetupcoco g̃u du? — io'e Jesus cebe ip- -Judeuyũ kukukayũ be.</n>


text:
Iboap ekawẽn co buje: <n>— “O'yaxik'iayũ buxim eyju!” i'e ojuy osunuy Jesus wuywebe — io'e ip jewewebe. — “Tip ipot o'yaoka'iayũ buxim eyju” i'e ojuy osunuy wuywebe — io'e ip jewewebe. <n>Jesus daomũn ojuy o'e ip. Imẽnpit iparara o'e ip ixe daomũnap puxim adeayũ buxim iparara buye. Imẽnpuye Jesus o'suiwat ip- -taomũn ojuyayũ. Ixeyũ dak o'jẽm.</n>


text:
G̃ebuje Judeuyũ kukukayũ Fariseuyũ o'g̃uju ip Jesus kay. Iecug̃ap Herodes ebekitkit tak o'g̃uju ip cekay. Ixeyũ o'g̃uju ip Jesus a'õmuwarurun ojuy. “Ẽn iecug̃ap muymuy” i'e ojuy osodop ip.


text:
Oajẽm ip. <n>— Kariwa — io'e ip. — Soat em ẽn icẽmãn e'em — io'e ip. — Apẽn Deus ibikuy ocewebe jeku am iam ẽn ocemutaybitbin — io'e ip. — “Ig̃o du xipat exe?” i'ũmg̃u ẽn e'em warara'acat pe emutaybit am. Kacũg̃ kadiat cocoap tomuju g̃u ẽn e'em “Teku xipat” i — io'e ip. — Roma ka kukat wuyedinheiro ojuyjuy cebe teidadam- -César be. Teida buje wuyawẽwẽap ekawẽn tag̃ g̃u kuka ajeku?


text:
Aceteida xe'e? Aceteida g̃u xe'e? — io'e ip. <n>César ip o'jomuyat pin Jesus pe. Imẽnpit Jesus itaybit o'e wa'õmuwarurun ojuy ip iam. <n>— Apẽnpuye eyju wa'õmuwarurun ojuy? — io'e. — Dinheiro isurũg̃at cuy epetojot owebe. Ojojo buk — io'e Jesus.</n>


text:
Dinheiro isurũg̃at o'tojot ip cekay. <n>— Abu-biõg̃buk ija be dinheiro be? — io'e. — Abu-butet tak ija be? — Jesus o'e. <n>— César biõg̃buk, ibutet tak — io'e ip.</n>


text:
— Cemuojuyjuy epeg̃ũm César be- -wuyeipi kukat pe — io'e. — Deus pe dak cuy epeg̃ũm cemuojuyjuy — io'e Jesus. <n>— Itaybitbin ma o'jede — io'e ip jewewebe.Iba'ore o'e ip cebe ya'õbu am.</n>


text:
Saduceuyũ o'ju Jesus kay g̃ebuje bit. Tũybe wuye'ũ buje waram acejetait g̃u iãn o'e ip. O'jekawẽn ip ceweju.</n>


text:
— Ocemutaybitbin'ukat — io'e ip. — Imẽn Moisés wuymutaybitbin: <n> Iwag̃o e'ũ buje, jekitpit jewebumũn cuy jewag̃o'ũm tayxibuk eju itayxibuk i'it'et'ũm pima, i. I'itkap puje, iwag̃o'ũm ipot tieg̃ kuka o'e i'it, i. <n> Imẽn Moisés o'g̃utaybin kuyje — io'e ip. — Imẽn e'em Deus ekawẽntup — io'e ip.


text:
— 7 be ikitpitpiyũ osodop ip — io'e ip. — Koapat o'jewebumũn. Ixe koapat'ũm jekpotpet'ũm puxen ma oe'ũ — io'e ip.


text:
— G̃ebuje ikitpit o'jewebumũn jewag̃o'ũm tayxibuk eju. Ixe tomujuat'ũm tak jekpotpet'ũm puxen ma oe'ũ. Imẽnpuxim ma oe'ũ wara'at'ũm ikitpit'ũm tomujuat'ũm — io'e ip.


text:
— Ibocewi 7 beayũ soat o'je webumũnmũn ip jewag̃o'ũm tayxibuk eju- -pũg̃ eju ma. Soat ip oe'ũ'ũ jekpotpet'ũm puxen ma. Soat oe'ũ ip pima, ayacat'ũm tak oe'ũ — io'e ip.


text:
— Waram ce'ũ'ũayũ etait puje, abu-tayxim xe'e je'e? — io'e ip. — Soat 7 beayũ o'jewebumũnmũn ip ceweju — io'e ip Jesus pe ya'õbuap ojuy.</n>


text:
— Ijo'i g̃u eyju e'em iboam — io'e Jesus. — Cedag̃ g̃u eyju jewag̃uyg̃uy. Eyetaybit g̃u Deus ekawẽn. Eyetaybit g̃u Deus warara'acat podi ma ja'õbacaap kug̃ iam — io'e.


text:
— Waram jetait puje, wuyjuyũ jewebumũnmũn g̃u ip — io'e. — Kabi beat co'i ip je'e- -Deus ekawẽn tojotjot'ukat co'i — io'e Jesus.


text:
— Moisés emutupmubararaktup epetupcoco g̃u du- -wuye'ũ buje waram acejetait iatup? — io'e. — Deus ekawẽn ibararak opop kadai o'jedipesop iaptup pe. Deus o'e Moisés pe: <n> Õn Deus, i. Abraão itabut mabuk okay, Isaque dak, Jacó dak, i. <n> Imẽn Deus o'e Moisés pe. Kuyje ixeyũ'ũm'ũm oe'ũ- -Abraão'ũm, Isaque'ũm tak, Jacó'ũm tak. Imẽnpit: “Itabut mabuk ip okay,” io'e Deus — io'e Jesus.


text:
— “Itabut ip okay,” io'e Deus, waram g̃uto ip o'jetait puye. Ce'ũ'ũayũ g̃u itabut Deus kay- -itabẽg̃ayũ acã. Cedag̃ g̃u jĩjã eyju e'em. “Wuye'ũ buje waram g̃u acejetait,” i te'e ma eyju e'em — io'e.</n>


text:
Moisés ekawẽn imutaybitbin'ukat kuy juk oajẽm Jesus kay. Jesus ekawẽn o'ya'ĩjo- -ya'õbu ojuyayũ eju iap ekawẽn. <n>— Aiyuuui! Itaybitbit cĩcã o'jede — io'e jexeayũ be. — Moisés ade ma wuymutaybitbin cedag̃ wuyeku am Deus etabutpe iam — io'e Jesus pe. — Pu g̃u ixe ekawẽn'in yobog̃ cĩcã wuymukũyjobit am? — io'e.</n>


text:
— Imẽn Moisés o'e — io'e Jesus. <n> Eya'õpicũg̃cũg̃ cuy epesop, Israel naxeg̃ebitbit, i. Pũg̃ ma Deusat, i. Ixe kay wuyetabut, i. Ka'ũmg̃u wara'at deus, i.


text:
 Deus cuy ikukpin cĩcã epejukuk, i. Warara'acat kukpinap podi ma juy epejukuk. Eyxe ikukpin cĩcã buye, ibikuyap tag̃ cuy epeku soat em; xipacat kay dak cuy epesop g̃ebum; kapikpig̃ tak cuy epesop cebeam, i. <n> Imẽn Moisés wuymutaybitbin — io'e Jesus.


text:
— Wara'at tak ixe ekawẽn'in yobog̃ cĩcã wuymukũyjobit am. Imẽn o'e: <n> Xipan cuy warara'acat epejukuk eyewekukap puxim ma, i — io'e Jesus. <n> — Ade ma Moisés wuymutaybitbin. Ijop ekawẽn'in kay bit cuy kũyjobin cĩcã ma epesop — io'e Jesus.</n>


text:
G̃ebuje Moisés ekawẽn imutaybitbin'ukat o'e: <n>— Kariwa — io'e Jesus pe — Etaybitbit ma ẽn e'em — io'e. — Icẽmãn ẽn e'em — io'e. — Pũg̃ ma Deusat omuy. Ka'ũmg̃u wara'at deusat — io'e.


text:
— Ikukpin cuy Deus ajukuk warara'acat kukpinap podin ma — io'e. — Wuyxe ikukpin puye, ibikuyap tag̃ cuy ajeku soat em; xipacat kay dak cuy ajop g̃ebum; kapikpig̃ tak cuy ajop cebeam — io'e. — Xipan tak cuy warara'acat ajukuk wuyewekukap puxim — io'e. — Deus icokcok e'em wuywebe wũnca ũm puje paĩyũ be imupik am cetabixe. Ibodi ma bit icokcok e'em wuywebe xipan warara'acat kuk puje wuyewekukap puxim — io'e. — Wuyxe ikukpin cĩcã bima dak icokcok cĩcã e'em — io'e.</n>


text:
Ya'õetaybit o'jede iap co buje, Jesus o'e cebe: <n>— Wũy g̃u ẽn Deus ka wi — io'e. — Jekũyjobin ojuy ẽn Deus a'õ kay — io'e. <n>— Abu be jede but Jesus pe? — io'e ip soat ya'ĩjo'ibiyũ Jesus edeap co buje.</n>


text:
Ibocewi Jesus wuyjuyũ mutaybitbin o'e Deus eju kawẽnwẽnap'a be- -yabog̃at'a be. <n>— Apẽnpuye “Cristo Davi naxeg̃ebit- -Deus emunaẽ,” i'e'em Moisés ekawẽn eymutaybitbin'ukayũ? — io'e Jesus.


text:
— Davi o'jekawẽn Deus biõg̃buk a'õbi. Imẽn ixe e'em ixe emudupmubararaktup pe: <n> Cristo okukat- -Deus emunaẽ, i. Deus o'jekawẽn Cristo be, i. Xik'i Ekay itakomaayũ a'õbacaap cuy og̃u'ũm, io'e, i. A'õ kay kũyjobin jeedop ip, io'e, i. Ẽn ixeyũ kukan'ũm pima oxema juy eg̃uy, io'e, i. <n> Imẽn Davi kuyje o'tupmubararak Deus biõg̃buk a'õbi — io'e Jesus.


text:
— “Ẽn ma okukukat,” io'e Davi Cristo be- -Deus emunaẽ be. Imẽnpuye ibapuk ma wuyxe Davi naxeg̃ebit acã g̃u Cristo osunuy- -Davi kukukat tak osunuy — io'e Jesus. <n>Adeayũ icokcok cĩcã ip o'e Jesus ekawẽn co buje.</n>


text:
 <n> (38-39)</n> — Moisés ekawẽn eymutaybitbin'ukayũ ekukuap puxim g̃u juy epeku — io'e Jesus adeayũ be. — Eymug̃uykukukum ip. Jesay iwaruat kug̃ ip jekukum warara'acat muyak am jekay. Jewexe ip ya'õbuyxi jĩjã. Soat etabutpe ce'aweroroap pe warara'acayũ ya'õbuyxim jeweju ip kawẽnwẽn pima, icokcok e'em ip — io'e. — Kariwawayũ abikbikap pe yabik pin ip Deus eju kawẽnwẽnap'a be. Petatam pima icokcok e'em ip koap jekõn ãm kariwawa ekõn'ũm awap ma — io'e.


text:
— Itayxibuk mug̃uykukukum ip ibubut pu am — io'e. — Ibun ma ip jewexe kawẽnwẽn Deus eju “Teku ya'õbuyxiat” i'e ojuy warara'acat pe. Deus pit ipiat supi'ajoat ixeyũ be warara'acat pe ipiat supi'ajoat podi ma — io'e Jesus.</n>


text:
G̃ebuje Jesus oajẽm dinheiro mũn'a kay. Ya tẽg̃ ma oabik Deus eju kawẽnwẽnap'a be- -yabog̃at'a be. Iboce ajẽmjẽmayũ jojom o'e ya be jedinheiro mõg̃mõg̃ayũ jojom. Ibubut adeayũ dinheiro mõg̃mõg̃ ip o'e ade.</n>


text:
G̃ebuje itop'ũm e'ũ'ibit oajẽm- -ibubut kug̃'ũmat. Dinheiro isurũg̃at o'jomõg̃ ya be xepxep. Ixeyũ xepxep isurũg̃at tei'ĩt ma osodop.


text:
(-) <n>— Ak'i juy epesop ixe ayacat kay- -ibubut kug̃'ũmat kay- -itop'ũm e'ũ'ibit kay — io'e. — Ixeyũ ma ade jexewiat'in o'jomõg̃ dinheiro ibubut adeayũ — io'e. — Deus xe bit ade g̃u o'jomõg̃ ip. Ade kug̃ mabuk ip. Ixe ayacat yopĩt ma o'jomõg̃ jedinheiro. Deus xe bit ade jĩjã o'jomõg̃, soat jexewiat o'jomõg̃ puye- -jexat puap ojuy ma o'jomõg̃ puye — io'e. — Ajo-kug̃ g̃asũ ixe ayacat? Ka'ũma kug̃ ma! Imẽnpuye Deus xe ixe ayacat warara'acat pe o'jomõg̃iap podi ma o'jomõg̃ — io'e Jesus.</n>


text:
Deus eju kawẽnwẽnap'a bewi Jesus cẽm puje, ceweju etaybitbinat o'jekawẽn ceweju uk'a jojom pima. <n>— Kariwa, ak'i juy ece! — io'e. — Wita'a yabog̃ cĩcã g̃u du? Uk'a yadip cĩcã! — io'e.</n>


text:
— Ite'a yadip cĩcã du exe? Xipat cĩcã du ite'a exe? — io'e Jesus. — Xepxep'a jewa'atẽg̃tẽg̃ g̃u je'e wita'a. Soat'a je'aedu — io'e Jesus.</n>


text:
G̃uyjom Jesus oabik Oliveira dip'a bicũg̃pe- -co'a bicũg̃pe. Oabik Deus eju kawẽnwẽnap'a weg̃ũn- -yabog̃at'a weg̃ũn. Ebadipdip ceweju etaybitbinayũ o'jekawẽn ceweju. Jag̃epũg̃ pima Pedro o'jekawẽn ceweju, Tiago dak, João dak, André dak- -ebadipdip.</n>


text:
(-) <n>— Adeayũ omuyku “Deus omudot,” i napa ma e'em warara'acayũ be. “Jesus Cristo õn,” i napa ma je'e ip soat pe. Ixeyũ ade g̃ug̃uykuku. Imẽneju eyday'em'um cuy epesop ixeyũ be eymug̃uykukuap puxim! — io'e.


text:
— “Jenopag̃õg̃õm ip ijoxĩn ma,” i warara'acayũ e'em pima, “Jenopag̃õg̃õm ip wũyat eipi be,” i'e'em pima dak, eypararam g̃u juy epesop. Imẽn cuy je'bapuk. Imẽnpit soat puk oi'ũm g̃u — io'e.


text:
— Pũg̃ eipi watwat nopag̃õg̃õm je'e wara'at eipi watwat eju. Pũg̃ ka watwat nopag̃õg̃õm je'e wara'at ka watwat eju. Ipi jexixi ijoce, iboce dak soat ka dag̃. Reren cĩcã je'e ip soat ka dag̃. Yopĩt ma ipiat supi'ajo ip koam ipi dag̃ayũ. I'itpin'isumapi jo'ma je'e koam. G̃uyjom pit ipiat supi'ajo jĩjã ma ip — io'e.


text:
— Eyday'em'um cuy epesop ixeyũ be eymug̃uykukuap puxim — io'e. — Eykay itakomaayũ jeydaomũn. Jeydujowat ip ibimãmãayũ ekawẽn coco'ukayũ be. Jeymupokupok ip Deus eju kawẽnwẽnap'a be. Jeydujowat ip iecug̃apyũ etabixe, ipi kukukayũ etabixe dak, eyetabut okay buye. Kawẽn idipat epeg̃uwẽn cebe ip — io'e.


text:
Jeydaomũn ip. Ika kukukayũ etabixe ip eydujowat puje, eyag̃uybabi'ũm g̃u juy epesop. “Apẽn paxi oce'e?” i'ũmg̃u juy epe'e. Ixeyũ etabixe buje, Deus ma jeymutaybin apẽn epe'e iam. Eya bewi g̃u juy epeg̃uwẽn. Deus biõg̃buk cuy jeymutaybin imuwẽn ãm — io'e.


text:
— Ixe kabia bima adeayũ jebadipyũ kay itakoma je'e, ixeyũ webekitkit puye. Iwag̃o jekitpit je'g̃ũm cekay itakomaayũ be yaoka am. Ikitpit tak jewag̃o je'g̃ũm yaoka am. Cebayũ dak jekpot je'g̃ũm cebe ip yaoka am. Ipotpetayũ dak itakoma je'e jebay kay. Jebay je'g̃ũm ip cebe yaoka am — io'e.


text:
— Soat itabut'ũmayũ itakoma jĩjã je'e eykay, eyetabut okay buye. Ipiatpi'ajojom ma'g̃u eybu'u g̃u okay bima, Deus jeydaxijo. Jeydakoy jexeam — io'e.</n>


text:
— Ipararu jĩjãat epejojo — io'e. — Imõg̃piat pe jeedop- -Deus eju kawẽnwẽnap'a be — io'e. — (Eyetaybin cuy epesop ijudup coco'ukayũ!). Ipararu jĩjãat ig̃o'a be bima, jenapõn cuy ip co'a bicũg̃ kay Judéia eipi watwat — io'e.


text:
— Ixeyũ kabia dag̃ soat ipi dag̃ayũ ipiat supi'ajojo jĩjã. Ibitpi bit ipiat asupi'ajo g̃u Deus pe ipi mubapuk isum — io'e. — Waram pit ibitpi g̃u acesupi'ajo- -ixeyũ kabia dag̃ acã — io'e.


text:
— Deus pe ipiatpi'ajojoap kabia mu'ũm'ũm pima, ka'ũma kuka o'jewedaxijo. Imẽnpit: “Pũg̃pũg̃ kabia acã ipi watwat supi'ajojo,” io'e Deus kuy bima. “Pũg̃pũg̃ kabia acã,” io'e Deus, taxijo am o'taẽ'iayũ ikukpin cĩcã cexe buye — io'e.</n>


text:
— Wara'acat je'e eywebe napa ma “Ak'i! Teku Cristo- -wuydaxijojo'ukan Deus emunaẽ,” i. “Ak'i! G̃oku Cristo,” i dak je'e. Imẽn i'e buje, eyetabun g̃u juy epesop ixeyũ ekawẽn kay — io'e.


text:
— Jewexe Deus emunaẽhẽyũ jebapuk, jewexe Deus ekawẽn muwẽnuwẽn'ukayũ dak. Wuymucoatcoanap g̃ubapuk ip Deus emunaẽhẽyũ mug̃uykuku ojuy. Deus a'õbacaap g̃ubapuk ip imug̃uykuku ojuy.


text:
G̃uyjom jajẽm ip adeayũ mug̃uykuku ojuy iap kuy og̃uwẽn eywebe. G̃ebu'i epe'e wekawẽn kay ixeyũ be eymug̃uykukuap puxim — io'e.</n>


text:
 <n> (24-25)</n> — Ipiatpi'ajojoap kabia kap puje kabi beacat muycemcemap iaruaru je'e — io'e. — Kaxiepiat kaxiepi g̃u je'e. Kabiok je'e. Kaxiamat tak kaxiam g̃u je'e. Kabiok je'e. Kasopta dak ida'at kabi kadiwi — io'e.


text:
— G̃ebuje okop ipi kay. Kabikerereat tag̃wi okop. Soat wag̃o õn. Wa'õbacaap kug̃ okop, odipap kug̃ tak. Soat ipi dag̃ayũ je'e “Jesus warara'acat podi ma ya'õbaca,” i. “Warara'acat podi ma idip,” i je'e ip. “Abu ixe jo'iat? Ka'ũma ma,” i je'e ip — io'e.


text:
— G̃ebuje Deus jekawẽn tojotjot'ukayũ g̃uju soat tag̃wi. Ixeyũ g̃uju jemunaẽhẽyũ kay. Jemunaẽhẽyũ ip g̃u'awero soat tag̃wi. Kabi dag̃wi ixeyũ g̃u'awero ip, ipi dag̃wi dak — io'e.Jesus waram jedocap o'g̃uwẽn jeweju etaybitbinayũ be.</n>


text:
— G̃ebum cuy epesop wajẽmap kay figueira'ip kay g̃ebum pima — io'e. — Figueira'a bikit cẽm puje, “Koato ijasũn ma,” i'e'em eyju, dup cẽm pima dak — io'e.


text:
— Kabi i'ũm, ipi dak. Wekawẽn pit i'ũm g̃u. Wekawẽn kayayũ bit soat em jeedop — io'e. <n>Imẽn Jesus o'jekawẽn jeweju etaybitbinayũ eju.</n>


text:
— Itaybit g̃u ip wajẽmap kabiam, ipiatpi'ajoap kabiam tak — io'e. — Deus ekawẽn tojotjot'ukayũ itaybit g̃u ibo kabiam. Õn Deus ipot. Õn tak wetaybit g̃u ibo kabiam. Webay acã itaybit — io'e.


text:
— Wajẽmap kariwa epicat puxim — io'e. — Kariwa o'jẽm jeduk'a bewi. “Ijoce ma epesop,” io'e jebuywatwat'ukayũ be — io'e. — “Epeyekapik oka be,” io'e cebe ip — io'e. — Jeduk'a exĩntabi wiwi'ukat pe “Ijoce ma eg̃uy warara'acat pe obubut tujupa'umap puxim,” io'e kariwa — io'e. — “Wepicap wiwim cuy epesop,” io'e cebe ip — io'e Jesus.


text:
— Ixe kariwa buxim õn tak — io'e. — “Pug̃ũn paxi waram wekariwa je'pit?” i eyju e'em. Katpuje paxi ocepit. Iximadakpe paxi ocepit. Kabiakay paxi ocepit. Kabia'isu paxi ocepit. Eyetaybit g̃u pũg̃ũn ocepit iam — io'e.


text:
— Imẽnpuye juy epejowiwi ag̃. Ocepicap wiwim cuy epesop. Obu'u jĩjã eyxen ma eydobuxik am wepit puje! — io'e.


text:
— “Epejowiwi juy ag̃,” i õn e'em soat pe. “Epejowiwi juy ag̃,” i õn e'em eywebe dak — io'e Jesus jeweju etaybitbinay ũ be.</n>


text:
Xepxep kabia peta e awap cekay itakomaayũ Jesus daomũn ojuy ip- -Páscoa epeta e awap. Ixe epeta bima Judeuyũ pão'a o'o'uk ip osodop- -yamuyuhuhuaptõmtẽm'ũmat'a. Ijop epeta mug̃ẽg̃ẽm pima apẽn Deus wuydobuyũ'ũm'ũm o'tujujẽm Egito eipi bewi iap kay g̃ebum'uk ip osodop. Iba'arẽm Jesus daomũn ojuy ip. Paĩyũ kukukayũ Jesus aoka ojuy osodop ip, Moisés ekawẽn imutaybitbin'ukayũ dak. Jesus kay itakoma osodop ip.</n>


text:
Jesus Betânia ka be osunuy. Simão duk'a be osunuy- -ierep tũibit tuk'a be. Jekõnkõn pima ayacat oajẽm Jesus kay. Timũn'a kug̃ oajẽm- -wita'a mug̃ẽg̃ẽ'a kug̃. (Wita'a butet alabastro i osunuy). Tide'oati otinuy ya be. (Tide'oati butet nardo i osunuy). Judeuy'u ce'ũat mude'o'o'uk ip osodop nardodim. Tideibog̃ cĩcã otinuy. Ayacat oajẽm Jesus kay. Timũn'a ũ o'su'ũkaka. Tideo'ati o'tidi Jesus a be Jesus ikukpin cĩcã cexe buye.


text:
Iboceayũ bit pũg̃pũg̃ itakoma o'e ayacat kay ixe o'tidi buye. <n>— Ak'i! Etidi! — io'e ip. — Etimukereren — io'e ip ayacat pe.


text:
— Tide'oati deida buje, kajuk teibog̃ ejat! Ade kuka juk dinheiro isurũg̃at ejat prata mug̃ẽg̃ẽ — io'e ip. — 300 be kuka juk ejat! Tadaybotbocayũ be kuka juk dinheiro eg̃ũm — io'e ip cebe. <n>Ya'õpurug̃ ip ayacat o'g̃ukorẽm o'timukereren puye.</n>


text:
— Ãg̃ jeenuy ayacat jekpiwan — Jesus pit o'e. — Epeg̃ukorẽm g̃u juy — io'e. — Cekaykay g̃u! Xipacan ma teku o'e owebe! — io'e.


text:
— Ite ayacat tide'oati kug̃ osunuy. Tiũm put owebe. Ojebit o'g̃ude'on, oje'ũ g̃u buk ma'g̃u. Wetabẽg̃ pima ma kuy omude'on okot awap — io'e.


text:
— Okay itabucayũ kawẽn idipat g̃uwẽnuwẽn soat kaka dag̃. Apẽn ite ayacat o'tidi wa be iap g̃uwẽnuwẽn tak ip soat kaka dag̃. Soat ka watwat g̃ebum je'e apẽn ixe o'e iap kay. G̃ebum cuy epesop iboap kay — io'e Jesus.</n>


text:
G̃ebuje Judas Iscariotes o'ju paĩyũ kukukayũ kay. <n>— Jesus cuy og̃ũm eywebe yaoka am — io'e cebe ip.Ixe Judas Iscariotes 12 beayũ'in osunuy.</n>


text:
Ixe ekawẽn co buje, icokcok cĩcã o'e ip paĩyũ kukukayũ. <n>— Dinheiro juy oceg̃ũm ewebe iũmapteim — io'e ip Judas pe. <n>Imẽnpuye “G̃asũ du Jesus ũm put owebe paĩyũ kukukayũ be?” i'e'em jewebe ma oeku. Cekay itakomaayũ be Jesus ũmap kudadam oeku.</n>


text:
Jesus o'jekõn jeweju etaybitbinayũ eju Páscoa epeta bima. Páscoa epeta bima Judeuyũ ovelha aokaka'uk osodop ip- -koapat kabia bima. Soat ip pão'a o'o'uk osodop- -yamuyuhuhuaptõmtẽm'ũmat'a. Ixe kabia be ceweju etaybitbinayũ o'jekawẽn Jesus eju. <n>— Poce wuyxan oceg̃ug̃ẽ Páscoa epeta be i'o am? — io'e ip.</n>


text:
G̃ebuje Jesus xepxepayũ o'g̃uju Jerusalém ka kay jeweju etaybitbinayũ. <n>— Epeju juy ikabog̃atka be — io'e cebe ip. — Ag̃okatkat epetobuxik- -idibi mũn'a kug̃at. Ceweju juy epeju — io'e.


text:
— Uk'a be iõm puje, epeõm cuy ceweju — io'e cebe ip. — “Ocekariwa e'em: ‘Apu'a be juy ocekõn Páscoa kabia oweju etaybitbinayũ eju?’ i,” i juy epe'e ig̃o duk'a iwat pe — io'e Jesus.


text:
— Ixe jeduk'a yabimubapuk eywebe- -umat'abi, yabibog̃at'abi — io'e. — Kuy mesa kake ig̃o'abi be, abikbikap tak. Soat ixipan je'e kuy — io'e. — Ig̃o'abi be ovelha juy epejoyoy wuywebe i'o am Páscoa kabia be — io'e. <n>— Ha'a — io'e ip.</n>


text:
G̃ebuje ceweju etaybitbinayũ o'ju ikabog̃atka be. Soat o'tobuxik ip apẽn cuk cebe ip Jesus o'e iap tag̃. Ig̃o'a be ovelha ip o'joyoy Páscoa kabia be i'o am.</n>


text:
Kabiog̃ pima Jesus oajẽm ig̃o'a be jeweju etaybitbinayũ eju- -12 beayũ eju. Oabik ip mesa akokoreren.


text:
Jekõnkõn pima Jesus o'jekawẽn ceweju ip. <n>— Icẽmãn õn e'em eywebe — io'e. — Pũg̃ ey'in oũm okay itakomaayũ be waoka am- -oweju jekõnkõnat ma — io'e.</n>


text:
— Soat wag̃o õn. Apẽn oje'ũ iaptup tag̃ oje'ũ- -Deus ekawẽntup tag̃ — io'e. — Karem g̃u ipiat supi'ajo oũmat pit. Xipat kuka adi a'g̃u ixe bit o'jebapuk'ũma — io'e Jesus.</n>


text:
— We'ũap kay g̃ebum cuy epesop — io'e Jesus cebe ip. <n>Jekõnkõn o'e jeweju etaybitbinayũ eju. Jekõnkõn pima Jesus pão'a o'yabu. <n>— Bay, ẽn xipat — io'e. — Pão'a eyaũm ocewebe — io'e Jesus Deus pe. <n>O'yamuweka. O'yaũm cebe ip. <n>— Juku, epeya'o — io'e cebe ip. — Ite ojebit — Jesus o'e. — Pão'a muwekaap puxim ip obamupaya — io'e.</n>


text:
Tikõnkõnap o'jat. Uva'abidi o'tinuy tikõnkõnap pe. <n>— Bay, ẽn xipat — io'e. — Uva'abidi etiũm ocewebe — io'e Deus pe. <n>Tikõnkõnap o'g̃ũm cebe ip. Soat ip o'tikõn.</n>


text:
— Juku. Epetikõn. Ite odoy — io'e Jesus. — We'ũ buje odoy jedoyekoreren “Adeayũ bewi ikẽrẽat oju'uk,” io'e Deus puye — io'e. — Imẽnpuye Deus adeayũ g̃uisun. Cũg̃ ma jeedop ip cexe- -Deus xe — io'e.


text:
— Icẽmãn õn e'em eywebe. Waram g̃u otikõn uva'abidi soat ipi watwat Deus a'õ kay kũyjobit'ũm pima. Soat ipi watwat ya'õ kay kũyjobin pima bit, tiisuati otikõn uva'abidi — io'e Jesus. Imẽn Jesus o'e cebe ip: — We'ũap kay g̃ebum cuy epesop — i.</n>


text:
G̃ebuje soat ip o'jebibododon Deus kay. Umat'a bewi ip o'kop. O'ju ip co'a bicũg̃pe- -Oliveira dip'a bicũg̃pe.</n>


text:
Oajẽm ip Oliveira dip'a bicũg̃pe. Jesus waram o'jekawẽn ceweju ip. <n>Soat eyju operem — io'e. — Epeyenapõn — io'e. — Imẽn Deus ekawẽntup omuwẽnuwẽn: <n> Ovelhayũ kukukat oyaoka, i. Soat ip jepõg̃põg̃ iõhõyũ, i. <n> Imẽn Deus ekawẽntup omuwẽnuwẽn — io'e Jesus.


text:
— Imẽnpit we'ũap tomukadi Deus waram g̃uto omutait. Õn ovelha kukukat puxim. Okay itabucayũ ovelhayũ buxim. Oju eywap Galiléia eipi be — io'e.</n>


text:
— Tapu, icẽmãn õn e'em ewebe — io'e Jesus Pedro be. — Ijop exima ma: “Obure g̃u teku,” i napa ma ece'e ebapũg̃ em — io'e. — Xepxep em sapokay ede awap: “Obure g̃u teku,” i napa ma ece'e — io'e Jesus.</n>


text:
— Oce g̃u ma buk “Obure g̃u teku,” i, eweju waokaap puxim — io'e Pedro. Ya'õpurug̃ o'jede. Soat cewejuayũ imẽn o'e'e.</n>


text:
G̃ebuje o'ju ip kadaihiaptip kay. Kadaihiaptip putet Getsêmani i osunuy. <n>— Jocebuku epabikbik — io'e Jesus. — Deus eju buk õn jekawẽn — io'e jeweju etaybitbinayũ be.</n>


text:
Ibocewi Jesus o'ju kawẽn ãm Deus eju. Pedro o'tujowat jeweju, Tiago dak, João dak. Ig̃uycũg̃ cĩcã o'e. Yag̃uy'ũm o'e ipiatpi'ajoap kay.</n>


text:
Bosusu Jesus o'ju. Iboce o'jepo ipi ju jeg̃uycũg̃ap pibun. <n>G̃ebuje o'jekawẽn Deus eju. <n>— Bay — io'e. — Odaxijom ece we'ũap puxim, ẽn odaxijo pin pima — io'e Deus pe. — Ipiat esupi'ajoat g̃u owebe — io'e.


text:
— Bay — io'e. — Webay ẽn. Soat iba'ore g̃u ewebe. Omuwedem ece ip owebe ipiat'ajoap puxim. Wa'õbi bit we'ũ pin g̃u. Ẽn ebikuy bima bit, oje'ũ — io'e Deus pe.</n>


text:
G̃ebuje ebapũg̃ayũ kay o'jepit- -Pedro kay, Tiago kay dak, João kay dak. Ixet ma ip o'tobuxik. <n>— Simão Pedro — io'e. — Exet ma du? — io'e. — Pũg̃ hora dak tu ag̃ pa'ore ewebe?


text:
Ag̃ cuy epesop! — io'e cebe ip ebapũg̃ayũ be. — Xen g̃u juy epesop. Deus eju juy epeyekawẽn eyewebe ikẽrẽat mug̃ẽap puxim- -eywee Satanás a'õ kay kũyjobicap puxim — io'e. — Eybu'u jĩjã ikẽrẽat mug̃ẽ ãm. Imẽnpit ikẽrẽat epeg̃ug̃ẽ eya'õbaca'ũm puye. Imẽneju Deus eju juy epeyekawẽn ixe a'õbacaan kug̃ eyeku am — io'e cebe ip.</n>


text:
Jesus waram o'jepit ebapũg̃ayũ kay. Ixet ip o'tobuxik ma'g̃uto. Itaxeebaca o'e ip xet pibun. <n>— Apẽn tak Jesus pe acejede? Wuyxexet teku wuydobuxik — io'e ip jewewebe.</n>


text:
Jesus waram o'jepit bosusu. Waram o'jekawẽn Deus eju. Waram g̃uto o'jepit ebapũg̃ayũ kay. <n>— Eyxet mabuk tu? — io'e cebe ip. — Jebodoydoy mabuk tu eyju? — io'e. — Kuy o'e xexecap! Soat wag̃o õn. We'ũap kabia kay õn ajẽm — io'e. — G̃asũ oũm ip ikẽrẽat mujurũg̃rũg̃'ukayũ be waoka am.


text:
 <n> (43-44)</n> Judas oajẽm Jesus kay. Yajẽm puje, Jesus kawẽnwẽn mabuk osunuy jeweju etaybitbinayũ eju. Ixe Judas 12 beayũ'in osunuy. Jesus eju jekuku'uk osunuy.


text:
(-) <n>Ixe Judas oajẽm Jesus kay. Ceweju adeayũ oajẽm paja kukug̃, jeba'ip kukug̃ tak. Paĩyũ kukukayũ ixeyũ o'g̃uju Jesus daomũn ãm, Moisés ekawẽn imutaybitbin'ukayũ dak, Judeuyũ kukukayũ dak.


text:
Imẽnpuye Jesus ejuat jepaja o'ju'uk iyuk pewi. Paĩyũ kukukayũ ebekit g̃uybuikibi o'sug̃uybuikibika. O'sug̃uybu'uk pajam.</n>


text:
G̃ebuje Jesus o'jekawẽn oajẽmiayu eju. <n>— Eyju dak epesot odaomũn ãm paja kukug̃, eyba'ip kukug̃ tak ibabikurukat taomũnap puxim — io'e cebe ip. — Ibukurukat g̃u õn pit! — io'e.


text:
— Ade kabia adi og̃uy eyxe. Imukũyjojom'uk cuk adi og̃uy Deus eju kawẽnwẽnap'a be- -yabog̃at'a be — io'e. — Ig̃o'a be g̃u bit eyju odaomũn. Kuy bima o'tupmubararak ip Deus ekawẽntup apẽn ip odaomũn iaptup — io'e. — “Ibabikurukat taomũnap puxim ixe taomũn ip,” i'e'em ig̃odup — io'e. — Imẽn ma odaomũn ip g̃asũ dak — io'e Jesus.</n>


text:
Jesus daomũnmũn ip pima ag̃okatkat o'ju Jesus nomuju- -yaypan'isuat. Jeekabek kug̃ acã oeku. Iekabek o'jat ip Jesus daomũnayũ. Yaypan'isuat taomũn ojuy ip.


text:
(-) <n>G̃ebuje paĩyũ kukukayũ o'je'awero ip Judeuyũ kukukayũ dak, Moisés ekawẽn imutaybitbin'ukayũ dak. Ixeyũ ma ibimãmãayũ coco'ukayũ osodop ip. O'je'awero ip ibimãmãayũ ekawẽn cocoap'a be. O'je'awero ip Jesus xipat g̃u iap mubapukap ojuy yaoka am.


text:
Ibimãmãayũ ekawẽn coco'ukayũ warara'acayũ kudadam o'e ip Jesus muymuy am. Ibikuy o'e ip xepxepayũ be pũg̃ tag̃ ma Jesus muy am. Jesus aoka ojuy ip.


text:
Adeayũ napa ma ip Jesus o'yawẽg̃mukẽrẽrẽrẽn. Imẽnpit pũg̃ tag̃ g̃u o'yawẽg̃mukẽrẽrẽrẽn ip- -wara'at tag̃tag̃tag̃ ma. Jesus muymuy jĩjã o'e ip.


text:
— “Ijop'a Deus eju kawẽnwẽnap'a oyamu'ũm- -ijodiat emuamuy'a oyamu'ũm,” i kuy juk o'e ite ma — i napa ma o'e ip. — “Xepxep xet kap puje wara'at'a oyamuy,” i kuy juk o'e ite — io'e ip napa ma. — “Ijodiat emuamuy'am g̃u je'e,” i juk o'e — i napa ma o'e ip. — Imẽn ixe ekawẽn oceya'ĩjojo — io'e ip napa ma.</n>


text:
Ixeyũ ekawẽn co buje paĩyũ kukukat o'ãy soat wap jekawẽn ãm Jesus eju. <n>— Apẽnpuye ecede g̃u awẽg̃mukẽrẽrẽnayũ kay? — io'e. — Icẽm tu ip e'em? — io'e Jesus pe.</n>


text:
Imẽnpit Jesus mũg̃ ma osunuy. O'jede g̃u. <n>— Ẽn tu Deus emunaẽ? — io'e. — Soat wuyju e'em: “Ẽn xipat cĩcã,” i Deus pe. Ixe ipot tu ẽn? — io'e Jesus pe.</n>


text:
— Hm hm — io'e Jesus. — Ixe ipot ma õn — io'e. — Soat wag̃o õn — io'e. — Ojojom epe'e. Xik'i og̃uy Deus xe ibaat kadi. Ixe Deus soat podi ma ya'õbacaat. Cexe õn pima ojojom epe'e. Soat kukukan oce ixe eju. G̃uyjom ijodi waram ojot. Kabikerereat tag̃wi okop — io'e Jesus.</n>


text:
Jesus o'g̃uxiuxi ip pũg̃pũg̃ ixeyũ'in jetakoma pibun ma. Jesus o'topamuekabek ip pag̃õm. O'yaokaka ip. <n>— Abu aokakam i ece! — io'e ip iwaywayway am. <n>Jesus pu buje sorarayũ dak jebum o'yaokaka. Soat tag̃ ma o'yaokaka ip.</n>


text:
Ixe ayacat Pedro o'jojojo jewewewem daxa etako be. O'jeak cĩcã cekay. <n>— Ẽn tak mo Jesus eju ejeku- -Nazaré ka bewiat eju — io'e Pedro be ayacat.</n>


text:
— Õn g̃u! Apên ẽn e'em? Ixe bure g̃u õn! — i napa ma o'e Pedro. <n>Ibocewi Pedro o'ju uk'a ekorara exĩntabi be. Sapokay o'jede g̃ebuje bit.


text:
Imẽnpit Pedro napa ma o'e g̃uto: <n>— Ite bure g̃u õn — i.Ibũnbũn pima iboceayũ o'jekawẽn Pedro eju. <n>— Ocetaybit ẽn. Ejojo oceju ceweju. “Ite bure g̃u õn,” i'ũmg̃u juy ece! — io'e. — Ẽn tak Galiléia eipi bewiat! — io'e.</n>


text:
— Dapxi ẽn! — i napa ma o'e Pedro. — Ixe bure g̃u õn! Ceweju õn pit ocekuku g̃u — i napa ma o'e. — Õn icẽmãn e'em'ũm pima, Deus cuy ipiat supi'ajoat owebe — Pedro o'e.</n>


text:
Sapokay waram o'jede g̃ebuje bit. Pedro Jesus a'õ kay o'jeg̃ebu. <n>— Ijop exima ma: “Ite bure g̃u õn,” i napa ma ece'e ebapũg̃ em — i juk o'e Jesus cebe. — Xepxep em sapokay ede awap: “Ite bure g̃u õn,” i napa ma ece'e — i juk o'e Jesus cebe.Iboap kay o'jeg̃ebu Pedro. O'jewemug̃uycũg̃ cĩcã. O 'tõn.</n>


text:
Kabia isum paĩyũ kukukayũ o'je'awero ip, Judeuyũ kukukayũ dak, Moisés ekawẽn imutaybitbin'ukayũ dak, ibimãmãayũ ekawẽn coco'ukayũ dak. O'je'awero ip jewawẽ ãm apẽn Jesus aceyaoka iam. Jesus o'subamukirikat ip. <n>O'tujowat ip Pilatos kay- -Judéia eipi kukat kay. Pilatos o'jekawẽn Jesus eju.</n>


text:
— A'õpicũg̃ cuy ece! Emuymuy jĩjã ip — io'e Pilatos Jesus pe. — Apẽnpuye ẽn jedem g̃u? — io'e Jesus pe.</n>


text:
Imẽnpit Jesus mũg̃ ma osunuy. Imẽnpuye Pilatos yag̃uyabi'ũm o'e. <n>— Apẽnpuye mũg̃ ma teku e'em? — io'e jewebe ma.</n>


text:
 <n> (6-7)</n> Ag̃okatkat daomũnmũnap'a be osunuy- -iecug̃ap ebekitkit eju jenopag̃og̃o'ibiyũ xe. Ibutet Barrabás i osunuy. Soat ip cuk wara'acat o'yaoka daomũnmũnap'a beayũ iecug̃ap ebekitkit eju jenopag̃og̃õm pima. Páscoa epeta bima iecug̃ap pũg̃ ma taomũnmũnat mujẽmjẽm'uk osunuy daomũnmũnap'a bewi. Adeayũ emuojuyjuy mujẽmjẽm'uk osunuy.


text:
— Apẽntak oce ite ag̃okatkat pe- -Judeuyũ kukukat i eyju e'emat pe? — io'e ma'g̃uto Pilatos adeayũ be.</n>


text:
— Apẽnpuye osubamupayaat? Ikẽrẽat o'jukuk g̃u teku- -pũg̃ em tak ka'ũma! — io'e Pilatos. <n>Imẽnpit big̃ ma ya'õberen o'jewãwã ip: <n>— Esubamupayaat korosa be imuy'ũ ãm — i.</n>


text:
Imẽnpuye Pilatos Barrabás o'g̃ujẽmat daomũnmũnap'a bewi. O'g̃ujẽmat adeayũ mucokcokap ojuy. Jesus o'tujowacat sorarayũ be. <n>— Jesus cuy epeg̃upok ixee mug̃ẽg̃ẽbum — io'e sorarayũ be. — Epesubamupaya korosa be imuy'ũ ãm — io'e cebe ip.Imẽn Pilatos o'e adeayũ mucokcokap ojuy.</n>


text:
G̃ebuje sorarayũ Jesus o'tujowat iecug̃ap tuk'a kay. Tuk'a eaki be o'tujowat. Warara'acayũ o'takoy ip sorarayũ- -jewejuacat'in ma. <n>— G̃a'a ite ma ajowaywayway — io'e ip jebureyũ be.</n>


text:
Iwaywayway am iekabek ip o'g̃uõm cebe- -ipakpukg̃ũg̃ũnat. Widaohobune o'subunemuwakẽn ip yakoreren am. O'jomõg̃ ip yakoreren.</n>


text:
— Ẽn ma Judeuyũ kukukat! — io'e ip iwaywayway am. — Warara'acat podi ma ẽn a'õbuyxi — io'e ip iwaywayway am.</n>


text:
O'yamupãupã ip im. O'g̃uxiuxi ip. O'jẽg̃'aecõg̃cõg̃ ip cewap iwaywayway am: — Soat podi ma ẽn a'õbuyxi — i'e'em cebe.


text:
Iwaywaywayap epere buje iekabek o'ju'uk ipakpukg̃ũg̃ũnat. Cesay ip waram o'g̃uõm cebe. O'tujujẽm ip uk'a eaki bewi ibamupaya am korosa be imuy'ũ ãm.</n>


text:
Tujujẽm pima oajẽm ip ag̃okatkat kay. Ag̃okatkat ajẽmjẽm o'e kog̃ũnpi bewi. Ibutet Simão i osunuy. Cirene ka bewiat osunuy. Alexandre ebay osunuy, Rufo ebay dak. <n>— Korosa juy ejukuk Jesus pe ikukap puxim — io'e sorarayũ ixe Simão be.</n>


text:
Jesus o'tujowat ip co'a kay. Gólgota i co'a butet osunuy. (Gólgota ce'ũat aririt'a iape wuya'õm). Oajẽm ip.


text:
Iboceat mirradup o'tupmuwekoy uva'abidi be wuypipimu'ũmaptim. <n>— Juku! Etikõn — io'e ip Jesus pe. <n>— Ap! — io'e bit. <n>O'tikõn g̃u.</n>


text:
G̃ebuje sorarayũ Jesus o'subamupaya ip korosa be. Tapoa o'jomõg̃ ip Jesus bu be, sui be dak. Korosa o'jomõg̃ ip ipikũykũy be. Imẽn ma o'subamupaya ip. Karatũg̃'a buximat'a ip o'yamuju ipi ju- -yabararukat'a. O'yamuju ip Jesus esay bu am. Imẽn Jesus esay o'g̃u'ẽ'ẽ'ẽ ip jewewedag̃.


text:
— “Apẽnpuye dak o'subamupaya ip imuy'ũ ãm?” i je'e ip kapkapayũ — io'e Pilatos jewebe ma. <n>Imẽnpuye o'tupmubararakat apẽnpuye o'subamupaya ip iaptup. “Judeuyũ kukukat teku” iaptup o'tupmubararakat Pilatos. O'tupmõg̃ ip korosa be Jesus abi ase.


text:
Jesus pa mupayapayam pima xepxep ibukurukayũ dak o'subamupaya ip wara'at korosa be. Pũg̃ ma Jesus pa'at kadi osunuy. Wara'at iba'ũg̃at kadi osunuy.


text:
Deus ekawẽn tup o'tupmubararak ip kuyje. Imẽn e'em ibodup: <n> Ikẽrẽat mujurũg̃rũg̃'ukat kukap puxim ixe dak o'jukuk ip, i. <n> Jesus pa o'subamupaya ip ijoptup ekawẽn tag̃.</n>


text:
G̃ebuje korosa etako dag̃ kapkapayũ Jesus muymuy o'e. Jesus o'jowaywayway jĩjã ip. <n>— “Deus eju kawẽnwẽnap'a oyamu'ũm- -yabog̃at'a,” i juk ece — io'e ip cebe. — “Xepxep xet kap puje, wara'at'a oyamuy,” i juk ece — io'e ip Jesus pe iwaywayway am.


text:
— Ecewedaxijo juy! Etaybitbit pima juy korosa ejuwi ekop e'ũap puxim — io'e ip cebe iwaywayway am.</n>


text:
Imẽnpuxim paĩyũ kukukayũ dak Jesus o'jowaywayway jeweweju ma ip, Moisés ekawẽn imutaybitbin'ukayũ dak. <n>— Teku warara'acayũ daxijojo'uk osunuy. Imẽnpit jewedaxijo ba'ore je'ũap puxim — io'e ip jewewebe.


text:
— Teku juk o'e: “Deus emunaẽ õn,” i, “Judeuyũ kukukat õn,” i dak — i napa ma o'e ip. — Teku Deus emunaẽ bima, juy je'kop korosa ejuwi je'ũap puxim — io'e ip. — Ikop puje, bit kuka wuyetabut ace'e cekay — io'e ip jewewebe. <n>Ceweju ibamupaya'ibiyũ dak Jesus o'jomuymuy jĩjã ibukurukayũ.</n>


text:
Kaxi wuyase bima kabiok o'e soat tag̃ Judéia eipi dag̃. Ibun ma kabiok oeku. Ebapũg̃ hora bun kabiok oeku.</n>


text:
Katpuje Jesus o'jewãwã ya'õberen. <n>— Eloí, eloí, lemá sabactani? — io'e ja'õm. <n>(Ijop ekawẽn, Deus, Deus, apẽnpuye ẽn opere iape wuya'õm).</n>


text:
Iboap o'ya'ĩjojo ip iboceayũ. <n>— Eya'õpicũg̃cũg̃ cuy epesop! Elias nomuwãwãm teku! — io'e ip, xipan g̃u ip o'jekũyjo buye.</n>


text:
Iboceat o'jedau idibi bubuap munopapũn ãm uva'abidim- -tideibog̃'ũmati. Ixe dak idibi bubuap o'jomõg̃ ip'abi be. <n>G̃ebuje o'yopmuyu Jesus pe timutitit am. <n>— Mẽnpuk! — io'e. — Omuy paxi Elias imukop am korosa ejuwi — io'e.</n>


text:
Pag̃o Deus eju kawẽnwẽnap'a be osunuy- -yabog̃at'a be- -uk'a exĩntabi nomudip epa'go. Jekpiwan ma ixe pag̃o o'jewek Jesus e'ũ buje. O'jewek kabi kadi wi ipi kay.


text:
be sorarayũ kukat cũg̃'i osunuy Jesus wap. Apẽn Jesus oe'ũiap o'jojojo. <n>— Icemãn ite'ũm Deus ipot osunuy — io'e.</n>


text:
Jesus korosa eju bima, aoyũ dak iboce ijojom osodop. Wũy wi ip ijojom osodop- -Jesus cocom. Ixeyũ aoyũ parakpe ebapũg̃ aoyũ osodop ip. Ibũrũ ma ip osodop: Maria Madalena, Salomé, wara'at Maria dak. Wara'at Maria José xi osunuy- -Tiago xi dak- -yaypan'isuat xi.


text:
Ixeyũ aoyũ Jesus eju oekuku Galiléia eipi dag̃ pima. Ibuywatwan oekuku ip. Ade warara'acayũ aoyũ dak osodop ip korosa xe. Jerusalém ka be oajẽm ip ceweju kuy bima. Soat ip Jesus kay jeakag̃ osodop.</n>


text:
Katpuje jĩjã o'e. Kuyaje Sábado je'e- -Judeuyũ xe jebodoydoyap kabia. Kabiog̃kabiog̃'i bima jexat tata'uk ip osodop Judeuyũ Sábado bima jekapikap puxim.


text:
Kabiog̃kabiog̃'i bima José o'ju Pilatos kay. Ixe José Arimatéia ka bewiat osunuy. Ixe ibimãmãayũ ekawẽn coco'ukat osunuy. Ya'õbuyxi jĩjã dak osunuy soat xe. Deus pe soat kukukan iap wiwim osunuy. Iparara'ũm o'ju Pilatos kay. Oajẽm. <n>— Jesus'ũm jebit mukop pin oce — io'e Pilatos pe.</n>


text:
— Kuy du ixe'ũm oe'ũ? — io'e Pilatos. Imẽnpuye 100 be sorarayũ kukat o'tomuwã. <n>— Kuy ma du oe'ũ Jesus? — io'e sorarayũ kukukat pe.</n>


text:
G̃ebuje José Jesus'ũm jebit o'g̃ukop korosa ejuwi. Kuy juk pag̃o o'jat- -xipacat- -irucat. Ijebit o'g̃ukabekbek ixem pag̃õm. O'jomõg̃ witabikũy be. <n>Wita'a yabo'gat'a o'yamuypen witabikũy nomudip'am.


text:
Xepxep Mariayũ osodop iboce. Maria Madalena iboce osunuy. Wara'at Maria José xi osunuy- -yaypan'isusu xi. Poce Jesus'ũm jebit o'jomõg̃ ip iap o' jojojo ip.</n>


text:
Sábado jebodoydoyap kabia Judeuyũ xe. Kaxi at puje, waram ip jekapikpig̃ ma'g̃uto. <n>Kaxi at puje ebapũg̃ aoyũ tide'oati o'tibu. O'tibu ip Jesus'ũm jebit mude'on am. Ebapũg̃ aoyũ o'ju: Maria Madalena, Salomé dak, wara'at Maria dak- -Tiago xi. Ixeyũ ebapũg̃ayũ o'ju.</n>


text:
Imẽn o'jekawẽn ip ikũynomudip'a yabog̃ cĩcã buye. O'jeak ip witabikũy kay. Kuy wita'a yawede o'yadobuxik ip.


text:
Oõm ip witabikũy be. Deus xewiat o'jojojo ip- -yaypan isuat. Xik'i osunuy iba'at kadi. Cesay irut cĩcã osunuy. <n>G̃ebuje o'jewetakaka ip aoyũ.</n>


text:
— Epeyekuy g̃u! — io'e cebe ip. — Wetaybit Jesus kudadam eyju iam. Nazaré ka bewiat kudadam eyju- -korosa be ibamupaya'ibit kudadam — io'e. — Ijoce g̃u opop. Kuy o'jetait waram — io'e. — Ak epe'e topap kay. Topap acã — io'e.


text:
— Epeju juy g̃asũ bit — io'e aoyũ be. — Ceweju etaybitbin oekuku'iayũ juy epeg̃ukũyjo — io'e. — Pedro dak cuy epeg̃ukũyjo. “Kuy o'jetait waram,” i juy epe'e cebe ip. “Cum eywap Galiléia eipi kay,” i juy epe'e cebe ip — io'e. — “Iboce ma epetobuxik apẽn ixe kuy o'e eywebe iap tag̃,” i juy epe'e cebe ip — io'e. — “Waram o'jetait'iat cuy epetobuxik,” i juy epe'e cebe ip — io'e- -yaypan'isuat o'e.</n>


text:
G̃ebuje o'jẽm ip. Owatwat ip witabikũy bewi jeparara pibun. Ikarabakbak o'e ip jeparara pibun. Kabi bewiat ekawẽn o'g̃uwẽn g̃u ip warara'acayũ be iparara jĩjã ip puye.</n>


text:
Jesus waram o'jetait kabi'isum. Waram o'jetait Domingo bima. Koam o'jebapuk Maria Madalena kay- -kuy bima cebewi 7 be ibiõg̃buk kẽrẽayũ o'g̃ujẽmiat kay.


text:
 <n> (10-11)</n> Jesus eju oekukuiayũ wawa o'e ig̃uykitkit ip Jesus kay buye. Wawa ip pima Maria Madalena o'ju ixeyũ mukũyjom.


text:
G̃uyjom Jesus o'jebapuk xepxepayũ kay. Iwarun ma o'jebapuk cekay ip. O'jebapuk cekay ip cucum pima kog̃ũnpi be.


text:
Imẽnpuye ixeyũ o'jepit warara'acayũ kay- -jebureyũ kay. <n>— Wuyekariwa itabẽg̃ ma'g̃uto! Ocejojojo! — io'e ip cebe ip. <n>— Dapxi eyju — io'e ip xepxepayũ be. <n>Itabut'ũm o'e ip ixeyũ ekawẽn kay.</n>


text:
G̃uyjom o'jebapuk 11 beayũ kay. Jekõnkõn ip pima, o'jebapuk cekay ip. O'g̃ukorẽm ip itabut'ũm puye waram o'jetait iap ekawẽn kay. <n>— Apẽnpuye eyetabut g̃u okay? — io'e. — Oweju oekukuiayũ kuy o'e eywebe: “Wuyekariwa waram o'jetait,” i — io'e. — Eyetabut g̃u ixeyũ ekawẽn kay. Eybu'u jĩjã eyetabut am waram ocetait iap ekawẽn kay — io'e.Imẽn ip o'g̃ukorẽm.</n>


text:
— Okay itabut pima, jemubatisasanan pima dak, Deus taxijo — io'e. — “Eykẽrẽ oxe,” i je'e Deus okay itabut'ũmayũ be bit. “Soat em ipiat epesupi'ajo,” i dak je'e — io'e.


text:
— Deus ja'õbacaap je'g̃ũm okay itabucayũ be ka'ũma ma ajojojoiap mubapuk am soat etabutpe — io'e. — Iboap a'õbacaam ibiõg̃buk kẽrẽayũ g̃ujẽmjẽm ip ikug̃ayũ bewi — io'e. — Warara'acat a'õm jekawẽn ip iisuan — io'e.


text:
— Itaybit'ũma puybu tũypiatpu mucay buje, je'ũ g̃u ip — io'e. — Itaybit'ũma tipiati kõn puje, je'ũ g̃u ip — io'e. — Iwãtaxipipiayũ jeje jebu mõg̃ puje, je'ada ip — io'e Jesus.</n>


text:
Kariwa Jesus imẽn o'jekawẽn jeweju etaybitbinayũ eju. <n>Cekawẽn epere buje, Deus Jesus o'g̃uyu kabi kay. Oabik Deus xe ixe eju soat kukukan.</n>


text:
Ibocewi ceweju etaybitbinayũ o'jẽm. Soat ka dag̃ o'ju ip. Kawẽn idipat muwẽnuwẽn oekuku ip. Wuyekariwa Jesus ixeyũ buywatwan osunuy. Soat etabutpe ka'ũma buk ajojoiap mubapukpug̃ oekuku ip ixe a'õbi. Imẽneju adeayũ itabut o'e ip ixeyũ ekawẽn kay.</n>


text:
 <n> JESUS CRISTO MUWẼG̃APTUP LUCAS EMUDUPMUBARARAKTUP</n> <n> (1-2)</n> Teofilo, ẽn a'õbuyxi soat xe ocexe. Õn ijudup mubararag̃ ewebeaptum- -apẽn cuk adi Jesus Cristo o'e'e wuyetabutpe iaptup. Kuy bima warara'acayũ apẽn ixe Jesus Cristo o'e'e iaptup o'tupmubararak. Koap o'jekawẽn ip ixe eju oekuku'iayũ eju ixe e'eap o'jojojo'iayũ eju dak. Ixeyũ a'õbi juk ixe e'eaptup o'tupmubararak ip.


text:
Õn pit cuk oce owebe ma: <n>— Õn tak cuy ocekawẽn ceweju ip — i. — Soat eju ixeyũ ejujuy ocekawẽn — i juk oce owebe ma. — “Apẽn ixe Jesus o'e'e?” i juy oce cebe ip — i juk oce owebe ma. <n>Imẽnpuye ixeyũ eju juk ocekawẽn. Soat cuk o'g̃uwẽn ip owebe. Õn tak apẽn o'e'e ip iaptup otupmubararak ewebeaptum g̃asũ bit, Teófilo.


text:
Ijudup co buje, ẽn tak ece: <n>— Ixeyũ juk adi icẽmãn omutaybitbin apẽn Jesus Cristo o'e'e iam — i.</n>


text:
Teófilo, koam apẽn o'jebapuk Zacarias pe iap og̃uwẽn ewebe, apẽn o'jebapuk itayxi be iap tak. Herodes Judéia eipi watwat kukukat pima, Zacarias itabẽg̃ osunuy. Judeuyũ epaĩ osunuy ixe Zacarias. Kapikpik'uk osunuy Abias ebekitkit eju Deus eju kawẽnwẽnap'a be. Abias ebekitkit tak paĩyũ osodop ip. Zacarias tayxi Arão badip osunuy- -paĩyũ kukukat badip. Itayxi butet Isabel i osunuy.


text:
Ixeyũ xepxepayũ cũg̃ ma ip osodop Deus xe. Kũyjobit ip osodop soat Deus a'õ kay. Deus bikuyap tag̃ jekuku'uk ip osodop.


text:
G̃ebuje Zacarias o'ju Deus eju kawẽnwẽnap'a kay- -yabog̃at'a kay. Ibo'a be kapikpig̃ osunuy Deus etabixe paĩ buye. Kapikpig̃ osunuy Abias ebekitkit eju.


text:
Oõm tõmte'oatõm mupik am Deus etabixe. Adeayũ dak Deus eju kawẽnwẽnap'a eakiju ip osodop. Akiju kawẽnwẽn ip osodop Deus eju, Zacarias badi tõmte'oatõm mupikupig̃ pima.</n>


text:
G̃ebuje Deus ekawẽn tojotjot'ukat oajẽm Zacarias kay. Cũg̃'i osunuy tõmte'oatõm mupikupikap'a ba'at kadi- -caixa'a jo'iat'a ba'at kadi.


text:
G̃ebuje Deus ekawẽn tojotjot'ukat o'jekawẽn Zacarias pe. <n>— Tapu, epararam g̃u juy eg̃uy — io'e. — Apẽn cuk adi ece cebe iap o'ya'ĩjojo Deus — io'e. — G̃asũ ma emumuojuy je'g̃ũm ewebe — io'e. — Etayxi ekpon g̃ukap. João i juy ibuten je'e — io'e.


text:
Ekpot ya'õbuyxian je'e Deus xe. Uva'abidi juy idikõn g̃u, wuymuka'o'onapti dak. Ibiõg̃buk xipacat a'õbi ixe jeku jekap'isum piap — io'e.


text:
 <n> (16-17)</n> — Ekpot Judeuyũ ag̃uymuwarururun je'e ixeyũ be Deus kay am, wuykukukat kay am tak. Deus biõg̃buk a'õbacaap kug̃ ixe jeku Elias ekukuap puxim. Ka'ũma buk ocejojojoiap mubapukpug̃ jeku. Ixe omuyku wuykukukat ajẽm awap. Ixe cebayũ ag̃uymuwarururun je'e ixeyũ be waram g̃uto jebekitkiyũ kay am. Ixe Deus a'õ kay'ũmayũ ag̃uymuwarururun je'e ixeyũ be waram g̃uto kawẽn icẽmat tag̃ jeku am. Ixe ijodiacat g̃ubikuy wuykukukat ajẽmap wiwi am — io'e.Imẽn Deus ekawẽn tojotjot'ukat o'jekawẽn Zacarias pe.


text:
G̃ebuje Zacarias o'jekawẽn Deus ekawẽn tojotjot'ukat pe. <n>— Iba'ore ma owebe okpotpet am — io'e. — Kuy aypa oce. Otayxi dak yabut kuy — io'e.</n>


text:
— Gabriel i obutet — io'e. — Deus etabixe cũg̃'i õn nuynuy. Deus ma omudot jekawẽn ãm eweju. Ixe omudot iboap awẽg̃ muwẽn ãm ewebe- -yawẽg̃ tipatawẽg̃ muwẽn ãm ewebe.


text:
Ẽn pit etabut g̃u wa'õ kay — io'e. — Imẽnpuye ekõmbicaca ecesũy. Ede ba'ore ecesũy. Wekawẽn tag̃ cebapuk puje bit, waram g̃uto ede but ece'e. Soat ma je'bapuk ixe kabia be apẽn õn e'em ewebe iap tag̃ — io'e.</n>


text:
Adeayũ dak Deus eju kawẽnwẽnap'a bewi Zacarias jẽmap wiwim ip osodop. <n>— Apẽnpuye dak Zacarias ibun cĩcã Deus eju kawẽnwẽnap'a be? — io'e ip jewewebe kakijuayũ.</n>


text:
G̃ebuje Zacarias oajẽm akijuayũ kay. Cekawẽn pa'ore o'e cebe ip. Imẽnpuye itaybit ip o'e Deus eju kawẽnwẽnap'a be bima Zacarias jexey jo'iat o'jojojo iam. Jekawẽn ojuy akijuayũ eju. Cekawẽn pa'ore bit o'e. Imẽnpuye jebum acã o'jekawẽn ceweju ip.</n>


text:
— Okukukat xipat cĩcã oxe! — io'e Isabel. — Koap cuk adi og̃uy osũsũn, o'it'et'ũm puye — io'e. — G̃asũ bit osũsũn g̃u oce o'ukreg̃ puye — io'e Isabel jewebe ma.</n>


text:
 <n> (26-27)</n> G̃ebuje Deus jekawẽn tojotjot'ukat o'g̃uju yaypan'isuat kay- -ag̃okatkat eju o'jepo g̃u'iat kay. O'g̃uju cekay Isabel 6 kaxi yukeg̃ puje. Deus ekawẽn tojotjot'ukat putet Gabriel i osunuy. Oajẽm ag̃okatkat eju o'jepo g̃u'iat kay. Ixe ayacat Galiléia eipi be osunuy. Nazaré ka be osunuy. Maria i ibutet osunuy. José wadip osunuy. José Davi badip osunuy.


text:
Oajẽm Deus ekawẽn tojotjot'ukat Maria kay. <n>— Tũ'ũ, ecokcog̃ cuy eg̃uy — io'e. — Deus xipat cĩcãat je'g̃ũm ewebe. Wuykukukat soat em jekukum eweju — Gabriel o'e.</n>


text:
Maria yag̃uybabi'ũm o'e cekawẽn co buje. <n>— Apẽnpuye dak imẽn teku odobededem? — io'e Maria jewebe ma.</n>


text:
— Ya'õbuyxian je'e e'it — io'e. — “Deus ipot teku,” i je'e soat ijodiat. “Soat podi ya'õbacaat ipot teku,” i je'e ip. Deus ixe jomuy Judeuyũ kukukan. Kuy bima Davi Judeuyũ kukukat osunuy- -Jesus eajot. Imẽnpuxim Jesus Judeuyũ kukukan je'e.


text:
Soat em ma imẽn Jacó naxeg̃ebitbit kukukan jeenuy. Wara'at g̃u jomuy ixe dieg̃ ixeyũ kukukan — Gabriel o'e Maria be.</n>


text:
— Apẽn xe'e dak osu'itkap? Ocepo g̃u mabuk a'g̃u ag̃okatkat eju — io'e Maria Deus ekawẽn tojotjot'ukat pe.</n>


text:
— Ibiõg̃buk xipacat jajẽm ekay — io'e. — Je'ukreg̃ soat podi ma ya'õbacaat a'õbi- -Deus a'õbi. Imẽnpuye bekicat ikẽrẽat kug̃ g̃u je'e. Deus ipon je'e.


text:
G̃ebum cuy eg̃uy ebadip kay- -Isabel kay — io'e. — Ixe Isabel o'yukreg̃ yabut ma'g̃u. Kuy ag̃okatkat opop yuk pe. “I'it ta ba'ore teku,” io'e'e ip kuy bima. G̃asũ bit 6 kaxi yukreg̃.


text:
— Ha'a — Maria o'e. — Deus okukukat. Deus a'õbi soat je'bapuk owebe apẽn ẽn e'em owebe iap tag̃ — Maria o'e. Deus ekawẽn tojotjot'ukat o'jẽm cexewi.</n>


text:
G̃axĩn ma Maria o'ju Isabel kay. Dao ma o'ju co'a'uat kapẽn pe. Judéia eipi be o'ju. Isabel ka be o'ju. Jay. Oajẽm.


text:
Joroh. Isabel ukpeat o'jejoro yuk pe Maria be Isabel dobede buje. Ibiõg̃buk xipacat a'õbacaap kug̃ osunuy Isabel.</n>


text:
G̃ebuje Isabel o'jekawẽn ya'õberen Maria eju. <n>— Deus xipat cĩcã! — io'e. — Deus xipacat ũmũm ewebe. Ecokcok soat cokcokap podi ma- -aoyũ cokcokap podi ma. “Ẽn xipat cĩcã,” i je'e adeayũ e'uk peat pe.


text:
— “Soat je'bapuk owebe apẽn okukukat e'em owebe iap tag̃,” i ẽn e'em. Imẽnpuye Deus xipacan e'em ewebeam — Isabel o'e.</n>


text:
— Ixe acã okukukat. Odadaybot ma dak. Imẽnpit ixe soat em ag̃ okay — Maria o'e. — “Deus xipacan ixe ayacat o'jukuk,” i je'e soat ka watwat omuwẽnuwẽn — io'e. — G̃asũ imẽn je'e ip, g̃uyjom tak — io'e. <n>


text:
— Ixe ka'ũma buk ocejojojoiap o'g̃ubapuk owebe. Soat podi ma ixe ya'õbaca — io'e. — Ibuyxim cuy ibutet ajukuk — io'e. <n>


text:
— Deus itabotaidabotbot cĩcã ibuyxim jekukayũ kay. Wuydobuyũ'ũm'ũm kay itabotaidabotbot cĩcã osunuynuy. G̃asũayũ kay dak itabotaidabotbot- -soat kay. G̃uyjomayũ kay dak itabotaidabotbon jeedop — io'e. <n>


text:
— Ika kukukayũ o'g̃ujẽm jenuyap pewi. Ya'õbuyxi'ũmayũm o'e ip. Ya'õbuyxi'ũmayũ o'jomuy ixeyũ nuyap pe. Ya'õbuyxiayũm o'e ip — io'e. <n>


text:
— Tadaybotbocayũ be xipat cĩcãat o'g̃ũmg̃ũm. Soat kug̃ ip o'e. Ibubut adeayũ bit ibuipuk o'g̃ujẽmjẽm — io'e. <n>


text:
— Ixe Israel naxeg̃ebitbit o'subuywatwan cĩcã- -ja'õ kay kũyjobicayũ o'subuywatwan cĩcã. Xipan wuydobuyũ'ũm'ũm o'jukukuk apẽn cuk adi o'e'e iap tag̃ — io'e. <n>


text:
— Xipan wuydobuyũ'ũm'ũm o'jukukuk- -Abraão'ũm o'jukukuk, cenaxeg̃ebitbit'ũm'ũm tak o'jukukuk. Ja'õ dag̃ soat em g̃ebum osunuy ixeyũ kay. Soat em ixe g̃ebum osunuy ixeyũ kay xipan ikuk am — io'e- -Maria o'e.</n>


text:
 <n> (58-59)</n> Bekicat 8 kabia bima ibadipyũ oajẽm ixe duk'a xeayũ dak. Oajẽm ip ikap'isuat taypu'ag̃obixeedakat am “Deus ebekit teku” i'e am. Soat ibadipyũ icokcok cĩcã o'e ip.


text:
G̃ebuje o'jekawẽn ip cebay eju. <n>— Apẽn ekpot puten je'e? — io'e ip cebay be.Jebum acã o'jekawẽn cebay, cekawẽn pa'ore buye.


text:
“Taperadup cuy etupũm owebe” iape, cebay o'e jebum cebe ip. O'tupũm ip cebe. <n>Ibocewi o'tupmubararak cebay. Ibutet João i iaptup o'tupmubararak. Soat ip itabẽg̃bẽg̃ o'e ijojom. Zacarias i cebay je'e tũybe iãn o'e ip.</n>


text:
Cebay cekawẽn put o'e g̃ebuje bit. Xipan o'jekawẽn g̃uto. <n>— Deus xipat cĩcã — io'e. — Ka'ũma ma ixe jo'iat ya'õbuyxiat — io'e.</n>


text:
Imẽneju yag̃uybabi'ũm o'e ip tuk'a xeayũ. João kapap awẽg̃ o'yawẽg̃muwẽnuwẽn ip soat ka dag̃- -Judéia eipi dag̃, co'a'uat kapẽn tag̃ tak.


text:
O'yawẽg̃tobuxik'iayũ jewag̃uydadam ip osodop João kapap awẽg̃ kay. <n>— Apẽn xe'e je'e ite bekicat yaypan pima? — io'e ip jewewebe. Imẽn o'jekawẽn ip, João Deus a'õbacaap kug̃ oeku buye.</n>


text:
G̃ebuje Zacarias apẽn g̃uyjom je'bapuk iap o'g̃uwẽn- -ikap'isuat ebay. Iboap o'g̃uwẽn Ibiõg̃buk xipacat a'õbi. <n>


text:
 — G̃a'a ace Deus pe “Ka'ũmg̃u ejo'iat,” i. Ixe Deus kay itabut ip osodop Israel naxeg̃ebitbit. Jebekitkiyũ o'subuywan. Jebekitkiyũ o'taxijo — io'e. <n>


text:
— Deus wuydaxijojo'ukat o'g̃udot wuykay. Ya'õbacaat o'g̃udot wuykay. Wuydaxijojo'ukat Davi naxeg̃ebit- -Deus a'õ kay kũyjobicat naxeg̃ebit — io'e. <n>


text:
— Ixe wuydaxijojo'ukat ya'õbacat jĩjã. Ka'ũma ma ixe jo'i ya'õbaca. Imẽnpuxim kuyje Deus ekawẽn muwẽnuwẽn'ukayũ o'e'e Deus a'õbi- -soat tag̃ iisuayũ o'e'e — io'e. <n>


text:
— “Deus wuydaxijo wuykay itakomaayũ be wuyaokaap puxim. Ixe wuykay'ũmayũ a'õbacaap g̃u'ũm ixeyũ be wuyaokaap puxim,” i'e'e'uk osodop ip — io'e Zacarias. <n>


text:
— Deus itabotaidabotbot osunuy wuydobuyũ'ũm'ũm kay apẽn kuy o'e'e iap tag̃. “Wekawẽn tag̃ oce,” io'e Deus. Jekawẽn tag̃ o'e'e soat em ma. Cekawẽnkẽrẽ g̃u osunuy- -cekawẽntip cĩcã — io'e. <n>


text:
— Ixe o'jekawẽn wuydobu'ũm eju- -Abraão'ũm eju. “Jedaxijo õn ekay itakomaayũ bewi; ebekitkiyũ dak otaxijo,” io'e Abraão be — io'e. <n>


text:
— “Cũg̃ ma epesop oxe,” io'e. “Ikẽrẽat kug̃ g̃u epesop oxe,” io'e. “Soat em epesop oxe eyetait,” io'e. Ixe o'e apẽn cuk adi o'e'e iap tag̃ — io'e Zacarias. <n>


text:
— Bekit — Zacarias o'e jekpot pe- -ikap'isuat pe — Wuykukukat wap eceju soat muxipan am ixe mudot am. Deus ekawẽn muwẽnuwẽn'ukan ece'e- -soat podi ma ya'õbacaat ekawẽn muwẽnuwẽn'ukan — io'e. <n>


text:
— Adeayũ be ece'e “Deus ikẽrẽat ju'uk eywebewi,” i. “Deus jeydaxijo,” i ece'e cebe ip — io'e Zacarias. <n>


text:
— Imẽn Deus itabotaidabotbot cĩcã wuykay. Yukpiceg̃ẽ g̃u wuykay. Wuydaxijojoap kabia jajẽm ixe a'õbi. Ixe jajẽm kabia buxim. <n>


text:
— Ixe kabiok pe jekuku'ukat puximayũ g̃ukabia. Je'ũap puxim ipararaayũ g̃ukabia. Ixe wuymutaybitbin je'e wuywebe xipan jewewekuk am. Kaba'ũm acesop wuyeweweju. <n>— Imẽneju adeayũ je'e ewebe: “Ẽn Deus ekawẽn muwẽnuwẽn'ukat,” — io'e ikap'isuat ebay. <n> Imẽn Zacarias apẽn g̃uyjom je'bapuk iap o'g̃uwẽn Deus a'õbi.</n>


text:
Bekicat o'yaypan. Kũyjobit osunuy Deus a'õ kay. Uk'a'ũmat pe osunuy Judeuyũ kay jeju'ũm pima- -Judeuyũ mutaybitbin'ũm pima.</n>


text:
Ixeyũ kabia be Augusto cartadup o'tupmubararak- -soat ka kukat. O'tupmuju soat pe jebekitkiyũ be. Bekitkit, eykapap ka kay juy epeju eybutet mubararak am taperadup pe i'eaptup o'tupmuju.


text:
Ka'ũma ma ig̃o eipi watwat o'g̃uweg̃ũn ijoptup muju awap. Jebekitkit o'g̃uweg̃ẽg̃at Cirênio Síria eipi watwat kukat pima.


text:
Imẽnpuye José dak o'jẽm Galiléia eipi bewi- -Nazaré ka bewi. O'ju Judéia eipi be- -Belém ka be- -Davi osunuyiat ka be. Ixe José o'ju Davi diwat osunuy buye.


text:
G̃ebuje Maria o'su'itkap koapat- -ag̃okatkat. Ikap'isuat o'yamuekabek pag̃õm. O'g̃uyxet biopak xat mũn pe- -cucuayũ nuyap'a be topap'ũm puye.</n>


text:
 <n> (8-9)</n> Kabi bewi Deus ekawẽn tojotjot'ukat tak o'kop ovelha kukukayũ kay. Kog̃ũnpi be osodop ip Belém ka tẽg̃ ma. Ovelha kukug̃ ip osodop ixima be. Deus o'g̃ukabia ovelha kukukayũ akokoreren. Iparara jĩjã ip o'e kabia jo buje, idip cĩcã ma'g̃u kabia.


text:
G̃ebuje Deus ekawẽn tojotjot'ukat o'jekawẽn ceweju ip. <n>— Eypararam g̃u juy epesop — io'e. — Kawẽn idipat otojot imuwẽn ãm eywebe eymucokcok am. Kawẽn idipat otojot soat pe imuwẽn ãm ijodiat pe.


text:
Eydaxijojo'ukat o'kap g̃asũ. Davi osunuyiat ka be o'kap — io'e. — Soat kukat ixe- -ipi dag̃at kukat. Cristo i ibutet — io'e Deus ekawẽn tojotjot'ukat.


text:
— Ixe ikap'isuat iekabek pag̃õm. Po'i biopak xat mũn pe. Imẽn õn eymukũyjojom eywebe tobuxik am — io'e cebe ip.</n>


text:
G̃ebuje warara'acayũ o'jebapuk kabi kadiwi Deus ekawẽn tojotjot'ukayũ. <n>— Ka'ũma ma Deus co'iat — io'e ip. — Soat podi ma ixe ya'õbuyxi — io'e ip.</n>


text:
— Ka'ũmg̃u Deus co'iat xipacat — io'e kabi kadiwiayũ. — Kaba'ũm jeedop ip soat ijodiacat- -Deus emumukukpinyũ — io'e ip.</n>


text:
Waram ip o'jeu kabi kay Deus ekawẽn tojotjot'ukayũ. <n>Cexewi Deus ekawẽn tojotjot'ukayũ cẽm puje, o'jekawẽn ip jeweweju ovelha kukukayũ. <n>— G̃a'a aju — io'e ip. — Belém ka kay juy aju — io'e ip. — Apẽn Deus o'e wuywebe iap cuy ajojo — io'e ip jewewebe.</n>


text:
Dao ma ip o'ju. <n>Oajẽm ip. Ixeyũ dak ikap'isuat o'tobuxik José eju, Maria eju dak. Po'i osodop biopak xat mũn pe.</n>


text:
Ikap'isuat tobuxik puje, ikapap awẽg̃ muwẽnuwẽn oekuku ip soat ka dag̃. Apẽn Deus ekawẽn tojotjot'ukayũ bekicat kapap o'g̃uwẽn cebe ip iap muwẽnuwẽn oekuku ip soat ka dag̃.


text:
Ovelha kukukayũ o'jepit kog̃ũnpi be. <n>— Ẽn xipat cĩcã — io'e ip Deus pe. — Idip cĩcãat ocejojojo — io'e ip. — Idim cuk ẽn ocemukũyjo — io'e ip.Soat o'tobuxik ip apẽn Deus ekawẽn tojotjot'ukat o'e cebe ip iap tag̃. Imẽnpuye: <n>— Ka'ũma ma ejo'iat xipacat — io'e ip.</n>


text:
xet kap puje cebaydaap Jesus daypu'ag̃obuxee o'suxeedakacat Judeuyũ babim. Yukreg̃ awap Deus ekawẽn tojotjot'ukat o'e Maria be: — Jesus i ibuten je'e — i. Imẽnpuye Jesus i o'subutetaat ip.</n>


text:
 <n> (22-23)</n> G̃ebuje cebaydaap Jesus o'tujowat Jerusalém ka kay. Jetayxi eju o'tujowat. O'tujowat ip ikap'isuat mubapuk am paĩ be Moisés ekawẽn tag̃. Ibararak opop wuykukukat ekawẽntup pe: <n> Ag̃okatkat kap puje- -koapat kap puje, ixe ikap'isuat Deus ebekit ma, i.


text:
 (-) <n>Imẽneju cebaydaap Jesus o'tujowat Jerusalém kay imubapuk am Deus etabixe Deus eju kawẽnwẽnap'a be.


text:
 <n> (24-30)</n> Imẽn e'em wuykukukat ekawẽntup: <n> Bekicat kap puje, wũnca juy eg̃ũm paĩ be ixe be imupik am Deus etabixe, i. Xepxep pukaso juy eg̃ũm, i. Pukaso kug̃'ũm pima, xepxep coot cuy eg̃ũm, i. <n> Imẽn e'em wuykukukat ekawẽntup. Imẽneju cebaydaap oajẽm Jerusalém ka be ikap'isuat mubapuk am Deus etabixe.


text:
— Soat etabixe juk etaẽiat cocom õn — io'e. — G̃asũ bit we'ũ but ocokcog̃ — Simeão o'e. — Ẽn acã okukukat — io'e. — G̃asũ õn iju jojom apẽn cuk ece owebe iap tag̃ — io'e.


text:
— Kabiaap puxim je'e ixe. Judeu'ũmayũ mutaybitbin je'e — io'e. — Ebekitkiyũ dak kũyjobin jeedop ip warara'acat a'õ kay g̃u- -ixe a'õ kay acã- -Israel naxeg̃ebitbiyũ — io'e. — Edipap kug̃ jeedop ip — io'e Deus pe.</n>


text:
Deus ekawẽn tag̃ paĩ be bekicat mubapuk epere buje, cebayũ Jesus o'tujupit jeka kay. Nazaré ka kay ip o'jepit- -Galiléia eipi be.


text:
Bekicat o'yaypan. Ibacaan o'e. Jebadipyũ bodi ma itaybican o'e. Deus xipacat ũmũm'uk osunuy cebe.</n>


text:
Jesus ebayũ waram o'ju ip Jerusalém ka kay. Soat em Páscoa epeta be cucu'uk ip osodop Jerusalém ka kay.


text:
Peta epere buje, cebayũ ma o'jepit ip jeka be. Jesus pit o'jecũ Jerusalém ka be. Itaybit g̃u ip osodop cecũam.


text:
Tũybe Jesus wuybadipyũ eju o'jepit iãn o'e ip cebayũ. Jepitpin o'ju ip e dag̃ jeka kay. O'xet ip e bidase. Jesus o'jokudada ip jebadipyũ dag̃, jebureyũ dag̃ tak.


text:
Ka'ũmg̃u. O'tobuxik g̃u ip. Imẽnpuye ikudadam o'jepit g̃uto ip Jerusalém ka be. Ebapũg̃ kabia ikudadam oekuku ip.</n>


text:
G̃ebuje Jesus o'tobuxik ip Deus eju kawẽnwẽnap'a be- -yabog̃at'a be. Xik'i osunuy Moisés ekawẽn Judeuyũ mutaybitbin'ukayũ xe- -aypapayũ xe. Cekawẽn cocom osunuy. Kawẽnwẽn osunuy ceweju ip.


text:
Jesus tobuxik puje, cebayũ itabẽg̃bẽg̃ ip o'e ijojom. <n>— Tapu — io'e ixi Jesus pe. — Edaobu'u du eg̃uy jepin? — io'e. — Ocag̃uybabi'ũm cĩcã ocesop ekudadam- -õn, ebaydaap tak — io'e- -jekpot pe o'e.</n>


text:
— Aĩ, apẽnpuye dak okudadam epeku? — io'e. — Eyetaybit g̃u du webay duk'a be juy õn iam- -Deus eju kawẽnwẽnap'a be? — io'e- -jexi be o'e.</n>


text:
Ibocewi o'jepit jebayũ eju Jesus. Oajẽm jeka be- -Nazaré ka be. Jebaydaap a'õ kay kũyjobit osunuy. Ixi dak soat em g̃ebum osunuy apẽn Jesus cuk adi o'e'e cebe iap kay.


text:
Ixe Jesus tak jebureyũ bodi ma itaybican o'e. O'yaypan. Ikukpin cĩcã osunuy Deus xe, jexeayũ xe dak.</n>


text:
 <n> (1-2)</n> G̃ebuje Deus o'jekawẽn João Batista eju- -Zacarias ipot eju. João uk'a'ũmat pe osunuy.


text:
(-) <n>O'jekawẽn João eju Tibério Roma ka kukat pima. 15 koato kuy ika kukat osunuy. O'jekawẽn ceweju Pôncio Pilatos Judéia eipi kukat pima dak, Herodes Galiléia eipi kukat pima dak, Lisânias Abilene eipi kukat pima dak, Filipe Ituréia eipi kukat pima dak. Ixe Filipe Traconites eipi kukat tak osunuy. Filipe Herodes kitpit osunuy. O'jekawẽn João eju Anás Judeuyũ epaĩyũ kukukat pima. Caifás tak Judeuyũ epaĩyũ kukukat osunuy.


text:
Imẽnpuye Jordãodi wãbu dag̃ oeku João. <n>G̃uyjom João Deus ekawẽn o'g̃uwẽnuwẽn adeayũ be. <n>— Eyg̃uycũg̃cũg̃ cuy epesop ikẽrẽat kug̃ puye — io'e cebe ip. — Ikẽrẽat mujurũg̃rũg̃ap cuy epeyepere — io'e. — Epeyewemubatisasanat cuy — io'e. — Imẽn ey'e buje, Deus ikẽrẽat ju'uk eywebewi — io'e.


text:
— Imẽntak e'em Isaías emudupmubararaktup- -Deus ekawẽn muwẽnuwẽn'ukat emudupmubararaktup: <n> Ag̃okatkat jewãwãwãm uk'a'ũmat pe, i. Imẽn jewãwãwãm: <n> Soat e juy epesuemukacũg̃ wuykukukat ajẽmap em, i. Ie juy epesuemudim ceku am, i.


text:
 Kabioreg̃reg̃at cuy epeg̃udim, i. Ipiweg̃ũn je'e, i. Co'a dak epeyamuweg̃ũg̃ũn, i. Iebixirik tag̃ cuy epesuemujẽm, i. Wakenat e be epesuemujẽm, i. Soat iekẽrẽate iedip cĩcã je'e, i.


text:
 Wuydaxijo am Deus emunaẽ coco ip soat ijodiacat, i. <n> Imẽn e'em Isaías emudupmubararaktup — io'e João adeayũ be.</n>


text:
Imẽnpuye adeayũ o'ju João be jemubatisanan. <n>G̃ebuje João adeayũ o'g̃ukũyjo. <n>— Deus itakoma eykay, ikẽrẽat kug̃ cĩcã buye — io'e. — Ipiat supi'ajoat eywebe, ikẽrẽat kug̃ puye — io'e. — Eynapõn pa'ore Deus xewi — io'e.


text:
— Cũg̃ ma juy epeku kuy ikẽrẽat mujurũg̃rũg̃ap ocepere iap mubapuk am warara'acayũ be — io'e. — Tũybe Deus ipiat supi'ajoat g̃u wuywebe wuyju Abraão naxeg̃ebitbit puye iãn purut eyju e'em — João o'e. — Imẽn g̃u juy epe'e — io'e. — Iba'ore g̃u Deus pe wita'a muwexat am Abraão naxeg̃ebitbiyũm — io'e.


text:
— G̃axĩn ma o'a kukat jajẽm ya'a'e'ũmat'ip takat am yop xik am daxa be — io'e. — Ixe buxim Deus tak g̃axĩn ma ipiat supi'ajoat kũyjobit'ũmayũ be — João o'e.</n>


text:
— Xepxep eyekabek kug̃ pima, pũg̃ cuy epeg̃ũm ikug̃'ũmat pe — io'e. — Puybit kug̃ pima, epeg̃u'ẽ'ẽ juy ikug̃'ũmat pe — io'e.</n>


text:
Iecug̃ap peam dinheiro bubu'ukayũ dak oajẽm João be jemubatisanan. <n>— Pãm oceju? Apẽntak oce'e? — io'e ip João be.</n>


text:
— Pãm oceju? — io'e ip sorarayũ dak. <n>— Puyxibun g̃u juy dinheiro epejat warara'acat xewi — io'e. — Napa g̃u juy epe'e dinheiro bu am warara'acat xewi. Jemãmãmãm g̃u juy epesop eyekapikaptei kug̃- -eycokcog̃ acã — io'e.</n>


text:
Soat g̃ebum cĩcã o'e ip João ekawẽn kay. <n>— Ite du Deus emunaẽ soat taxijo am? — io'e ip jewewebe.</n>


text:
G̃ebuje João o'jekawẽn soat pe. <n>— Õn ma eymubatisasan idibi be — io'e. — Wara'acat pit omuyku. Obodi ma ixe ya'õbuyxi. Soat podi ma ya'õbaca. Õn pit ajo pẽg̃ap g̃u cebeam? Cedag̃ g̃u kuka oce ixe a'õbuywatwat'ukan, obog̃ g̃u buye. Õn ma eymubatisasan idibi be. Ixe bit Deus biõg̃buk g̃uõm eywebe ya'õ dag̃ eyeku am. Ixe dak ipiat supi'ajoat eywebe cũg̃ ma eyeku am.


text:
Wuyju taixee xikxig̃ tũmũntata mujẽm ãm taixee bewi. Tũmũntata muxipanpan wuyju tamũn'a be. Taixee mupikpig̃ daxa be. Imẽnpuxim Deus kũyjobicayũ muwajejem kũyjobit'ũmayũ xewi. Kũyjobicayũ ixe xe jeedop soat em. Kũyjobit'ũmayũ bit soat em ipiat supi'ajojo — io'e João.</n>


text:
José ebay butet Eli i osunuy. Eli ebay butet Matate i osunuy. Matate ebay butet Levi i osunuy. Levi ebay butet Melqui i osunuy. Melqui ebay butet Janai i osunuy.


text:
Janai ebay butet José i osunuy. José ebay butet Matatias i osunuy. Matatias ebay butet Amós i osunuy. Amós ebay butet Naum i osunuy. Naum ebay butet Esli i osunuy. Esli ebay butet Nagai i osunuy. Nagai ebay butet Maate i osunuy.


text:
Maate ebay butet Matatias i osunuy. Matatias ebay butet Semei i osunuy. Semei ebay butet José i osunuy. José ebay butet Joda i osunuy.


text:
Joda ebay butet Joanã i osunuy. Joanã ebay butet Resa i osunuy. Resa ebay butet Zorobabel i osunuy. Zorobabel ebay butet Salatiel i osunuy. Salatiel ebay butet Neri i osunuy. Neri ebay butet Melqui i osunuy.


text:
Melqui ebay butet Adi i osunuy. Adi ebay butet Cosã i osunuy. Cosã ebay butet Elmadão i osunuy. Elmãdão ebay butet Er i osunuy.


text:
Er ebay butet Josué i osunuy. Josué ebay butet Eliézer i osunuy. Eliézer ebay butet Jorim i osunuy. Jorim ebay butet Matate i osunuy. Matate ebay butet Levi i osunuy.


text:
Levi ebay butet Simeão i osunuy. Simeaão ebay butet Judá i osunuy. Judá ebay butet José i osunuy. José ebay butet Jonã i osunuy. Jonã ebay butet Eliaquim i osunuy.


text:
Eliaquim ebay butet Meleá i osunuy. Meleá ebay butet Mená i osunuy. Mená ebay butet Matata i osunuy. Matata ebay butet Natã i osunuy.


text:
Natã ebay butet Davi i osunuy. Davi ebay butet Jessé i osunuy. Jessé ebay butet Obede i osunuy. Obede ebay butet Boaz i osunuy. Boaz ebay butet Salá i osunuy. Salá ebay butet Nasson i osunuy. Nasson ebay butet Aminadabe i osunuy.


text:
Aminadabe ebay butet Admim i osunuy. Admim ebay butet Arni i osunuy. Arni ebay butet Esrom i osunuy. Esrom ebay butet Peres i osunuy. Peres ebay butet Judá i osunuy.


text:
Judá ebay butet Jacó i osunuy. Jacó ebay butet Isaque i osunuy. Isaque ebay butet Abraão i osunuy. Abraão ebay butet Tera i osunuy.


text:
Tera ebay butet Nacor i osunuy. Nacor ebay butet Seruque i osunuy. Seruque ebay butet Ragaú i osunuy. Ragaú ebay butet Faleque i osunuy. Faleque ebay butet Éber i osunuy. Éber ebay butet Sala i osunuy.


text:
Sala ebay butet Cainã i osunuy. Cainã ebay butet Arfaxade i osunuy. Arfaxade ebay butet Sem i osunuy. Sem ebay butet Noé i osunuy. Noé ebay butet Lameque i osunuy.


text:
Lameque ebay butet Matusalém i osunuy. Matusalém ebay butet Enoque i osunuy. Enoque ebay butet Jarete i osunuy. Jarete ebay butet Maleleel i osunuy. Maleleel ebay butet Cainã i osunuy. Cainã ebay butet Enos i osunuy.


text:
Enos ebay butet Sete i osunuy. Sete ebay butet Adão i osunuy. Adão Deus ipot osunuy, Deus o'g̃ug̃ẽ buye.</n>


text:
Jordãodi bewi Jesus epit puje, Ibiõg̃buk xipacat o'tujowat uk'a'ũmat pe. Jesus ag̃uydada'uk osunuy Ibiõg̃buk xipacat.


text:
Uk'a'ũmat tag̃ oeku 40 kabia. Jesus Ibiõg̃buk xipacat a'õbacaap kug̃ osunuy. Ibiõg̃buk kẽrẽayũ kukukat tak Jesus o'subuyxijo iboce. Te'e ma ikẽrẽat mujurũg̃at ojuy Jesus pe iboce. 40 kabia Jesus jekõnkõn g̃u osunuy. Ire jĩjã osunuy.</n>


text:
G̃ebuje ibiõg̃buk kẽrẽayũ kukukat o'jekawẽn Jesus eju. <n>— Ẽn Deus ipot pima, a'õbi ma wita'a juy eyamuwexat pão'am — io'e Jesus pe.</n>


text:
— Ap! — io'e Jesus. — Imẽn e'em Deus ekawẽntup: “Wuyetabẽg̃ wuyxat o'om puye g̃u- -Deus wuymutaicin puye acã,” i — io'e.</n>


text:
Ibocewi ibiõg̃buk kẽrẽayũ kukukat Jesus o'tujowat umat pe. Soat eipi o'g̃ubapuk cebe. Dao ma soat eipi dag̃acat o'g̃ubapuk cebe. Soat ip o'jojojo.</n>


text:
— Õn cuy emuy soat eipi watwat kukukan — io'e. — Wa'õbi soat eipi watwat kukukan ecesũy — io'e. — “Ẽn acã ocekukukat,” i je'e ip ewebe — io'e. — Ibubut adeayũ kukukan ecesũy wa'õbi — io'e. — Soat ma iũm put owebe omunaẽ be, soat podi ma õn wa'õbaca buye — io'e napa ma.


text:
— “Ẽn xipat,” i ẽn e'em owebe bima, soat og̃ũm ewebe — io'e. — A'õbuyxian ecesũy wa'õbi — io'e Satanás Jesus pe.</n>


text:
— Ap! — io'e Jesus. — Imẽn e'em Deus ekawẽntup: “ ‘Xipat ẽn,’ i juy epe'e Deus pe acã,” i. “Deus a'õ kay acã epesop kũyjobin- -eykukukat a'õ kay,” i — Jesus o'e Satanás pe.</n>


text:
Ibocewi o'tujowat Jerusalém ka be. O'jomõg̃ Deus eju kawẽnwẽnap'abi jeje- -yabog̃at'abi jeje. <n>— Ẽn Deus ipot pima, ecewemuy'at ijop'abi jejewi ipi ju — io'e Satanás.


text:
— Imẽn e'em Deus ekawẽntup: “Deus jekawẽn tojotjot'ukayũ g̃uju xipan ekuk am,” i. “Ixeyũ jedaxijo ewebe xipat'ũmat ebapukap puxim,” i.


text:
G̃ebuje ibiõg̃buk kẽrẽayũ kukukat o'jewede Jesus xewi. O'jẽm cexewi Jesus puyxijojoap epere buje. Te'e ma Jesus pe ikẽrẽat mujurũg̃at ojuy. O'jẽm. <n>— Waram g̃uto osubuyxijo jĩjã — io'e jewebe ma ibiõg̃buk kẽrẽayũ kukukat- -Satanás.</n>


text:
Jesus o'jepit Galiléia eipi kay. Ibiõg̃buk xipacat a'õbacaap kug̃ oeku. Soat ibo eipi watwat yajẽmap awẽg̃ o'yawẽg̃tobuxik.</n>


text:
G̃ebuje Jesus kawẽn idipan ip o'g̃utaybitbin Deus eju kawẽnwẽnap'a be. <n>— Soat podi ma Jesus xipan wuymutaybitbin — io'e ip ya'ĩjojoayũ. — Ka'ũmg̃u ixe jo'iat xipacat — io'e ip.</n>


text:
Jesus o'ju jaypanap ka kay- -Nazaré ka kay. Jay. Oajẽm. Jebodoydoyap kabia bima Judeuyũ õmõm'uk ip osodop Deus eju kawẽnwẽnap'a be. Sábado bima ip õmõm'uk osodop. Jesus oõm jeweju ip ig̃o'a be. O'ãy Deus ekawẽntup com ig̃o'a beacat pe ya'ĩjo am.</n>


text:
G̃ebuje ig̃o'a kukukat Deus ekawẽntup o'tupũm Jesus pe- -Isaías emudupmubararaktup- -Deus ekawẽn muwẽnuwẽn'ukat emudupmubararaktup. Jesus o'tupmupaya. Pũg̃tup o'tuptobuxik. Imẽn e'em itedup: <n>


text:
 Deus biõg̃buk owebe nuynuy, i. Imẽnpuye ixe onaẽ owebe kawẽn idipat muwẽn ãm tadaybotbocayũ be, i. Ixe omuju owebe: “Taomũnmũnayũ daomũnmũnap'a bewi g̃ujẽm ip” i'e am taomũnmũnayũ be, i. Ixe omuju owebe: “Ita'ũmayũ itate je'e ip” i'e am ita'ũmayũ be, i.


text:
 Ixe omuju owebe tadaybotbocayũ mujẽm ãm imudadaybotbot'ukayũ xewi, i. Ixe omuju owebe: “G̃axĩn ma Deus jebekitkit idaxijo” i'e am soat pe, i.</n>


text:
Imẽn e'em itedup. Jesus ibodup o'tupcoco ya'õberen. Otupmupirik. Waram o'tupũm yakukukat puywatwat'ukat pe. Oabik. <n>Soat ig̃o'a beacat o'jeak cĩcã Jesus kay. <n>— Apẽntak teku? — io'e ip jewewebe.</n>


text:
G̃ebuje Jesus o'jekawẽn ceweju ip. <n>— G̃asũ bit soan o'jebapuk ijudup peat ekawẽn tag̃- -g̃asũ otupcocoiatup ekawẽn tag̃ — io'e.</n>


text:
Soat xe Jesus xipat cĩcã osunuy ig̃o'a beacat xe. <n>— Jesus ekawẽn soat podi ma cekawẽntip! — io'e ip jewewebe. — Teku José ipot g̃u du? — io'e ip jewewebe.</n>


text:
Jesus o'jekawẽn ceweju ip. <n>— “Tapu, ecewanũg̃ta juy,” i wuyju e'em wuyanũg̃tata'ukat pe — io'e. — Iboap kuka epe'e owebe dak. “Ocejojojo g̃u bukiap cuy eg̃ubapuk ocewebe ijo am apẽn cuk adi eg̃ubapukpuk Cafarnaum ka be bima,” i aco'i eyju e'em owebe — Jesus o'e.


text:
— Icẽmãn õn e'em eywebe. Deus ekawẽn muwẽnuwẽn'ukat jaypanap ka be bima, ibo ka watwat ixe ekawẽn kay g̃u — io'e.


text:
— Icẽmãn õn e'em eywebe. Kuyje Deus Elias o'g̃uju pũg̃ kay itop e'ũ'ibit kay- -Sarepta ka beat kay- -Judeu'ũmat kay- -Sidom eipi beat kay. Ixeyũ kabia dag̃ soat kaka beayũ irere oekuku. Ka'ũmg̃u muba'at osodop ebapũg̃ koato, ipidaseat koato dak. Soat ip irere jĩjã osodop. Imẽnpuye ade itop e'ũ'ibiyũ tadaibotbot cĩcã osodop ixeyũ kabia dag̃- -Judeuyũ.


text:
 <n> (26-27)</n> Imẽnpit Deus Elias o'g̃uju Judeuyũ kay g̃u- -Sarepta ka beacat kay acã- -Sidom ka tẽg̃atka beacat kay acã — Jesus o'e. — Deus Eliseu o'g̃uju Naamã kay imu'ada am. Eliseu Deus ekawẽn muwẽnuwẽn'ukat osunuy. Naamã ierepat osunuy. Ade ierepayũ Judeuyũ eipi dag̃ osodop ip ixeyũ kabia dag̃. Imẽnpit Eliseu warara'acat g̃u o'g̃u'ada. Naamã acã o'g̃u'ada — Jesus o'e.


text:
 <n> (28-29)</n> Iboap ekawẽn co buje oitakomãn cĩcã ip Jesus kay Deus eju kawẽnwẽnap'a beayũ. Jesus o'tujujẽm ip jeka bewi.


text:
(-) <n>Jesus o'tujuu ip co'a bicũg̃ kay yaoka am. Ag̃oka ibo'a pẽnpẽn tag̃ o'sukadop. Co'a bicũg̃ pewi yabitorom Jesus muy'at ojuy ip.


text:
Jesus o'ju Cafarnaum ka kay- -Galiléia eipi beat ka kay, ikabog̃atka kay. Judeuyũ o'g̃utaybitbin Deus eju kawẽnwẽnap'a be jebodoydoyap kabia be. Soat esemana imutaybitbin'uk ip osunuy.</n>


text:
G̃ebuje ag̃okatkat o'jewãwã ig̃o'a beat- -ibiõg̃buk kẽrẽat kukat. O'jewãwã ya'õberen ibiõg̃buk kẽrẽat cebe buye.</n>


text:
— Jesus, apẽn ẽn em ocewebe? — io'e Jesus pe- -Nazaré ka bewiat pe. — Ocemuy'ũ ãm tu ejot? — io'e. — Wetaybit ẽn — io'e. — Ẽn Deus ipot- -ikẽrẽat kug̃'ũmat ipot — io'e.</n>


text:
G̃ebuje Jesus ibiõg̃buk kẽrẽat o'g̃ukorẽm. <n>— Ecemũg̃ — io'e Jesus cebe. — Ejẽm cuy ag̃okatkat pewi — io'e ibiõg̃buk kẽrẽat pe. <n>Ag̃okatkat pewi o'jẽm ipi ju imuy'at'an pima. Imẽnpit warẽmtag̃ g̃u ag̃okatkat o'jukuk cẽmcẽm pima.


text:
Imẽnpuye itabẽg̃bẽg̃ o'e ip ijojom- -ibiõg̃buk kẽrẽat o'g̃ujẽm iap cocomayũ. <n>— Jesus ibiõg̃buk kẽrẽat mujẽmjẽm ja'õbi — io'e ip. — Ya'õbacaat teku — io'e ip jewewebe. — Itaybit ibiõg̃buk kẽrẽat mujẽm ãm — io'e. — Imẽnpuye cẽmcẽm ip ya'õbi — io'e ip.</n>


text:
Ibocewi Jesus o'jẽm Deus eju kawẽnwẽnap'a bewi. <n>O'ju Simão Pedro duk'a kay. Oajẽm. Cereg̃. Oõm. Simão daxijo osodop ibo'a be. Ipa'i jĩjã osodop. <n>— Ipa'iat eg̃u'ada — io'e ip Jesus pe.</n>


text:
G̃ebuje Jesus o'ju ipa'iat kay. Pa'i o'g̃ukorẽm. <n>— Ejẽm cebewi — Jesus o'e pa'i be. <n>Imẽnpuye pa'i o'jẽm. Xipat o'e. Ipa'i topibit o'kop g̃ebuje bit. Ixat o'g̃ug̃ẽ Jesus peam, cewejuayũ beam tak.</n>


text:
Kaxi at puje ibo ka watwat iwãtaxipipiayũ o'tujowat Jesus kay imu'ada am. Soat kug̃ ip osodop iwãtaxipi. Jesus o'jewebumõg̃ cebe ip- -soat pe. Soat ip o'g̃u'ada'ada. Adah.


text:
Ibiõg̃buk kẽrẽat o'g̃ujẽmjẽm ikukayũ bewi. Poxerewun. O'jẽm. <n>— Ẽn Deus ipot — io'e ip ya'õberen- -ibiõg̃buk kẽrẽayũ o'e. Itaybit ip osodop Jesus Deus emunaẽ iam. Inaka Jesus ibu'u osunuy ixeyũ be iboap muwẽn ãm. <n>— Õn Deus emunaẽ iap epeg̃uwẽn g̃u juy — io'e cebe ip.</n>


text:
Kabia'isum Jesus o'jẽm Simão Pedro duk'a bewi. Poxerewun. O'ju uk'a'ũmat pe. Jay. Oajẽm. Adeayũ Jesus kudadam o'e ip. Jay. Oajẽm ip Jesus kay. <n>— Ejẽm g̃u juy ocexewi. Ijoce ma juy eg̃ũy — io'e ip Jesus pe. <n>G̃ebuje o'jekawẽn ceweju ip.</n>


text:
— Warara'acayũ be dak kawẽn idipat og̃uwẽn- -wara'atka watwat pe dak — io'e. — “Deus soat kukukan je'e,” i juy oce cebe ip — io'e. — Deus cuk omudot ibo ekawẽn muwẽn ãm — io'e Jesus.</n>


text:
Imẽnpuye kawẽn idipat muwẽnuwẽn oeku Deus eju kawẽnwẽnap'a be. Judéia eipi dag̃ imuwẽnuwẽn oeku- -soat kaka dag̃.</n>


text:
Adeayũ o'jewemuwunuwun ip Jesus ekawẽn co pin cĩcã buye. Jesus cũg̃'i osunuy iodi wãbu ka'oririt pe. Iodi Genesaré eipi be o'tinuy. Genesaré i tibutet osunuy. Adeayũ jewemuwunuwun ip Deus ekawẽn co pinayũ.</n>


text:
G̃ebuje Jesus xepxep kobe o'jojojo kapurũg̃ pe. Axima bubu'ukayũ jekobe be g̃u ip osodop. Kuy o'jẽm ip. Axima bubuap wuywuy ip osodop kapurũg̃ pe.


text:
Jesus oõm pũg̃ pe ixeyũ ekobe be- -Simão ekobe be. <n>— Kobe eg̃uwun — io'e. — Eg̃uwun cuy kapurũg̃ pewi — io'e Jesus Simão be. <n>Xik. Jesus oabik kobe be. Kobe be bima adeayũ o'g̃utaybin- -kapurũg̃ peayũ o'g̃utaybin.</n>


text:
Imutaybin pu'u bima, o'jekawẽn Simão eju- -kobe iwat eju. <n>— Tibucũg̃ pe aju axima bum — io'e.Tibucũg̃ pe ip o'ju. <n>— Axima bubuap cuy eg̃uakõm tibucũg̃ pe axima bu am — io'e Simão be.</n>


text:
— Kariwa, ixima bun oceku axima bu ojuy — io'e Simão. — Ocejat g̃u. Imẽnpit waram oceg̃uakõm imẽn ẽn e'em ocewebe buye — io'e.Sa. Axima bubuap o'g̃uakõm.</n>


text:
Wẽg̃wẽg̃'i o'e ip jebureyũ kay- -wara'at kobe beacayũ kay. Jebureyũ o'takoy yajẽm ãm jebuywat am. Ibureyũ oajẽm ibuywat am. Xepxep kobe o'g̃uporan ip aximãm. Imẽnpuye kobe jepirig̃ ojuy axima poxi pibun.</n>


text:
Iboap co buje, Simão Pedro o'jẽg̃'aecõg̃cõg̃ Jesus wap jexe ya'õbuyxi buye. <n>— Okukukat, wede ece oxewi — io'e. — Õn ma ikẽrẽat kug̃. Ẽn pit a'õbuyxi. Oxe g̃u juy eg̃uy — io'e- -Simão o'e.</n>


text:
Warara'acayũ dak itabẽg̃bẽg̃ ip o'e ijojom- -Tiago, João dak. Ixeyũ xepxepayũ Zebedeu ipotpoyũ ip osodop. Simão eju kapikpik'uk ip osodop axima bubum. <n>G̃ebuje Jesus o'jekawẽn Simão eju. <n>— A'õ'cam cuy eg̃uy — io'e Simão be. — G̃asũ bit axima bubu'ukan g̃u juy eg̃uy, — io'e. — Kawẽn idipat muwẽnuwẽn'ukan cuy eg̃uy adeayũ be imutabut am ip Deus kay — io'e. <n>— Ha'a — io'e.</n>


text:
G̃ebuje Simão o'ju Jesus kay, cewejuayũ dak. Putwedu'i. Jekobe o'tujuu ip kapurũg̃ pe. Soat o'suiwat ip ibun Jesus eju jeku am. Soat em Jesus eju oekuku ip.</n>


text:
Ikabog̃atka be bima ag̃okatkat oajẽm Jesus kay- -ierepat. O'jẽg̃'aecõg̃cõg̃ cewap jexe ya'õbuyxi buye. <n>— Kariwa! — io'e Jesus pe. — Ebu'u'ũm pima, omu'adam ece — ierepat o'e.</n>


text:
Pucũg̃. Jesus o'jebaepucũg̃ cekay. <n>— Obu'u g̃u emu'adam — io'e. — G̃axĩn ma õn jemu'ada — io'e. <n>Jesus a'õbi ierep topibit dao ma o'je'ada. Xipat o'e.</n>


text:
— Emu'adaap eg̃uwẽn g̃u juy warara'acayũ be — io'e Jesus cebe. — G̃asũ bit paĩ kay juy eju — io'e. — Eõhõyũ'in cuy eg̃ũm paĩ be imupik am Deus etabixe ece'ada buye. Eg̃ũm cuy cebe Moisés ekawẽn tag̃. Eõhõyũ'in cuy eg̃ũm cebe e'adaap mubapuk am soat ka watwat pe — io'e.</n>


text:
Imẽnpit soat ka watwat Jesus awẽg̃ o'yawẽg̃tobuxik ip- -ierepat o'g̃u'ada iap awẽg̃. Imẽnpuye adeayũ o'je'awero ip ixe ekawẽn co am. O'je'awero ip Jesus pe jewemu'ada am tak.


text:
Jesus pit o'jẽm cexewi ip. Poxerwun. Cexewi ip cẽmcẽm'uk osunuy jekawẽn ãm Deus eju. Uk'a'ũmat pe kawẽnwẽn'uk osunuy Deus eju.</n>


text:
G̃ebuje Jesus adeayũ o'g̃utaybitbin kawẽn idipan. Fariseuyũ kaxikxik'i osodop iboce, Moisés ekawẽn imutaybitbin'ukayũ dak. Judeuyũ osodop ip. Jesus ekawẽn co ojuy osodop ip. Oajẽm ip soat kaka dag̃wi- -Galiléia eipi dag̃wi, Judéia eipi dag̃wi dak, Jerusalém ka bewi dak. Jesus iwãtaxipipiayũ mu'ada'adam osunuy Deus a'õbacaap kug̃ puye.</n>


text:
G̃ebuje ag̃okatkayũ oajẽm Jesus kay. Cexĩg̃xĩg̃ pa'oreat o'tujuajẽm ip Jesus kay. Jay. Uk'a be tujuõm ojuy ip cexĩg̃xĩg̃ pa'oreat mõg̃ ãm Jesus wap.


text:
Imẽnpit tujuõm pa'ore ip o'e uk'a yapora buye. Imẽnpuye o'jeu ip uk'a abi jeje. Weru. Kawi'a'a o'ya'uk ip. Cabobum cexĩg̃xĩg̃ pa'oreat o'g̃ukop ip yabitokat tag̃wi. Kop. O'g̃ukop ip ixexecaptup pe. O'g̃ukop ip Jesus wap imu'ada am. Uk'a beayũ parakpe o'g̃ukop ip.


text:
Jesus itaybit o'e teyũku itabut okay iam. <n>G̃ebuje Jesus o'jekawẽn cexĩg̃xĩg̃ pa'oreat pe. <n>— Tapu — io'e. — Ikẽrẽat kuy oju'uk ewebewi — io'e.</n>


text:
Moisés ekawẽn imutaybitbin'ukayũ, Fariseuyũ dak jewag̃uydadam o'e ip Jesus ekawẽn kay. <n>— Ite be ikẽrẽat'uk pa'ore wuywebewi. Deus pe acã i'uk put — io'e ip jewewebe. — Teku Deus muymuy — io'e ip napa ma.</n>


text:
— Apẽnpuye dak eyju imẽn jewag̃uydadam? — io'e. — Iba'ore g̃u owebe “Ikẽrẽat kuy oju'uk ewebewi” i'e am cebe — io'e. — Iba'ore g̃u dak owebe “E'ãy” i'e am cebe, “Ece'ada,” i dak — io'e. — Ka'ũma ma iba'ore owebe — io'e.


text:
— Soat wag̃o õn. G̃asũ cexĩg̃xĩg̃ pa'oreat eju ocekawẽn eymutaybit am owebe ikẽrẽat'uk put ijodiat pewi iam. Deus a'õbacaap kug̃ õn ijodi bima dak — io'e cebe ip. <n>— E'ãy! Ecexĩg̃xĩg̃ cuy — Jesus o'e cexĩg̃xĩg̃ pa'oreat pe. — Cũg̃cũg̃ cuy eju — io'e. — Exexecaptup cuy etupu — io'e. — Eju juy eduk'a be — io'e cebe.</n>


text:
Cexĩg̃xĩg̃ pa'ore topibit o'je'ada. O'ãy. Cũg̃cũg̃ ma o'e adeayũ etabutpe. Jexexecaptup o'tupu. Kuruk. “Ka'ũmg̃u ejo'iat xipacat,” i'e'em Deus pe bima, o'ju jeduk'a be.


text:
Imẽneju ibo ka watwat itabẽg̃bẽg̃ ip o'e ijojom, o'jexĩg̃xĩg̃ puye. <n>— O'je'ada xeku — io'e ip. — Xĩg̃xĩg̃ o'e xeku — io'e ip.Yag̃uybabi'ũm ip o'e. <n>— Ka'ũma buk cexĩg̃xĩg̃ pa'oreat o'g̃u'ada wuyetabutpe — io'e ip jewewebe. — G̃asũ acã cexĩg̃xĩg̃ pa'oreat mu'adaap ajojojo — io'e ip jewewebe.</n>


text:
G̃ebuje Jesus o'jẽm. Porewuh. Cucum pima Levi o'jojojo. Levi dinheiro bubu'uk osunuy iecug̃ap peam. Ixe Levi kapikpig̃ osunuy iecug̃ap pe teidadaap'a be. <n>— Ejot cuy okay — io'e Jesus. — Oweju juy ejeku — io'e.</n>


text:
G̃ebuje Levi Jesus o'takoy jekõn ãm jeweju. O'ju. Oajẽm. Jay. Adeayũ awerom osodop Levi dukta be- -iecug̃ap peam dinheiro bubu'ukayũ, warara'acayũ dak. Jesus o'jekõn ceweju ip.</n>


text:
G̃ebuje Fariseuyũ Jesus o'jomuymuy Moisés ekawẽn imutaybitbin'ukayũ dak- -Fariseuyũ ebekitkit. <n>— Apẽnpuye dinheiro bubu'ukayũ eju eyju jekõnkõn, ikẽrẽat mujurũg̃rũg̃'ukayũ eju dak? — io'e ip Jesus eju etaybitbinayũ be.</n>


text:
Jesus o'jekawẽn ceweju ip. <n>— Iwãtaxipi'umat g̃u cucum wuyanũg̃tata'ukat kay- -iwãtaxipiat acã — io'e.


text:
— Imẽnpuxim cũg̃ ma jekuku'ukayũ nomuwã ãm g̃u ojot- -ikẽrẽat mujurũg̃rũg̃'ukayũ nomuwã ãm acã — io'e. — Ojot “Eyg̃uycũg̃cũg̃ cuy epesop ikẽrẽat kug̃ puye” i'e am cebe — io'e Jesus. — “Ikẽrẽat mujurũg̃rũg̃ap cuy epeyepere” i'e am tak ojot — io'e Jesus.</n>


text:
— João eju etaybitbinayũ soat em jekpiwan ma jewemureren xipat je'e am Deus xe — io'e ip Jesus pe. — Deus eju kawẽnwẽn tak ip soat em — io'e ip cebe. — Fariseuyũ eju etaybitbinayũ dak ade em ip jekpiwan ma jewemureren jekawẽn ãm Deus eju — io'e ip. — Eweju etaybitbinayũ bit repi'ajojom g̃u. Jekõnkõn ip — io'e ip. — Apẽnpuye ip repi'ajojom g̃u? — io'e ip. Jesus muymuy ojuy osodop ip.</n>


text:
— Iba'ore oweju etaybitbinayũ be jekpiwan ma repi'ajo am õn ceweju ip puye — io'e Jesus. — Õn iwadip puxim — io'e. — Iwadip cexe ip pima, ka'ũma ma jekpiwan ma repi'ajojom jewebumũnap epeta be tomuwa'ibiyũ. Jekõnkõn acã ip — io'e Jesus.


text:
— G̃uyjom pit iwadip je'jẽm cexewi ip. Ijẽm puje bit, jekpiwan ma repi supi'ajo ip — io'e. — Õn ixeyũ xe'ũm pima, oweju etaybitbinayũ dak jekpiwan ma repi ip supi'ajo — io'e Jesus.</n>


text:
G̃ebuje Jesus wuymutaybitbinap ekawẽn o'g̃uwẽn cebe ip. Imẽn o'g̃uwẽn. <n>— Iwuywuy'ũmat g̃u ajoinũm iokokat muwaket am — io'e. — Iwuywuy'ũmat inũm pima, kuka o'jewek. Iwuywuy'ũmat kuka o'jewa'i — io'e.


text:
— Uva'abidi atimuõm yaokokat'a be g̃u timun'a be tiisuati- -yaisuat'a be acã — io'e. — Yaokokat'a be timuõm puje, tidai e'em — io'e. — Yaokokat'a timun'a kuka o'jeaebag̃. Uva'abidi dak kuka o'jediepuy — io'e. — Timũn'a dak kuka o'ya'ũm — io'e.


text:
— Uva'abidi kõn puje kuyati kõn puje, tiisuati kay g̃u ace'e — io'e. — “Kuyati tiku e'em uva'abidi,” i wuyju e'em — Jesus o'e. — Imẽnpuxim kuyjeat ekawẽn kay bima, wekawẽn kay g̃u kuka epe'e — io'e.</n>


text:
O'tamukitikitik ip jebui be. O'ta'o'o ip. <n>— Apẽnpuye eyju ta'uk'ug̃? — io'e Fariseuyũ cebe ip. — Kapikpi wuywebe jebodoydoyap kabia be — io'e ip. <n>Tamukitikitikap kapikap osodop Fariseuyũ xe. Imẽnpuye Jesus o'jomuymuy ip.</n>


text:
— Apẽn cuk o'e Davi, ibureyũ dak, irere bima? — io'e Jesus. — Iboap ekawẽntup epetupco g̃u du? — io'e Jesus Fariseuyũ be.


text:
Ixe Davi oõm Deus eju kawẽnwẽnap'a be. Pão'a o'yabu- -Deus etabixe yamõg̃mõg̃'ibit'a. O'ya'o. O'yaũm jebureyũ be ya'opiat'a. Paĩyũ be acã ya'o pi g̃u o'yadop — io'e. — Iboap ekawẽntup epetupco g̃u du?


text:
Soat wag̃o õn — Jesus o'e Fariseuyũ be. — Õn pit e'em apẽn i'epi wuywebe jebodoydoyap kabia be iap, apẽn i'epi g̃u iap tak — io'e Jesus.</n>


text:
G̃ebuje Jesus ibakẽrẽat o'tobuxik. Jebodoydoyap kabia be o'tobuxik. Oõm ma'g̃uto Deus eju kawẽnwẽnap'a be. Ibo'a be o'g̃utaybitbin. Ibo'a be ag̃okatkat osunuy. Pũg̃pa ibakẽrẽ osunuy- -ibaatpa.


text:
Jesus kay ag̃ cĩcã o'e ip Fariseuyũ, Moisés ekawẽn imutaybitbin'ukayũ dak. <n>— Jebodoydoyap kabia be dak paxi g̃u'ada? — io'e ip jewewebe. <n>Fariseuyũ “Jesus Moisés ekawẽn tag̃ g̃u jekukum” i'e ojuy napa ma.</n>


text:
— Omuymuy pin teyũku — io'e Jesus pit jewebe ma. <n>G̃ebuje Jesus o'jekawẽn ibakẽrẽat pe. <n>— E'ãy — io'e. — Ejot cuy ijoce soat pe ejo am — io'e.Ibakẽrẽat o'ãy. O'ju ibo'a beayũ wap.</n>


text:
G̃ebuje Jesus o'jekawẽn Fariseuyũ eju, Moisés ekawẽn imutaybitbin'ukayũ eju dak. <n>— Jebodoydoyap kabia be Moisés ekawẽn tag̃ tu wuywebe xipan i'e am? Ikẽrẽan i'e am g̃u xe'e? — io'e. — Warara'acat taxijo am cekawẽn tag̃ tu? Warara'acat aoka am g̃u xe'e? — io'e.</n>


text:
G̃ebuje Jesus o'jeak soat kay. <n>— Pacũg̃ ece eba — Jesus o'e ibakẽrẽat pe. <n>O'jepacũg̃. Ibadip o'e.


text:
Imẽnpuye Fariseuyũ itakoma jĩjã ip o'e Jesus kay, Moisés ekawẽn imutaybitbin'ukayũ dak, jebodoydoyap kabia bima o'subamudim puye. O'je'awero ip. O'jewawẽwẽ ip pẽn paxi ace'e Jesus pe i'e am.</n>


text:
G̃ebuje 12 beayũ o'taẽ jeweju etaybitbinayũm. Kabia'isum ixeyũ o'taẽ. <n>— Wa'õbi epeju wekawẽn muwẽn ãm soat pe — io'e ixeyũ be- -12 beayũ be.</n>


text:
 <n> (14-16)</n> Ibũrũn ma ip ibutet osodop: Simão i, André i, Tiago i, João i, Filipe i, Bartolomeu i, Mateus i, Tomé i, wara'at Tiago i, wara'at Simão i, Judas i, wara'at Judas i. Ibũrũn ma ip ibutet osodop. Ibũrũn ma o'taẽ jeweju etaybitbinayũm. Tiago Alfeu ipot osunuy. Jesus Simão wara'an o'subuteta. Pedro i wara'at ibutet osunuy. Xepxep putet osunuy Simão butet. Jeipi kay jĩjãat i dak ibutet osunuy. André Pedro kitpit osunuy. Judas Tiago ipot osunuy. Xepxep putet osunuy Judas putet. Iscariotes i dak ibutet osunuy. Ixe Judas g̃uyjom Jesus o'g̃ũm cekay itakomaayũ be yaoka am.


text:
Ibocewi Jesus co'a dag̃wi o'kop jemunaẽyũ eju- -12 beayũ eju. <n>G̃ebuje adeayũ oajẽm Jesus kay. Warara'acayũ kuy Jesus xe osodop ip- -ceweju etaybitbinayũ. Adeayũ kaweg̃ũnat pe o'je'awero Jesus xe. Wũywi ip oajẽm. Judéia eipi dag̃wi oajẽm ip, Jerusalém ka bewi dak, Tiro ka bewi dak, Sidom ka bewi dak.


text:
Oajẽm ip Jesus ekawẽn co am, jemu'ada am tak. Ibiõg̃buk kẽrẽat kukayũ dak oajẽm cekay imujẽm ãm. Jesus ibiõg̃buk kẽrẽat o'g̃ujẽmujẽm ikukayũ bewi. Imẽnpuye Jesus mucay ojuy ip imu'ada am.


text:
Jesus o'jeak jeweju etaybitbinayũ kay. O'jekawẽn cebe ip. Koap o'jekawẽn tadaybotbocayũ be. <n>Eycokcok cĩcã eyju — io'e. — Eybubutbet g̃u g̃asũ. Imẽnpit Deus eykukukat — io'e.


text:
— Eycokcok cĩcã eyju. G̃asũ acã eyrere. G̃uyjom pit eybeg̃beg̃ epesop — Jesus o'e. — Eycokcok cĩcã eyju. G̃asũ acã eyju wa. G̃uyjom pit jewaywayway epesop.


text:
Eycokcok cĩcã juy epesop warara'acat itakoma eykay bima, eywebe “Oceweju g̃u juy epeku- -eyju soat wag̃o ebekitkit puye” i'e buje dak, warara'acat eymuymuy bima dak, warara'acat eyawẽg̃mukẽrẽrẽrẽn pima dak — io'e.


text:
— Eycokcog̃ cĩcã juy epesop warara'acat warẽmtag̃ eykug̃ pima eyju webekitkit puye — io'e. — “Eycokcog̃ cuy epesop,” i õn e'em eywebe — io'e. — Kabi be ade kug̃ epesop idipat kug̃. Warẽmtag̃ ma Deus ekawẽn muwẽnuwẽn'ukayũ kukuk'uk osodop ip eydobuyũ'ũm'ũm kuyje — Jesus o'e.</n>


text:
G̃ebuje Jesus o'jekawẽn ibubut adeayũ be. <n>— Karem g̃u eydadaybot epesop — io'e. — G̃asũ eybubut ade — io'e. — Kapikpig̃'ũm pima dak soat kug̃ eyju g̃asũ ma.


text:
Karem g̃u eydadaybot epesop. G̃asũ acã eybeg̃beg̃. G̃uyjom pit eyrere epesop. Karem g̃u eydadaybot epesop. G̃asũ acã eyju jewaywayway. G̃uyjom pit wawa epe'e. Eyg̃uycũg̃cũg̃ epesop — io'e.


text:
— Karem g̃u eydadaybot epesop, warara'acat xipan eymuwẽnuwẽn pima. Imẽnpuxim xipan jewexe Deus ekawẽn muwẽnuwẽn'ukayũ kukuk'uk ip osodop eydobuyũ'ũm'ũm kuyje — Jesus o'e.</n>


text:
G̃ebuje soat pe o'jekawẽn. <n>— Õn kawẽnwẽn soat eju eyweju- -soat wa'ĩjojoayũ eju — io'e. — “Eykay itakomaayũ burem cuy epesop,” i õn e'em eywebe — io'e. — “Xipan cuy ixeyũ epejukuk,” i õn e'em — io'e.


text:
— “Xipan cuy omuymuy'ukayũ ejukuk,” i juy epe'e Deus pe. Deus eju juy epeyekawẽn warẽmtag̃ eykukayũ beam — io'e.</n>


text:
— Pũg̃ kadi warara'acat pe eydopaoka buje, epeyaoka g̃u juy. Ãg̃ puk wara'at kadi jeydopaoka. Warara'acat pe eyekabek pu buje, ãg̃ cuy eyekamixa dak ju'uk.


text:
Eyxewi iojuy buje, epeg̃ũm cuy soat pe. Warara'acat pe darem eybubut pu buje, “Obubut cuy epetujupit okay,” i'ũmg̃u juy epe'e cebe ip.


text:
— Eykayayũ acã ikukpin eyxe bima, “Deus cuy xipacat je'g̃ũm ocewebe,” i'ũmg̃u juy epe'e. Cekayayũ ikukpin ikẽrẽat mujurũg̃rũg̃'ukayũ xe dak.


text:
Xipan eykayayũ kug̃ acã bima, “Deus cuy xipacat je'g̃ũm ocewebe,” i'ũmg̃u juy epe'e. Ikẽrẽat mujurũg̃rũg̃'ukayũ dak xipan jekayayũ kug̃ — io'e.</n>


text:
— Eyju darem iũmũm warara'acat pe waram tujupit okay iam eyetaybit puye. Imẽn iũmũm pima, “Deus cuy xipacat je'g̃ũm ocewebe,” i'ũmg̃u juy epe'e. Ikẽrẽat mujurũg̃rũg̃'ukayũ dak darem ma iũmũm wara'at ikẽrẽat mujurũg̃rũg̃'ukat pe dinheiro buap ojuy cexewi — io'e.


text:
— Ikẽrẽat mujurũg̃rũg̃'ukayũ ekukuap puxim g̃u juy epeku! — io'e. — Warẽmtag̃ g̃u juy eykay itakomaayũ epejukuk. Xipan cuy ip epejukuk. Darem ma epeg̃ũm cebe ip ibubut puap ojuy g̃u. Imẽn eyeku buje, ade xipacat kug̃ epesop kabi be. Deus ebekitkiyũm epesop. Soat podi ma ya'õbacaat ebekitkiyũm epesop. “Ẽn xipat,” i'ũmg̃u e'em adeayũ Deus pe. Deus pit soat em xipacat ũmũm cebe ip- -soat pe- -ikẽrẽat mujurũg̃rũg̃'ukayũ be dak.


text:
Wuyebay itabotaidabotbot soat kay wuykay. Ixe buxim eyju dak eyetabotaidabotbon cuy epesop warara'acat kay — io'e.</n>


text:
— “Ekẽrẽ jĩjã Deus xe,” i'ũmg̃u juy epe'e warara'acat pe. Iboap e'em'ũm pima, Deus tak “Eykẽrẽ oxe,” i'ũmg̃u je'e eywebe. “Ikẽrẽat kug̃ ẽn,” i'ũmg̃u juy epe'e warara'acat pe. Imẽn e'em'ũm pima, Deus “Ikẽrẽat kug̃ eyju,” i'ũmg̃u dak je'e eywebe. G̃ebum g̃u juy epesop apẽn cuk adi warara'acat warẽmtag̃ eykuk iap kay. G̃ebum'ũm pima, Deus tak g̃ebum g̃u je'e apẽn cuk adi warẽmtag̃ wara'acat epejukuk iap kay — io'e.</n>


text:
— Warara'acat pe epeg̃ũm pima, Deus tak je'g̃ũm eywebe. Apẽn cuk epeg̃ũm iap puxim epejat. Yobog̃at epeg̃ũm pima, eyju dak yobog̃at epejat. Topapũn epejat- -iwajem, ibikbig̃ tak, kutukutu'i ma dak, cũg̃'i ma dak. Apẽn warara'acat pe eyju iũmap puxim Deus tak je'g̃ũm eywebe — io'e.</n>


text:
G̃ebuje Jesus wuymutaybitbinap ekawẽn o'g̃uwẽn cebe ip. <n>— Ita'ũmat pe emubapuk pa'ore wara'at ita'ũmat pe — io'e. — Ita'ũmat pe wara'at ita'ũmat tujowat puje, xepxem ma kuka ip o'at ipikũykũy be.


text:
Eyetaybitbin pima, eyemutaybitbin'ukat podi g̃u eyetaybit. Eyewemutaybitan cĩcã bima bit, eyemutaybitbin'ukat co'i eyetaybit epe'e — io'e.</n>


text:
Te'e ma eyju e'em cebe: “Tapu, ma, otõmtõm'uk eta bewi,” i, eyeta beap'ip cocom'ũm pima. Eyju jewewemug̃uykukukum. Koam eyeta beap'ip cuy epeyop'uk. Yop'uk puje, iba'ore g̃u je'e eywebe tõmtõm'uk am eybure eta bewi — io'e.</n>


text:
— Yoptipat'ip pe yakẽrẽat'a'e g̃u- -yadipat'a'e acã. Imẽnpuxim yopkẽrẽat'ip pe yadipat'a'e g̃u- -yakẽrẽat'a'e acã.


text:
Yajo buje, wuyetaybit ace'e pubeat'ip poro iam. Asão'a bubum wuyju widaoho'ip tag̃wi g̃u- -asão'ip tag̃wi acã. Banka'a bubum wuyju arũ'ip tag̃wi g̃u- -banka'ip tag̃wi acã.


text:
Imẽnpuxim xipacayũ ma xipacat mujurũg̃rũg̃. Xipat'ũmayũ bit ikẽrẽat mujurũg̃rũg̃. Apẽn wuyju jewag̃uyg̃uy iap puxim wuyju kawẽnwẽn. Ikẽrẽat kay jewag̃uyg̃uy bima, ikẽrẽãn wuyju e'em. Idipat kay jewag̃uyg̃uy bima bit, xipacan wuyju e'em — io'e.</n>


text:
— Abu-buxim okay ajẽmjẽmayũ iap og̃uwẽn eywebe- -abu-buxim wa'õ kayayũ iap tak, ajo-buxim wa'õ dag̃ jekuku'ukayũ iap tak.


text:
Itaybicat puxim ip- -ag̃okatkat puxim. Ixe ag̃okatkat uk'a o'yamuy. Koap ipikũykũy o'sukũykot. Ikũyberen o'sukũykot. Wita'a o'yadobuxik badi. Uk'a'abi'ip o'yopmuy ig̃okũy be badiat'a jeje- -wita'a jeje. Cem uk'a o'yamuy. Kabidoxixi oajẽm ig̃o'a kay, muba'atxiri dak. Muba'at idibi o'timubog̃. O'tiajẽm ig̃o'a kay. Imẽnpit o'ya'at g̃u yacem puye- -wita'a jeje buye. Wa'õ kayayũ ixe ag̃okatkat puxim- -cem jeduk'a o'yamuy'iat puxim — Jesus o'e.</n>


text:
— Wa'õ dag̃ g̃u jekuku'ukayũ bit warẽmtag̃ uk'a o'yamuy'iat puxim- -wa'õ kay'ũmayũ. Wa'ĩjojom ip. Inaka kũyjobit g̃u ip wa'õ kay. Warẽmtag̃ uk'a o'yamuy'iat puxim ip- -ag̃okatkat puxim. Ixe ag̃okatkat uk'a o'yamuy ipi ju. Cem g̃u o'yamuy. Idibi o'tiajẽm ig̃o'a kay- -tibog̃ati. Dao ma o'ya'at. O'ya'ũm cĩcã. Wa'õ dag̃ g̃u jekuku'ukayũ ixe ag̃okatkat puxim- -wa'õ kay kũyjobit'ũmayũ. Cem'ũma jeduk'a o'yamuy'iat puxim ip — Jesus o'e.</n>


text:
G̃ebuje sorarayũ kukat pũg̃pũg̃ Judeuyũ kukukayũ o'g̃uju Jesus kay. O'g̃uju ip Jesus Cafarnaum ka be iam o'jekũyjo buye. <n>— “Ejot cuy obuywatwat'ukat mu'ada am,” i juy epe'e Jesus pe — io'e sorarayũ kukat ixeyũ be. <n>O'jẽm ip. Poxerewun. Jay.


text:
Oajẽm ip. O'jekawẽn ip Jesus eju. <n>— Cemuojuyjuy juy eg̃ũm ixe sorarayũ kukat pe — io'e ip Jesus pe. — Xipat cĩcã ixe ocexe — io'e ip.


text:
— Ocebadipyũ ikukpin cĩcã ixe xe — io'e ip. — Deus eju kawẽnwẽnap'a o'yamuyat ocewebeap'am — io'e ip.</n>


text:
Imẽnpuye Jesus o'ju ceweju ip. <n>Sorarayũ kukat tuk'a wi wũy'ũm pima, sorarayũ kukat jebureyũ o'g̃uju Jesus dopabe. O'g̃uju ip ja'õmuwẽn ãm cebe. O'jẽm ip. Poxerewu. Jay. Ibureyũ oajẽm Jesus kay. O'jekawẽn ip Jesus eju. <n>— Ocebure ocemudot ja'õmuwẽn ãm ewebe — io'e ip Jesus pe. — A'õmudodon ewebe — io'e ip Jesus pe. <n>— “ ‘Kariwa, ecewemuwa'ũm g̃u juy oduk'a kay edot am,’ i juy ece,” io'e ocewebe — io'e ip Jesus pe. — “ ‘Osũsũn emudon oduk'a be.


text:
Cedag̃ g̃u emudot am oduk'a be wa'õbuyxi'ũm puye,’ i juy ece cebe,” io'e ocewebe — io'e ip Jesus pe. — “ ‘ “Ece'ada juy,” i ẽn e'em pima, obuywatwat'ukat je'ada.


text:
Õn tak warara'acat mujujum. Wa'õ kay kũyjobit ip wesorarayũ. Pũg̃ pe õn e'em “Ejẽm” i bima, je'jẽm. Wara'at pe õn e'em “Ejot” i bima, je'dot. Obuywatwat'ukat pe õn e'em: “Imẽn cuy ece,” i bima, imẽn je'e,’ i juy ece Jesus pe,” io'e ocewebe — io'e ip Jesus pe. — Imẽn ja'õmudodon ewebe — io'e ip Jesus pe.</n>


text:
Iboap co buje Jesus itabẽg̃ o'e ixeyũ ekawẽn cocom. O'jekorepẽn adeayũ kay. <n>— Soat Judeuyũ etabucap podi ma itabut okay ig̃o sorarayũ kukat, Judeu g̃u ma'g̃u — io'e.</n>


text:
G̃ebuje Jesus kay o'g̃uju'iayũ o'jepit sorarayũ kukat tuk'a kay. Ibuywatwat'ukat o'tobuxik ip- -iwãtaxipi topibit. Kuy xipat o'e Jesus a'õbi.</n>


text:
Jesusyũ oajẽm ikabog̃atka exĩntabi be- -Naim ka exĩntabi be. Jay. <n>Ibocewi ag̃okatkayũ yaypan'isuat'ũm tujujẽmjẽm ip o'e ikabog̃atka bewi ikot am. Ce'ũat xibuk i'it'et g̃u osunuy wara'at. Jag̃epũg̃ ma dak osunuy ce'ũat xibuk. Itop'ũm e'ũ'ibit osunuy. Adeayũ o'ju ce'ũat xibuk eju ibo ka watwat.</n>


text:
Wuykukukat Jesus ite jo buje, itabotaidabotbot cĩcã o'e ce'ũat xibuk kay. <n>— Wa g̃u, tũ'ũ — Jesus o'e ce'ũat xibuk pe.</n>


text:
O'ju ce'ũat kay. Ce'ũat tujujẽmjẽmap o'g̃ucay. Ce'ũat tujujẽmjẽmayũ o'jecũ ip e bidase. <n>— Tapu — Jesus o'e. — Ag̃obucẽg̃ ece — io'e ce'ũat pe.</n>


text:
G̃ebuje ce'ũ topibit itabẽg̃ o'e. O'je'ag̃obucẽg̃. O'jekawẽn. <n>G̃ebuje Jesus o'jekawẽn ce'ũ topibit xi eju. <n>— E'it waram g̃uto o'jetait — Jesus o'e cebe.</n>


text:
Imẽnpit soat imu'adaap cocoayũ yag̃uybabi'ũm cĩcã ip o'e. <n>— Ka'ũmg̃u ejo'iat xipacat — io'e ip Deus pe. — Deus ekawẽn muwẽnuwẽn'ukat wuykay osodot- -ya'õbuyxiat — io'e ip jewewebe. — Deus osodot jebekitkit com — io'e ip.</n>


text:
Ceweju etaybitbinayũ be Jesus ce'ũat o'g̃u'ada iam João mukũyjo buje, João xepxepayũ o'tomuwã jewekay- -jeweju etaybitbinayũ.


text:
Ixeyũ o'g̃uju ja'õmuju am wuykukukat Jesus kay. <n>— “Deus emunaẽ ajẽmap wiwim oceju,” i juy epe'e cebe — io'e João. — “Ẽn tu ixe? Wara'at g̃u xe'e ocejowiwi?” i juy epe'e cebe — io'e João. <n>Poxerewun. O'jẽm ip.</n>


text:
Jay. Oajẽm ip Jesus kay. <n>— João Batista ocemudot ekay — io'e xepxepayũ Jesus pe. — “Ẽn tu omuykuiat? Wara'at g̃u xe'e ocejowiwi?” i juk o'e João ocewebe — io'e ip Jesus pe.</n>


text:
G̃asũ Jesus tak adeayũ o'g̃u'ada'ada João emumudotyũ etabutpe. Iwãtaxipipiayũ o'g̃u'ada'ada. Ibiõg̃buk kẽrẽat o'g̃ujẽmujẽm ikug̃ayũ bewi. Ita'ũmayũ o'sutada. Ierepayũ o'g̃u'ada'ada. Jesus tak o'jekawẽn xepxepayũ eju- -João emumudotyũ eju.</n>


text:
— Epeyepit cuy João kay — io'e cebe ip. — Epejojojoiap cuy epeg̃uwẽn João be, epeyekũyjojoiap tak — io'e. — Ita'ũm topibiyũ itate o'e g̃asũ. Taojere topibiyũ dak xipan ip o'e xĩg̃xĩg̃ g̃asũ. Ierep topibiyũ dak xipat o'e g̃asũ. Ya'õpi'ũm topibiyũ dak ya'õpipe o'e ip. Jekũyjojom ip o'e. Ce'ũ topibiyũ dak waram itait o'e g̃asũ. Itadaybotbocayũ dak kawẽn idipat cocom g̃asũ — io'e.


text:
— Imẽneju eycokcog̃ epesop okay eyetabut am eybu'u'ũm pima — io'e Jesus. — “Ite g̃u omuykuiat,” i'e'em pima bit, eycokcog̃ g̃u epesop — io'e xepxepayũ be- -João emumudotyũ be.</n>


text:
Jesus João o'g̃uwẽn adeayũ be, cemumudotyũ jẽm puje. <n>— João jom cuk epeku uk'a'ũmat pe — io'e Jesus. — Ipi'ũn'ũn kay kabido ajẽm puje je'ipe'adededem. Yag̃uykorererenayũ ite'ip puxim, soat em jewag̃uymuwarururun puye. João bit yag̃uykoreren g̃u. Wita'a buxim pit ixe.


text:
João bit ibubut adeat g̃u- -Deus ekawẽn muwẽnuwẽn'ukat acã. Wara'at Deus ekawẽn muwẽnuwẽn'ukayũ bodi ma João ya'õbuyxi.


text:
Imẽn Deus ekawẽntup e'em- -João muwẽg̃aptup: <n> Ag̃ cuy epesop, i'e'em Deus, i. Wemumuju og̃uju ewap soat ajẽm puje emuxipan am, i. <n> Imẽn e'em Deus ekawẽntup- -João muwẽg̃aptup — io'e.


text:
— Ka'ũma ma omuy João jo'i ya'õbuyxian. Deus xe bit, yopĩcat João bodiat ya'õbuyxiat cebekitkiyũ'in — Jesus o'e.</n>


text:
Iboap ekawẽn co buje, — Cũg̃ cĩcã Deus — io'e soat ma, iecug̃ap peam dinheiro bubu'ukayũ dak. João ixeyũ o'g̃ubatisasan.


text:
Fariseuyũ bit ibu'u jĩjã osodop ip Deus bikuyap tag̃ jeku am, Moisés ekawẽn imutaybitbin'ukayũ dak. Ixeyũ g̃u bit o'ju João kay jemubatisan am- -wara'acat acã- -iecug̃ap peam dinheiro bubu'ukayũ acã, wara'at ikẽrẽat mujurũg̃rũg̃'ukayũ dak.</n>


text:
G̃ebuje Jesus waram o'jekawẽn adeayũ eju. <n>— Abu-buxim g̃asũacat? Ajoap og̃uwẽn eywebe abu-buxim ip iap mubapuk am eywebe?


text:
Bekitkit puxim ixeyũ- -pasiaham ip iap pe pubutbucayũ buxim. Jewãwãwãm ip jebureyũ kay bekitkiyũ. <n>— “Tẽg̃tẽg̃'a oceyamuyde eywebe ya'ĩjo am. Eydaobu'u'u eyju bit da'i'in,” i'e'em ip. “Wa ocesop jewexe i'ũmcocom. Eybu'u eyju bit oceweju tõn,” i'e'em ip. Ijoyũ buxim g̃asũacat — Jesus o'e.</n>


text:
— João Batista oajẽm eykay. Ixe jekpiwan ma irere oeku Deus eju jekawẽn ãm. Eyju bit napa ma e'em ixe muwẽnuwẽn: “Ibiõg̃buk kẽrẽat kukat teku,” i.


text:
Soat wag̃o õn. Ojot eykay. Soat xat o'om ojeku, soat tikõnkõn tak. Eyju bit napa ma e'em omuwẽnuwẽn: “Ka'o'on'ukat teku,” i. “Teku iecug̃ap peam dinheiro bubu'ukat pure,” i dak. “Teku ikẽrẽat mujurũg̃rũg̃'ukat pure,” i dak — io'e.


text:
— Wuyju Deus emumutaybitbinap tag̃ jekukum pima bit, warara'acayũ je'e “Deus cũg̃ ma wuymutaybitbin,” i — Jesus o'e.</n>


text:
G̃ebuje Fariseu Jesus o'tomuwã jeweju jekõn ãm. Simão ibutet osunuy. Jesus o'ju Fariseu duk'a be. Oajẽm. Oabik jekõn ãm ceweju.</n>


text:
G̃ebuje ayacat oajẽm Jesus kay. Ixe ayacat ibo ka wat osunuy. Ikẽrẽat mujurũg̃rũg̃'ukat osunuy. Ixe itaybit o'e Jesus jekõnkõn Fariseu duk'a be iam. Imẽnpuye tide'oati o'tidojot Jesus kay timũn'a be. Timũn'a waenõm mug̃ẽg̃ẽ jo'i osunuy- -alabastro mug̃ẽg̃ẽ osunuy.


text:
Oajẽm Jesus kay. Xik'i osunuy Jesus nõg̃pikadi, sui xe. Wa osunuy. Ig̃uycũg̃ osunuy juk adi ikẽrẽat o'g̃ug̃ẽ iap kay. Jesus i o'suimubot jetadim. O'suisup jadam. O'suikõn. O'suimude'o'on tide'oatim. Imẽn o'e Jesus ikukpin cĩcã cexe buye.


text:
Iboap o'jojojo Fariseu- -Jesus emunomuwã. <n>G̃ebuje Fariseu o'jekawẽn jewebe ma. <n>— Teku Deus ekawẽn muwẽnuwẽn'ukat tu? — io'e jewebe ma. — Deus ekawẽn muwẽnuwẽn'ukat pima, itaybit kuka o'e abu ite ayacat wuimurerem iam — io'e. — “Ejẽm cuy oxewi,” i kuka o'e cebe — io'e te'e ma. — Ite ayacat ikẽrẽat mujurũg̃rũg̃xiat — io'e Fariseu jewebe ma.</n>


text:
G̃ebuje Jesus o'jekawẽn Fariseu be. <n>— Simão — io'e. — Kawẽn puk õn eweju — io'e. <n>— Ha'a — io'e. — Ecekawẽn puk, kariwa — io'e.</n>


text:
— Xepxep ag̃okatkat cewero ip osodop jekariwa eju. Pũg̃ ixeyũ'in ceweroap bog̃ jĩjã osunuy. 500 dinheiro osunuy cewero. Wara'acat ixeyũ'in ceweroap bog̃bug̃ ã osunuy. 50 dinheiro isurũg̃at osunuy cewero.


text:
Xepxem ma teida ba'ore o'e ip jekariwa be. Ixe kariwa bit o'e cebe ip: “Teidam g̃u eyju owebe,” i. “Ka'ũmg̃u g̃asũ bit je'e oweju eyeweroap,” i. Abu-xe ixe kariwa ikukpin cĩcã je'e ixeyũ'in? — Jesus o'e. — 500 dinheiro isurũg̃at cewero tũibit xe xe'e? 50 dinheiro isurũg̃at tũibit xe g̃u xe'e? — Jesus o'e.</n>


text:
— 500 dinheiro isurũg̃at cewero tũibit xe aco'i — Simão o'e. — Cekariwa o'e ixe be: “Teidam g̃u eyju owebe,” i. “Ka'ũmg̃u g̃asũ bit je'e oweju eyeweroap,” i. Imẽnpuye ixe xe aco'i cekariwa ikukpin cĩcã je'e — Simão o'e. <n>— Hm hm — Jesus o'e. — Ixe xe ma ikukpin o'e cekariwa — io'e.</n>


text:
Jesus o'jekorepẽn ayacat kay. Waram o'jekawẽn Simão be bit- -Fariseu be. <n>— Ak'i juy ece ite ayacat kay — io'e. — Eduk'a be oõm puje, ẽn ma idibi etiũm g̃u wuiwuyaptim wuybabi dag̃ — io'e. — Ite bit wui o'suimubot jetadim. Wui o'suisup jadam — io'e.


text:
— Icẽmãn õn e'em ewebe. Ite ayacat ikẽrẽat kug̃- -ade jĩjãat kug̃. Imẽnpit Deus soat o'ju'uk. Ikẽrẽat o'ju'uk cebewi, cexe Deus ikukpin cĩcã buye. Wuywebewi Deus yopĩt ma ikẽrẽat uk puje, ikukpin cĩcã g̃u Deus wuyxe- -ikukpinpũn ã — Jesus o'e. — Ade ikẽrẽat uk puje bit, ikukpin cĩcã e'em wuyxe — Jesus o'e Fariseuyũ be.</n>


text:
Imẽneju ceweju jekõnkõnayũ o'jekawẽn jeweweju. <n>— Abu ite ikẽrẽat'uk'uk'ukan! — io'e ip jewewebe.</n>


text:
— Deus kuy edaxijo, cekay etabut puye — Jesus o'e ayacat pe. — Kaba'ũm cuy eg̃uy g̃asũ bit — io'e.</n>


text:
Ibun'ũm pima Jesus kawẽn idipat o'g̃uwẽnuwẽn. Ikabog̃atka dag̃ oeku ika'ĩcatka dag̃ tak. Deus soat kukukan je'e iap muwẽnuwẽn oeku.


text:
 <n> (2-3)</n> 12 beayũ Jesus eju oekuku ip, aoyũ dak. Jesus cuk ixeyũ aoyũ o'g̃u'ada. Ibiõg̃buk kẽrẽat tak cuk o'g̃ujẽm cebewi ip. Maria Jesus eju oeku, Joana dak, Susana dak, ade warara'acayũ dak. Madalena i osunuy wara'at Maria butet. 7 be ibiõg̃buk kẽrẽat cuk o'g̃ujẽm ixe Maria bewi. Joana Cuza tayxi osunuy. Herodes pubut kukukat ixe Cuza osunuy- -Galiléia eipi kukat pubut kukukat. Ixeyũ aoyũ jebubut'in iũmũm'uk osodop ip Jesus pe, 12 beayũ be dak. Jesus eju oekukuku ip Jesus xat mug̃ẽg̃ẽm.


text:
Ade ka bewi o'je'awero ip Jesus kay cekawẽn com. Adeayũ e'awero buje Jesus wuymutaybitbinap ekawẽn o'g̃uwẽn cebe ip.</n>


text:
— Ag̃okatkat kadaida o'tamudu jekat pe — io'e Jesus. — Tamududum pima, ta'ade g̃u o'ta'at e bitako dag̃. Cũg̃cũg̃ayũ o'tamucakucak e bitako dag̃ puye — io'e Jesus.</n>


text:
— Ibocewi wasũyũ ixeda o'ta'o'o. Tamududum pima wara'ata o'ta'at karatũg̃'a jeje. O'jedae'ũ idibi'ũm puye. O'tanokap g̃u.


text:
— Ibocewi widaoho kadai o'g̃u'ũm. Wara'ata bit o'ta'at katõ be. Imẽnpuye xipan o'yaypan. Kadaim o'e. Pũg̃ pe kadai be ta'ada jĩjã o'tadop- -100 be o'tadop — io'e Jesus. — Wa'ĩjo pin pima, eya'õpicũg̃cũg̃ cuy epesop wa'õ kay — Jesus o'e adeayũ be.</n>


text:
— Deus soat kukukan je'e — Jesus o'e. — Deus ibikuy eywebe eyetaybit am iboam. Imẽnpuye ibapug̃ ma õn eymutaybitbin. Warara'acayũ be bit imutaybitbinap ekawẽn muwẽnuwẽn õn. Jeakag̃ ip. Inaka ijojom g̃u ip. Wekawẽn pa'arẽm cexe ip wekawẽn cocom ma'g̃u ip — Jesus o'e.</n>


text:
— Deus ekawẽn cocomayũ'in e bitako dag̃ata buxim. Deus ekawẽn cocom ip. Cekawẽn co'isum pit Satanás ajẽmjẽm cekay ip ibiõg̃buk kẽrẽayũ kukukat. “Te'e ma eyju iboap cocom,” i napa ma e'em Satanás cebe ip. “Iboap ekawẽn kay eyetabun g̃u juy epesop,” i napa ma e'em. Imẽn Satanás imubu'u'un ip itabucap puxim Deus kay. Ixeyũ mubu'u'un Deus pe ixeyũ daxijoap puxim — io'e Jesus.</n>


text:
— Warara'acat karatũg̃'a jejeata buxim Deus ekawẽn cocomayũ — io'e Jesus. — Cekawẽn co buje, icokcok e'em ip. Wekawẽn kay jĩjã ip. Imẽnpit darem ma itabut ip tãbube'ũmat puxim. Deus kay jetabucap epereperem ip. Warara'acat ixeyũ be ikẽrẽat mujurũg̃at puje, ibu'un ip Deus kay jetabut am — Jesus o'e.</n>


text:
— Warara'acat widaoho dag̃ata buxim Deus ekawẽn cocomayũ. Wekawẽn cocom ip. G̃uyjom pit soat em g̃ebum ip jemukaypin kay. Adem ibu pin ip jebubun. Jebikuyap tag̃ ip jeku ojuy, jemucokcokcog̃. Warẽmtag̃ ip jeku ojuy. Imẽnpuye ibu'u ip jetabut am Deus kay — Jesus o'e.</n>


text:
— Warara'acat katõ beata buxim Deus ekawẽn cocomayũ. Deus ekawẽn cocom ip. Cekawẽn kay jĩjã ip. Oibu'un g̃u ip jetabut am Deus kay. Ixeyũ xipat Deus xe. Cũg̃ ma ip cexe ixeyũ. Cekawẽn muwẽnuwẽn ip warara'acayũ be imutabut am ip Deus kay. Warara'acat mutabunat kadai buxim- -ya'a'eat puxim — Jesus o'e.</n>


text:
G̃ebuje Jesus wara'at kawẽn o'g̃uwẽn. <n>— Imusop puje lamparina kuka ajomuy g̃u ico'a'a diotpe — io'e. — Ajomuy g̃u dak kuka wuyxexecap tiotpe. Um kuka ajomuy uk'a be õmõm'ukayũ be kabiok tag̃ iõmap puxixim.


text:
Imẽnpuxim soat imunẽm'ibit kuka o'tobuxik ip. Wara'acat pe ya'ĩjoap puxim kawẽnwẽn ãm tak itaybit je'e soat — io'e.</n>


text:
— Imẽneju juy eya'õpicũg̃cũg̃ epesop wa'õ kay — io'e. — Eyag̃uyba'ũm g̃u juy epesop wekawẽn kay. Xipan eya'õpicũg̃ pima, waram jeyetaybin wekawẽn. Xipan'ũm pima bit, jeyag̃uyba'ũm wekawẽn kay — io'e.</n>


text:
Ixi ajẽm ojuy oeku Jesus kay jekawẽn ãm, ikitpitpiyũ dak. Cekay yajẽm pa'ore o'e ip adeayũ buye.</n>


text:
G̃ebuje Jesus o'jekawẽn adeayũ be. <n>— Deus ekawẽn coco'ukayũ oxi jo'i oxe, okitpitpiyũ jo'i dak — io'e. — Kũyjobicayũ oxi jo'i oxe, okitpitpiyũ jo'i dak — io'e.</n>


text:
G̃uyjom Jesus oõm kobe be jeweju etaybitbinayũ eju. Xik. Oabik. <n>— G̃a'a wĩnãbu aju — io'e cebe ip. <n>Timudek ojuy o'ju ip.


text:
Timudekdeg̃ pima, Jesus o'xet. Tibicũg̃ pe bima kabidoxixi oajẽm iodi kay. Idibi o'tiõm kobe be tipodoy buye. Kobe ipoxi o'e idibim. Jepirig̃ ojuy o'e ip. Jakõmap puxixim iparara ip o'e.


text:
Imẽnpuye ceweju etaybitbinayũ Jesus o'g̃uwurũg̃. <n>— Kariwa! — io'e ip. — Akõm wuyju! <n>Wũrũh. O'jewurũg̃. Jewurũg̃ puje, Jesus kabido o'subidomukorẽm. Tipodoyat o'tipon. Iodi tipo o'e.</n>


text:
Imẽnpuye itabẽg̃bẽg̃ ip o'e ijojom dao ma o'tipon iap cocom. <n>— Apẽnpuye eyetabut g̃u Deus kay? — io'e Jesus cebe ip. <n>— Abu dak sute? Kabido kũyjobit ya'õ kay. Tipodoyat tak kũyjobit ya'õ kay — io'e ip jewewebe.</n>


text:
Oajẽm ip wĩnãbu- -Gerasa eipi watwat kay, o'timudek puye. Gerasa eipi Galiléia eipi weg̃ũn opop. Jesusyũ oajẽm.</n>


text:
 <n> (27-29)</n> G̃ebuje Jesus o'jẽm kobe bewi. Oajẽm ag̃okatkat kay. Ikabog̃atka wat osunuy ixe. Ibiõg̃buk kẽrẽat kukat osunuy ixe. Ika'uat puxim osunuy. Toti'ũm jekuku'uk osunuy kuy bin ma. Uk'a be g̃u osunuy. Ce'ũ'ũayũ mõg̃mõg̃ap tag̃ ma oeku.


text:
Ibocewi Jesus o'jekawẽn ag̃okatkat pe. <n>— Apẽn ebutet? — io'e Jesus. <n>— Ade i — io'e.Ade i ibutet osunuy ade ibiõg̃buk kẽrẽat cebe buye.</n>


text:
G̃ebuje ixeyũ ibiõg̃buk kẽrẽayũ o'jekawẽn Jesus pe. <n>— Ocemujum g̃u juy ipiat'ajojoap kay — io'e. — Dajebaroyũ be acã juy ocemujum ece — io'e ip Jesus pe.</n>


text:
O'jẽm ip ag̃okatkat pewi Jesus a'õbi. Oõm ip dajebaroyũ be. Imẽnpuye dajebaroyũ daudau ip owat co'a pẽnpẽn tag̃. O'kop ip iodi be. Oakõmkõm ip. O'sũm ip. Pog̃. Oap ip.</n>


text:
Dajebaroyũ kukukayũ iboap o'tobuxik tak. O'jenapõn ip. Jesus ibiõg̃buk kẽrẽat o'g̃uõm dajebaroyũ be iap muwẽnuwẽn cekuku ip ikabog̃atka watwat pe, kog̃ũnpi watwat pe dak.</n>


text:
G̃ebuje o'jekũyjo'iayũ o'ju dajebaroyũ'ũm'ũm com. Oajẽm ip Jesus kay. Jay. Ibiõg̃buk kẽrẽat kug̃ tũibit o'tobuxik ip Jesus xe. Xik'i osunuy Jesus xe. Totite o'e. Yag̃uysat o'e. Yag̃uyba'ũm o'e ip oajẽm'iayũ.


text:
Ibo eipi watwat pit Jesus o'g̃ujẽm jeka bewi- -Geresa eipi watwat. Jesus o'g̃ujẽm ip jeparara pibun. <n>O'jẽm Jesus ixeyũ xewi. Porewuh. Oõm kobe be waram timudek am. Xik. Oabik.</n>


text:
Ibiõg̃buk kẽrẽat kug̃ tũibit oajẽm tak Jesus kay. <n>— Ãg̃ eweju oju — io'e Jesus pe. — Eweju ma ojeku — io'e.</n>


text:
— Ap! Obu'u. Oweju g̃u juy. Ecepit cuy eduk'a be — io'e ibiõg̃buk kẽrẽat kug̃ tũibit pe. — “Deus xipan cuk okuk,” i juy ece cebe ip eduk'a beayũ be — io'e cebe. <n>G̃ebuje ibiõg̃buk kẽrẽat kug̃ tũibit o'jepit jeduk'a kay. Soat kaka dag̃ oeku. <n>— Jesus ibiõg̃buk kẽrẽat o'g̃ujẽm owebewi — i'e'em oeku.Jesusyũ dak waram o'timudek.</n>


text:
Jairo i ixe ag̃okatkat putet osunuy. Deus eju kawẽnwẽnap'a kukuk'ukat osunuy ixe. O'jẽg̃'aecõg̃cog̃ Jesus topabe Jesus ya'õbuyxi cexe buye.</n>


text:
— Ejot cuy oduk'a kay — io'e Jesus pe. — Odaxit ce'ũ pin — io'e. <n>Doze koato Jairo daxit osunuy. Wara'at taxit ka'ũmg̃u. Pũg̃ ma osunuy. <n>— G̃a'a — Jesus o'e. <n>E dag̃ cucum pima, adeayũ o'ju ip Jesus nomuju. Jesus o'g̃ukug̃ukug̃ ip, ade buye.</n>


text:
E dag̃ cucum pima ayacat oajẽm Jesus kay. Jesus tõg̃pikadiwi oajẽm. Ixe ayacat iwãtaxipi o'e. Doybucukcug̃ g̃u osunuy 12 koato bun. Imẽnpuye jedinheiro o'g̃u'ũm janug̃tataapteim. Dinheiro kug̃ g̃u o'e. Ka'ũma ma kuka o'g̃u'ada ayacat.


text:
G̃ebuje Jesus o'e: <n>— Abu omucay? — i. <n>— Õn g̃u — io'e soat. <n>— Kariwa — Pedro o'e. — Adeayũ ekug̃ukug̃ — io'e. — Akokoreren ip ade — io'e.</n>


text:
Imẽneju ayacat o'e jewebe ma: <n>— Wemunẽm pa'ore oce — i. <n>Ixe dak oajẽm Jesus dopabe. Ikarabakbak o'e jeparara pibun. Tũybe Jesus omukorẽm iãn o'e. O'jẽg̃'aecõg̃cõg̃ Jesus topabe. <n>G̃ebuje ixe ayacat je'adaap o'g̃uwẽn soat etabun. <n>— Esay og̃ucay omu'ada am — io'e Jesus pe. — Eekabek ukpu mucay buje, oce'ada — io'e cebe.</n>


text:
Ag̃okatkat oajẽm tak Jairo kay- -Jesus xeat kay. Jairo duk'a bewiat oajẽm. Oajẽm ayacat pe Jesus kawẽnwẽn pima. <n>— Edaxit'ũm kuy oe'ũ — io'e. — Kariwa Jesus eg̃uwa'ũm g̃u juy — io'e.</n>


text:
Jesus pit iboap co buje, o'jekawẽn Jairo eju. <n>— Eg̃uycũg̃ g̃u juy eg̃uy — io'e Jesus cebe. — Etabun cuy eg̃uy okay — io'e. — Etabut pima, je'ada, oe'ũ ma'g̃u edaxit — io'e.</n>


text:
G̃ebuje Jesus oajẽm Jairo duk'a kay. Pũg̃pũg̃ ã o'g̃uõmat jeweju. Pedro oõm ceweju, João dak, Tiago dak, yaypan'isuat'ũm ebay dak, ixi dak.


text:
Soat ibo'a beayũ dak wawa ip osodop yaypan'isuat'um cocom. Jewãwãwãm ip osodop. Imẽnpuye Jesus o'jekawẽn ceweju ip. <n>— “Wawa g̃u juy epesop,” i õn e'em — io'e cebe ip. — Ixe ce'ũ g̃u- -ixet acã — io'e Jesus.</n>


text:
Waram g̃uto og̃u'ada iam itaybit puye, “Ixet acã” io'e. Imẽnpit Jesus o'jowayway ip, ixe'ũm oe'ũ iam itaybit ip puye uk'a beayũ.</n>


text:
O'g̃u'ag̃obucẽg̃ g̃ebuje bit waram g̃uto o'jetait puye. Itabẽg̃ ma o'e g̃asũ bit. <n>— Ixat epeg̃ũm cebe i'o am — Jesus o'e.</n>


text:
— Ak'i — io'e ip cebay. — Waram g̃uto o'jetait — io'e ip. <n>— Waram g̃uto imutaicap cuy epeg̃uwẽn g̃u warara'acayũ be — Jesus tak o'e cebay be.Icokcok cĩcã o'e waram o'jetait puye.</n>


text:
Ixeyũ mujum pima o'jekawẽn ceweju ip. <n>— Ade g̃u juy epetujowat eyjuap tag̃ — io'e cebe ip. — Eyba'ip g̃u epeyoptujowat, dinheiro mũn tak ka'ũma, eyxat tak ka'ũma, dinheiro dak ka'ũma. Eyekamixa dak pũg̃ ma epetujowat — io'e.</n>


text:
— Ibo ka watwat ibu'u eykug̃ pima, juy epejẽm ibo ka bewi. Wara'at ka kay juy epeju. Eyjẽm puje ka'wi epeg̃udu eyei bewi “Deus ipiat supi'ajoat eywebe ya'õ kay'ũm puye” iap mubapuk am ibo ka watwat pe — io'e.</n>


text:
Imẽneju 12 beayu o'jẽm. Soat kaka dag̃ oekuku ip. Kawẽn idipat muwẽnuwẽn oekuku ip. Iwãtaxipipiayũ mu'ada'adam oekuku ip.</n>


text:
G̃uyjom Herodes Jesus e'eap o'ya'ĩjojo- -Galiléia eipi kukat. Tũybe Jesus waram g̃uto o'jetaitiat iãn o'e ip adeayũ. Tũybe Jesus João Batista iãn o'e ip pũg̃pũg̃ayũ. <n>— João Batista waram g̃uto o'jetait je'ũap tomukadi — i te'e ma o'e ip Jesus muwẽnuwẽn.</n>


text:
Tũybe Elias'ũm waram o'jebapuk ijodi je'ũap tomukadi iãn o'e ip warara'acayũ. Tũybe Deus ekawẽn muwẽnuwẽn'ukat'ũm waram g̃uto o'jetait- -kuyjeat'ũm iãn o'e ip warara'acayũ. Imẽnpuye Herodes yag̃uy'ũm o'e Jesus e'eap co buje.</n>


text:
— Abu sute? — io'e Herodes jewebe ma. — Õn ma João oya'ukat — io'e. — Soat ip ite e'eap muwẽnuwẽn — io'e jewebe ma. <n>Imẽneju Herodes Jesus co pin cĩcã osunuy.</n>


text:
Jesus emumujuyũ epit puje, soat o'g̃uwẽn ip Jesus pe. Apẽn cuk adi o'e'e ip iap o'g̃uwẽn ip cebe. <n>Ibocewi Jesus ip o'tujowat jeweju. <n>O'jẽm ip adeayũ xewi. O'ju ip Jesus eju Betsaida ka kay.


text:
Adeayũ bit o'ju Jesus nomuju, kuy o'jẽm iam itaybit ip puye. Oajẽm ip adeayũ. <n>G̃ebuje Jesus icokcok o'e jenomuju iju buje ip. G̃axĩn ma Deus soat kukukan je'e iap o'g̃uwẽn cebe ip. Iwãtaxipipiayũ o'g̃u'ada.


text:
Imẽnpit katpuje jĩjã o'e. Imẽnpuye 12 beayũ o'ju kawẽn ãm Jesus eju. <n>— Ajo kuka o'jo'o ip? Ka'ũmg̃u puybit ijoce — io'e ip Jesus pe. — Eg̃uypit cuy ip tomukay ma. Ikatẽg̃atka kay juy ip eg̃uju ixat pu am — io'e ip cebe. — Ixeyũ juy eg̃uju ixet am — io'e ip. — Ijoce bit ya'ũmg̃u uk'a ixet am ip — io'e ip.</n>


text:
— Eyju ma ixat epeg̃ũm cebe ip — io'e Jesus pit jeweju etaybitbinayũ be. <n>— Apẽntak suteyũ xan acejat? — io'e ip Jesus pe. — Cinco be ma pão'a kug̃ oceju. Axima kug̃ tak xepxep ma oceju — io'e ip. — O'e g̃u kuka cebeam ip. Pomawi dak puybit suteyũ xan acejat? — io'e ip Jesus pe.</n>


text:
Imẽn o'e ip ade jĩjã buye. 5000 ag̃okatkayũ osodop ip Jesus ekawẽn cocom. <n>— Adeayũ epeg̃uabik — Jesus o'e cebe ip. <n>— Ha'a — io'e ip.</n>


text:
G̃ebuje Jesus ixat o'jat. Akoh. Pão'a o'yabu- -cinco beat'a. Axima o'jat xepxepat. Ixe dak o'jeapũn kabi kay. Apũn. <n>— Bay, xipat cĩcã ẽn — Jesus o'e Deus pe. — Ocexan eg̃ubapuk ocewebe i'o am — io'e. <n>Ixat o'takatkat jebum. Pão'a o'yadakatkat. Pan. O'yaũmũm 12 beayũ be yaũm ãm adeayũ be. Iũmũm pima o'g̃u'acog̃ axima. 12 beayũ ixat o'g̃ũmg̃ũm adeayũ be. Soat ip o'jo'o. Ibeg̃beg̃ ip o'e.


text:
beayũ cepoyat o'g̃uxipan. O'jomõg̃ ip ico be. 12 be ico o'g̃unopapũn ip cepoyan. Imẽn Jesus yopĩcat o'g̃u'acog̃ adeayũ xan. <n>G̃ebuje Jesus adeayũ o'g̃uypit tuk'a kay. Irerem g̃u ip o'g̃uypit- -ibeg̃beg̃ acã.</n>


text:
Waram pima Jesus o'jekawẽn Deus eju. Jag̃epũg̃ ma kawẽnwẽn o'e ceweju. Ceweju osodop ip 12 beayũ. <n>G̃ebuje Jesus o'jekawẽn jeweju etaybitbinayũ eju. <n>— Abu dak õn adeayũ xe? — io'e Jesus cebe ip.</n>


text:
— Ẽn João Batista pũg̃pũg̃ayũ xe — io'e ip. — “Teku João Batista,” i te'e ma e'em ip. “Teku Elias,” i te'e ma e'em warara'acat — io'e ip. — “Teku Deus ekawẽn muwẽnuwẽn'ukat- -waram g̃uto o'jetaitiat,” i te'e ma e'em warara'acat — io'e ip.</n>


text:
— Pãm eyju? Abu dak õn eyxe? — io'e. <n>— Ẽn Cristo ma — io'e Pedro. — Deus pe wuydaxijo am taẽ'ibit ẽn — Pedro o'e.</n>


text:
— Soat wag̃o õn. Õn pit ipiat osupi'ajo — io'e. — Paĩyũ kukukayũ itakoma jĩjã je'e okay, Moisés ekawẽn imutaybitbin'ukayũ dak, Judeuyũ kukukayũ dak. Waoka ojuy je'e ip. Waoka ip g̃uyjom. Xepxep xet kap puje bit, waram ocetait — Jesus o'e.</n>


text:
G̃ebuje Jesus o'jekawẽn soat eju- -cekawẽn cocomayũ eju. <n>— Oweju jeku pin pima eybikuyap tag̃ g̃u juy epeku- -obikuyap tag̃ acã — io'e. — Wekawẽn tag̃ cuy epeku — io'e. — Eybu'um g̃u juy epesop eye'ũ ãm owebeam — io'e.


text:
— Obikuyap tag̃ eyeku buje, soat em Deus xe eyetait epesop eye'ũ buje — io'e. — Eybikuyap tag̃ eyeku buje bit, wũy ma Deus wi epesop — io'e.


text:
Soat wag̃o õn. Waram ojot ijodi Deus ekawẽn tojotjot'ukayũ eju- -ikẽrẽat kug̃'ũmayũ eju. Waram ojot webay a'õbi. Soat je'e owebe: “Ka'ũmg̃u ejo'iat ya'õbuyxiat,” i. “Ka'ũmg̃u ejo'iat idipat,” i dak. Okay eybu'u bima, õn tak obu'un ma oce eykay wedot puje. Wa'ĩjo am eybu'u bima, õn tak obu'un ma oce eya'ĩjo am — io'e.


text:
— Icẽmãn õn e'em eywebe — io'e. — Deus soat kukukan je'e. Pũg̃pũg̃ puk ijodiacat je'ũ g̃u iboap com'ũm pima — Jesus o'e.Jesus imẽn waram jedocap o'g̃uwẽn cebe ip.</n>


text:
xet kap puje, Jesus o'ju Pedro eju, João eju dak, Tiago eju dak. O'ju ip co'a kay jekawẽn ãm Deus eju.</n>


text:
Oajẽm ip. Jay. Jesus o'jekawẽn Deus eju. Kawẽnwẽn pima o'jedopaewarurun. Iekabek irut cĩcã o'e. Isopsep cĩcã o'e.


text:
Idip cĩcã osunuy cebapukap. O'jekawẽn ip jeweweju. <n>— Jesus je'ũ Jerusalém ka be Deus bikuyap tag̃ — io'e ip jewewebe.</n>


text:
Imẽnpit Pedro o'xet, Tiago dak, João dak. O'xet ip itaxet pinpin ip puye. Jewurũg̃ puje, Jesus o'jojojo ip. Idip cĩcãat o'jojojo ip. Ixeyũ dak xepxep ag̃okatkayũ o'jojojo- -Jesus eju kawẽnwẽnayũ.</n>


text:
G̃ebuje Pedro o'jekawẽn Jesus eju xepxepayũ cẽm pima. <n>— Kariwa! — io'e Pedro. — Xipat cĩcã wuyju ijoceam. Xijap cuy ocejomõg̃ ebapũg̃ — io'e. — Pũg̃ ewebeam je'e, wara'at Moisés peam je'e. Wara'at Elias peam je'e — io'e.Pedro imẽn o'e itaybit'ũm apẽn oce iam puye. Yag̃uybabi'ũm o'e.</n>


text:
Kabikerereat tak Pedro o'g̃uba'arẽm, Tiago dak, João dak. Kabidig̃ pe ip o'e. Iparara ip o'e kabidig̃ pe jeba'arẽm puye.</n>


text:
G̃ebuje kabikerereat pewi Deus ekawẽn ip o'ya'ĩjojo. <n>— Xeku okpot — io'e Deus. — Wemunaẽ xeku — io'e. — Kũyjobin cuy epesop ya'õ kay — io'e Deus.</n>


text:
Ibocewi Jesus acã o'jojojo ip. Kuy o'jẽm xepxepayũ. Warara'acat pe g̃u apẽn cuk o'jojojo ip iap o'g̃uwẽn ip- -jewewebe acã. O'jojojo ma'g̃u ip. O'g̃uwẽn g̃u bit ip.</n>


text:
Adeayũ oajẽm Jesus kay. Ag̃okatkat o'jekawẽn Jesus eju- -ceparakpeat ip. <n>— Ocemutaybitbin'ukat — io'e. — Okpot cuy esubuywan!


text:
Pũg̃ ma okpot. Axik pe ikukuk puje, pipim imuy'at'an ipi ju, jewãwãwãm ya'õberen, ibidopabokbek e'em, imuwerikwerig̃ — io'e. — Ibu'u o'e cẽm cebewi — io'e.


text:
— “Axik cuy epeg̃ujẽm okpot pewi,” i kuy oce eweju etaybitbinayũ be. Imẽnpit imujẽm pa'ore o'e cebe ip — cebay o'e Jesus pe.</n>


text:
— Tãh! — io'e. — Eyetabut'ũm cĩcã okay — io'e Jesus iboceayũ be. — Xipat g̃u eyju — io'e. — Pug̃ũn tak og̃uy eyxe? Ibun ma okpiceg̃ẽ eyetabut'ũmap cocom! — Jesus o'e. — Ekpot cuy etojot okay — Jesus o'e cebay be.</n>


text:
G̃ebuje axik pipim ag̃okatkat'it'it o'g̃uy'at Jesus kay ajẽmjẽm pima. O'g̃uwerik cĩcã. <n>— Ejẽm cuy ag̃okatkat'it'it pewi — io'e axik pe. <n>Ag̃okatkat'it'it pewi o'g̃ujẽm. Waram g̃uto o'g̃ũm cebay be.</n>


text:
— Soat podi ma Deus ya'õbaca — io'e ip soat o'jojojo'iayũ. <n>G̃ebuje Jesus o'jekawẽn jeweju etaybitbinayũ eju. Adeayũ itabẽg̃bẽg̃ ip o'e ijojom, axik o'g̃ujẽm puye. G̃ebum osodop ip apẽn Jesus o'g̃ujẽm iap kay.</n>


text:
— Eyag̃uyba'ũm g̃u juy wa'õ kay — io'e cebe ip. — Soat wag̃o õn. Warara'acayũ oũm okay itakomaayũ be — io'e. — G̃ebum cuy epesop wa'õ kay — io'e cebe ip.</n>


text:
Imẽnpit cekawẽn pa'arẽm o'e ceweju etaybitbinayũ xe. <n>— Apẽg̃ape dak cekawẽn? — io'e ip jewewebe ma. Imẽnpit isũsũn ip o'e “Apẽg̃ape dak ekawẽn?” i'e am cebe.</n>


text:
Ibocewi jewa'õxikxig̃ o'e ip ceweju etaybitbinayũ. <n>— Abu omuy ya'õbuyxiat wuy'in warara'acat podi ma? — io'e ip jewewebe.</n>


text:
G̃ebuje o'jekawẽn ceweju ip. <n>— Cexe okukpin puye xipan ite bekicat kug̃ pima, xipan okug̃ tak epe'e — io'e. — Xipan okug̃ pima, omudocat kug̃ tak xipan epe'e — io'e. — “Õn pit wa'õbuyxi” i'e'em'ũmat ya'õbuyxi Deus xe — io'e Jesus.</n>


text:
G̃ebuje João o'jekawẽn Jesus eju. <n>— Kariwa — io'e. — Ag̃okatkat cuk ocejojojo. A'õbi ma ibiõg̃buk kẽrẽat mujẽmjẽm'Uk osunuy — io'e. — “Imẽn g̃u bit cuy,” i juk oce cebe, wuyweju'ũm puye — io'e João.</n>


text:
Kabi kay waram Jesus euap ekabia ajẽm pin pima: — Jerusalém ka kay juy oju — io'e Jesus jeweju etaybitbinayũ be. Iju pin o'e ibo ka kay.


text:
Ja'õdujowacayũ o'g̃uju jewap. O'ju ip. E dag̃ pima ag̃oka be oajẽm ip Jesus nuyap'a muxipan am- -Samaria eipi watwat ka be.</n>


text:
Imẽnpuye Tiago o'jekawẽn Jesus eju, João dak. <n>— Kariwa — io'e ip. — Ebikuy du ocewebe daxa mudot am kabi bewi ijop ka watwat muy'ũ ãm? — io'e ip.</n>


text:
— Ap — io'e Jesus pit cekay ip jekorepẽn puje. — Epeg̃uy'ũ g̃u juy ip — io'e.O'jẽm ip ibo ka bewi.</n>


text:
E dag̃ cucum pima, ag̃okatkat oajẽm Jesus kay. <n>— Soat ka dag̃ ojekuku eweju ejuap tag̃ — io'e Jesus pe.</n>


text:
— Oweju du eku pin? — io'e Jesus. — Kak ikũykẽy — io'e. — Wasũ topipe. Soat wag̃o õn. Imẽnpit ya'ũmg̃u odopdopap'a. Eku pin tu oweju? — io'e cebe.</n>


text:
G̃ebuje Jesus oajẽm wara'at ag̃okatkat kay. <n>— Oweju juy ejeku — io'e cebe. <n>— G̃asũ g̃u. G̃uyjom acã — io'e. — Ãg̃ webay'ũm ojokot — io'e cebe.</n>


text:
— Ãg̃ Deus ekawẽn kay'ũmat jebadipyũ'ũm'ũm jokot — io'e. — Ẽn pit oweju juy ejeku — io'e. — Deus soat kukukan je'e i'e'e'ukan cuy eg̃uy — io'e cebe.</n>


text:
Wara'at ag̃okatkat oajẽm Jesus kay. <n>— Kariwa, eweju juy ojeku — io'e. — Oduk'a beat pe buk õn jekawẽn. “Cum puk õn,” i buk oce cebe ip — io'e Jesus pe.</n>


text:
— Biopak kug̃ ipi kotkon pima cekorepẽn puje, ipi kocap wakẽnwakẽn'i kuka o'e — io'e Jesus pit. — Imẽnpuxim etabut am ebu'u bima, te'e ma kuka ece Deus soat kukukan je'e iap ekawẽn muwẽnuwẽn'ukan — io'e Jesus.</n>


text:
Iboap tomukadi wuykukukat Jesus 70 beayũ o'taẽ kawẽn idipat muwẽn ãm adeayũ be. Xepxepxem ma ip o'g̃uju jewap. <n>— Soat kaka dag̃ cuy epeju — io'e cebe ip. — Õn tak oju eynomuju — io'e cebe ip.


text:
— Jeymuju õn apẽn ag̃okatkat jekat peat'a bum jebuywatwat'ukat mujuap puxim — io'e. — Apẽn ya'ade opop kat pe kadai'a yaopat'a iap puxim ade opop ipi ju Deus ekawẽn itaybit'ũmayũ. Ade g̃u bit Deus ekawẽn muwẽnuwẽn'ukayũ. Imẽnpuye imuwẽnuwẽn'ukayũ kukat eju juy epeyekawẽn- -Deus eju. “Adeayũ juy eg̃uju ekawẽn muwẽn ãm,” i juy epe'e cebe — Jesus o'e.</n>


text:
— Epeju juy g̃asũ — io'e. — Õn ma dak jeymuju. Deus ekawẽn muwẽnuwẽn pima, ovelha'it'it puxim epesop- -widayũ pidaseat puxim, ikẽrẽat kay jĩjãayũ pidase buye — io'e.</n>


text:
— Sacola g̃u juy epetujowat eyjuap tag̃, dinheiro mũn tak ka'ũma, eyeiuk tak ka'ũma — io'e. — Ibun g̃u juy epesop kawẽnwẽn warara'acat eju e bidase — io'e.</n>


text:
— Xipan jewewekug̃ ip pima, kaba'ũm ip jeedop ig̃o'a watwat. Jewewekay itakoma ip pima bit, te'e ma “Deus cuy ija'a watwat jukuk kaba'ũm ip jedop am,” i epe'e — io'e cebe ip.</n>


text:
— Ig̃o'a be ma epesop uk'a be — io'e. — Soat cuy epejo'o ajo ip o'g̃ũm eywebe iap. Soati juy epetikõn ajo ip o'tiũm eywebe iapti. Eysũsũn g̃u juy epesop eyxat pu am cexewi ip. Cekapikaptei juy ateida kapikpik'ukat pe — Jesus o'e.</n>


text:
Iwãtaxipipiayũ juy epeg̃u'ada- -ibo ka watwat. “G̃axĩn ma Deus soat kukukan je'e,” i juy epe'e cebe ip — io'e.</n>


text:
“Ka'wi opop ocei eju- -eyka beat ka'wi,” i juy epe'e cebe ip. “Ka'wi mududum ocei bewi eyukpiwat puye, Deus ekawẽn co pin'ũm puye,” i juy epe'e cebe ip. “Deus soat kukukan je'e,” i juy epe'e. “Eyetaybit g̃u iboam, wekawẽn kay'ũm puye,” i juy epe'e cebe ip — io'e Jesus.</n>


text:
— Icẽmãn õn e'em eywebe. Deus kũyjobit'ũmayũ be ipiatpi'ajoap kabia bima, Sodoma ka watwat pe ipiat supi'ajoat. Ixeyũ be iap podi ma bit ibo ka watwat pe ipiat supi'ajoat, eyekawẽn com ip ibu'u buye — io'e Jesus.</n>


text:
G̃ebuje Jesus wara'at kaka watwat o'g̃uwẽn. <n>— Karem ma ipiat epesupi'ajo jĩjã, Corazim ka watwat — Jesus o'e. — Karem ma ipiat epesupi'ajo jĩjã, Betsaida ka watwat — io'e. — Ka'ũma buk epejojojoiap cuk adi og̃ubapukpuk eyetabutpe eyka be bima — io'e. — Tiro ka be iboap mubapuk pima, Sidom ka be dak, kajuk ikẽrẽat mujurũg̃rũg̃ap o'jepere ip ibo ka watwat. Itabut kajuk ip o'e Deus kay — io'e. — Ibo ka be iboap mubapuk pima, kajuk ikurususucat o'g̃uõm ip jedotim. Daxadaypi be dak kajuk o'e ip kaxikxik'i. Imẽn kajuk o'e ip oceg̃uycũg̃ cĩcã ikẽrẽat kug̃ puye iap mubapuk am jebureyũ be, g̃asũ bit ikẽrẽat ag̃ujurũg̃ g̃u iap mubapuk am tak — io'e.</n>


text:
— Deus kũyjobit'ũmayũ be ipiatpi'ajoap kabia bima, Tiro ka watwat pe ipiat supi'ajoat, Sidom ka watwat pe dak. Ixeyũ be iat podi ma bit eywebe ipiat supi'ajoat — io'e Jesus.</n>


text:
— Cafarnaum ka watwat — io'e. — Deus jeymuyu g̃u kabi kay — io'e Jesus. — Jeymukop ipiat'ajojoap kay — io'e.</n>


text:
— Eyekawẽn kayayũ wekawẽn tak ip cekay — io'e jeweju etaybitbinayũ be. — Eykay'ũmayũ õn tak ip okay g̃u. Okay'ũmayũ omudocat tak ip cekay g̃u — Jesus o'e. — Epeju juy g̃asũ — io'e. — Wekawẽn cuy epeg̃uwẽnuwẽn soat ka watwat pe — io'e. <n>— Ha'a — io'e ip.Ibun cĩcã ip oekuku kawẽn idipat muwẽnuwẽn.</n>


text:
G̃ebuje icokcok cĩcã ip o'jepit Jesus kay — 72 beayũ. O'jekawẽn ip Jesus eju. <n>— Kariwa, ibiõg̃buk kẽrẽayũ kũyjobit oca'õ kay, a'õbi oceju jekukum puye — io'e ip Jesus pe.</n>


text:
— Hm hm — io'e Jesus. — Kabi bewi Satanás at'anap ojojojo. Dao ma o'at xiriririkiat puxim — Jesus o'e.</n>


text:
— Eya'õpicũg̃cũg̃ cuy epesop wa'õ kay — Jesus o'e. — Wa'õbacaap cuy og̃ũm eywebe. Wa'õbi juy epeku soat em. Puybu epesubumucak tũypiatpu. Dat tak epeg̃ucak. Ka'ũma bit jeyaoka. Eykay itakomaayũ dak o'e g̃u eywebe, wa'õbi eyju jekukum puye.


text:
Imẽnpit eycokcog̃ cuy epesop ibiõg̃buk kẽrẽat cẽmcẽm eya'õbi iap kay g̃u- -kabi beatup pe eybutet ibararak opop iap kay acã — Jesus o'e.</n>


text:
Jesus Ibiõg̃buk xipacat a'õbi icokcok cĩcã o'e g̃ebuje bit. <n>G̃ebuje Jesus o'jekawẽn Deus eju. <n>— Bay — io'e. — Ẽn acã soat kukukat- -kabi beacat kukukat, ipi juacat kukukat tak — io'e. — Jewexe itaybit cĩcãayũ xewi eg̃unẽmiap eg̃ubapuk itaybit'ũmayũ be — io'e. — Ixeyũ be acã iboap eg̃ubapuk, imẽn ebikuy buye, xipat exe buye dak — io'e Deus pe.</n>


text:
— Soat ma juk webay o'g̃ũm owebe — io'e. — Warara'acat g̃u itaybit cĩcã abu Deus ipot iam- -cebay acã. Imẽnpuxim warara'acat g̃u itaybit cĩcã abu ipot ebay iam- -ipot acã. Iboap mubapuk am ipot ibikuy bima acã, warara'acat itaybit je'e abu Deus ipot iam — Jesus o'e cebe ip.</n>


text:
G̃ebuje Jesus jebidadam o'jekawẽn jeweju etaybitbinayũ eju warara'acat pe ya'ĩjoap puxim. <n>— Eycokcok wekawẽn cocom puye — io'e.


text:
— Kuyje ajo eyju ijojomap co pin cĩcã osodop ip ade Deus ekawẽn muwẽnuwẽn'ukayũ, ika kukukayũ dak. Imẽnpit o'jojojo g̃u ip. Eymukũyjojomap co pin cĩcã ip osodop. Imẽnpit o'jekũyjo g̃u ip — Jesus o'e.</n>


text:
G̃ebuje Moisés ekawẽn imutaybitbin'ukat oajẽm Jesus kay. O'jekawẽn Jesus eju cekawẽn puyxijo ojuy. <n>— Kariwa — io'e. — Apẽntak oce soat em Deus xe onuy ãm? — io'e.</n>


text:
— Imẽn e'em wuyawẽwẽaptup — io'e ag̃okatkat. <n> — Deus kay jĩjã juy epesop, i. Ixe Deus eykukukat, i. Ixe bikuyap tag̃ jekukum pima, ixe kay jĩjã epesop; soat em xipacat kay g̃ebum pima dak; ya'õ kay kũyjobit pima dak; ixe ag̃uy dag̃ jewag̃uyg̃uy bima dak, i. Imẽn cuy epeku, i. Xipan cuy eyxeat epejukuk eyewekukap puxim, i. <n> Imẽn e'em wuyawẽwẽap ekawẽntup — io'e Moisés ekawẽn imutaybitbin'ukat.</n>


text:
Imẽnpuye Jesus wuymutaybitbinap ekawẽn o'g̃uwẽn abu wuyxeat iam imutaybit am. <n>— Ag̃okatkat kopkom o'e Jerusalém ka bewi — Jesus o'e cebe. — Ixe ag̃okatkat cu ojuy Jericó ka kay. Judeu osunuy. Cucum pima ibukurukayũ ixe o'topabijuk e dag̃. <n>— Oajẽm ip cekay. Toti o'ju'uk ip. Soat o'jat ip cexewi ibubut. O'yaokaka jĩjã ip. Je'ũje'ũm ip o'suiwat ebidakpe.</n>


text:
— Paĩ cucum o'e ixe e dag̃. Je'ũje'ũmat co buje, o'kap wara'at e bitako dag̃. O'subuywan g̃u — Jesus o'e.


text:
— Imẽntak paĩ buywatwat'ukat oajẽm ixe e dag̃ cucum pima. Je'ũje'ũmat co buje, o'kap wara'at e bitako dag̃- -paĩ buywatwat'ukat. O'subuywan g̃u — io'e.</n>


text:
— G̃ebuje bit Samaria eipi bewiat oajẽm cucum pima ixe e dag̃. Samaria eipi watwat Judeuyũ kay'ũm cĩcã ip. Ixe jo buje, itabotaidabotbot o'e je'ũje'ũmat kay. O'ju cekay taxijo ojuy.


text:
Posũg̃ti o'timõg̃ werowero be- -uva'abidi, ixepti dak. Werowero o'jomũnmũn pag̃õm. <n>— Je'ũje'ũmat o'tujowat powatwat ajẽmjẽmap'a kay. Jejumento akpi jeje o'tujowat. Xipan ixe o'jukuk ig̃o'a be.</n>


text:
— Kuyaje xepxep jedinheiro o'jat isurũg̃at, teibog̃at, prata mug̃ẽg̃ẽ. O'g̃ũm uk'a iwat pe je'ũje'ũmat kukapteim. <n>— “Xipan cuy ite ejukuk,” io'e uk'a iwat pe — io'e Jesus. — “Ijop edinheiro'ũm pima, wara'at og̃ũm ewebe wedinheiro wepit puje,” Samaria eipi bewiat o'e — io'e Jesus.Imẽn Jesus wuymutaybitbinap ekawẽn o'g̃uwẽn.</n>


text:
— Ebapũg̃ayũ je'ũje'ũmat o'jojojo- -ibukurukayũ emuaokaka — io'e. — Abu xipan o'jukuk jexeat kukap puxim? — Jesus o'e.</n>


text:
— O'subuywan'iat — io'e Jesus pe. <n>— Ixe ekukuap co'i juy ejeku — Jesus o'e. — Warara'acat puywatwat'ukan cuy eg̃uy — io'e Moisés ekawẽn imutaybitbin'ukat pe. <n>O'jẽm Jesus xewi.</n>


text:
Waram pima Jesus oõm ag̃oka be jeweju etaybitbinayũ eju. O'ju ip ayacat kay- -Marta kay. <n>— Oduk'a be juy epesop — Marta o'e Jesusyũ be. <n>— Ma — io'e ip.</n>


text:
Marta duk'a be ip osodop. Marta kibit tak uk'a be osunuy. Ikibit putet Maria i osunuy. <n>G̃ebuje Maria Jesus ekawẽn o'ya'ĩjojo jĩjã jewemutaybin ojuy. Maria ma xik'i osunuy Jesus xe cekawẽn cocom.


text:
Marta bit kapikpig̃ osunuy ixat tatam, ixat tojotjon tak. Yag̃uybabi'ũm o'e jekapikap kay cekapikap ade buye. <n>G̃ebuje Marta o'jekawẽn Jesus eju. <n>— Kariwa — io'e. — Ak'g̃u du ẽn okay? Okibit oibu'un obuywat am. Wag̃epũg̃ ma õn wuyxat tatam, wuyxat tojotjon — io'e. — “Ewag̃o juy esubuywan,” i juy ece cebe — io'e Jesus pe.</n>


text:
— Ap — io'e Jesus Marta be. — G̃ebum cĩcã ẽn wuyxataap kay- -ekapikap kay. Ag̃uykoreren soat kay ekapikap kay.


text:
Maria bit wekawẽn co pin cĩcã. Soat em g̃u wuyxat dopdom. Soat em pit Maria g̃ebum wekawẽn kay jeenuy — io'e Jesus.</n>


text:
Waram pima Jesus o'jekawẽn Deus eju. Pereh. O'jepere. <n>G̃ebuje ceweju etaybitbinat o'jekawẽn ceweju- -12 beayũ'in. <n>— Kariwa — io'e. — João kuy jeweju etaybitbinayũ o'g̃utaybin kawẽn ãm Deus eju. Imẽnpuxim oceju dak cuy ocemutaybin ece — io'e Jesus pe.</n>


text:
— Imẽn cuy epe'e, Deus eju kawẽnwẽn pima — Jesus o'e. <n>— “Bay, soat cuy ip jeedop ibuyxim ebutet kug̃,” i juy epe'e Deus pe- -kabi beat pe — io'e. — “G̃axĩn ma juy soat kukukan eg̃uy,” i dak cuy epe'e cebe — io'e.</n>


text:
— “Oceju g̃ebum g̃u apẽn wara'acat cuk adi warẽmtag̃ ocekukiap kay,” i dak. “Imẽnpuye g̃ebum g̃u juy eg̃uy apẽn cuk adi ikẽrẽat oceg̃ujurũg̃rũg̃ iap kay,” i dak cuy epe'e cebe. <n>— “Oca'õmubacacan cuy eg̃uy ocewebe ikẽrẽat kukap puxim,” i dak cuy epe'e — io'e. <n>— Imẽn ma juy epe'e Deus eju kawẽnwen pima — Jesus o'e.</n>


text:
G̃ebuje Jesus waram adeayũ o'g̃utaybin. <n>— Apẽn kuka epe'e powatwat ajẽm puje pão'a kug̃'ũm pima? — io'e. — Cum aco'i eyju eybure kay iximadakpe. “Obure, pão'a kay õn pũg̃'a ma,” i aco'i epe'e cebe.


text:
“Ya'ũmg̃u pão'a. Ya'a'e bima oyaũm kajuk,” i aco'i epe'e cebe. Ixe eybure je'e eywebe badiwi: “Okaykay g̃u juy,” i. “Kuy oduk'a exĩntabi otomudip,” i du je'e? “Webekitkit kuy ixexet,” i du je'e eywebe? “Kuy õn po'i” i du je'e? “Okop pa'ore yaũm ãm ewebe,” i du je'e? Imẽn tu je'e eywebe? — Jesus o'e.


text:
— Ka'ũma! Imẽn g̃u je'e — io'e. — Eybure je'kop yaũm ãm eywebe. Eybure buye g̃u yaũm eywebe. Ibun eyju yaojuyjuy buye bit kuka o'yaũm — io'e.</n>


text:
— Icẽmãn õn e'em eywebe — io'e. — Deus xewi juy epejoojuy. Iojuyjuy bima, epejat. Ixe xewi juy epejokudada. Ikudadam pima epetobuxik. Ixe xewi iojuyjuyap xĩntabi be tag̃tag̃tag̃'iap puxim. Xĩntabi be tag̃tag̃tag̃'i bima, tomudip'uk ip eymuõm ãm.


text:
Soat ojuyjuy'ukat je'jat; soat kudada'ukat tobuxik; xĩntabi be tag̃tag̃tag̃'iat pe xĩntabi tomudip'uk ip — io'e.</n>


text:
Eyju ma xipacat ũmũm eyipotpoyũ be ikẽrẽat kug̃ ma'g̃u eyju. Eyju xipacat ũmũmap podi ma eyebayat pit xipacat ũmũm eywebe- -kabi beat. Ibiõg̃buk xipacat je'g̃ũm soat pe jexewi iojuyjuy'ukat pe — io'e Jesus. Imẽn Jesus ijodiacat o'g̃utaybin.</n>


text:
G̃ebuje Jesus ibiõg̃buk kẽrẽat o'g̃ujẽm ag̃okatkat pewi. Ixe ibiõg̃buk kẽrẽat ag̃okatkat muyde'ũm'ũm'uk osunuy. Cekawẽn pa'ore osunuy ag̃okatkat. <n>Ag̃okatkat pewi ibiõg̃buk kẽrẽat cẽm puje bit, xipan o'jekawẽn. Imẽnpuye adeayũ icokcok cĩcã ip o'e.


text:
Warara'acayũ bit o'jekawẽn ip jewewebe. <n>— Belzebu a'õbi Jesus ibiõg̃buk kẽrẽat mujẽmjẽm cebewi- -ibiõg̃buk kẽrẽayũ kukat a'õbi- -Satanás a'õbi — io'e ip napa ma.</n>


text:
— Ka'ũma buk ocejojojoiap cuy eg̃ubapuk ẽn Deus a'õbi ibiõg̃buk kẽrẽat mujẽmjẽm iap mubapuk am ocewebe — io'e ip warara'acat warẽmtag̃ cekuap ojuy.</n>


text:
Imẽnpit Jesus itaybit osunuy apẽn ixeyũ jewag̃uyg̃uy iam. <n>G̃ebuje Jesus o'jekawẽn ceweju ip. <n>— Pũg̃ eipi watwat jeweweju ma jewaoka buje, jewemu'ũm ip. Imẽnpuxim pũg̃'a watwat uk'a watwat jeweweju ma jewaoka buje, jewemu'ũm ip — io'e.


text:
— Imẽnpuxim Satanás ebekitkit jeweweju ma jewaoka buje, jewemu'ũm ip. Jewaoka buje, ikoro g̃u ip je'e. Imẽnpuye “Belzebu a'õbi ẽn ibiõg̃buk kẽrẽat mujẽmjẽm ijodiat pewi,” i eyju e'em napa ma owebe — io'e.


text:
— Belzebu a'õbi õn ibiõg̃buk kẽrẽat mujẽmjẽm pima, abu a'õbi dak eyebekitkiyũ imujẽmjẽm ip? Jewemug̃uykukukum eyju iap mubapukpug̃ cĩcã eyebekitkiyũ.


text:
Belzebu a'õbi g̃u õn ibiõg̃buk kẽrẽat mujẽmjẽm- -Deus a'õbi acã. Deus soat kukukan je'e iap mubapukpug̃ õn eywebe imujẽmjẽm pima — io'e Jesus.</n>


text:
G̃ebuje Jesus meg̃apekawẽnku boku iap o'g̃ubapuk cebe ip. <n>— Ibacaat nobano kug̃ jeduk'a wiwim pima, ibukurukat pe iõm pa'ore tuk'a be ibubut pu am.


text:
Ibacaat podiat ajẽm puje bit ixe kuka ibacaat o'g̃uwun pipim jeõm ãm. Ibaca jĩjãat o'e kuka cebe. Cenobano kuka o'jat. Soat ibubut kuka o'jat. Ibubut kuka o'g̃u'ẽ'ẽ jebureyũ be — io'e.</n>


text:
— Ag̃okatkat pewi ibiõg̃buk kẽrẽat cẽm puje, idibi'ũmat tag̃ jekukum jebodoyap kudadam. Jebodoyap tobuxik'ũm pima kuka o'e jewebe ma “Jepin ma õn kuy bima onuyap kay,” i — Jesus o'e.</n>


text:
— Jepitpin. Yajẽm puje, ixe ag̃okatkat tobuxikxig̃. Ka'ũmg̃u ibiõg̃buk kẽrẽat opop ixe ag̃okatkat pe g̃asũ. Ixe ag̃okatkat uk'a buxim- -yabi'õg̃'õg̃at'a buxim- -yaxipanat'a buxim — io'e.</n>


text:
— Ibocewi ixe ibiõg̃buk kẽrẽat cẽmcẽm ma'g̃uto. 7 beayũ dobuxikxig̃- -ibiõg̃buk kẽrẽayũ dobuxikxig̃- -cebodi ma xipat'ũmayũ dobuxikxig̃. Ixeyũ dak õmõm ixe ag̃okatkat pe 7 beayũ. Kuy bima ixe ag̃okatkat tadaybot osunuy. G̃asũ bit ibodi ma tadaybot o'e — Jesus o'e.</n>


text:
Iboam i'e buje ayacat o'jewãwã Jesus kay- -adeayũ parakpe at. <n>— Icokcok cĩcã juy exi- -emukapat- -emuytitit'ukat! — io'e Jesus pe.</n>


text:
— Hm hm — Jesus o'e. — Deus ekawẽn coco'ukat pit oxi cokcokap podi ma icokcok- -cekawẽn tag̃ jekuku'ukat tak — io'e.</n>


text:
G̃ebuje Jesus o'jekawẽn adeayũ be- -jakokoreren je'aweroromayũ be. <n>— Xipat'ũm cĩcã g̃asũacat! — io'e Jesus. — “Ka'ũma buk ocejojojoiap cuy eg̃ubapuk ocewebe,” i eyju e'em owebe — io'e. — “Ẽn Deus a'õbi jekukum iap cuy eg̃ubapuk ocewebe,” i eyju te'e ma e'em. Ade g̃u og̃ubapuk eywebe epejojo g̃u buk iap.


text:
Pũg̃ ma og̃ubapuk eywebe. Jonas kay juy g̃ebum epesop. Kuy bima Deus Jonas o'g̃uju Deus soat podi ma ya'õbaca iap mubapuk am Nínive ka watwat pe. Deus Jonas waram g̃uto o'g̃utait ce'ũap tomukadi soat podi ma wa'õbaca iap mubapuk am ig̃o ka watwat pe. Imẽnpuxim Deus omudot eykay g̃asũ dak. Õn soat wag̃o — io'e.</n>


text:
— Kaxi etajoreg̃atka kukat je'bapuk soat etabixe- -ayacat — io'e. — “Teyũku ikẽrẽat kug̃ oxe,” i Deus e'emap kabia bima, ixe ka kukat je'bapuk — io'e. — G̃asũacat tak je'bapuk ixe kabia be. “Ikẽrẽat kug̃ eyju Deus xe,” i je'e ibo ka kukat ixeyũ be. Ixe ayacat oajẽm wũyatka bewi Salomão ekawẽn co am- -itaybit cĩcãat ekawẽn co am. Õn eyxe g̃asũ. Salomão etaybicap podi ma õn wetaybit cĩcã. Imẽnpit eyju wekawẽn kay g̃u — Jesus o'e.</n>


text:
— “Teyũku ikẽrẽat kug̃ oxe,” i Deus e'emap kabia bima, Nínive ka watwat je'bapuk soat etabutpe. Ixeyũ je'e g̃asũacat pe: “Eyju ikẽrẽat kug̃ Deus xe,” i. Nínive ka watwat oibu'un ikẽrẽat mujurũg̃ ãm. Ikẽrẽat mujurũg̃rũg̃ap o'jepere ip Jonas pe Deus ekawẽn muwẽn puje. Õn eyxe g̃asũ. Jonas etaybicap podi ma wetaybit cĩcã Deus ekawẽn muwẽn ãm. Imẽnpit eyju wekawẽn kay g̃u — Jesus o'e.</n>


text:
— Imusop puje, lamparina ag̃unẽm g̃u ico diotpe. Ipikũykũy be g̃u ajomuy. Um acã ajomuy uk'a be õmõmayũ be soat co am — Jesus o'e.


text:
— Imẽnpuxim wuyeta lamparina buxim. Wuyetadip pima, soat ijo but wuywebe. Kabia dag̃ ajeku. Wuyetakẽrẽ bima, ijo ba'ore wuywebe. Kabiok tag̃ ajeku. Kabiok tag̃ jekukuap ikẽrẽat mujurũg̃rũg̃ap puxim.


text:
Ikẽrẽat mujurũg̃rũg̃'ũmap kabia be jekukuap puxim. Ikẽrẽat mujurũg̃rũg̃'ũm pima, kabia buxim wuyju — Jesus o'e.</n>


text:
Jesus ekawẽn epere buje Fariseu o'jekawẽn ceweju. <n>— Ejot cuy oduk'a be jekõn ãm — io'e. <n>O'ju ceweju. Oabik jekõn ãm.


text:
G̃ebuje Jesus o'jekawẽn ceweju ip. <n>— Fariseuyũ — io'e. — Kacũg̃kadi acã eyju kopo wuywuy, prato wuywuy dak. Yabi bit ka'ũma. Yabiokok cĩcã. Prato buxim eyju dak eyokok, eyetabikuku jĩjã buye, ikẽrẽat mujurũg̃xi buye dak — io'e.


text:
— Karem ma ipiat epesupi'ajojo — Jesus o'e Fariseuyũ be. — Soat em eybubut mu'awerorom 10 be. Pũg̃at ũmũm eyju Deus pe. Wara'at pit eyju imuxipanpan eybubun. Eyju puybit mukunukunaptup ũmũm Deus pe, arrudadup ũmũm tak, posũg̃ puximatup ũmũm tak, puybit peaptup ũmũm tak. Xipat eywebe iboap ũm ãm Deus pe. Imẽnpit cedag̃ g̃u warara'acat kug̃ eyju- -warẽmtag̃ ma! Deus ikukpin g̃u eyxe. Imẽn xipat g̃u! Xipan cuy warara'acat epejukuk. Ikukpin cuy Deus epejukuk — io'e.</n>


text:
— Karem ma ipiat epesupi'ajojo, Fariseuyũ — Jesus o'e. — Eyju abik ojuy ya'õbuyxiat tũyap pe Deus eju kawẽnwẽnap'a be. Eycokcok cĩcã warara'acat pe ibuyxim eykuk am soat etabutpe — io'e.</n>


text:
— Karem ma ipiat epesupi'ajojo, Fariseuyũ — Jesus o'e. — Eyetaybit Judeu be ce'ũat etaypi jeje cexĩg̃xĩg̃pi iam. Eyju wuyjuyũ'ũm'ũm etaypi buxim iba'arẽmat puxim. Wuyju itaypi dag̃ kapkam itaypi opop ijoce iam wuyetaybit'ũm puye. Imẽnpuxim eyju warara'acat pe ikẽrẽat mujurũg̃an — io'e.</n>


text:
G̃ebuje Moisés ekawẽn imutaybitbin'ukat o'jekawẽn Jesus eju. <n>— Tapu, ẽn oceju dak ocemukorẽmrẽm imẽn e'em Fariseuyũ be bima — io'e.</n>


text:
— Hm hm — Jesus o'e. — Eyju dak karem ma ipiat epesupi'ajojo — io'e. — Warara'acat ukxabi be ipoxiat mõg̃mõg̃at puxim eyju. Eyju e'em warara'acat pe: “Moisés ekawẽn tag̃ cuy epeku- -soat tag̃” i. Imẽnpit soat tag̃ g̃u eyju dak jekukum ixe ekawẽn tag̃ — io'e.</n>


text:
— Karem ma ipiat epesupi'ajojo — io'e. — Eydobuyũ'ũm'ũm ade Deus ekawẽn muwẽnuwẽn'ukayũ'ũm'ũm o'yaoka. Ixeyũ'ũm'ũm etaypi mubapukap'a epeyamuy wita'a yadipat'a.


text:
Ig̃o'a muymuy bima, “Ocedobuyũ'ũm'ũm cũg̃ ma oekuku,” i eyju e'em napa ma. Ixeyũ'ũm'ũm ekukuap tag̃ eyju dak warẽmtag̃ ma jekukum.


text:
Imẽnpuye kuyje Deus o'e: <n> Wekawẽn muwẽnuwẽn'ukayũ juy og̃uju cekay ip wa'õdujowatwat'ukayũ dak, i. Pũg̃pũg̃ ip yaoka ixeyũ'in, i. Ipiat supi'ajoat ip warara'acayũ be dak, i — Jesus o'e. <n> — Imẽn Deus o'e kuyje, itaybit soan puye.


text:
 <n> (50-51)</n> Deus ipiat supi'ajoat g̃asũacat pe cekawẽn muwẽnuwẽn'ukayũ'ũm'ũm o'yaoka buye. Kuy jĩjã ixeyũ'ũm'ũm o'yaoka ip. Deus ipi mujurũg̃ puje, ixeyũ'ũm'ũm o'yaoka ip. Koap Abel'ũm o'yaoka ip. Kanomũm Zacarias'ũm o'yaoka ip. Deus eju kawẽnwẽnap'a be bima o'yaoka ip, iõhõ mupikupikap xe bima. Deus ipiat supi'ajoat g̃asũacat pe ikẽrẽat o'g̃ujurũg̃rũg̃ ip puye — io'e.


text:
— Karem ma ipiat epesupi'ajo — Jesus o'e Moisés ekawẽn imutaybitbin'ukayũ be. — Eyju warara'acat mug̃uykukukum kawẽn icẽmãn itaybicap puxim ip. Eyetabut g̃u kawẽn icẽmat kay. Eyju warara'acat mubu'u'un tak kawẽn icẽmat kayap puxim — io'e.</n>


text:
Ibocewi Jesus cẽm puje itakoma jĩjã o'e ip Jesus kay Moisés ekawẽn imutaybitbin'ukayũ, Fariseuyũ dak. Jesus o'jomuymuy ip. Jewa'õmukorẽmrẽm o'e ip. Ixe ekawẽn cocom cĩcã ip o'e. Yawẽg̃mukẽrẽrẽn ojuy ip. Cekawẽn puyxijo ojuy ip.


text:
Tak g̃u ip o'ju Jesus kay- -ade jĩjã. Jewemucakucakan ip o'e, ade buye. <n>G̃ebuje Jesus o'jekawẽn jeweju etaybitbinayũ be- -12 beayũ be. <n>— Ag̃ cuy epesop Fariseuyũ be eymug̃uykukuap puxim — io'e. — Ixeyũ emumutaybitbinap pão'a muyuhuhuaptõm puxim. Ixeyũ emumutaybitbinap tag̃ g̃u juy epeku — io'e. — Jewexe ip xipat.


text:
Kabiok tag̃ epeyekawẽn iap ya'ĩjojo ip kabiam. Badiat'a be eybidadadam epeyekawẽn iap g̃uwẽn ip soat a'õpiju — io'e. — Imẽneju warara'acat mug̃uykukukum g̃u juy epesop xipat oceju iam. Fariseuyũ ekukuap puxim g̃u juy epeku — io'e.</n>


text:
— Obureyũ — io'e. — Eyaoka ojuyayũ buxim g̃u juy eypararam epesop. Ixeyũ be eyaoka but ma. G̃uyjom pit eybiõg̃buk mu'ũm pa'ore cebe ip.


text:
Deus buxim acã juy eypararam epesop. Ixe be bit wuyaoka pi g̃u. Wuye'ũ buje dak ipiat'ajojoap pe wuybiõg̃buk xik put cebe. Imẽneju juy ixe buxim eypararam epesop — io'e.</n>


text:
— 5 be pidiwe dei tei'ĩt ma- -pũg̃ centavo ma. Deus pit yag̃uyba'ũm g̃u wasũyũ kay. Pũg̃ kay dak yag̃uyba'ũm g̃u.


text:
Deus itaybit wuyadap pebũrũdap iam. Deus xe teibog̃ g̃u wasũdei. Imẽnpit ag̃ cekay. Imẽnpuxim wuykay dak ag̃ soat em. Imẽneju eyag̃uybabi'ũm'ũm g̃u juy epesop — io'e.</n>


text:
— Icẽmãn õn e'em eywebe. Soat wag̃o õn. Eyju “Jesus ebekitkiyũ oceju,” i'e'em pima, õn tak “Teyũku webekitkit,” i oce Deus ekawẽn tojotjot'ukayũ be.


text:
Eyju e'em warara'acayũ be “Jesus bure g̃u oceju,” i bima, õn tak “Iteyũ bure g̃u õn,” i oce Deus ekawẽn tojotjot'ukayũ be.


text:
Soat wag̃o õn. Omuymuy bima, eyju ikẽrẽat kug̃ Deus xe. Deus iboap ju'uk eywebewi ikẽrẽat. Ibiõg̃buk xipacat muymuy bima bit, Deus iboap ju'uk g̃u eywebewi ikẽrẽat — io'e.</n>


text:
— Warara'acayũ jeydujowat Deus eju kawẽnwẽnap'a be ipi kukukayũ dopabe dak, iecug̃ap dopabe dak. Eydujowat puje, eyag̃uybabi'ũm g̃u juy epesop eyewedayo am. “Pẽn paxi oce,” i'ũmg̃u juy epe'e — io'e.


text:
G̃ebuje ag̃okatkat o'jekawẽn Jesus eju adeayũ parakpeat. <n>— Tapu — io'e. — “Ebay'ũm pubut cuy eg̃u'ẽ'ẽ ekitpit pe,” i juy ece owag̃o be — io'e Jesus pe.</n>


text:
— Ap! — io'e. — Deus cuk omudot eykay eyemãmãap coco am g̃u, ce'ũat pubut mu'ẽ'ẽ ãm g̃u dak — io'e.</n>


text:
— Eyetabikukum g̃u juy epesop! Soat em Deus xe wuyetait acesop ade wuybubut pupum puye g̃u- -cekay wuyetabut puye acã — io'e.</n>


text:
G̃ebuje Jesus wuymutaybitbinap ekawẽn o'g̃uwẽn aweromayũ be. <n>— Ibubut adeat kat katõ be osodop. O'jewa'ada jĩjã. Ya'ade o'e — io'e.


text:
— Imẽnpuye ibubut adeat o'jekawẽn jewebe ma. <n>— “Okat pewiat mũn'a yabog̃ g̃u,” io'e. “Apẽntak oce? Je'e g̃u, ya'ade jĩjã buye,” io'e jewebe ma — io'e Jesus.


text:
— “Imẽn ma oce. Okat pewiat mũn'a oyamuy'at- -yabog̃bug̃at'a. Yabog̃at'a oyamuyat,” io'e jewebe ma. “Yamuyisuat'a be okat pewiat og̃uxipan, soat obubut tak,” io'e jewebe ma.


text:
“ ‘Ocokcog̃ og̃uy, ade obubut puye,’ i juy oce owebe ma,” io'e jewebe ma. “ ‘Soat kug̃ og̃uy,’ i juy oce owebe ma,” io'e jewebe ma. “ ‘Kapikpig̃ g̃u og̃uy jebodoydoy acã, jekõnkõn acã dak, tikõnkõn acã dak,’ i juy oce owebe ma,” io'e jewebe ma ibubut adeat — Jesus o'e.</n>


text:
— Imẽnpit Deus o'jekawẽn ixe ibubut adeat pe. <n>— “Ag̃uyba'arẽm!” io'e. “Ade jĩjã juk adi eg̃uxipan ewebeam ma,” io'e Deus. “Ijop kabiok ma ece'ũ,” io'e. “Abu je'jat ebubut e'ũ buje?” io'e Deus — io'e Jesus.</n>


text:
— Pũg̃pũg̃ayũ soat em g̃ebum apẽn xe'e wara'at'in ojat obubun iap kay. Deus kay g̃ebum g̃u ma'g̃u ip. Ixe ag̃okatkat puxim ip- -yadaodaoat puxim — Jesus o'e.</n>


text:
— Imẽnpuye eyag̃uy'ũm g̃u juy epesop eybubut kay — io'e jeweju etaybitbinayũ be. — “Ajo paxi acejo'o?” i'ũmg̃u juy epe'e — io'e. — “Ajo paxi aceg̃uõm wuydotim?” i'ũmg̃u dak cuy epe'e.


text:
Xipat eyxat kug̃ pima, eydoti kug̃ pima dak. Ibodi ma bit xipat soat em Deus xe eydop am — io'e.</n>


text:
— G̃ebum cuy epesop wasũ iokat kay — io'e. — Taidadam g̃u ip. Jeku beat pupum g̃u dak ip. Jeku bewiat mũn'a'e g̃u ip. Imẽnpit Deus ixat ũmũm cebe ip- -wasũyũ be. Deus xe teibog̃ g̃u wasũ. Imẽnpit ag̃ cekay ip. Wuykay dak ag̃ soat em ma.


text:
Ade koato mabuk wetabẽg̃ og̃uy iap kay g̃ebum cĩcã bima, eyetabẽg̃ xe'e? Ka'ũma. G̃axĩn ma aco'i epe'ũ.


text:
— G̃ebum cuy epesop kog̃ũnpi dag̃atit kay, apẽn dit aypapan iap kay. Kapikpig̃ g̃u tũmũntitit. Jedoti mug̃ẽg̃ẽm g̃u dak ip. Icẽmãn õn e'em eywebe. Salomão ibubut adeat osunuy. Idip cĩcãat kug̃ osunuy jesay kug̃. Salomão dipap podi ma bit titip tip tag̃atip.


text:
G̃asũ ma tũmũntitit titetabẽg̃ e'em. Kuyaje bit tite'ũ e'em. Deus a'õbi titip. Ja'õbi dak eyemukaypinput je'g̃ũm eywebe eyetabutsũ ma'g̃u cekay — io'e Jesus.</n>


text:
— Deus kay itabut'ũmayũ yag̃uy'ũm iboap kay. Wuyebayat pit itaybit wuyju ikug̃'ũm pima iam- -kabi beat.


text:
G̃ebum cuy epesop Deus acã wuykukukat iap kay. Iboap kay g̃ebum pima, Deus soat je'g̃ũm eywebe. Eyxan je'g̃ũm, eydotim tak — io'e.</n>


text:
— Eypararam g̃u juy epesop — io'e. — Wuyebay Deus eykukukat ovelha kukuk'ukat puxim. Ixe ibikuy eywebe jekukan — Jesus o'e.</n>


text:
— Eybubut'in cuy epeteidaat eyedinheiro bu am — io'e. — Ixe dinheiro juy epeg̃ũm tadaybotbocayũ be. Iũmũm pima eybubut ade epe'e kabi be. Eybubut iwekwek g̃u je'e kabi beat. I'ũm g̃u dak. Ka'ũmg̃u ibukurukat kabi be eybubut tujupa'um am. Kopi'i eybubut jo'o g̃u kabi be.


text:
Eybubut ijodi bima, soat em g̃ebum epesop eybubut kay. Kabi be bima bit g̃ebum epesop kabi beat kay — io'e.</n>


text:
 <n> (35-36)</n> — Kariwa ajẽmap wiwimap puxim cuy epesop wajẽmap wiwim — io'e. — Ixe kariwa juk o'ju jewebumũnap epeta kay. Cepicat wiwim ibuywatwat'ukayũ. Lamparina kug̃ ip- -isopsepat kug̃. Jekariwa ajẽmap wiwim ip xĩntabi nomudip'uk am cebeam yajẽm puje, cetag̃tag̃ puje.


text:
Ag̃ ip tobuxik puje icokcok je'e ip ixeyũ ibuywatwat'ukayũ jekariwa ajẽm puje. Icẽmãn õn e'em eywebe. Ixe kariwa jeõm jeduk'a be. Ixat je'g̃ũm cebe ip. “G̃a'a acekõn,” i je'e jebuywatwat'ukayũ be.


text:
Iximadak pe, iximadak pepu i aco'i jajẽm. Yajẽmap wiwim ip tobuxik puje, icokcok je'e ip ixeyũ ibuywatwat'ukayũ.


text:
 <n> (39-40)</n> Imẽnpuxim cuy ag̃ epesop wepicap wiwim- -soat wag̃o epicap wiwim. Ocepit eyju wepicap wiwim'ũm pima, ag̃'ũm pima dak. Ibukurukat ajẽmap ehoram itaybit pima, jeduk'a kajuk o'yaiwat g̃u uk'a iwat. O'yaiwat g̃u puyxibut'ũm iõmap puxim. Imẽnpuye juy ag̃ epesop wepicap kay — io'e Jesus.


text:
G̃ebuje Pedro o'jekawẽn Jesus eju. <n>— Kariwa — io'e. — Ẽn ijop ekawẽn muwẽnuwẽn ocewebe ya'ĩjo am acã du? Soat pe ya'ĩjo am g̃u xe'e? — io'e.</n>


text:
— Õn ijop ekawẽn muwẽnuwẽn xipan jekariwa bubut kukayũ be ya'ĩjo am- -itaybicayũ be ya'ĩjo am — io'e. — “Obubut kukukan cuy ece,” i'e'em kariwa cebe ip. “A'õ kay jeedop ip kũyjobin warara'acayũ obuywatwat'ukayũ,” i'e'em kariwa. “Ixeyũ xan cuy eg̃ũmg̃ũm,” i'e'em cebe, cedag̃ kapikpig̃ puye — io'e.


text:
— “O'jekuyan ma wekariwa,” i'e buje bit, g̃ebuje'isum ma jajẽm cekariwa. Kapikpig̃'ũm pima jajẽm. Ixe ibuywatwat'ukat warara'acayũ kaykay bima, jajẽm. Jekpiwan ma jekõnkõn cĩcã bima jajẽm. Ika'o bima, jajẽm.


text:
Jebuywatwat'ukat yajẽmap wiwim'ũm pima jajẽm, yajẽmam itaybit'ũm pima dak. Imẽnpuye cekariwa ipiat supi'ajoat jebuywatwat'ukat pe. Jebuywatwat'ukat g̃uju kũyjobit'ũmayũ dopap pe jenuy am.


text:
Apẽn jekariwa ibikuy osunuy jekapikam iam itaybicat yobog̃ ipiat supi'ajojo jewemuxipan'ũm pima, kũyjobit'ũm pima dak. Yobog̃ ipiat supi'ajojo itaybit puye.


text:
Apẽn jekariwa ibikuy osunuy iam itaybit'ũmat pit yopĩt ma ipiat supi'ajojo kũyjobit'ũm pima. Yopĩt ma ipiat supi'ajojo itaybit'ũm puye. Ade ikug̃at cuy ade je'g̃ũm warara'acat pe. Ade o'jatiat xewi juy ade acejoojuy — io'e.</n>


text:
— Daxa buxim okop ijodiacat pe wara'at tag̃tag̃tag̃ ma jewag̃uy ãm — Jesus o'e. — Iboap wekapikap. Wekapik epere ojuy õn.


text:
“Warara'acat ipiat supi'ajoat ewebe,” i juk o'e Deus owebe. “Aokam ip,” i juk o'e. Deus bikuyap tag̃ weku pin cĩcã soat em. Soat em g̃ebum õn iboap kay.


text:
Tũybe teku osodot kaba'ũm wuydop am iãn eyju e'em. Imẽg̃ãm g̃u ojot. Ojot ijodiacat pe wara'at tag̃tag̃tag̃ ma jeku am.


text:
Ibadipyũ wara'at tag̃tag̃tag̃ ma jeku õn ojot puye. Xepxepayũ pũg̃ tag̃ ma jeku ip. Ixeyũ badipyũ bit wara'at tag̃ ma jeku ip ebapũg̃ayũ.


text:
Cebay ma okay je'e. Ixe ipot pit okay g̃u je'e. Ixi ma okay je'e. Ixe'it pit okay g̃u je'e. Yuktayxi ma okay je'e. Ixe ayacat uktayxi bit okay g̃u je'e. Imẽneju wara'at tag̃tag̃tag̃ ma jeku ip — Jesus o'e.</n>


text:
G̃ebuje Jesus wuymutaybitbinap ekawẽn o'g̃uwẽn adeayũ be. <n>— Kaxi'acap pewi kabikerereat ebapuk puje “Muba'at omuyku,” i eyju e'em. Icẽmãn ajẽmjẽm.


text:
Eyetaybit muba'at ajẽm iam kabi kay ag̃ puye. Eyetaybit kaxiepi je'e iam kabido jojom puye. Imẽnpit eyetaybit g̃u ajo g̃uyjom je'bapuk eywebe iam wekawẽn cocom ma'g̃u eyju. Wekawẽn pa'arẽm eyxe — io'e.</n>


text:
Eykay itakomaat e'em eywebe “Eyweroap cuy epeteida owebe,” i. “Teida'ũm pima, jeydujowan õn ibimãmãayũ ekawẽn coco'ukat kay,” i. Imẽn i'e buje, ixe juy epeg̃udin e dag̃ pima. E dag̃ pima itakomaat mudin'ũm pima, ixe jeydujowat ibimãmãayũ ekawẽn coco'ukat kay. Ibimãmãayũ ekawẽn coco'ukat tak jeydujowat sorarayũ kay. Sorarayũ jeymuõm daomũnmũnap'a be.


